关于谛的杂论注释·戒所成智的解说注释
3. 慧品义注 · 132 段
戒所成智的解说注释巴利
2. Sīlamayañāṇaniddesavaṇṇanā
37 在“戒所成智”的解释中,“五”是数目的限定。“戒”是指出被限定的法。“有边清净戒”等,是从五种戒各自的体相来说明。在“有边清净”等词中,就像因为衣料与蓝色相结合,即使衣料本身不是蓝色,也可以说它有蓝色,因此称为“蓝衣”;同样地,因为从数目上有边际、有范围,所以称为“有边”;或者,对已受具足戒的人来说,他的戒到达了终点,因为未受具足戒者的戒在已受具足戒者的戒那里终结;由于有这样一个终点,所以称为“有边”。本来应该说“有边的”,要知道这里省略了s音,就像“dakaṃ dakāsayā pavisantī”这句话中省略了u音一样。清净的状态就是“清净”,既有边又清净,所以称为“有边清净”;这种被称为有边清净的戒,就是“有边清净戒”。与上面所说的相反,不是有边际的,所以称为“无边”;或者说,它没有边际,所以也称为“无边”;或者说,它的边际已经增长,所以也称为“无边”。从受戒那一刻起,因为不曾破损;即使破损了,也因为已经作了补救;而且因为连一念之间都没有染污,所以像天然纯净的宝石、像经过彻底锻炼和精细加工的金子一样清净,因此成为圣道的立足处,因为无所欠缺而圆满。因为邪见已被断除,因为不被邪见的执取所抓住,所以“不执取”。或者说,因为任何指责者都无法抓住它说“这是你戒上的过失”,所以“不执取”。在阿拉汉果的特征中,因为一切烦恼热恼都已止息,所以“止息”。“未受具足戒者”是指:以完全受持的方式具足戒的圆满者,称为“受具足戒”;不是这样受具足戒的,就是“未受具足戒”。那些未受具足戒者的……巴利
37. Sīlamayañāṇaniddese pañcāti gaṇanaparicchedo. Sīlānīti paricchinnadhammanidassanaṃ. Pariyantapārisuddhisīlantiādi pañcannaṃ sarūpato dassanaṃ. Pariyantapārisuddhītiādīsu yathā nīlavaṇṇayogato vatthampi nīlamassa atthīti nīlanti vuccati, evaṃ gaṇanavasena pariyanto paricchedo assā atthīti pariyantā, upasampannasīle patto anupasampannasīlassa avasānasabbhāvato vā pariyanto avasānaṃ assā atthīti pariyantā. Sapariyantāti vā vattabbe sakāralopo katoti veditabbo ‘‘dakaṃ dakāsayā pavisantī’’ti (saṃ. ni. 3.78; a. ni. 4.33) ettha ukāralopo viya. Parisuddhabhāvo pārisuddhi, pariyantā ca sā pārisuddhi cāti pariyantapārisuddhi, pariyantapārisuddhisaṅkhātaṃ sīlaṃ pariyantapārisuddhisīlaṃ. Vuttapaṭipakkhena na pariyantāti apariyantā, natthi etissā pariyantotipi apariyantā, vuddho etissā pariyantotipi apariyantā. Samādānato pabhuti akhaṇḍitattā khaṇḍitāpi katapaṭikammattā cittuppādamattakenāpi malena virahitattā ca parisuddhajātimaṇi viya sudhantasuparikammakatasuvaṇṇaṃ viya ca parisuddhattā ariyamaggassa padaṭṭhānabhūtā anūnaṭṭhena paripūṇṇā. Diṭṭhiyā pahīnattā diṭṭhiparāmāsena aggahitattā aparāmaṭṭhā.Ayaṃ te sīle dosoti kenaci codakena parāmasituṃ asakkuṇeyyattā vā aparāmaṭṭhā. Arahattaphalakkhaṇe sabbadarathapaṭippassaddhiyā paṭippassaddhi. Anupasampannānanti anavasesasamādānavasena sīlasampadāya bhusaṃ sampannāti upasampannā, na upasampannā anupasampannā. Tesaṃ anupasampannānaṃ.
关于“有边学处”这句:在这里,从“应当学”的意义上说是“学”,从“部分”的意义上说是“处”,意思就是应当学的各个部分。再者,因为立足于戒的人还要向上修证更高的法,所以一切善法都是“学”;而戒是这些“学”的立足处,所以是“处”;因为是诸学的根基,所以叫“学处”。以这些学处为边际,就是“有边学处”,这里指的是那些有边学处。其中有两种边际:学处边际和时间边际。什么是学处边际?近事男、近事女按照各自受持的方式,有一条、两条、三条、四条、五条、八条或十条学处;学尼、沙弥、沙弥尼则有十条学处。这就是学处边际。什么是时间边际?近事男、近事女在布施时,受持以施食结束为期限的戒;到了寺院,受持以住在寺院期间为期限的戒;或者限定一天、两天、三天或更多日夜为期限而受持戒。这就是时间边际。在这两种边际中,以学处为边际而受持的戒,会因为违犯或死亡而中止;以时间为边际而受持的戒,则会因为相应时限的超过而中止。巴利
Pariyantasikkhāpadānanti ettha sikkhitabbaṭṭhena sikkhā, koṭṭhāsaṭṭhena padāni, sikkhitabbakoṭṭhāsānīti attho. Apica sīle patiṭṭhitena uparipattabbattā sabbe kusalā dhammā sikkhā, sīlāni tāsaṃ sikkhānaṃ patiṭṭhaṭṭhena padānīti sikkhānaṃ padattā sikkhāpadāni , pariyantāni sikkhāpadāni etesanti pariyantasikkhāpadā. Tesaṃ pariyantasikkhāpadānaṃ. Ettha ca dve pariyantā sikkhāpadapariyanto ca kālapariyanto ca. Katamo sikkhāpadapariyanto? Upāsakopāsikānaṃ yathāsamādānavasena ekaṃ vā dve vā tīṇi vā cattāri vā pañca vā aṭṭha vā dasa vā sikkhāpadāni honti, sikkhamānasāmaṇerasāmaṇerīnaṃ dasa sikkhāpadāni. Ayaṃ sikkhāpadapariyanto. Katamo kālapariyanto? Upāsakopāsikā dānaṃ dadamānā parivesanapariyantaṃ sīlaṃ samādiyanti, vihāragatā vihārapariyantaṃ sīlaṃ samādiyanti, ekaṃ vā dve vā tayo vā bhiyyo vā rattindivāni paricchedaṃ katvā sīlaṃ samādiyanti. Ayaṃ kālapariyanto. Imesu dvīsu pariyantesu sikkhāpadaṃ pariyantaṃ katvā samādinnaṃ sīlaṃ vītikkamanena vā maraṇena vā paṭippassambhati, kālaṃ pariyantaṃ katvā samādinnaṃ taṃtaṃkālātikkamena paṭippassambhati.
无边的学处——巴利
Apariyantasikkhāpadānanti –
九千俱胝,还有八十百俱胝;
五百万,另外还有三十六。
“ 这些律仪戒,是正自觉者所开示的。
通过省略的方式已经指出,这些就是律仪防护中的诸学处。”巴利
‘‘Nava koṭisahassāni, asīti satakoṭiyo; Paññāsa satasahassāni, chattiṃsa ca punāpare. ‘‘Ete saṃvaravinayā, sambuddhena pakāsitā; Peyyālamukhena niddiṭṭhā, sikkhā vinayasaṃvare’’ti. –
就这样,从数量上看,这些学处即使有界限,但因为它们被毫无保留地受持,不为了利养、名声、亲属、身体和生命而给自己划定界限,并且没有上界应当守护的戒的界限,所以这些学处没有界限,因此称为“无边界”。他们具有无边的学处,所以叫“无边界学处者”。对这些无边界学处者,或者也可以理解为“增上边界的学处者”。巴利
Evaṃ gaṇanavasena pariyantānampi sikkhāpadānaṃ anavasesasamādānabhāvavasena lābhayasañātiaṅgajīvitahetu adiṭṭhapariyantabhāvavasena upari rakkhitabbasīlaparicchedābhāvavasena ca natthi etesaṃ pariyantoti apariyantāni. Apariyantāni sikkhāpadāni etesanti apariyantasikkhāpadā. Tesaṃ apariyantasikkhāpadānaṃ, vuddhapariyantasikkhāpadānanti vā attho.
在“凡夫善人”等词当中——巴利
Puthujjanakalyāṇakānantiādīsu –
“ 由于种种生起等因缘,而称为凡夫。
因为属于凡夫的范畴,所以称为众人。”巴利
‘‘Puthūnaṃ jananādīhi, kāraṇehi puthujjano; Puthujjanantogadhattā, puthuvāyaṃ jano iti’’. –
即使还没有超越前面所说的凡夫特征——巴利
Vuttaputhujjanalakkhaṇānatikkamepi –
“ 佛陀,太阳族的世尊,说了有两种凡夫。
盲目的凡夫是单独一种,善良的凡夫是另一种凡夫。”巴利
‘‘Duve puthujjanā vuttā, buddhenādiccabandhunā; Andho puthujjano eko, kalyāṇeko puthujjano’’ti. –
在两种凡夫当中,因为与善法相应,超越了盲目凡夫的状态,而安住在善凡夫状态的那些人,就称为“凡夫善人”,也就是“善凡夫”。或者说,在凡夫当中那些善良的人,就是“凡夫善人”。巴利
Vuttaputhujjanadvaye kalyāṇadhammasamāgamena andhaputhujjanabhāvaṃ atikkamma kalyāṇaputhujjanabhāve ṭhitānaṃ puthujjanakalyāṇakānaṃ kalyāṇaputhujjanānanti vuttaṃ hoti. Puthujjanesu vā kalyāṇakānaṃ puthujjanakalyāṇakānaṃ.
在“与善法相应”这句话里,“善”这个词首先出现在健康、无过失、善巧、乐报这几种意思中。比如在“尊者是否安好?尊者是否无病?”这类话里,它表示健康。在“尊者,什么样的身行是善?”“大王,没有过失的身行就是善”以及“尊者,再者,世尊在善法中开示法,这是无上的”等处,它表示无过失。在“你擅长车的各部分”“四位女子学会了歌舞的善巧”等处,它表示善巧。在“诸比丘,由于受持善法”“由于造作和累积了善业”等处,它表示乐报。而在这里,这个词适用于健康、无过失和乐报三种意思。巴利
Kusaladhamme yuttānanti ettha kusalasaddo tāva ārogyānavajjachekasukhavipākesu dissati. Ayañhi ‘‘kacci nu bhoto kusalaṃ, kacci bhoto anāmaya’’ntiādīsu (jā. 1.15.146; 2.20.129) ārogye dissati. ‘‘Katamo pana, bhante, kāyasamācāro kusalo? Yo kho, mahārāja, kāyasamācāro anavajjo’’ti (ma. ni. 2.361) ca ‘‘puna caparaṃ, bhante, etadānuttariyaṃ yathā bhagavā dhammaṃ deseti kusalesu dhammesū’’ti ca (dī. ni. 3.145) evamādīsu anavajje. ‘‘Kusalo tvaṃ rathassa aṅgapaccaṅgānaṃ (ma. ni. 2.87), kusalā naccagītassa sikkhitā cāturitthiyo’’tiādīsu (jā. 2.22.94) cheke. ‘‘Kusalānaṃ, bhikkhave, dhammānaṃ samādānahetu (dī. ni. 3.80). Kusalassa kammassa katattā upacitattā’’tiādīsu (dha. sa. 431) sukhavipāke. Svāyamidha ārogyepi anavajjepi sukhavipākepi vaṭṭati.
这里说的词义是:能动摇、摇撼、震动、摧毁那些卑劣恶劣之法,所以叫“善”。或者,以卑劣的方式躺卧、运作,所以叫“库沙草”;把这些“库沙草”割断、斩断,所以叫“善”。或者,能使卑劣之法变得微细、薄弱的智慧,就是“库沙”;依靠这种“库沙”而应获得、应执取、应令生起的,所以叫“善”。又像库沙草会割断手握住的两端那样,这些法也同样割断落在两边的杂染——已生的和未生的,所以像库沙草一样能割断,因此叫“善”。另外,也可以从健康的意义、无过失的意义,或者从由善巧所生的意义来说,叫“善”。不过在这里,因为特指观善,所以应当知道,这是舍弃其余含义,为了只显示这一含义而把“善法”说成单数。意思是:在观善法中,以持续不断地实行、以恭敬地实行,所以是相应的。巴利
Vacanattho panettha kucchite pāpake dhamme salayanti calayanti kampenti viddhaṃsentīti kusalā. Kucchitena vā ākārena sayanti pavattantīti kusā, te kuse lunanti chindantīti kusalā. Kucchitānaṃ vā sānato tanukaraṇato kusaṃ ñāṇaṃ. Tena kusena lātabbā gahetabbā pavattetabbāti kusalā, yathā vā kusā ubhayabhāgagataṃ hatthappadesaṃ lunanti, evamimepi uppannānuppannabhāvena ubhayabhāgagataṃ saṃkilesapakkhaṃ lunanti, tasmā kusā viya lunantīti kusalā. Apica ārogyaṭṭhena anavajjaṭṭhena kosallasambhūtaṭṭhena vā kusalā. Idha pana yasmā vipassanākusalameva adhippetaṃ, tasmā sese vihāya tasseva dassanatthaṃ ‘‘kusaladhamme’’ti ekavacanaṃ katanti veditabbaṃ. Vipassanākusaladhamme sātaccakiriyatāya sakkaccakāritāya ca yuttānanti attho.
“有学边际”这里的“有学”,是指从三学中产生的人,也指这些法属于七有学,或者指他们自己还在修学。具体就是:入流道与果、一来道与果、不来道与果、阿拉汉道这些法。这些有学法处在边际、终点,或者这些有学法就是它的边际、界限,所以叫“有学边际”。应当这样连接:在那些有学边际中的诸法。“圆满行者”,是指让它们圆满、令它们达到圆满的人,或者是指具备圆满行、圆满作为的人。这是指在入流道之前分的有学边际行道法中,因为观修圆满而成为圆满行者的人。“于身命无恋着”中,“身”指身体。身体由不净物积聚而成,又由头发等低劣之物以及眼病等数百种病所依,所以叫身。“命”指命根。众生依它而活,所以叫命。这些人对身和命没有恋着,意思是没有爱着。他们就是那样对身和命无恋着的人。巴利
Sekkhapariyante paripūrakārīnanti ettha tīsu sikkhāsu jātātipi sekkhā, sattannaṃ sekkhānaṃ etetipi sekkhā, sayameva sikkhantītipi sekkhā . Sotāpattimaggaphalasakadāgāmimaggaphalaanāgāmimaggaphalaarahattamaggadhammā . Te sekkhā dhammā pariyante avasāne etassa, te vā sekkhā dhammā pariyanto paricchedo etassāti sekkhapariyanto. Tasmiṃ sekkhapariyante dhammeti sambandho. Paripūraṃ paripuṇṇataṃ karontīti paripūrakārino, paripūrakāro paripūrakiriyā etesaṃ atthīti vā paripūrakārino. Tesaṃ sotāpattimaggassa pubbabhāgabhūte sekkhapariyante paṭipadādhamme vipassanāpāripūriyā paripūrakārīnaṃ. Kāye ca jīvite ca anapekkhānanti ettha kāyeti sarīre. Sarīrañhi asucisañcayato kucchitānañca kesādīnaṃ cakkhurogādīnañca rogasatānaṃ āyabhūtattā kāyoti vuccati. Jīviteti jīvitindriye. Tañhi jīvanti tenāti jīvitanti vuccati. Natthi etesaṃ apekkhāti anapekkhā, nissinehāti attho. Tesaṃ tasmiṃ kāye ca jīvite ca anapekkhānaṃ.
现在,为了说明他们对这些事物无所眷恋的原因,说了“已舍弃生命”这句话。因为正是由于为世尊或导师而舍弃自己的生命,他们即使身体疲惫、生命正在消亡,也无所眷恋。“七类有学”:被称为“有学”,是因为他们正在修学;也就是入流道等七种圣者。“如来弟子”:即如来的弟子。这八种圣者因为在听闻的终点,由圣洁的出生而出生,以不动摇的净信相应,恭敬地听闻世尊的教导和教诫,所以称为“弟子”。为了在其中特别指出最高果——漏尽者,说了“漏尽者”这句话,即以阿拉汉道智完全断尽一切漏者之义。“独觉佛”:依种种因缘,独自无师而觉悟四圣谛者,名为独觉佛。如此这般的独觉佛们。巴利
Idāni tesaṃ tesu anapekkhattassa kāraṇaṃ dassento pariccattajīvitānanti āha. Bhagavato ācariyassa vā sakajīvitapariccāgeneva hi te kilamamānepi kāye vinassamānepi jīvite anapekkhā hontīti. Sattannaṃ sekkhānanti sikkhantīti sekkhāti laddhanāmānaṃ sotāpattimaggaṭṭhādīnaṃ sattannaṃ ariyapuggalānaṃ. Tathāgatasāvakānanti tathāgatassa sāvakānaṃ. Aṭṭhapi hi ariyapuggalā savanante ariyāya jātiyā jātattā bhagavato desanaṃ anusiṭṭhiṃ aveccappasādayogena sakkaccaṃ suṇantīti sāvakā. Tesupi arahattaphalaṭṭheyeva visesetvā dassento khīṇāsavānanti āha, arahattamaggañāṇena parikkhīṇasabbāsavānanti attho. Paccekabuddhānanti taṃ taṃ kāraṇaṃ paṭicca ekova anācariyako catusaccaṃ bujjhitavāti paccekabuddho. Tādisānaṃ paccekabuddhānaṃ.
在这里,世尊以八种理由被称为如来:因为像过去诸佛那样而来,所以是如来;因为像过去诸佛那样而去,所以是如来;因为来到如实之相,所以是如来;因为对如实之法如实彻底觉悟,所以是如来;因为如实而见,所以是如来;因为如实而说,所以是如来;因为如实而行,所以是如来;因为超越、胜伏一切,所以是如来。巴利
Tathāgatānanti ettha aṭṭhahi kāraṇehi bhagavā tathāgato – tathā āgatoti tathāgato, tathā gatoti tathāgato, tathalakkhaṇaṃ āgatoti tathāgato, tathadhamme yāthāvato abhisambuddhoti tathāgato, tathadassitāya tathāgato, tathavāditāya tathāgato, tathā kāritāya tathāgato, abhibhavanaṭṭhena tathāgato.
世尊为什么被称为如来呢?就像过去那些正自觉者一样,为了利益一切世间而发起精勤,这样而来。这话说的是什么意思呢?过去那些世尊是凭着怎样的愿行而来的,我们的世尊也是凭着同样的愿行而来。或者说,就像过去那些世尊圆满了布施、持戒、出离、智慧、精进、忍辱、真实、决意、慈、舍这十种波罗蜜,十种近波罗蜜,十种究竟波罗蜜,一共三十种波罗蜜;又舍弃了肢体、眼睛、财物、王位、妻儿这五种大舍;圆满了前际瑜伽、前际行、法开示、义利知行等修行,到达悲智之行的顶点而来——我们的世尊也是这样而来的。又像过去那些世尊修习并增长了四念处、四正勤、四神足、五根、五力、七觉支、八圣道支而来——我们的世尊也是这样而来的。因此称为如来。巴利
Kathaṃ bhagavā tathā āgatoti tathāgato? Yathā sabbalokahitāya ussukkamāpannā purimakā sammāsambuddhā āgatā. Kiṃ vuttaṃ hoti? Yenābhinīhārena purimakā bhagavanto āgatā, teneva amhākampi bhagavā āgato. Atha vā yathā purimakā bhagavanto dānasīlanekkhammapaññāvīriyakhantisaccādhiṭṭhānamettupekkhāsaṅkhātā dasa pāramiyo, dasa upapāramiyo, dasa paramatthapāramiyoti samatiṃsa pāramiyo pūretvā aṅgapariccāgaṃ nayanadhanarajjaputtadārapariccāganti ime pañca mahāpariccāge pariccajitvā, pubbayogapubbacariyadhammakkhānañātatthacariyādayo pūretvā buddhicariyāya koṭiṃ patvā āgatā, tathā amhākampi bhagavā āgato. Yathā ca purimakā bhagavanto cattāro satipaṭṭhāne cattāro sammappadhāne cattāro iddhipāde pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅge ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāvetvā brūhetvā āgatā, tathā amhākampi bhagavā āgatoti tathāgato.
“ 如燃灯佛等诸牟尼,来此已达全知境;
释迦牟尼亦如是来,故具眼者名为如来。”巴利
‘‘Yatheva dīpaṅkarabuddhaādayo, sabbaññubhāvaṃ munayo idhāgatā; Tathā ayaṃ sakyamunīpi āgato, tathāgato vuccati tena cakkhumā’’ti.
为什么叫“如来”?因为他是“如去”——像过去那些刚刚降生的世尊们一样行去。他们又是怎么行去的呢?他们刚降生时,双足平平稳稳地站在大地上,面朝北方,走了七步。就像经里说的:“阿难,菩萨刚降生时,双足平平稳稳地站在大地上,面朝北方,走了七步。白色的伞盖被高举着跟随,他遍观一切方向,发出狮子吼:‘我是世间最上者,我是世间最尊者,我是世间最殊胜者。这是我最后一生,从此不再有后有。’”(《中部》3.207;《长部》2.31)他这样的行走是真实不虚的,因为它成为后来证得许多殊胜成就的前兆。具体来说:他刚降生时双足平稳站立,这是他获得四神足的前兆;面朝北方,是他超胜一切世间的前兆;走七步,是他获得七觉支宝的前兆;经中说的“金色拂尘飘动”(《经集》693),那拂尘的摇曳,是他摧伏一切外道的前兆;高举白伞盖,是他证得阿拉汉果、解脱殊胜无垢白伞盖的前兆;遍观一切方向,是他获得遍知无障智的前兆;发出狮子吼,则是他转动不退转殊胜法轮的前兆。同样地,这位世尊也是这样行去的。他这样的行走也是真实不虚的,因为它同样成为那些殊胜成就的前兆。因此古人说——巴利
Kathaṃ tathā gatoti tathāgato? Yathā sampatijātā purimakā bhagavanto gatā. Kathañca te gatā? Te hi sampatijātā samehi pādehi pathaviyaṃ patiṭṭhāya uttarenamukhā sattapadavītihārena gatā. Yathāha ‘‘sampatijāto, ānanda, bodhisatto samehi pādehi pathaviyaṃ patiṭṭhahitvā uttarābhimukho sattapadavītihārena gacchati setamhi chatte anudhārayamāne, sabbā ca disā anuviloketi, āsabhiñca vācaṃ bhāsati ‘aggohamasmi lokassa, jeṭṭhohamasmi lokassa, seṭṭhohamasmi lokassa, ayamantimā jāti, natthi dāni punabbhavo’’’ti (ma. ni. 3.207; dī. ni. 2.31). Tañcassa gamanaṃ tathaṃ ahosi avitathaṃ anekesaṃ visesādhigamānaṃ pubbanimittabhāvena. Yañhi so sampatijāto samehi pādehi patiṭṭhahi, idamassa caturiddhipādapaṭilābhassa pubbanimittaṃ, uttaramukhabhāvo panassa sabbalokuttarabhāvassa pubbanimittaṃ, sattapadavītihāro sattabojjhaṅgaratanapaṭilābhassa pubbanimittaṃ, ‘‘suvaṇṇadaṇḍā vītipatanti cāmarā’’ti (su. ni. 693) ettha vuttacāmarukkhepo pana sabbatitthiyanimmathanassa pubbanimittaṃ, setacchattadhāraṇaṃ arahattaphalavimuttivaravimalasetacchattapaṭilābhassa pubbanimittaṃ, sabbādisānuvilokanaṃ sabbaññutānāvaraṇañāṇapaṭilābhassa pubbanimittaṃ, āsabhivācābhāsanaṃ pana appaṭivattiyavaradhammacakkappavattanassa pubbanimittaṃ. Tathāyaṃ bhagavāpi gato. Tañcassa gamanaṃ tathaṃ ahosi avitathaṃ tesaṃyeva visesādhigamānaṃ pubbanimittabhāvena. Tenāhu porāṇā –
就像牛王刚出生时,用平正的诸足触碰大地;
乔达摩迈出七步,天神们为他撑着一顶白伞盖。
“ 乔达摩走了七步之后,便向四周平等地观察各个方向。
他发出具足八支的音声,就像狮子站在山顶上。”巴利
‘‘Muhuttajātova gavaṃpatī yathā, samehi pādehi phusī vasundharaṃ; So vikkamī satta padāni gotamo, setañca chattaṃ anudhārayuṃ marū. ‘‘Gantvāna so satta padāni gotamo, disā vilokesi samā samantato; Aṭṭhaṅgupetaṃ giramabbhudīrayi, sīho yathā pabbatamuddhaniṭṭhito’’ti.
他就是这样地“如是而去”,所以叫如来。巴利
Evaṃ tathā gatoti tathāgato.
或者,就像过去那些世尊一样,这位世尊也同样通过出离而舍弃了欲贪……通过初禅而舍弃了诸盖……通过无常随观而舍弃了常想……通过阿拉汉道而舍弃了一切烦恼,从而逝去。因此,由于是“那样逝去”,所以称为如来。巴利
Atha vā yathā purimakā bhagavanto, ayampi bhagavā tatheva nekkhammena kāmacchandaṃ…pe… paṭhamajjhānena nīvaraṇe…pe… aniccānupassanāya niccasaññaṃ…pe… arahattamaggena sabbakilese pahāya gato. Evampi tathā gatoti tathāgato.
如来是怎么因为“到达真实特相而来”而被称为如来的呢?地界的坚硬特相是真实的、不虚妄的,水界的流动特相是真实的、不虚妄的,火界的热特相是真实的、不虚妄的,风界的支撑特相是真实的、不虚妄的,空界的无触特相是真实的、不虚妄的,识界的了别特相是真实的、不虚妄的。巴利
Kathaṃ tathalakkhaṇaṃ āgatoti tathāgato? Pathavīdhātuyā kakkhaḷattalakkhaṇaṃ tathaṃ avitathaṃ, āpodhātuyā paggharaṇalakkhaṇaṃ, tejodhātuyā uṇhattalakkhaṇaṃ, vāyodhātuyā vitthambhanalakkhaṇaṃ, ākāsadhātuyā asamphuṭṭhalakkhaṇaṃ, viññāṇadhātuyā vijānanalakkhaṇaṃ.
色的特征是变坏,受的特征是感受,想的特征是认知,诸行的特征是造作,识的特征是了别。巴利
Rūpassa ruppanalakkhaṇaṃ, vedanāya vedayitalakkhaṇaṃ, saññāya sañjānanalakkhaṇaṃ, saṅkhārānaṃ abhisaṅkharaṇalakkhaṇaṃ, viññāṇassa vijānanalakkhaṇaṃ.
寻的特征是投向目标,伺的特征是反复审察,喜的特征是遍满,乐的特征是愉悦,心一境性的特征是不散乱,触的特征是接触。巴利
Vitakkassa abhiniropanalakkhaṇaṃ, vicārassa anumajjanalakkhaṇaṃ, pītiyā pharaṇalakkhaṇaṃ, sukhassa sātalakkhaṇaṃ, cittekaggatāya avikkhepalakkhaṇaṃ, phassassa phusanalakkhaṇaṃ.
信根的特征是决意,精进根的特征是策励,念根的特征是现前,定根的特征是不散乱,慧根的特征是了知。巴利
Saddhindriyassa adhimokkhalakkhaṇaṃ, vīriyindriyassa paggahalakkhaṇaṃ, satindriyassa upaṭṭhānalakkhaṇaṃ, samādhindriyassa avikkhepalakkhaṇaṃ, paññindriyassa pajānanalakkhaṇaṃ.
信力的特征是不被无信动摇,精进力的特征是不被懈怠动摇,念力的特征是不被失念动摇,定力的特征是不被掉举动摇,慧力的特征是不被无明动摇。巴利
Saddhābalassa assaddhiye akampiyalakkhaṇaṃ, vīriyabalassa kosajje, satibalassa muṭṭhassacce, samādhibalassa uddhacce, paññābalassa avijjāya akampiyalakkhaṇaṃ.
念觉支的特征是现起,择法觉支的特征是审察,精进觉支的特征是策励,喜觉支的特征是遍满,轻安觉支的特征是寂止,定觉支的特征是不散乱,舍觉支的特征是审观。巴利
Satisambojjhaṅgassa upaṭṭhānalakkhaṇaṃ, dhammavicayasambojjhaṅgassa pavicayalakkhaṇaṃ, vīriyasambojjhaṅgassa paggahalakkhaṇaṃ, pītisambojjhaṅgassa pharaṇalakkhaṇaṃ, passaddhisambojjhaṅgassa upasamalakkhaṇaṃ, samādhisambojjhaṅgassa avikkhepalakkhaṇaṃ, upekkhāsambojjhaṅgassa paṭisaṅkhānalakkhaṇaṃ.
正见的特相是照见,正思惟的特相是投向,正语的特相是摄受,正业的特相是等起,正命的特相是清净,正精进的特相是策励,正念的特相是现起,正定的特相是不散乱。巴利
Sammādiṭṭhiyā dassanalakkhaṇaṃ, sammāsaṅkappassa abhiniropanalakkhaṇaṃ, sammāvācāya pariggahalakkhaṇaṃ, sammākammantassa samuṭṭhānalakkhaṇaṃ, sammāājīvassa vodānalakkhaṇaṃ, sammāvāyāmassa paggahalakkhaṇaṃ, sammāsatiyā upaṭṭhānalakkhaṇaṃ, sammāsamādhissa avikkhepalakkhaṇaṃ.
无明的特征是不知,行的特征是思,识的特征是了别,名的特征是命名,色的特征是变坏,六处的特征是处,触的特征是接触,受的特征是感受,爱的特征是因,取的特征是执取,有的特征是累积,生的特征是生起,老的特征是衰老,死的特征是死灭。巴利
Avijjāya aññāṇalakkhaṇaṃ, saṅkhārānaṃ cetanālakkhaṇaṃ, viññāṇassa vijānanalakkhaṇaṃ, nāmassa namanalakkhaṇaṃ, rūpassa ruppanalakkhaṇaṃ, saḷāyatanassa āyatanalakkhaṇaṃ, phassassa phusanalakkhaṇaṃ, vedanāya vedayitalakkhaṇaṃ, taṇhāya hetulakkhaṇaṃ, upādānassa gahaṇalakkhaṇaṃ, bhavassa āyūhanalakkhaṇaṃ, jātiyā nibbattilakkhaṇaṃ, jarāya jīraṇalakkhaṇaṃ, maraṇassa cutilakkhaṇaṃ.
诸界的特相是空,诸处的特相是处,诸念处的特相是现起,诸正勤的特相是精勤,诸神足的特相是成就,诸根的特相是增上,诸力的特相是不动摇,诸觉支的特相是导引,道的特相是因。巴利
Dhātūnaṃ suññatālakkhaṇaṃ, āyatanānaṃ āyatanalakkhaṇaṃ, satipaṭṭhānānaṃ upaṭṭhānalakkhaṇaṃ, sammappadhānānaṃ padahanalakkhaṇaṃ, iddhipādānaṃ ijjhanalakkhaṇaṃ, indriyānaṃ adhipatilakkhaṇaṃ, balānaṃ akampiyalakkhaṇaṃ, bojjhaṅgānaṃ niyyānalakkhaṇaṃ, maggassa hetulakkhaṇaṃ.
诸谛以真实为它们的特征,止以不散乱为特征,观以随观为特征,止与观以同一味为特征,双运以不超越为特征。巴利
Saccānaṃ tathalakkhaṇaṃ, samathassa avikkhepalakkhaṇaṃ, vipassanāya anupassanālakkhaṇaṃ, samathavipassanānaṃ ekarasalakkhaṇaṃ, yuganaddhānaṃ anativattanalakkhaṇaṃ.
戒清净的特点是防护,心清净的特点是不散乱,见清净的特点是照见。巴利
Sīlavisuddhiyā saṃvaralakkhaṇaṃ, cittavisuddhiyā avikkhepalakkhaṇaṃ, diṭṭhivisuddhiyā dassanalakkhaṇaṃ.
灭尽智以彻底断除为特征,无生智以寂止为特征。巴利
Khaye ñāṇassa samucchedalakkhaṇaṃ, anuppāde ñāṇassa passaddhilakkhaṇaṃ.
欲的根特征,作意的生起特征,触的会合特征,受的汇集特征,定的主导特征,念的增上特征,慧的更进一步特征,解脱的核心特征,汇入不死的涅槃的究竟特征——这些是真实的、不虚妄的。如来以智的行进抵达这真实特征,毫不偏离地证得、达到,所以说他是如来。如此,因为到达了真实特征,所以是如来。巴利
Chandassa mūlalakkhaṇaṃ, manasikārassa samuṭṭhānalakkhaṇaṃ, phassassa samodhānalakkhaṇaṃ, vedanāya samosaraṇalakkhaṇaṃ, samādhissa pamukhalakkhaṇaṃ, satiyā ādhipateyyalakkhaṇaṃ, paññāya tatuttarilakkhaṇaṃ, vimuttiyā sāralakkhaṇaṃ, amatogadhassa nibbānassa pariyosānalakkhaṇaṃ tathaṃ avitathaṃ. Etaṃ tathalakkhaṇaṃ ñāṇagatiyā āgato avirajjhitvā patto anuppattoti tathāgato. Evaṃ tathalakkhaṇaṃ āgatoti tathāgato.
为什么说如来是如实正觉了真实法呢?所谓真实法,就是指四圣谛。就像经里说的:“比丘们,有四种法是真实的、不虚的、不异的。是哪四种呢?‘这是苦’,比丘们,这是真实的,是不虚的,是不异的。”……(详细展开)。世尊已经正觉了这些法,因为正觉了真实法,所以称为如来。这里“来”这个字,就是正觉的意思。巴利
Kathaṃ tathadhamme yāthāvato abhisambuddhoti tathāgato? Tathadhammā nāma cattāri ariyasaccāni. Yathāha – ‘‘cattārimāni, bhikkhave, tathāni avitathāni anaññathāni. Katamāni cattāri? ‘Idaṃ dukkha’nti, bhikkhave, tathametaṃ avitathametaṃ anaññathameta’’nti (saṃ. ni. 5.1090) vitthāro. Tāni ca bhagavā abhisambuddhoti tathānaṃ abhisambuddhattā tathāgatoti vuccati. Abhisambodhattho hi ettha gatasaddo.
另外,老死以生为缘而生起、集起的意义,是真实的、不虚的、不变的……诸行以无明为缘而生起、集起的意义,也是真实的、不虚的、不变的。同样,无明作为诸行之缘的意义,是真实的、不虚的、不变的……生作为老死之缘的意义,也是真实的、不虚的、不变的。这一切,世尊都已现等觉。因此,也正因为已现等觉这些真实,所以称为如来。如此,因为如实现等觉了真实之法,所以是如来。巴利
Apica jarāmaraṇassa jātipaccayasambhūtasamudāgataṭṭho tatho avitatho anaññatho…pe… saṅkhārānaṃ avijjāpaccayasambhūtasamudāgataṭṭho tatho avitatho anaññatho. Tathā avijjāya saṅkhārānaṃ paccayaṭṭho tatho avitatho anaññatho…pe… jātiyā jarāmaraṇassa paccayaṭṭho tatho avitatho anaññatho. Taṃ sabbaṃ bhagavā abhisambuddho. Tasmāpi tathānaṃ abhisambuddhattā tathāgato. Evaṃ tathadhamme yāthāvato abhisambuddhoti tathāgato.
如来为什么是“如实见者”呢?世尊对于有天神在内的世间……(中略)……在有天神、有人类的无量世界中,无量众生的色所缘通过眼门进入视野时,他完全知道、看见这一切。由于这样地知道、看见,无论是以可意、不可意等角度,还是以在所见、所闻、所觉、所识中可得的名称角度——比如“什么是色、什么是色处?就是依靠四大种而有的、有颜色、有光泽、可见、有阻碍的色,青色、黄色……”这样——他都以种种名称、十三种方式、五十二种方法加以分析,而它确实如此,没有虚妄。当声音等进入范围时,这个道理也适用于耳门等。世尊也这样说过:“比丘们,在有天神在内的世间……(中略)……有天神、有人类所见、所闻、所觉、所识、所得、所求、以心随寻的,我都知道,我都证知。这是如来所知的,但如来不执取它。”这样,因为如实见,所以是如来。在这里,应当知道“如来”这个词是从“如实见者”这个意思产生的。巴利
Kathaṃ tathadassitāya tathāgato? Bhagavā yaṃ sadevake loke…pe… sadevamanussāya aparimāṇāsu lokadhātūsu aparimāṇānaṃ sattānaṃ cakkhudvāre āpāthaṃ āgacchantaṃ rūpārammaṇaṃ nāma atthi, taṃ sabbākārena jānāti passati. Evaṃ jānatā passatā ca tena taṃ iṭṭhāniṭṭhādivasena vā diṭṭhasutamutaviññātesu labbhamānakapadavasena vā ‘‘katamaṃ taṃ rūpaṃ rūpāyatanaṃ? Yaṃ rūpaṃ catunnaṃ mahābhūtānaṃ upādāya vaṇṇanibhā sanidassanaṃ sappaṭighaṃ nīlaṃ pītaka’’ntiādinā (dha. sa. 616) nayena anekehi nāmehi terasahi vārehi dvipaññāsāya nayehi vibhajjamānaṃ tathameva hoti, vitathaṃ natthi . Esa nayo sotadvārādīsupi āpāthamāgacchantesu saddādīsu. Vuttampi cetaṃ bhagavatā ‘‘yaṃ, bhikkhave, sadevakassa lokassa…pe… sadevamanussāya diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā, tamahaṃ jānāmi, tamahaṃ abbhaññāsiṃ, taṃ tathāgatassa viditaṃ, taṃ tathāgato na upaṭṭhāsī’’ti (a. ni. 4.24). Evaṃ tathadassitāya tathāgato. Tattha tathadassīatthe tathāgatoti padasambhavo veditabbo.
如来为什么是“如实语者”呢?从世尊在菩提道场的不败座上坐下,击溃四魔,证得无上正等正觉的那一夜起,到他在双沙罗树之间,以无余涅槃界般涅槃的那一夜为止,在这中间大约四十五年的时间里,世尊所说的经典、应颂……乃至方广,这一切无论从义理还是从文句来看,都无可过失、无可指责、不增不减、一切方面圆满,能摧伏贪的迷醉,摧伏嗔与痴的迷醉。其中连一丝一毫的差错都没有。这一切就像用同一枚印章盖印、用同一量器称量、用同一杆秤称过一样,完全如此真实。正如世尊所说:“准陀,如来在哪一夜证得无上正等正觉,在哪一夜以无余涅槃界般涅槃,在这中间所说、所谈、所阐释的一切,全都如此,不会变成别的样子。因此称为‘如来’。”这里“来”(gata)就是“说”的意思。这样,因为如实而说,所以是如来。巴利
Kathaṃ tathavāditāya tathāgato? Yaṃ rattiṃ bhagavā bodhimaṇḍe aparājitapallaṅke nisinno catunnaṃ mārānaṃ matthakaṃ madditvā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho, yañca rattiṃ yamakasālānamantare anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyi, etthantare pañcacattālīsavassaparimāṇe kāle paṭhamabodhiyāpi majjhimabodhiyāpi pacchimabodhiyāpi yaṃ bhagavatā bhāsitaṃ suttaṃ geyyaṃ…pe… vedallaṃ, taṃ sabbaṃ atthato ca byañjanato ca anavajjaṃ anupavajjaṃ anūnamanadhikaṃ sabbākāraparipuṇṇaṃ rāgamadanimmadanaṃ dosamohamadanimmadanaṃ, natthi tattha vālaggamattampi pakkhalitaṃ, sabbaṃ taṃ ekamuddikāya lañchitaṃ viya, ekanāḷikāya mitaṃ viya, ekatulāya tulitaṃ viya, ca tathameva hoti. Yathāha ‘‘yañca, cunda, rattiṃ tathāgato anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambujjhati, yañca rattiṃ anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyati, yaṃ etasmiṃ antare bhāsati lapati niddisati, sabbaṃ taṃ tathameva hoti, no aññathā. Tasmā ‘tathāgato’ti vuccatī’’ti (dī. ni. 3.188). Gadaattho hi ettha gatasaddo. Evaṃ tathavāditāya tathāgato.
另外,“āgadana”就是“āgada”,意思是话语。他拥有真实、不颠倒的话语,所以把 d 音变成 t 音,就成为“tathāgata(如来)”。应当知道,这个词在这一含义上就是这样成立的。巴利
Apica āgadanaṃ āgado, vacananti attho. Tatho aviparīto āgado assāti dakārassa takāraṃ katvā tathāgatoti evametasmiṃ atthe padasiddhi veditabbā.
如来为什么是“如行”呢?因为世尊的身随顺语,语也随顺身,所以他说什么就做什么,做什么就说什么。这样一来,他的语怎样,身就怎样运作;他的身怎样,语也就怎样运作。因此世尊说:“比丘们,如来怎么说就怎么做,怎么做就怎么说。正因如此,才被称为如来。”这就是从“如行”的意义上称为如来。巴利
Kathaṃ tathākāritāya tathāgato? Bhagavato hi vācāya kāyo anulometi, kāyassāpi vācā, tasmā yathāvādī tathākārī yathākārī tathāvādī ca hoti. Evaṃbhūtassa cassa yathā vācā, kāyopi tathā gato pavattoti attho. Yathā ca kāyo, vācāpi tathā gatā pavattāti tathāgato. Tenevāha – ‘‘yathāvādī, bhikkhave, tathāgato tathākārī, yathākārī tathāvādī. Iti yathāvādī tathākārī, yathākārī tathāvādī. Tasmā ‘tathāgato’ti vuccatī’’ti. Evaṃ tathākāritāya tathāgato.
如来怎么是“征服”意义上的呢?他把上面到有顶天、下面到无间地狱作为边界,横向遍及无量世界,以戒、定、慧、解脱、解脱知见征服一切众生。没有人能衡量他,也没有标准能测度他。他无可衡量、不可测度、无与伦比,是王中之王、天中之天、帝释中的帝释、梵天神中的梵天神。所以这样说:“比丘们,在连同天神的世间……乃至连同天神与人的世间里,如来是征服者,不被征服,唯是全见者、自在者。因此称为‘如来’。”(增支部4.23)巴利
Kathaṃ abhibhavanaṭṭhena tathāgato? Upari bhavaggaṃ heṭṭhā avīciṃ pariyantaṃ katvā tiriyaṃ aparimāṇāsu lokadhātūsu sabbasatte abhibhavati sīlena samādhinā paññāya vimuttiyā vimuttiñāṇadassanena, na tassa tulā vā pamāṇaṃ vā atthi, atulo appameyyo anuttaro rājādhirājā devānaṃ atidevo sakkānaṃ atisakko brahmānaṃ atibrahmā. Tenāha – ‘‘sadevake, bhikkhave, loke…pe… sadevamanussāya tathāgato abhibhū anabhibhūto aññadatthu daso vasavattī. Tasmā ‘tathāgato’ti vuccatī’’ti (a. ni. 4.23).
在这里,应当这样理解这个词的构成:agado 就像 agada(药)。那么这药是什么呢?就是说法的善巧和福德的积聚。因为他具有这样的大威力,所以这位医师就像用天药对付蛇毒一样,能战胜一切外道论师以及包括天界在内的世间。这样,在战胜一切世间这一点上,他拥有真实不颠倒的、由说法善巧和福德所成的药,于是把 d 音变成 t 音,就应当理解为 tathāgata(如来)。这就是从“战胜”的含义来说明如来。巴利
Tatthevaṃ padasiddhi veditabbā – agado viya agado. Ko panesa? Desanāvilāso ceva puññussayo ca. Tena hesa mahānubhāvo bhisakko dibbāgadena sappe viya sabbaparappavādino sadevakañca lokaṃ abhibhavati. Iti sabbalokābhibhavane tatho aviparīto desanāvilāsamayo ceva puññamayo ca agado assāti dakārassa takāraṃ katvā tathāgatoti veditabbo. Evaṃ abhibhavanaṭṭhena tathāgato.
另外,如来也因为是“如实而去”才叫如来,也因为是“去到了如实”才叫如来。“去”的意思是已经了知、已经超越、已经到达、已经修行。其中,对整个世间,以审察遍知而如实去了、了知了,所以是如来;对世间的集起,以舍断遍知而如实去了、超越了,所以是如来;对世间的灭尽,以亲证而如实去了、到达了,所以是如来;对导向世间灭尽的道,以如实去了、修行了,所以是如来。因此世尊说:“比丘们,世间已被如来正觉,如来已离世间。比丘们,世间的集起已被如来正觉,如来的世间集起已断。比丘们,世间的灭尽已被如来正觉,如来的世间灭尽已亲证。比丘们,导向世间灭尽的道已被如来正觉,如来的导向世间灭尽的道已修习。比丘们,凡包含天神在内的世间……乃至以心所游历思量的一切,这一切都已被如来正觉。因此称为如来。”(增支部4.23)这个含义也应当这样理解。而这只是显示如来之所以为如来的一个概要而已。然而,只有如来才能以一切方式赞叹如来的如来性。又因为一切佛陀在如来功德上也是完全平等的,所以说“诸佛如来”。巴利
Apica tathāya gatotipi tathāgato, tathaṃ gatotipi tathāgatoti. Gatoti avagato atīto patto paṭipannoti attho . Tattha sakalaṃ lokaṃ tīraṇapariññāya tathāya gato avagatoti tathāgato, lokasamudayaṃ pahānapariññāya tathāya gato atītoti tathāgato, lokanirodhaṃ sacchikiriyāya tathāya gato pattoti tathāgato, lokanirodhagāminipaṭipadaṃ tathaṃ gato paṭipannoti tathāgato. Tena yaṃ vuttaṃ bhagavatā – ‘‘loko, bhikkhave, tathāgatena abhisambuddho, lokasmā tathāgato visaṃyutto. Lokasamudayo, bhikkhave, tathāgatena abhisambuddho, lokasamudayo tathāgatassa pahīno. Lokanirodho, bhikkhave , tathāgatena abhisambuddho lokanirodho tathāgatassa sacchikato. Lokanirodhagāminī paṭipadā, bhikkhave, tathāgatena abhisambuddhā, lokanirodhagāminīpaṭipadā tathāgatassa bhāvitā. Yaṃ, bhikkhave, sadevakassa lokassa…pe… anuvicaritaṃ manasā, sabbaṃ taṃ tathāgatena abhisambuddhaṃ. Tasmā ‘tathāgato’ti vuccatī’’ti (a. ni. 4.23). Tassa evampi attho veditabbo. Idampi ca tathāgatassa tathāgatabhāvadīpane mukhamattameva. Sabbākārena pana tathāgatova tathāgatassa tathāgatabhāvaṃ vaṇṇeyya. Yasmā pana sabbabuddhā tathāgataguṇenāpi samasamā, tasmā sabbesaṃ vasena tathāgatānanti āha.
阿拉汉:因为已经远离烦恼,因为已经无怨敌、无轮辐、斩断,因为值得接受资具等供养,因为造恶时无所隐藏,所以如来是阿拉汉。确实,他凭借道断除了连同习气在内的烦恼,因此远远远离一切烦恼,安住在极远之处,所以称为阿拉汉。巴利
Arahantānanti kilesehi ārakattā, arīnaṃ arānañca hatattā, paccayādīnaṃ arahattā, pāpakaraṇe rahābhāvā tathāgato arahaṃ. Ārakā hi so sabbakilesehi suvidūravidūre ṭhito maggena savāsanānaṃ kilesānaṃ pahīnattāti arahaṃ.
他之所以被称为“远离”,是因为不与那些东西相应。
世尊不与诸过失相应,因此被称为阿拉汉。巴利
So tato ārakā nāma, yassa yenāsamaṅgitā; Asamaṅgī ca dosehi, nātho tenārahaṃ mato.
他以道灭尽了那些烦恼之敌,因此从“杀敌”的意义上,也被称为阿拉汉。巴利
Te cānena kilesārayo maggena hatāti arīnaṃ hatattāpi arahaṃ.
因为被称为贪等的所有怨敌都已被消灭;
他以智慧为利剑,是众生的依怙,因此也被称为阿拉汉。巴利
Yasmā rāgādisaṅkhātā, sabbepi arayo hatā; Paññāsatthena nāthena, tasmāpi arahaṃ mato.
这个轮回之轮,以无明、有、渴爱为轮毂,以福行等诸行为轮辐,以老死为轮辋,被那由漏集所成的轴贯穿,装配在三有之车上,无始以来一直转动。他在菩提座上,以精进之足稳稳站在戒地上,用信之手拿起能灭尽诸业的智斧,斩断了它所有的辐条。因为辐条已被斩断,所以他就是阿拉汉。巴利
Yañcetaṃ avijjābhavataṇhāmayanābhipuññādiabhisaṅkhārānaṃ jarāmaraṇanemi āsavasamudayamayena akkhena vijjhitvā tibhavarathe samāyojitaṃ anādikālappavattaṃ saṃsāracakkaṃ, tassānena bodhimaṇḍe vīriyapādehi sīlapathaviyaṃ patiṭṭhāya saddhāhatthena kammakkhayakaraṃ ñāṇapharasuṃ gahetvā sabbe arā hatāti arānaṃ hatattāpi arahaṃ.
Arā saṃsāracakkassa, hatā ñāṇāsinā yato; Lokanāthena tenesa, arahanti pavuccati.
因为他是最上应供者,所以值得受用衣等资具,也值得接受殊胜的供养。正因如此,当如来出世时,凡是具有大威力的天与人,都不会到别处去作供养。就像梵天娑婆主用须弥山那么大的宝鬘供养如来,其他天与人,比如频婆娑罗王、憍萨罗王等,也各自随力供养。对已经般涅槃的世尊,阿育王也散尽九十六俱胝的财富,在全赡部洲建了八万四千座精舍,更何况其他种种殊胜供养。由于值得受用资具等供养,所以他是阿拉汉。巴利
Aggadakkhiṇeyyattā ca cīvarādipaccaye arahati pūjāvisesañca. Teneva ca uppanne tathāgate ye keci mahesakkhā devamanussā, na te aññattha pūjaṃ karonti. Tathā hi brahmā sahampati sinerumattena ratanadāmena tathāgataṃ pūjesi, yathābalañca aññe devā manussā ca bimbisārakosalarājādayo. Parinibbutampi ca bhagavantaṃ uddissa channavutikoṭidhanaṃ vissajjetvā asokamahārājā sakalajambudīpe caturāsīti vihārasahassāni patiṭṭhāpesi, ko pana vādo aññesaṃ pūjāvisesānanti paccayādīnaṃ arahattāpi arahaṃ.
因为这位世间庇护者,确实配得上殊胜的供养和种种资具;
在世间,他随顺实义而堪受供养,因此这位胜利者才配得上“阿拉汉”这个名称。巴利
Pūjāvisesaṃ saha paccayehi, yasmā ayaṃ arahati lokanātho; Atthānurūpaṃ arahanti loke, tasmā jino arahati nāmametaṃ.
如世间有愚人自诩智者,因怖畏恶名而暗中作恶,此圣者则从不曾如此;以其于造恶绝无隐秘可得,故亦名为阿拉汉。巴利
Yathā ca loke ye keci paṇḍitamānino bālā asilokabhayena raho pāpaṃ karonti, evamesa na kadāci karotīti pāpakaraṇe rahābhāvatopi arahaṃ.
何以故?如是者于诸恶业之中,本无所谓隐秘。
因为没有任何隐秘,他因此被称为阿拉汉,广为人知。巴利
Yasmā natthi raho nāma, pāpakammesu tādino; Rahābhāvena tenesa, arahaṃ iti vissuto.
这样一来,从一切方面来说——巴利
Evaṃ sabbathāpi –
因为远离与杀灭烦恼之敌,那位牟尼……
已摧破轮回之轮,堪受资具等供养,
他不于隐秘处造恶,以此故名为“阿拉汉”。巴利
Ārakattā hatattā ca, kilesārīna so muni; Hatasaṃsāracakkāro, paccayādīna cāraho; Na raho karoti pāpāni, arahaṃ tena vuccatīti.
因为一切佛陀连阿拉汉的功德都是完全平等的,所以这里是就所有佛陀而说“诸阿拉汉”。巴利
Yasmā pana sabbabuddhā arahattaguṇenāpi samasamā, tasmā sabbesaṃ vasena ‘‘arahantāna’’nti āha.
正自觉者:因为正确、亲自觉悟了一切法,所以是正自觉者。他确实正确觉悟了一切法:对应当了知的法,觉悟为应当了知;对应当遍知的法,觉悟为应当遍知;对应当断除的法,觉悟为应当断除;对应当证悟的法,觉悟为应当证悟;对应当修习的法,觉悟为应当修习。因此他说:巴利
Sammāsambuddhānanti sammā sāmañca sabbadhammānaṃ buddhattā sammāsambuddho. Tathā hesa sabbadhamme sammā sambuddho, abhiññeyye dhamme abhiññeyyato buddho, pariññeyye dhamme pariññeyyato, pahātabbe dhamme pahātabbato, sacchikātabbe dhamme sacchikātabbato, bhāvetabbe dhamme bhāvetabbato. Tenevāha –
“ 应当了知的,已经了知;应当修习的,已经修习。
应当断除的,我已经断除了,婆罗门,所以我是佛陀。”巴利
‘‘Abhiññeyyaṃ abhiññātaṃ, bhāvetabbañca bhāvitaṃ; Pahātabbaṃ pahīnaṃ me, tasmā buddhosmi brāhmaṇā’’ti. (ma. ni. 2.399; su. ni. 563);
或者也可以这样理解:眼是苦谛,作为它的根本原因、能令它生起的过去渴爱是集谛,这两者不再生起的状态是灭谛,了知灭的道是道谛。就这样,以逐一选取每一法的方式,对一切法正确而亲证地觉悟。对耳、鼻、舌、身、意也是同样的道理。依照这个方式,色等六处、眼识等六识身、眼触等六触、眼触所生受等六受、色想等六想、色思等六思、色渴爱等六渴爱身、色寻等六寻、色伺等六伺、色蕴等五蕴、十遍、十随念、依膨胀想等十想、发等三十二身分、十二处、十八界、欲有等九有、初禅等四禅那、慈修习等四无量、四无色定,逆观老死等、顺观无明等缘起支,都应这样配合理解。这里用一句话贯穿:老死是苦谛,生是集谛,从这两者中出离是灭谛,了知灭的道是道谛。就这样,以逐一选取每一法的方式,对一切法正确、亲自、随觉、通达。再者,凡有任何应当了知之法,他都已经正确觉悟了这一切,因此以解脱终智而成为正自觉者。关于这一点的详细分别,后面会说明。又因为一切佛陀在正自觉者这项功德上完全平等,所以为了涵盖一切佛,经文说诸正自觉者。巴利
Atha vā cakkhu dukkhasaccaṃ, tassa mūlakāraṇabhāvena samuṭṭhāpikā purimataṇhā samudayasaccaṃ, ubhinnaṃ appavatti nirodhasaccaṃ, nirodhappajānanā paṭipadā maggasaccanti evaṃ ekekapaduddhārenāpi sabbadhamme sammā sāmañca buddho. Esa nayo sotaghānajivhākāyamanesu. Eteneva nayena rūpādīni cha āyatanāni, cakkhuviññāṇādayo cha viññāṇakāyā, cakkhusamphassādayo cha phassā, cakkhusamphassajādayo cha vedanā, rūpasaññādayo cha saññā, rūpasañcetanādayo cha cetanā, rūpataṇhādayo cha taṇhākāyā, rūpavitakkādayo cha vitakkā, rūpavicārādayo cha vicārā, rūpakkhandhādayo pañcakkhandhā, dasa kasiṇāni, dasa anussatiyo, uddhumātakasaññādivasena dasa saññā, kesādayo dvattiṃsākārā, dvādasāyatanāni, aṭṭhārasa dhātuyo, kāmabhavādayo nava bhavā, paṭhamādīni cattāri jhānāni, mettābhāvanādayo catasso appamaññā, catasso arūpasamāpattiyo, paṭilomato jarāmaraṇādīni, anulomato avijjādīni paṭiccasamuppādaṅgāni ca yojetabbāni. Tatrāyaṃ ekapadayojanā – jarāmaraṇaṃ dukkhasaccaṃ, jāti samudayasaccaṃ, ubhinnaṃ nissaraṇaṃ nirodhasaccaṃ, nirodhappajānanā paṭipadā maggasaccanti evaṃ ekekapaduddhārena sabbadhamme sammā sāmañca buddho anubuddho paṭividdho. Yaṃ vā pana kiñci atthi neyyaṃ nāma, sabbassa sammā sambuddhattā vimokkhantikañāṇavasena sammāsambuddho. Tassa pana vibhāgo upari āvi bhavissatīti. Yasmā pana sabbabuddhā sammāsambuddhaguṇenāpi samasamā, tasmā sabbesaṃ vasena ‘‘sammāsambuddhāna’’nti āha.
38 现在,为了说明“有边清净”和“无边清净”这两种戒各自分成五种,所以说“有边戒、无边戒”等等。但在其余三种戒里,并没有这样的区分。其中,“以利得为边”是说利得就是它的边界,越过这个边界戒就坏了,所以叫“以利得为边”。其余几个词也是这样。“名声”在这里指眷属。“于此”指在这个世间。“有一类”指某一个人。“以利得为因”是说利得本身就是因,所以说“以利得为因”,这是用从格来表示因的意思。“以利得为缘”“以利得为原因”都是它的同义词。正是依着这个因,果才生起,所以叫“缘”;又因为它能使果产生,所以叫“原因”。巴利
38. Idāni pariyantapārisuddhiapariyantapārisuddhisīladvaye ekekameva sīlaṃ pañcadhā bhinditvā dassetuṃ atthi sīlaṃ pariyantaṃ, atthi sīlaṃ apariyantantiādimāha. Itaresu pana tīsu sīlesu tathāvidho bhedo natthīti. Tattha lābhapariyantanti lābhena pariyanto bhedo etassāti lābhapariyantaṃ. Evaṃ sesānipi. Yasoti panettha parivāro. Idhāti imasmiṃ loke. Ekaccoti eko. Lābhahetūti lābhoyeva hetu lābhahetu, tasmā lābhahetutoti vuttaṃ hoti. Hetvatthe nissakkavacanaṃ. ‘‘Lābhapaccayā lābhakāraṇā’’ti tasseva vevacanaṃ. Hetumeva hi paṭicca etaṃ phalametīti paccayoti ca, phaluppattiṃ kārayatīti kāraṇanti ca vuccati.
凡是已经受持、已经领受的戒,就叫“已受持”。违犯,就是实际去做、去犯。像这样一类,是指具有这种性质、属于上面所说的那种情况。所谓戒,不管是居士戒还是出家戒:如果开头或结尾有一条破了,这些戒就像衣服边缘被割破一样,是破裂的;如果中间有一条破了,就像衣服中间被戳穿一样,是有孔的;如果按顺序连着破了两条或三条,就像一头身体颜色属于黑红色等颜色中的某一种的母牛,背上或肚子上鼓起一块长条等形状、颜色怪异的斑块一样,是斑驳的;如果隔一条破一条,就像一头母牛身上隔一段就有不同颜色的斑点一样,是杂色的。总的来说,因为被七种淫欲结合,以及忿怒、怀恨等恶法所损害,这些戒都是破裂的、有孔的、斑驳的、杂色的。这些戒本身,因为没有从渴爱的奴役中解脱出来、没有成就自由的状态,所以是非自由的;因为不被佛陀等智者称赞,所以是非智者所赞的;因为被渴爱和邪见执取,或者因为任何人都能指责说“你在戒上有这样的过失”而被执取,所以是所执取的;因为它们不能导向近行定或安止定,也不能导向道定或果定,所以是不引生定的。也有写成“不引生定”的版本。巴利
Yathāsamādinnanti yaṃ yaṃ samādinnaṃ gahitaṃ. Vītikkamatīti ajjhācarati. Evarūpānīti evaṃsabhāvāni, vuttappakārānīti adhippāyo. Sīlānīti gahaṭṭhasīlāni vā hontu pabbajitasīlāni vā, yesaṃ ādimhi vā ante vā ekaṃ bhinnaṃ, tāni pariyante chinnasāṭako viya khaṇḍāni. Yesaṃ vemajjhe ekaṃ bhinnaṃ, tāni majjhe vinividdhasāṭako viya chiddāni. Yesaṃ paṭipāṭiyā dve vā tīṇi vā bhinnāni, tāni piṭṭhiyā vā kucchiyā vā uṭṭhitena dīghavaṭṭādisaṇṭhānena visabhāgavaṇṇena kāḷarattādīnaṃ aññatarasarīravaṇṇā gāvī viya sabalāni. Yesaṃ antarantarā ekekāni bhinnāni, tāni antarantarā visabhāgavaṇṇabinduvicitrā gāvī viya kammāsāni. Avisesena vā sabbānipi sattavidhena methunasaṃyogena kodhūpanāhādīhi ca pāpadhammehi upahatattā khaṇḍāni chiddāni sabalāni kammāsānīti. Tāniyeva taṇhādāsabyato mocetvā bhujissabhāvākaraṇena na bhujissāni. Buddhādīhi viññūhi na pasatthattā na viññuppasatthāni. Taṇhādiṭṭhīhi parāmaṭṭhattā, kenaci vā ‘‘ayaṃ te sīlesu doso’’ti parāmaṭṭhuṃ sakkuṇeyyatāya parāmaṭṭhāni. Upacārasamādhiṃ appanāsamādhiṃ vā, atha vā maggasamādhiṃ phalasamādhiṃ vā na saṃvattayantīti asamādhisaṃvattanikāni. Na samādhisaṃvattanikānītipi pāṭho.
有些人则这样解释它的含义:说“破裂”,是因为这些戒成了善法无法安住的地方;“有孔”也是同样的道理。说“斑驳”,是因为它使清净变得杂乱了;“杂色”也是同样的道理。说“非自由的”,是因为落入了渴爱的奴役状态。说“非智者所赞”,是因为被善者们所呵责。说“所执取”,是因为被渴爱抓住了。说“不引生定”,是因为成了引发懊悔的依处。巴利
Keci pana ‘‘khaṇḍānīti kusalānaṃ dhammānaṃ appatiṭṭhābhūtattā, chiddānītipi evaṃ. Sabalānīti vivaṇṇakaraṇattā, kammāsānītipi evaṃ. Na bhujissānīti taṇhādāsabyaṃ gatattā. Na viññuppasatthānīti kusalehi garahitattā. Parāmaṭṭhānīti taṇhāya gahitattā. Asamādhisaṃvattanikānīti vippaṭisāravatthubhūtattā’’ti evamatthaṃ vaṇṇayanti.
不是无懊悔的依处:意思是说,由于这些戒会带来懊悔,所以它们不是无懊悔的立足之处。不是欢悦的依处:它们不能成为由无懊悔所生的微弱喜悦的依处,因为不能引生那种喜悦。剩下的各个词句也应当这样连接理解。不是喜的依处:它们不能成为由微弱喜悦所生的强烈喜悦的依处。不是轻安的依处:它们不能成为由强烈喜悦所生的身轻安与心轻安的依处。不是乐的依处:它们不能成为由轻安所生的身乐与心乐的依处。不是定的依处:它们不能成为由乐所生的定的依处。不是如实知见的依处:它们不能成为以定为近因的如实知见的依处。巴利
Na avippaṭisāravatthukānīti vippaṭisārāvahattā avippaṭisārassa patiṭṭhā na hontīti attho. Na pāmojjavatthukānīti avippaṭisārajāya dubbalapītiyā na vatthubhūtāni tassā anāvahattā . Evaṃ sesesupi yojanā kātabbā. Na pītivatthukānīti dubbalapītijāya balavapītiyā na vatthubhūtāni. Na passaddhivatthukānīti balavapītijāya kāyacittapassaddhiyā na vatthubhūtāni. Na sukhavatthukānīti passaddhijassa kāyikacetasikasukhassa na vatthubhūtāni. Na samādhivatthukānīti sukhajassa samādhissa na vatthubhūtāni. Na yathābhūtañāṇadassanavatthukānīti samādhipadaṭṭhānassa yathābhūtañāṇadassanassa na vatthubhūtāni.
在“非一向厌离”等句里,要把“非”这个字提出来,按“非离贪”等的方式,同样套到后面剩下的几个词上。也可以读成带有“sa”音的“非离贪”等版本。其中,“一向厌离”的意思是:并不是纯粹为了对轮回生起厌离,所以不导向厌离——前后文就是这样关联的。剩下的几个词也应当这样套上去。“离贪”是为了对轮回离染。“灭”是为了让轮回灭尽。“寂止”是为了让已经灭尽的轮回不再生起,从而归于寂静。“证知”是为了彻底了知轮回。“正觉”是为了从烦恼的沉睡中醒来,从而觉悟轮回。“涅槃”是为了不死涅槃。巴利
Na ekantanibbidāyātiādīsu na-kārameva āharitvā ‘‘na virāgāyā’’tiādinā nayena sesapadehipi yojetabbaṃ. Na virāgāyātiādīsu sanakāro vā pāṭho. Tattha ekantanibbidāyāti ekantena vaṭṭe nibbindanatthāya na saṃvattantīti sambandho. Evaṃ sesesupi yojetabbaṃ. Virāgāyāti vaṭṭe virajjanatthāya. Nirodhāyāti vaṭṭassa nirodhanatthāya. Upasamāyāti nirodhitassa puna anuppattivasena vaṭṭassa upasamanatthāya. Abhiññāyāti vaṭṭassa abhijānanatthāya. Sambodhāyāti kilesaniddāvigamena vaṭṭato pabujjhanatthāya. Nibbānāyāti amatanibbānatthāya.
“为了违犯已受持的学处”,意思是:为了违犯那已受持的学处。不过这里因为格位变化上的颠倒,用了宾格来表达。至于说“连心也不生起”,这是为了显示:由于心念生起的清净,戒才达到极度清净的状态;并不是说仅仅有心念生起,戒就破裂了。“他怎么会违犯呢?”意思是:他为了什么目的会去违犯呢?也就是说,他根本不会去违犯。“不破裂”等说法,应当按前面所说的相反方式来理解。也有读作“不破裂”的版本。在“纯一厌离”等语句中,应当按“纯粹为了对轮回厌离”这样的方式去连接。不过在这里,“厌离”指的是观。“离贪”指的是道。“灭”和“寂止”指的是涅槃。“证知”和“正觉”指的是道。“涅槃”指的就是涅槃本身。应当知道有这样的安立说法:一处说观,两处说道,三处说涅槃。然而,从同义异名的角度来说,所有这些词也都可以是道的同义词和涅槃的同义词。巴利
Yathāsamādinnaṃ sikkhāpadaṃ vītikkamāyāti yathāsamādinnassa sikkhāpadassa vītikkamanatthāya. Vibhattivipallāsavasena panettha upayogavacanaṃ kataṃ. Cittampi na uppādetīti cittuppādasuddhiyā sīlassa ativisuddhabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ, na pana cittuppādamattena sīlaṃ bhijjati. Kiṃ so vītikkamissatīti kimatthaṃ vītikkamaṃ karissati, neva vītikkamaṃ karissatīti attho. Akhaṇḍānītiādīni heṭṭhā vuttapaṭipakkhanayena veditabbāni. Na khaṇḍānītipi pāṭho. ‘‘Ekantanibbidāyā’’tiādīsu ekantena vaṭṭe nibbindanatthāyātiādinā nayena yojetabbaṃ . Ettha pana nibbidāyāti vipassanā. Virāgāyāti maggo. Nirodhāya upasamāyāti nibbānaṃ. Abhiññāya sambodhāyāti maggo. Nibbānāyāti nibbānameva. Ekasmiṃ ṭhāne vipassanā, dvīsu maggo, tīsu nibbānaṃ vuttanti evaṃ avatthānakathā veditabbā. Pariyāyena pana sabbānipetāni maggavevacanānipi nibbānavevacanānipi hontiyeva.
39 现在,为了通过“有边”和“无边”的角度来显示戒存在的分类,接着又要通过法、通过生起方式、通过缘、通过相应法来显示戒的分类,所以开始说“什么是戒”等话。其中,“依此而生起”就是生起处。这是缘的名称。“它的生起处是什么?”就是问“它以什么为生起处?”“它是多少法的集合、结合?”就是问“它是由多少法集合而成的?”巴利
39. Idāni pariyantāpariyantavasena vijjamānapabhedaṃ dassetvā puna dhammavasena jātivasena paccayavasena sampayuttavasena sīlassa pabhedaṃ dassetuṃ kiṃ sīlantiādimāha. Tattha samuṭṭhāti etenāti samuṭṭhānaṃ. Paccayassetaṃ nāmaṃ. Kiṃ samuṭṭhānamassāti kiṃsamuṭṭhānaṃ. Katinaṃ dhammānaṃ samodhānaṃ samavāyo assāti katidhammasamodhānaṃ.
所谓思戒,就是远离杀生等行为的人,或者正在履行义务和修行的人,内心生起的思。所谓心所戒,就是远离杀生等行为的人,内心生起的远离。再者,思戒是指断除杀生等七种业道时的思。心所戒是指按照“断除世间的贪欲,以离贪的心而住”等经文所说的无贪、无嗔、正见这些法。关于律仪戒,这里应当知道有五种律仪:巴帝摩卡律仪、念律仪、智律仪、忍律仪、精进律仪。其中,“以此巴帝摩卡律仪具足、完全具足”,这就是巴帝摩卡律仪。“守护眼根,在眼根上获得律仪”,这就是念律仪。巴利
Cetanāsīlanti pāṇātipātādīhi viramantassa, vattapaṭipattiṃ vā pūrentassa cetanā. Cetasikaṃ sīlanti pāṇātipātādīhi viramantassa virati. Apica cetanā sīlaṃ nāma pāṇātipātādīni pajahantassa sattakammapathacetanā . Cetasikaṃ sīlaṃ nāma ‘‘abhijjhaṃ loke pahāya vigatābhijjhena cetasā viharatī’’tiādinā (dī. ni. 1.217) nayena vuttā anabhijjhāabyāpādasammādiṭṭhidhammā. Saṃvaro sīlanti ettha pañcavidho saṃvaro veditabbo – pātimokkhasaṃvaro, satisaṃvaro, ñāṇasaṃvaro, khantisaṃvaro, vīriyasaṃvaroti. Tattha ‘‘iminā pātimokkhasaṃvarena upeto hoti samupeto’’ti (vibha. 511) ayaṃ pātimokkhasaṃvaro. ‘‘Rakkhati cakkhundriyaṃ, cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjatī’’ti (dī. ni. 1.213; ma. ni. 1.295; saṃ. ni. 4.239; a. ni. 3.16) ayaṃ satisaṃvaro.
“ 阿耆多啊,世间凡有诸流,
正念即是其遮止。
我说,守护诸流;它们要靠智慧来关闭。”巴利
‘‘Yāni sotāni lokasmiṃ, (ajitāti bhagavā;) Sati tesaṃ nivāraṇaṃ; Sotānaṃ saṃvaraṃ brūmi, paññāyete pidhīyare’’ti. (su. ni. 1041) –
这就是智防护。对资具的受用也归入这里面。凡是依照“能忍受寒冷炎热……”这类方式所说的,就叫忍防护。凡是依照“不忍受已生起的欲寻……”这类方式所说的,就叫精进防护。活命清净也归入这里面。这样一来,这五种防护,再加上那些害怕造恶的善男子对现前境界的远离,这一切都应当理解为防护戒。不违犯就是戒,意思是受持了戒的人,在身体行为和言语行为上不违犯。以上是对“什么是戒”这个问题的回答。巴利
Ayaṃ ñāṇasaṃvaro. Paccayapaṭisevanampi ettheva samodhānaṃ gacchati. Yo panāyaṃ ‘‘khamo hoti sītassa uṇhassā’’tiādinā (ma. ni. 1.24; a. ni. 4.114; 6.58) nayena āgato, ayaṃ khantisaṃvaro nāma. Yo cāyaṃ ‘‘uppannaṃ kāmavitakkaṃ nādhivāsetī’’tiādinā (ma. ni. 1.26; a. ni. 4.114; 6.58) nayena āgato, ayaṃ vīriyasaṃvaro nāma. Ājīvapārisuddhipi ettheva samodhānaṃ gacchati. Iti ayaṃ pañcavidhopi saṃvaro, yā ca pāpabhīrukānaṃ kulaputtānaṃ sampattavatthuto virati, sabbametaṃ saṃvarasīlanti veditabbaṃ. Avītikkamo sīlanti samādinnasīlassa kāyikavācasiko avītikkamo. Idaṃ tāva kiṃ sīlanti pañhassa vissajjanaṃ.
在回答“戒有多少种”这个问题时,提到了善戒、不善戒和无记戒。这里,因为世间众生的各自本性就被称为“戒”,比如人们会说“这个人是乐戒者,这个人是苦戒者,这个人是诤戒者,这个人是装饰戒者”。所以,按照这种说法,从义理上提取来说,不善戒也被称为戒。然而,根据“听闻之后,以慧防护”这句话,这种不善戒并不是这里所说的戒。巴利
Kati sīlānīti pañhassa vissajjane kusalasīlaṃ akusalasīlaṃ abyākatasīlanti ettha yasmā loke tesaṃ tesaṃ sattānaṃ pakati sīlanti vuccati, yaṃ sandhāya ‘‘ayaṃ sukhasīlo, ayaṃ dukkhasīlo, ayaṃ kalahasīlo, ayaṃ maṇḍanasīlo’’ti bhaṇanti. Tasmā tena pariyāyena atthuddhāravasena akusalasīlamapi sīlanti vuttaṃ. Taṃ pana ‘‘sutvāna saṃvare paññā’’ti (paṭi. ma. 1.37) vacanato idhādhippetasīlaṃ na hotīti.
因为以思等类别来区分的戒,是以相应的心为生起因,所以就说“由善心生起的戒就是善戒”等等。巴利
Yasmā pana cetanādibhedassa sīlassa sampayuttacittaṃ samuṭṭhānaṃ, tasmā kusalacittasamuṭṭhānaṃ kusalasīlantiādimāha.
“防护的聚集”就是戒,也就是与防护相应的诸蕴。因为这些蕴确实与防护结合、混融在一起,所以称为“防护的聚集”。同样,“不违犯的聚集”也应理解为戒。在那种状态下生起的思,其聚集就是戒,也就是在防护的状态、不违犯的状态中生起的、与思相应的诸蕴。又因为在这三种情况里,所指的都是与它们相应的法,所以思的聚集已经包含了心所法,因此不必另外单独列出“心所聚集的戒”,应当这样理解。前面说到思等法被称为“戒”,但并不是只有它们才是戒,与它们相应的法也是戒。为了说明这个意思,才说了这三分法,应当这样理解。巴利
Saṃvarasamodhānaṃ sīlanti saṃvarasampayuttakhandhā. Te hi saṃvarena samāgatā missībhūtāti saṃvarasamodhānanti vuttā. Evaṃ avītikkamasamodhānaṃ sīlampi veditabbaṃ. Tathābhāve jātacetanā samodhānaṃ sīlanti saṃvarabhāve avītikkamabhāve jātacetanāsampayuttā khandhā. Yasmā ca tīsupi cetesu taṃsampayuttā dhammā adhippetā, tasmā cetanāsamodhānena cetasikānampi saṅgahitattā cetasikasamodhānasīlaṃ visuṃ na niddiṭṭhanti veditabbaṃ. Heṭṭhā cetanādayo dhammā ‘‘sīla’’nti vuttā. Na kevalaṃ te eva sīlaṃ, taṃsampayuttā dhammāpi sīlamevāti dassanatthaṃ ayaṃ tiko vuttoti veditabbo.
40 现在,因为思和心所本身就是防护和不违犯,并不是分开存在的,所以只就防护和不违犯,按照一直贯通到阿拉汉道的共通次第来组织,经文才这样说:“以防护的意义来说是戒,以不违犯的意义来说是戒”——也就是针对杀生等来说。因为离杀生等,各自防护自己的对立面,并且不违犯它,所以从防护和不违犯这两方面,就称为“以防护的意义来说是戒”“以不违犯的意义来说是戒”。其中,“以防护杀生的意义”是指以遮止杀生的意义为戒。那是什么?就是离杀生。而这个离杀生既能防护杀生,又不违犯它,所以也以不违犯的意义为戒。同样,离不与取等,以及无贪、无瞋、正见,都应当这样配合解释。巴利
40. Idāni yasmā cetanācetasikā saṃvarāvītikkamāyeva honti na visuṃ, tasmā saṃvarāvītikkameyeva yāva arahattamaggā sādhāraṇakkamena yojento pāṇātipātaṃ saṃvaraṭṭhena sīlaṃ, avītikkamaṭṭhena sīlantiādimāha. Pāṇātipātā veramaṇiādayo hi yasmā attano attano paccanīkaṃ saṃvaranti, taṃ na vītikkamanti ca, tasmā saṃvaraṇato avītikkamanato ca saṃvaraṭṭhena sīlaṃ avītikkamaṭṭhena sīlaṃ nāma hoti. Tattha pāṇātipātaṃ saṃvaraṭṭhenāti pāṇātipātassa pidahanaṭṭhena sīlaṃ. Kiṃ taṃ? Pāṇātipātā veramaṇī. Sā ca taṃ saṃvarantīyeva taṃ na vītikkamatīti avītikkamaṭṭhena sīlaṃ. Evameva adinnādānā veramaṇiādayo anabhijjhāabyāpādasammādiṭṭhiyo yojetabbā.
在杀生等十种不善业道当中,杀害生命就是杀生。这说的就是杀死生命、夺去生命。这里说的“生命”,从世俗习惯来说是指有情众生,从究竟真实来说是指命根。对于那个生命,生起“这是生命”的认知,然后发起能截断命根的加行,通过身门或语门中的任意一门所生起的杀心,就是杀生。对于没有功德的众生,比如畜生之类,杀小的生命过失轻,杀体型大的过失重。为什么?因为加行大。即使加行相同,也因为对象大而过失重。对于有功德的众生,比如人等等,功德少的生命过失轻,功德大的生命过失重。如果身体大小和功德都相同,那么烦恼和加行轻微就过失轻,猛烈就过失重,应当这样理解。它有五个组成部分:生命、生命想、杀心、加行、由此而死。巴利
Pāṇātipātantiādīsu pana dasasu akusalakammapathesu pāṇassa atipāto pāṇātipāto. Pāṇavadho pāṇaghātoti vuttaṃ hoti. Pāṇoti cettha vohārato satto, paramatthato jīvitindriyaṃ. Tasmiṃ pana pāṇe pāṇasaññino jīvitindriyupacchedakaupakkamasamuṭṭhāpikā kāyavacīdvārānaṃ aññataradvārappavattā vadhakacetanā pāṇātipāto. So guṇavirahitesu tiracchānagatādīsu pāṇesu khuddake pāṇe appasāvajjo, mahāsarīre mahāsāvajjo. Kasmā? Payogamahantatāya. Payogasamattepi vatthumahantatāya. Guṇavantesu manussādīsu appaguṇe pāṇe appasāvajjo, mahāguṇe mahāsāvajjo. Sarīraguṇānaṃ pana samabhāve sati kilesānaṃ upakkamānañca mudutāya appasāvajjo, tibbatāya mahāsāvajjoti veditabbo. Tassa pañca sambhārā – pāṇo, pāṇasaññitā, vadhakacittaṃ, upakkamo, tena maraṇanti.
把别人没有给的东西拿走,就叫不与取,也叫夺取他人之物、偷窃、盗窃。这里说的“没有给”,是指别人所拥有、所守护的东西;别人对那东西可以随意支配、使用,不会因此受到惩罚,也不算有过失。对于别人所拥有、所守护的这样东西,心里认定这是别人所拥有、所守护的,然后生起偷盗的念头,并采取行动去拿,通过身体或语言这两种途径中的某一种表现出来,这种偷盗的意志就是不与取。这种不与取,如果对象是低劣的、属于他人的东西,过失就轻;如果对象是贵重的东西,过失就重。为什么?因为物品本身贵重。当物品本身相同的时候,偷取功德更高的人的东西,过失就重;偷取功德较低的人的东西,过失就轻。它有五个组成部分:别人所拥有、所守护的东西,认定这是别人所拥有、所守护的,偷盗的心,采取行动,以及通过这个行动把东西拿走。巴利
Adinnassa ādānaṃ adinnādānaṃ, parasaṃharaṇaṃ, theyyaṃ, corikāti vuttaṃ hoti. Tattha adinnanti parapariggahitaṃ, yattha paro yathākāmakāritaṃ āpajjanto adaṇḍāraho anupavajjo ca hoti, tasmiṃ parapariggahite parapariggahitasaññino tadādāyakaupakkamasamuṭṭhāpikā kāyavacīdvārānaṃ aññataradvārappavattā theyyacetanā adinnādānaṃ. Taṃ hīne parasantake appasāvajjaṃ, paṇīte mahāsāvajjaṃ. Kasmā? Vatthupaṇītatāya. Vatthusamatte sati guṇādhikānaṃ santake vatthusmiṃ mahāsāvajjaṃ, taṃ taṃ guṇādhikaṃ upādāya tato tato hīnaguṇassa santake vatthusmiṃ appasāvajjaṃ. Tassa pañca sambhārā – parapariggahitaṃ, parapariggahitasaññitā theyyacittaṃ, upakkamo, tena haraṇanti.
“诸欲”指的是男女交合之事。“邪行”指的是完全该受呵责的卑劣行为。从特征上说,就是怀着不善法的意图,通过身体行为表现出来、侵犯不可行处的思,这就是对诸欲的邪行。巴利
Kāmesūti methunasamācāresu. Micchācāroti ekantanindito lāmakācāro. Lakkhaṇato pana asaddhammādhippāyena kāyadvārappavattā agamanīyaṭṭhānavītikkamacetanā kāmesu micchācāro.
在这里,“不可行处”是指:对男人来说,首先是母亲守护的、父亲守护的、父母守护的、兄弟守护的、姐妹守护的、亲属守护的、宗族守护的、法守护的、有夫守护的、有罚守护的,这十种;以及以财买来的、自愿共住的、因财产共住的、因衣物共住的、以水钵娶得的、取下环饰的、女奴、妻子、职业妻、战利妻、暂时妻,这十种。总共二十种女人。而对女人来说,有夫守护、有罚守护这两种,加上以财买来的等十种,共十二种女人。凡是这些女人所归属的男人之外的其他男人,就是不可行处。巴利
Tattha agamanīyaṭṭhānaṃ nāma purisānaṃ tāva māturakkhitā, piturakkhitā, mātāpiturakkhitā, bhāturakkhitā, bhaginirakkhitā, ñātirakkhitā, gottarakkhitā, dhammarakkhitā, sārakkhā, saparidaṇḍāti māturakkhitādayo dasa, dhanakkītā, chandavāsinī, bhogavāsinī, paṭavāsinī, odapattakinī, obhatacumbaṭā, dāsī ca, bhariyā ca, kammakārī ca bhariyā ca, dhajāhaṭā muhuttikāti dhanakkītādayo dasāti vīsati itthiyo. Itthīsu pana dvinnaṃ sārakkhasaparidaṇḍānaṃ dasannañca dhanakkītādīnanti dvādasannaṃ itthīnaṃ aññe purisā, idaṃ agamanīyaṭṭhānaṃ nāma.
这种邪行,如果对象是缺乏戒律等功德、不该行淫的人,罪过就轻;如果对象具备戒律等功德,罪过就重。它有四个构成条件:不该行淫的对象、对那对象生起行淫的心、实际行淫的行为、以及忍受以道对道的行淫方式。巴利
So panesa micchācāro sīlādiguṇarahite agamanīyaṭṭhāne appasāvajjo, sīlādiguṇasampanne mahāsāvajjo. Tassa cattāro sambhārā – agamanīyavatthu, tasmiṃ sevanacittaṃ, sevanapayogo, maggenamaggapaṭipattiadhivāsananti.
所谓“虚妄”,是指以欺骗为目的、损害他人利益的语言行为或身体行为。怀着欺骗的意图,能引发欺骗他人的身体行为或语言行为的那个思,就是妄语。另一种解释是:“虚妄”指不真实、不如实的事情;“语”指把这件事说成真实、如实。从特征上说,想让别人把不真实的事情当作真实来理解,能引发这种传达的思,就是妄语。这种妄语,如果所损害的利益小,罪过就轻;如果所损害的利益大,罪过就重。此外,在家人因为舍不得把自己的东西给别人而说“没有”之类的话,罪过较轻;如果作为证人,为了损害他人利益而说,罪过就重。出家人得到一点点油或酥,出于开玩笑的心态,用夸张的说法说“今天村里好像有油流成河了”,这种妄语罪过较轻;但把没看见的说成“我亲眼看见了”之类,罪过就重。它有四个构成条件:不真实的事情、想欺骗的心、相应的加行,以及对方知道那件事的含义。巴利
Musāti visaṃvādanapurekkhārassa atthabhañjako vacīpayogo, kāyapayogo vā. Visaṃvādanādhippāyena panassa paravisaṃvādakakāyavacīpayogasamuṭṭhāpikā cetanā musāvādo. Aparo nayo – musāti abhūtaṃ atacchaṃ vatthu. Vādoti tassa bhūtato tacchato viññāpanaṃ. Lakkhaṇato pana atathaṃ vatthuṃ tathato paraṃ viññāpetukāmassa tathāviññattisamuṭṭhāpikā cetanā musāvādo. So yamatthaṃ bhañjati, tassa appatāya appasāvajjo, mahantatāya mahāsāvajjo. Apica gahaṭṭhānaṃ attano santakaṃ adātukāmatāya natthītiādinayappavatto appasāvajjo, sakkhinā hutvā atthabhañjanatthaṃ vutto mahāsāvajjo. Pabbajitānaṃ appakampi telaṃ vā sappiṃ vā labhitvā hasādhippāyena ‘‘ajja gāme telaṃ nadī maññe sandatī’’ti pūraṇakathānayena pavatto appasāvajjo, adiṭṭhaṃyeva pana diṭṭhantiādinā nayena vadantānaṃ mahāsāvajjo. Tassa cattāro sambhārā – atathaṃ vatthu, visaṃvādanacittaṃ, tajjo vāyāmo, parassa tadatthavijānananti.
如果一个人用某种话对某人说,这话在对方心里造成说话者自己可爱、而他人空无,这种话就是离间语。如果一个人用某种话既让自己也变得粗恶,也让别人变得粗恶,而且这话本身也刺耳难听,既不悦耳也不悦心,这种话就是粗恶语。如果一个人东拉西扯地说些毫无意义的话,那就是杂秽语。作为这些言语行为根源的思,也就分别得到离间语等名称。这里所说的,正是那个思。巴利
Yāya vācāya yassa taṃ vācaṃ bhāsati, tassa hadaye attano piyabhāvaṃ, parassa ca suññabhāvaṃ karoti, sā pisuṇā vācā. Yāya pana attānampi parampi pharusaṃ karoti, yā vācā sayampi pharusā neva kaṇṇasukhā na hadayasukhā vā, ayaṃ pharusā vācā. Yena samphaṃ palapati niratthakaṃ, so samphappalāpo. Tesaṃ mūlabhūtā cetanāpi pisuṇāvācādināmameva labhati. Sā eva ca idha adhippetāti.
在这里,出于杂染心,或者为了离间他人,或者为了让自己讨人喜欢,而发起身业和语业的思,就是离间语。它对谁造成分裂,如果那个人德行小,罪过就轻;如果德行大,罪过就重。它有四个构成条件:被离间的人、以“这样他们就会分裂”为前提的分裂意图,或者以“这样我就会被人喜欢、被人信任”为前提的讨好意图、相应的努力,以及对方领会这个意思。不过,如果别人还没有被离间,就不构成业道;只有真正被离间了,才构成业道。巴利
Tattha saṃkiliṭṭhacittassa paresaṃ vā bhedāya attano piyakamyatāya vā kāyavacīpayogasamuṭṭhāpikā cetanā pisuṇā vācā. Sā yassa bhedaṃ karoti, tassa appaguṇatāya appasāvajjā, mahāguṇatāya mahāsāvajjā. Tassā cattāro sambhārā – bhinditabbo paro, ‘‘iti ime nānā bhavissantī’’ti bhedapurekkhāratā vā ‘‘iti ahaṃ piyo bhavissāmi vissāsiko’’ti piyakamyatā vā, tajjo vāyāmo, tassa tadatthavijānananti. Pare pana abhinne kammapathabhedo natthi, bhinneyeva hoti.
由伤害他人要害的身业或语业所引发的、完全粗暴的思,就是粗恶语。不过,即使行为是伤害对方要害,如果心是柔软的,也不成为粗恶语。比如父母有时也会对孩子们这样说:“让贼把你们砍成一块一块的!”可哪怕一片青莲花叶落在孩子们身上,他们都不愿意。亲教师和教授师有时也会对依止者这样说:“这些无惭无愧的家伙,把他们赶走!”但他们心里还是希望这些人能获得教法和证悟。就像心柔软时粗恶语不成立一样,言语柔软而心不柔软时,也仍然不是不粗恶的语。因为想让人被杀的人说“让他舒舒服服地躺着吧”,这话并不是不粗恶的语,由于内心凶暴,这本身就是粗恶语。这话是针对谁而说的,如果那人功德小,罪过就轻;功德大,罪过就重。它有三个构成条件:对方是应被辱骂的人、心是愤怒的、以及辱骂的行为。巴利
Parassa mammacchedakakāyavacīpayogasamuṭṭhāpikā ekantapharusacetanā pharusā vācā. Mammacchedakopi pana payogo cittasaṇhatāya pharusā vācā na hoti. Mātāpitaro hi kadāci puttake evampi vadanti ‘‘corā vo khaṇḍākhaṇḍikaṃ karontū’’ti. Uppalapattampi ca nesaṃ upari patantaṃ na icchanti. Ācariyupajjhāyā ca kadāci nissitake evaṃ vadanti ‘‘kiṃ ime ahirikā anottappino, niddhamatha ne’’ti. Atha ca nesaṃ āgamādhigamasampattiṃ icchanti. Yathā ca cittasaṇhatāya pharusā vācā na hoti, evaṃ vacanasaṇhatāya apharusā vācāpi na hoti. Na hi mārāpetukāmassa ‘‘imaṃ sukhaṃ sayāpethā’’ti vacanaṃ apharusā vācā hoti, cittapharusatāya panesā pharusā vācāva. Sā yaṃ sandhāya pavattitā, tassa appaguṇatāya appasāvajjā, mahāguṇatāya mahāsāvajjā. Tassā tayo sambhārā – akkositabbo paro, kupitacittaṃ, akkosanāti.
以身体和语言的行为传达无意义内容的,就是由不善思发起的绮语。偶尔说,过失轻;经常说、说得多,过失就重。它有两个构成条件:一是以谈论婆罗多战争、抢走悉多之类的无聊闲话为动机;二是实际说出那样的话。当对方没有领会这些话时,就不构成业道;只有对方领会了这些绮语,才构成业道。巴利
Anatthaviññāpikā kāyavacīpayogasamuṭṭhāpikā akusalacetanā samphappalāpo. So āsevanamandatāya appasāvajjo, āsevanamahantatāya mahāsāvajjo. Tassa dve sambhārā – bhāratayuddhasītāharaṇādiniratthakakathāpurekkhāratā, tathārūpikathākathanañcāti. Pare pana taṃ kathaṃ agaṇhante kammapathabhedo natthi, parena samphappalāpe gahiteyeva hoti.
贪欲就是贪求,意思是面对他人的财物时,心倾向于那边而运作。它的特相是面对他人财物时生起“啊,但愿这属于我”这样的贪求。就像不与取一样,它也有罪轻和罪重之分。它有两个条件:他人的财物,以及想把它归为自己。因为即使对他人财物生起了贪,只要还没有生起“啊,但愿这属于我”而把它归为自己,这时还不构成业道。巴利
Abhijjhāyatīti abhijjhā, parabhaṇḍābhimukhī hutvā tanninnatāya pavattatīti attho. Sā ‘‘aho vata idaṃ mamassā’’ti evaṃ parabhaṇḍābhijjhāyanalakkhaṇā, adinnādānaṃ viya appasāvajjā mahāsāvajjā ca. Tassa dve sambhārā – parabhaṇḍaṃ, attano pariṇāmanañcāti. Parabhaṇḍavatthuke hi lobhe uppannepi na tāva kammapathabhedo hoti, yāva ‘‘aho vata idaṃ mamassā’’ti attano na pariṇāmeti.
伤害利益与安乐就是嗔害。它的特相是想要毁灭对方的心意伤害,就像粗恶语一样,有罪轻的,也有罪重的。它有两个条件:其他有情,以及想让他毁灭。因为即使对其他有情生起了忿怒,只要还没有想到“啊,但愿他被消灭、被毁灭”,这时还不算构成业道。巴利
Hitasukhaṃ byāpādayatīti byāpādo. So paravināsāya manopadosalakkhaṇo, pharusā vācā viya appasāvajjo mahāsāvajjo ca. Tassa dve sambhārā – parasatto ca, tassa ca vināsacintāti. Parasattavatthuke hi kodhe uppannepi na tāva kammapathabhedo hoti, yāva ‘‘aho vatāyaṃ ucchijjeyya vinasseyyā’’ti tassa vināsaṃ na cinteti.
邪见就是不如实地执取,以颠倒的方式去看,所以叫邪见。它的特相是以“没有布施的果报”等颠倒的方式看待事物。像绮语一样,它可以是罪轻的,也可以是罪重的。另外,不决定的邪见罪轻,决定的邪见罪重。它有两个条件:一是对事物的认知方式颠倒;二是事物正好以符合那种颠倒认知的样子呈现在他面前。在这当中,只有持无有见、无因见、无作业见才构成业道的破犯,其他邪见则不构成。巴利
Yathābhuccagahaṇābhāvena micchā passatīti micchādiṭṭhi. Sā ‘‘natthi dinna’’ntiādinā nayena viparītadassanalakkhaṇā, samphappalāpo viya appasāvajjā, mahāsāvajjā ca. Apica aniyatā appasāvajjā, niyatā mahāsāvajjā. Tassā dve sambhārā – vatthuno ca gahitākāraviparītatā, yathā ca taṃ gaṇhāti, tathābhāvena tassūpaṭṭhānanti. Tattha natthikāhetukaakiriyadiṭṭhīhi eva kammapathabhedo hoti, na aññadiṭṭhīhi.
对这十种不善业道,应当从五个方面来判定:法、类别、所缘、受、根源。巴利
Imesaṃ pana dasannaṃ akusalakammapathānaṃ dhammato, koṭṭhāsato, ārammaṇato, vedanāto, mūlatoti pañcahākārehi vinicchayo veditabbo.
在这里,就“法”这一项来说:在这十种不善业道当中,按顺序前七种都只是思心所本身;而贪欲等后三种,则是与思心所相应的心所。巴利
Tattha dhammatoti etesu hi satta paṭipāṭiyā cetanādhammāva honti, abhijjhādayo tayo cetanāsampayuttā.
从“部分”的角度来说:按顺序排的前七种,再加上邪见,这八种只是业道,不是根本。贪欲和嗔恚既是业道,也是根本。因为贪欲一旦作为根本,就是贪这个不善根;嗔恚就是嗔不善根。巴利
Koṭṭhāsatoti paṭipāṭiyā satta, micchādiṭṭhi cāti ime aṭṭha kammapathā eva honti, no mūlāni. Abhijjhābyāpādā kammapathā ceva mūlāni ca. Abhijjhā hi mūlaṃ patvā lobho akusalamūlaṃ hoti, byāpādo doso akusalamūlaṃ.
从所缘来看,杀生以命根为所缘,所以是以行(造作)为所缘。不与取,或者以有情为所缘,或者以行为所缘。邪淫,从触的角度来说,是以行为所缘;也有些论师认为是以有情为所缘。妄语,或者以有情为所缘,或者以行为所缘。离间语也是这样。粗恶语只以有情为所缘。杂秽语,从见、闻、觉、知的角度来说,或者以有情为所缘,或者以行为所缘。贪欲也是这样。嗔恚只以有情为所缘。邪见,从三界诸法的角度来说,只以行为所缘。巴利
Ārammaṇatoti pāṇātipāto jīvitindriyārammaṇato saṅkhārārammaṇo. Adinnādānaṃ sattārammaṇaṃ vā saṅkhārārammaṇaṃ vā. Micchācāro phoṭṭhabbavasena saṅkhārārammaṇo, sattārammaṇotipi eke. Musāvādo sattārammaṇo vā saṅkhārārammaṇo vā. Tathā pisuṇā vācā. Pharusā vācā sattārammaṇāva samphappalāpo diṭṭhasutamutaviññātavasena sattārammaṇo vā saṅkhārārammaṇo vā. Tathā abhijjhā. Byāpādo sattārammaṇova. Micchādiṭṭhi tebhūmakadhammavasena saṅkhārārammaṇāva.
从受的角度说,杀生是苦受。就算国王们看见盗贼,笑着下令“去,把他杀了”,他们下定决心的思心所仍然与苦受相应。不与取有三种受。看见别人的财物,欢欢喜喜地拿,是乐受;因为害怕、战栗而拿,是苦受;省察异熟、等流与果者也是如此;拿的时候心态中立,是不苦不乐受。邪淫有乐受和中舍受两种,但在下定决心的心里,不会有中舍受。妄语和不与取说的一样,有三种受;离间语也一样。粗恶语是苦受。杂秽语有三种受。别人喝彩、举起衣物等时,欢欢喜喜地讲劫夺悉多、婆罗多、打仗之类的话题,是乐受;先前有人给了报酬,后来另一个人来了说“从头讲起”,他为此心里不痛快,想“我到底要不要毫无保留地顺着脉络把这些杂七杂八的话都讲出来呢”,这样讲的时候是苦受;以中舍心讲,是不苦不乐受。贪欲有乐受和中舍受两种;邪见也一样。嗔恚是苦受。巴利
Vedanātoti pāṇātipāto dukkhavedano hoti. Kiñcāpi hi rājāno coraṃ disvā hasamānāpi ‘‘gacchatha bhaṇe, māretha na’’nti vadanti, sanniṭṭhāpakacetanā pana nesaṃ dukkhasampayuttāva hoti. Adinnādānaṃ tivedanaṃ. Tañhi parabhaṇḍaṃ disvā haṭṭhatuṭṭhassa gaṇhato sukhavedanaṃ hoti, bhītatasitassa gaṇhato dukkhavedanaṃ, tathā vipākanissandaphalāni paccavekkhantassa. Gahaṇakāle majjhattabhāve ṭhitassa pana gaṇhato adukkhamasukhavedanaṃ hoti. Micchācāro sukhamajjhattavasena dvivedano, sanniṭṭhāpakacitte pana majjhattavedano na hoti. Musāvādo adinnādāne vuttanayeneva tivedano, tathā pisuṇā vācā. Pharusā vācā dukkhavedanā. Samphappalāpo tivedano. Paresu hi sādhukāraṃ dentesu celādīni ukkhipantesu haṭṭhatuṭṭhassa sītāharaṇabhāratayuddhādīni kathanakāle so sukhavedano hoti, paṭhamaṃ dinnavetanena ekena pacchā āgantvā ‘‘ādito paṭṭhāya kathehī’’ti vutte ‘‘niravasesaṃ yathānusandhikaṃ pakiṇṇakakathaṃ kathessāmi nu kho, no’’ti domanassitassa kathanakāle dukkhavedano hoti, majjhattassa kathayato adukkhamasukhavedano hoti. Abhijjhā sukhamajjhattavasena dvivedanā, tathā micchādiṭṭhi. Byāpādo dukkhavedano.
从根来说:杀生以嗔和痴为根,是二根。不与取以嗔和痴为根,或者以贪和痴为根。邪淫以贪和痴为根。妄语以嗔和痴为根,或者以贪和痴为根。离间语和绮语也一样。粗恶语以嗔和痴为根。贪欲只以痴为根,是单根;嗔恚也是如此。邪见以贪和痴为根,是二根。巴利
Mūlatoti pāṇātipāto dosamohavasena dvimūlako hoti, adinnādānaṃ dosamohavasena vā lobhamohavasena vā, micchācāro lobhamohavasena, musāvādo dosamohavasena vā lobhamohavasena vā. Tathā pisuṇā vācā samphappalāpo ca. Pharusā vācā dosamohavasena, abhijjhā mohavasena ekamūlā, tathā byāpādo. Micchādiṭṭhi lobhamohavasena dvimūlāti.
远离杀生等,再加上无贪、无嗔、正见,这十种就叫作善业道。所谓“离”,就是以此远离杀生等,或者自己主动远离,或者仅仅是指远离这个行为本身。一个人远离杀生等恶行时,与善心相应的离,按类别分有三种:成就离、受持离、正断离。其中,没有受持学处的人,在遇到造恶的机会时,会考虑自己的出身、年龄、多闻等条件,心想“做这样的恶事对我们不合适”,于是不去违犯,这时心中生起的离,就叫成就离。已经受持学处的人,在受持学处时以及受持之后,即使舍弃自己的生命也不去违犯造恶的机会,这时生起的离,就叫受持离。与圣道相应的离,则叫正断离,从它生起的那一刻起,圣者们连“我要杀生”这样的念头都不会再生起。巴利
Pāṇātipātādīhi pana viratiyo, anabhijjhāabyāpādasammādiṭṭhiyo cāti ime dasa kusalakammapathā nāma. Pāṇātipātādīhi etāya viramanti, sayaṃ vā viramati, viramaṇamattameva vā etanti virati. Yā pāṇātipātādīhi viramantassa kusalacittasampayuttā virati, sā pabhedato tividhā hoti sampattavirati samādānavirati samucchedaviratīti. Tattha asamādinnasikkhāpadānaṃ attano jātivayabāhusaccādīni paccavekkhitvā ‘‘ayuttaṃ amhākaṃ evarūpaṃ pāpaṃ kātu’’nti sampattavatthuṃ avītikkamantānaṃ uppajjamānā virati sampattavirati nāma. Samādinnasikkhāpadānaṃ pana sikkhāpadasamādāne ca tatuttari ca attano jīvitampi pariccajitvā vatthuṃ avītikkamantānaṃ uppajjamānā virati samādānavirati nāma. Ariyamaggasampayuttā pana virati samucchedavirati nāma, yassā uppattito pabhuti ariyapuggalānaṃ ‘‘pāṇaṃ ghātessāmā’’tiādicittampi na uppajjatīti.
现在,就像分析不善业道那样,对这些善业道也应当从五个方面来判定:法、部分、所缘、受、根。巴利
Idāni akusalakammapathānaṃ viya imesaṃ kusalakammapathānaṃ dhammato, koṭṭhāsato, ārammaṇato, vedanāto, mūlatoti pañcahākārehi vinicchayo veditabbo.
在这里,就“法”而言:在这些依次中,七个思也存在,离也存在;最后三者则只与思相应。巴利
Tattha dhammatoti etesupi paṭipāṭiyā satta cetanāpi vaṭṭanti viratiyopi, ante tayo cetanāsampayuttāva.
从部分来说,按顺序,前七项只是业道,不是根本;最后三项既是业道,也是根本。因为无贪欲到达根本时,就是无贪善根;无嗔到达根本时,就是无嗔善根;正见到达根本时,就是无痴善根。巴利
Koṭṭhāsatoti paṭipāṭiyā satta kammapathā eva, no mūlāni, ante tayo kammapathā ceva mūlāni ca. Anabhijjhā hi mūlaṃ patvā alobho kusalamūlaṃ hoti, abyāpādo adoso kusalamūlaṃ, sammādiṭṭhi amoho kusalamūlaṃ.
从所缘的角度来说,杀生等(恶行)各自的所缘,就是这些(善业道)的所缘。因为所谓“离”,正是以应当避免的事为所缘才生起的。然而,就像以涅槃为所缘的圣道能舍断烦恼一样,这些以命根等为所缘的业道,也能舍断杀生等破戒行为。巴利
Ārammaṇatoti pāṇātipātādīnaṃ ārammaṇāneva etesaṃ ārammaṇāni. Vītikkamitabbatoyeva hi veramaṇī nāma hoti. Yathā pana nibbānārammaṇo ariyamaggo kilese pajahati, evaṃ jīvitindriyādiārammaṇāpete kammapathā pāṇātipātādīni dussīlyāni pajahantīti.
从受的角度来说:这些全都是乐受或者舍受。因为一旦进入善的状态,就不存在所谓的苦受了。巴利
Vedanātoti sabbe sukhavedanā vā honti majjhattavedanā vā. Kusalaṃ patvā hi dukkhā vedanā nāma natthi.
从根来说:按顺序,以与智相应的心远离(杀生等)时,依无贪、无嗔、无痴而成为三根。以与智不相应的心远离时,依无贪、无嗔而成为二根。不贪(无贪)业道,以与智相应的心远离时,依无嗔、无痴而成为二根。以与智不相应的心远离时,依无嗔而成为一根。不过,无贪本身不能成为自己的根。无嗔也是同样的道理。正见则依无贪、无嗔而成为二根。巴利
Mūlatoti paṭipāṭiyā satta ñāṇasampayuttacittena viramantassa alobhaadosaamohavasena timūlā honti. Ñāṇavippayuttacittena viramantassa alobhādosavasena dvimūlā. Anabhijjhā ñāṇasampayuttacittena viramantassa adosaamohavasena dvimūlā. Ñāṇavippayuttacittena viramantassa adosavasena ekamūlā. Alobho pana attanāva attano mūlaṃ na hoti. Abyāpādepi eseva nayo. Sammādiṭṭhi alobhādosavasena dvimūlāvāti.
像这样,先用十善业道来说明戒,现在为了进一步用出离等三十七种法来说明戒,直到以阿拉汉道为终点,于是说:“以出离防护欲贪,从防护的意义上说是戒,从不违犯的意义上说是戒”等等。在这里,因为以出离防护欲贪、不违犯它,所以用意是:出离就是戒。或者,这里的语词是“各自”义中的工具格,意思就是“以出离”。其余诸法也照同样的方式理解。不过在巴利原文中,先举出出离和无嗔,然后因为前面已经说过的方式,把其余的省略了,最后只显示了阿拉汉道。巴利
Evaṃ dasakusalakammapathavasena sīlaṃ dassetvā idāni nekkhammādīnaṃ arahattamaggapariyosānānaṃ sattatiṃsadhammānaṃ vasena dassetuṃ nekkhammena kāmacchandaṃ saṃvaraṭṭhena sīlaṃ, avītikkamaṭṭhena sīlantiādimāha. Tattha yasmā nekkhammena kāmacchandaṃ saṃvarati na vītikkamati, tasmā nekkhammaṃ sīlanti adhippāyo. Paccattatthe vā karaṇavacanaṃ, nekkhammanti attho. Esa nayo sesesu. Pāḷiyaṃ pana nekkhammaabyāpāde dassetvā heṭṭhā vuttanayattā sesaṃ saṅkhipitvā ante arahattamaggoyeva dassito.
像这样,从防护和不违犯的角度说明了戒之后,现在为了展示那两者的具体分类,就说“五种戒:断除杀生是戒”等等。在这里应该这样理解它们的关联:断除杀生是戒,远离杀生是戒,与杀生相对立的思是戒,防护杀生是戒,不违犯杀生是戒。所谓“断除”,除了前面所说的杀生等不再生起之外,并没有另外某种叫做“法”的东西存在。然而,因为每一种断除都具有安立相应善法的“持守”意义,也具有令散乱状态不再散乱的“摄合”意义,所以依据前面所说的、以“持守”和“摄合”为内涵的“戒行”之义,它被称为戒。其余四种,则是就心的活动状态而言:有的从“远离”的角度说,有的从“防护”的角度说,有的从与这两者相应的思的角度说,有的对不违犯者从“不违犯”的角度说。巴利
Evaṃ saṃvaraavītikkamavasena sīlaṃ dassetvā idāni tesaṃyeva dvinnaṃ pabhedadassanatthaṃ pañca sīlāni pāṇātipātassa pahānaṃ sīlantiādimāha. Ettha ca pāṇātipātassa pahānaṃ sīlaṃ, pāṇātipātā veramaṇī sīlaṃ, pāṇātipātassa paṭipakkhacetanā sīlaṃ, pāṇātipātassa saṃvaro sīlaṃ, pāṇātipātassa avītikkamo sīlanti yojanā kātabbā. Pahānanti ca koci dhammo nāma natthi aññatra vuttappakārānaṃ pāṇātipātādīnaṃ anuppādamattato. Yasmā pana taṃ taṃ pahānaṃ tassa tassa kusalassa dhammassa patiṭṭhānaṭṭhena upadhāraṇaṃ hoti, vippakiṇṇasabhāvākaraṇena ca samodhānaṃ, tasmā pubbe vutteneva upadhāraṇasamodhānasaṅkhātena sīlanaṭṭhena sīlanti vuttaṃ. Itare cattāro dhammā tato tato veramaṇivasena tassa tassa saṃvaravasena tadubhayasampayuttacetanāvasena taṃ taṃ avītikkamantassa avītikkamavasena ca cetaso pavattisabhāvaṃ sandhāya vuttā.
或者,从法的角度来看,断除本身也确实存在。怎么理解呢?通过它来断除杀生等对立面,或者它本身就在断除那个对立面,所以叫断除。那这个断除是什么?就是所有善蕴。不过其他老师主张:即使在出离等法里,只要抓住“离就是戒”这个说法,就能认定在一切善法中也确实存在一种叫“离”的、决定能舍断的状态。但这里不是这个意思。所以,用断除等五种表述来区分时,在有边际戒和无边际戒这两种戒中,这里说的只是无边际戒。正因为如此,这类戒能导向心无懊悔……乃至……在应证悟的法上为证悟而修学,经中是这样说的。巴利
Atha vā pahānampi dhammato atthiyeva. Kathaṃ? Pahīyate anena pāṇātipātādipaṭipakkho, pajahati vā taṃ paṭipakkhanti pahānaṃ. Kiṃ taṃ? Sabbepi kusalā khandhā. Aññe pana ācariyā ‘‘nekkhammādīsupi ‘veramaṇī sīla’nti vacanamattaṃ gahetvā sabbakusalesupi niyatayevāpanakabhūtā virati nāma atthī’’ti vadanti, na tathā idhāti. Evamimehi pahānādīhi pañcahi padehi visesetvā pariyantāpariyantasīladvaye apariyantasīlameva vuttaṃ. Tasmā eva hi evarūpāni sīlāni cittassa avippaṭisārāya saṃvattanti…pe… sacchikātabbaṃ sacchikaronto sikkhatīti vuttaṃ.
在这里,戒能导向无懊悔。因为经中说:“防护是为了无懊悔”(《无碍解道》366),又说:“阿难,善戒以无懊悔为目的,以无懊悔为利益”(《增支部》10.1;11.1),所以戒能导向无懊悔。经中又说:“无懊悔是为了欢悦”(《无碍解道》366),又说:“如理作意的人,欢悦就会生起”(《无碍解道》1.74),所以戒能导向欢悦。经中又说:“欢悦是为了喜”(《无碍解道》366),又说:“心生欢悦的人,喜就会生起”(《增支部》5.26;《相应部》5.376;《长部》3.322),所以戒能导向喜。经中又说:“喜是为了轻安”(《无碍解道》366),又说:“内心有喜的人,身体就会轻安”(《增支部》5.26;《相应部》5.376;《长部》3.322),所以戒能导向轻安。经中又说:“轻安是为了乐”(《无碍解道》366),又说:“身体轻安的人,就能感受到乐”(《增支部》5.26;《相应部》5.376;《长部》3.322),所以戒能导向悦。这里说的属于心所的乐,就叫做悦。所谓“修习”,就是反复地、强有力地练习。修习什么呢?因为紧接着“悦”这个说法已经提到了乐,所以这里乐已经成立。又因为经中说“有乐的人,心就能得定”(《增支部》5.26;《相应部》5.376;《长部》3.322),所以依靠这个乐,定就能成就。这样成就的定,就是这里所说的修习。戒能导向对这种定的修习,意思是戒能导向使这种定变得熟练、有力。所谓“修习”,就是使这个定增长。所谓“多修习”,就是对这个定反复不断地去做。戒作为无懊悔等状态生起时的根本原因,通过成就定中的信根等庄严,能导向庄严。通过成就无懊悔等定的资粮,能导向资具。比如在“出家人应当聚集的这些生活资具”等说法中,这里的“资具”一词是“资粮”的意思。而在“戒是车的资具,禅那为轴,精进为轮”等说法中,则是“庄严”的意思。在“以七种城郭资具而善加装备”等说法中,则是“围绕、眷属”的意思。但在这里,因为庄严和围绕已经分别说过,所以说是“资粮”的意思。而“资粮”的意思也就是“条件”的意思。戒仅仅以根本原因的身份,通过成就与定相应中的触等法的圆满,能导向围绕。通过使定和观达到作为近因的状态,以及通过使定和观达到自在的状态,能导向圆满,因为戒能成就圆满的状态。巴利
Tattha avippaṭisārāya saṃvattantīti ‘‘saṃvaro avippaṭisāratthāyā’’ti (pari. 366) ca ‘‘avippaṭisāratthāni kho, ānanda, kusalāni sīlāni avippaṭisārānisaṃsānī’’ti (a. ni. 10.1; 11.1) ca vacanato avippaṭisāratthāya saṃvattanti. ‘‘Avippaṭisāro pāmojjatthāyā’’ti (pari. 366) ca ‘‘yoniso manasikaroto pāmojjaṃ jāyatī’’ti (paṭi. ma. 1.74) ca vacanato pāmojjāya saṃvattanti. ‘‘Pāmojjaṃ pītatthāyā’’ti (pari. 366) ca ‘‘pamuditassa pīti jāyatī’’ti (a. ni. 5.26; saṃ. ni. 5.376; dī. ni. 3.322) ca vacanato pītiyāsaṃvattanti. ‘‘Pīti passaddhatthāyā’’ti (pari. 366) ca ‘‘pītimanassa kāyo passambhatī’’ti (a. ni. 5.26; saṃ. ni. 5.376; dī. ni. 3.322) ca vacanato passaddhiyā saṃvattanti. ‘‘Passaddhi sukhatthāyā’’ti (pari. 366) ca ‘‘passaddhakāyo sukhaṃ vedetī’’ti (a. ni. 5.26; saṃ. ni. 5.376; dī. ni. 3.322) ca vacanato somanassāya saṃvattanti. Cetasikaṃ sukhañhi somanassanti vuccati. Āsevanāyāti bhusā sevanā āsevanā. Kassa āsevanā? Anantaraṃ somanassavacanena sukhassa vuttattā sukhaṃ siddhaṃ. ‘‘Sukhino cittaṃ samādhiyatī’’ti (a. ni. 5.26; saṃ. ni. 5.376; dī. ni. 3.322) ca vacanato tena sukhena samādhi siddho hoti. Evaṃ siddhassa samādhissa āsevanā. Tassa samādhissa āsevanāya saṃvattanti, paguṇabalavabhāvāya saṃvattantīti attho. Bhāvanāyāti tasseva samādhissa vuddhiyā. Bahulīkammāyāti tasseva samādhissa punappunaṃ kiriyāya. Avippaṭisārādipavattiyā mūlakāraṇaṃ hutvā samādhissa saddhindriyādialaṅkārasādhanena alaṅkārāya saṃvattanti. Avippaṭisārādikassa samādhisambhārassa sādhanena parikkhārāya saṃvattanti. ‘‘Ye ca kho ime pabbajitena jīvitaparikkhārā samudānetabbā’’tiādīsu (ma. ni. 1.192) viya hi ettha sambhārattho parikkhārasaddo. ‘‘Ratho sīlaparikkhāro, jhānakkho cakkavīriyo’’tiādīsu (saṃ. ni. 3.54) pana alaṅkārattho. ‘‘Sattahi nagaraparikkhārehi suparikkhataṃ hotī’’tiādīsu (a. ni. 7.67) parivārattho. Idha pana alaṅkāraparivārānaṃ visuṃ āgatattā sambhāratthoti vuttaṃ. Sambhārattho ca paccayatthoti. Mūlakāraṇabhāveneva samādhisampayuttaphassādidhammasampattisādhanena parivārāya saṃvattanti. Samādhissa vipassanāya ca padaṭṭhānabhāvapāpanena vasībhāvapāpanena ca paripuṇṇabhāvasādhanato pāripūriyā saṃvattanti.
像这样,先说明了以戒为依托、在一切方面都圆满的定,现在为了指出:以戒为根本、以定为直接基础的如实知见等,而引“心定时,如实知、如实见;如实知、如实见,就厌离;厌离,就离贪;由于离贪,就得解脱”这段话,于是说出“彻底厌离”等语。因为一旦显示出厌离,作为它直接基础的如实知见也就一并显示出来了。如果如实知见没有成立,厌离就不可能成立。这些内容正是接下来经文所说的。不过,这里说的如实知见,指的是对有因有缘的名色法的把握。巴利
Evaṃ sīlūpanissayena sabbākāraparipūraṃ samādhiṃ dassetvā idāni ‘‘samāhite citte yathābhūtaṃ jānāti passati, yathābhūtaṃ jānaṃ passaṃ nibbindati, nibbindaṃ virajjati, virāgā vimuccatī’’ti (paṭi. ma. 1.73; dī. ni. 3.359) vacanato sīlamūlakāni samādhipadaṭṭhānāni yathābhūtañāṇadassanādīni dassento ekantanibbidāyātiādimāha. Nibbidāya hi dassitāya tassā padaṭṭhānabhūtaṃ yathābhūtañāṇadassanaṃ dassitameva hoti. Tasmiñhi asiddhe nibbidā na sijjhatīti. Tāni pana vuttatthāneva. Yathābhūtañāṇadassanaṃ panettha sappaccayanāmarūpapariggaho.
像这样,先说明了以不死的伟大涅槃为最终归宿的戒的功用之后,现在为了指出这种戒就是增上戒学,以及以它为基础的增上心学和增上慧学,就说了“对于这样的诸戒,防护的清净就是增上戒”等话。其中,防护本身就是清净,所以叫“防护清净”。对于这样没有边际的、以出离为依托的诸戒来说,因为它的防护清净是依托出离的,所以比其余的戒更殊胜,因此称为“增上戒”。所谓“安住于防护清净的心”,意思是:安立在这样戒的防护清净上的心,因为能很好地带来不后悔等利益,所以不会走向散乱,而能稳稳地安住在定中。不散乱本身就是清净,所以叫“不散乱清净”。这种远离一切染污、属于抉择分的定,因为比其余的定更殊胜,所以称为“增上心”。这里是用“心”作为代表来指称定的。正确地观察防护清净,就是以知遍知和度遍知的方式,正确地观察清净的戒的防护;同样,也正确地观察那称为不散乱清净的清净的定。对这样观察的人来说,他那称为“见”的清净,就是“见清净”。这种见清净,因为比其余的慧更殊胜,所以称为“增上慧”。“在其中”,就是在防护、不散乱和见这三者之中。“防护的状态”,就是防护本身。同样,也应该知道“不散乱的状态”和“见的状态”。增上戒本身就是修学,所以叫“增上戒学”。另外两个也应当同样理解。巴利
Evaṃ amatamahānibbānapariyosānaṃ sīlappayojanaṃ dassetvā idāni tassa sīlassa adhisīlasikkhābhāvaṃ tammūlakā ca adhicittaadhipaññāsikkhā dassetukāmo evarūpānaṃ sīlānaṃ saṃvarapārisuddhi adhisīlantiādimāha. Tattha saṃvaroyeva pārisuddhi saṃvarapārisuddhi. Evarūpānaṃ apariyantabhūtānaṃ vivaṭṭanissitānaṃ sīlānaṃ saṃvarapārisuddhi vivaṭṭanissitattā sesasīlato adhikaṃ sīlanti adhisīlanti vuccati. Saṃvarapārisuddhiyā ṭhitaṃ cittanti edisāya sīlasaṃvarapārisuddhiyā patiṭṭhitaṃ cittaṃ suṭṭhu avippaṭisārādīnaṃ āvahanato na vikkhepaṃ gacchati, samādhismiṃ patiṭṭhātīti attho. Avikkhepoyeva pārisuddhi avikkhepapārisuddhi. So sabbamalavirahito nibbedhabhāgiyo samādhi sesasamādhito adhikattā adhicittanti vuccati. Cittasīsena hettha samādhi niddiṭṭho. Saṃvarapārisuddhiṃ sammā passatīti parisuddhaṃ sīlasaṃvaraṃ ñātapariññāvasena tīraṇapariññāvasena ca sammā passati, evameva avikkhepapārisuddhisaṅkhātaṃ parisuddhaṃ samādhiṃ sammā passati. Evaṃ passato cassa dassanasaṅkhātā pārisuddhi dassanapārisuddhi. Sāyeva sesapaññāya adhikattā adhipaññāti vuccati. Yo tatthāti yo tattha saṃvaraavikkhepadassanesu. Saṃvaraṭṭhoti saṃvarabhāvo. Evameva avikkhepaṭṭhadassanaṭṭhā ca veditabbā. Adhisīlameva sikkhā adhisīlasikkhā. Evaṃ itarāpi veditabbā.
这样开示了三学之后,现在为了说明它们圆满的次第,便说“转向这三种学而修学”等话。它的意思是:为了逐一圆满每一种学而转向它,也叫修学;转向之后,知道“这是某某学”,也叫修学;知道之后,再三地观察,也叫修学;观察之后,按照所见到的去反复审察,也叫修学;审察之后,把心安住在那里不动摇、令它稳固,也叫修学;以与每一种学相应的信、精进、念、定、慧来履行各自的作用,也叫修学;在应当证知、应当了知等阶段,履行那阶段应做的作用时,也是在修这三种学。接下来“五种戒”等句,含义和前面已说的一样。至于“以阿拉汉道断尽一切烦恼”等句,因为阿拉汉完全没有追悔等状态,又具有反复修习等状态,所以这些词句在这里完全适用。而“一向导向厌离”等句,则应当像念处、正勤那样,只配合于证道的那一刹那来理解。巴利
Evaṃ tisso sikkhāyo dassetvā idāni tāsaṃ pāripūrikkamaṃ dassetuṃ imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkhatītiādimāha. Tassattho – paccekaṃ paripūretuṃ āvajjantopi sikkhati nāma, āvajjetvā ‘‘ayaṃ nāma sikkhā’’ti jānantopi sikkhati nāma, jānitvā punappunaṃ passantopi sikkhati nāma, passitvā yathādiṭṭhaṃ paccavekkhantopi sikkhati nāma, paccavekkhitvā tattheva cittaṃ acalaṃ katvā patiṭṭhapentopi sikkhati nāma, taṃtaṃsikkhāsampayuttasaddhāvīriyasatisamādhipaññāhi sakasakakiccaṃ karontopi sikkhati nāma, abhiññeyyābhijānanādikālepi taṃ taṃ kiccaṃ karonto tissopi sikkhāyo sikkhati nāmāti . Puna pañca sīlānītiādīni vuttatthāneva. Arahattamaggena sabbakilesānantiādīsu pana arahantānaṃ suṭṭhu vippaṭisārādiabhāvato āsevanādibhāvato ca tāni padāni yujjanteva. Ekantanibbidāyātiādīni pana satipaṭṭhānasammappadhānāni viya maggakkhaṇeyeva yojetabbāni.
他正确地看见律仪清净,也正确地看见不散乱清净。不过,为了证得果等至,这两句话应当配合观来理解;而第二句也可以为了证得灭等至,配合观来理解。在“转向而学”等五句里,虽然阿拉汉已经没有可学的东西,但因为具有无学戒蕴等的实质,所以说“学”。至于“以信胜解而学”等句,则是就道的刹那而说的。其他那些依近行、安止、观、道而说的句子,也应当按各自相应的情况来理解。巴利
Saṃvarapārisuddhiṃ sammā passati, avikkhepapārisuddhiṃ sammā passatīti idaṃ pana vacanadvayaṃ phalasamāpattatthāya vipassanāvasena yojetabbaṃ, dutiyavacanaṃ pana nirodhasamāpattatthāya vipassanāvasenāpi yujjati. Āvajjanto sikkhatītiādīsu pañcasu vacanesu arahato sikkhitabbābhāvepi asekkhasīlakkhandhādisabhāvato ‘‘sikkhatī’’ti vuttanti veditabbaṃ. Saddhāya adhimuccanto sikkhatītiādīni pana maggakkhaṇaññeva sandhāya vuttāni. Aññānipi upacārappanāvipassanāmaggavasena vuttāni vacanāni yathāyogaṃ yojetabbānīti.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12