5. 思择智详说的注释
5. Sammasanañāṇaniddesavaṇṇanā
3. 慧品义注 · 24 段
48在思择智的解释中,“任何”是指毫无遗漏地完全涵盖。“色”是为了防止过度引申而作的限定。通过这两个词,就已经完成了对色的无余把握。接下来,开始从过去等方面对它加以区分,因为“任何”色有过去、未来等种种分类。这个道理同样适用于受等其他诸蕴。其中,先说色。色依世、相续、时、刹那这四种方式,有过去、未来、现在之分。首先依世来说:一个有情在某一生中,结生之前是过去,死亡之后是未来,两者之间是现在。依相续来说:属于同一种类、由同一时节或同一食素所生的色,虽然前后相续地生起,但正在生起的部分是现在;在此之前,由不同种类的时节、食素所生的色是过去;在此之后的是未来。由心所生的色:在同一心路、同一速行心或同一等至中所生的是现在,在此之前的是过去,在此之后的是未来。至于由业所生的色,依各别相续而言,并没有过去、未来等的区分;不过,应当借助那些时节、食素、心所生色对它的支持作用,来了解它的过去、未来等状态。依时来说:在一须臾、上午、中午、下午、夜晚、白昼等各个时段中,依相续而正在运行的那个时段,就称为现在;在此之前的是过去,在此之后的是未来。依刹那来说:属于生等三刹那所摄的是现在,在此之前的是未来,在此之后的是过去。此外,因的作用已经过去的是过去;因的作用已完成而缘的作用尚未完成的是现在;因缘两种作用都尚未完成的是未来。或者,正在发挥自身作用的刹那是现在,在此之前的是未来,在此之后的是过去。在这里,关于刹那等的说法是了义说,其余的说法是方便说。
48. Sammasanañāṇaniddese yaṃ kiñcīti anavasesapariyādānaṃ. Rūpanti atippasaṅganiyamanaṃ. Evaṃ padadvayenāpi rūpassa asesapariggaho kato hoti. Athassa atītādinā vibhāgaṃ ārabhati. Tañhi kiñci atītaṃ kiñci anāgatādibhedanti. Esa nayo vedanādīsupi. Tattha rūpaṃ tāva addhāsantatisamayakhaṇavasena catudhā atītaṃ nāma hoti, tathā anāgatapaccuppannaṃ. Tattha addhāvasena tāva ekassa ekasmiṃ bhave paṭisandhito pubbe atītaṃ, cutito uddhaṃ anāgataṃ, ubhinnamantare paccuppannaṃ. Santativasena sabhāgaekautusamuṭṭhānaṃ ekāhārasamuṭṭhānañca pubbāpariyabhāvena vattamānampi paccuppannaṃ, tato pubbe visabhāgautuāhārasamuṭṭhānaṃ atītaṃ, pacchā anāgataṃ. Cittajaṃ ekavīthiekajavanaekasamāpattisamuṭṭhānaṃ paccuppannaṃ, tato pubbe atītaṃ, pacchā anāgataṃ, kammasamuṭṭhānassa pāṭiyekkaṃ santativasena atītādibhedo natthi, tesaññeva pana utuāhāracittasamuṭṭhānānaṃ upatthambhanavasena tassa atītādibhāvo veditabbo. Samayavasena ekamuhuttapubbaṇhasāyanharattindivādīsu samayesu santānavasena pavattamānaṃ taṃ taṃ samayaṃ paccuppannaṃ nāma, tato pubbe atītaṃ, pacchā anāgataṃ. Khaṇavasena uppādādikhaṇattayapariyāpannaṃ paccuppannaṃ, tato pubbe anāgataṃ, pacchā atītaṃ. Apica atikkantahetupaccayakiccaṃ atītaṃ, niṭṭhitahetukiccamaniṭṭhitapaccayakiccaṃ paccuppannaṃ, ubhayakiccamasampattaṃ anāgataṃ. Sakiccakkhaṇe vā paccuppannaṃ, tato pubbe anāgataṃ, pacchā atītaṃ. Ettha ca khaṇādikathāva nippariyāyā sesā sapariyāyā.
在此,对于五蕴来说,这里特指自身内在的色。因此应当知道,在自己相续中生起的、属于个人自身的色,就是“内”。而除此之外的色,不论与根结合还是不结合,都叫“外”。所谓“粗”,指眼、耳、鼻、舌、身、色、声、香、味、触,以及地、火、风,这十二种色。因为它们可以透过碰触而被感知,所以是粗的。其余十六种色——水界、女根、男根、命根、心所依处、食素、空界、身表、语表,以及色的轻快性、柔软性、适业性、积集、相续、老性、无常性——因为不能透过碰触而被感知,所以是细的。所谓“或劣或胜”,这里劣与胜的区分可以从方便说和究竟说两方面来理解。其中,比起色究竟天的色,善见天的色是劣的;而同样是善见天的色,比起善现天的色,又是胜的。这样一路类推,直到地狱有情的色,都应当依照方便说来理解劣与胜。从究竟说来讲,不善异熟生起的地方,那里的色是劣的;善异熟生起的地方,那里的色是胜的。所谓“或远或近”,这里凡是细的色,因为它的体性难以通达,所以是远;凡是粗的色,因为它的体性容易了知,所以是近。
Ajjhattanti pañcasupi khandhesu idha niyakajjhattaṃ adhippetaṃ, tasmā attano santāne pavattaṃ pāṭipuggalikaṃ rūpaṃ ajjhattanti veditabbaṃ. Tato bahibhūtaṃ pana indriyabaddhaṃ vā anindriyabaddhaṃ vā rūpaṃ bahiddhā nāma. Oḷārikanti cakkhusotaghānajivhākāyarūpasaddagandharasaphoṭṭhabbasaṅkhātā pathavītejovāyo cāti dvādasavidhaṃ rūpaṃ ghaṭṭanavasena gahetabbato oḷārikaṃ. Sesaṃ pana āpodhātu itthindriyaṃ purisindriyaṃ jīvitindriyaṃ hadayavatthu ojā ākāsadhātu kāyaviññatti vacīviññatti rūpassa lahutā mudutā kammaññatā upacayo santati jaratā aniccatāti soḷasavidhaṃ rūpaṃ ghaṭṭanavasena agahetabbato sukhumaṃ. Hīnaṃ vā paṇītaṃ vāti ettha hīnapaṇītabhāvo pariyāyato nippariyāyato ca. Tattha akaniṭṭhānaṃ rūpato sudassīnaṃ rūpaṃ hīnaṃ, tadeva sudassānaṃ rūpato paṇītaṃ. Evaṃ yāva narakasattānaṃ rūpaṃ, tāva pariyāyato hīnapaṇītatā veditabbā. Nippariyāyato pana yattha akusalavipākaṃ uppajjati, taṃ hīnaṃ. Yattha kusalavipākaṃ, taṃ paṇītaṃ. Yaṃ dūre santike vāti ettha yaṃ sukhumaṃ, tadeva duppaṭivijjhasabhāvattā dūre. Yaṃ oḷārikaṃ, tadeva suppaṭivijjhasabhāvattā santike.
把一切色都判定为无常,这是一种观照思择;把一切色都判定为苦,这是一种观照思择;把一切色都判定为无我,这是一种观照思择。在这里,这位比丘把“凡任何色”这样没有特别限定而说的一切色,按过去、未来、现在这三类,以及内、外等四组二法,一共十一个方面加以界定之后,把一切色都判定为无常,也就是把它作为无常来观照思择。怎么观照呢?按照后面所说的方式。因为这样说:“过去、未来、现在的色是无常的,因为它的意义是灭尽。”所以,他这样观照思择:过去的色,因为它在过去就已经灭尽,没有到达现在这个存在,所以是无常的,因为它的意义是灭尽;未来的色,将在下一个存在中生起,但也就在那里灭尽,不会从那里再去往更后面的存在,所以是无常的,因为它的意义是灭尽;现在的色,就在此处灭尽,不会从这里离去,所以是无常的,因为它的意义是灭尽;内的色,也是在内部灭尽,不会变成外在的状态,所以是无常的,因为它的意义是灭尽;外在的、粗的、细的、低劣的、殊胜的、远的、近的色,也都在各自那里灭尽,不会变成远的状态,所以是无常的,因为它的意义是灭尽——他这样观照思择。这一切,从“无常,因为它的意义是灭尽”这一点来说,是一种观照思择;但如果按类别区分,则有十一种。
Sabbaṃrūpaṃ aniccato vavattheti ekaṃ sammasanaṃ, dukkhato vavattheti ekaṃ sammasanaṃ, anattato vavattheti ekaṃ sammasananti ettha ayaṃ bhikkhu ‘‘yaṃ kiñci rūpa’’nti evaṃ aniyamaniddiṭṭhaṃ sabbampi rūpaṃ atītattikena ceva catūhi ajjhattādidukehi cāti ekādasahi okāsehi paricchinditvā sabbaṃ rūpaṃ aniccato vavattheti aniccanti sammasati. Kathaṃ? Parato vuttanayena. Vuttañhetaṃ – ‘‘rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ aniccaṃ khayaṭṭhenā’’ti (paṭi. ma. 1.48). Tasmā esa yaṃ atītaṃ rūpaṃ, taṃ yasmā atīteyeva khīṇaṃ, nayimaṃ bhavaṃ sampattanti aniccaṃ khayaṭṭhena, yaṃ anāgataṃ rūpaṃ anantarabhave nibbattissati, tampi tattheva khīyissati, na tato paraṃ bhavaṃ gamissatīti aniccaṃ khayaṭṭhena, yaṃ paccuppannaṃ rūpaṃ, taṃ idheva khīyati, na ito gacchatīti aniccaṃ khayaṭṭhena, yaṃ ajjhattaṃ rūpaṃ, tampi ajjhattameva khīyati, na bahiddhābhāvaṃ gacchatīti aniccaṃ khayaṭṭhena, yaṃ bahiddhā oḷārikaṃ sukhumaṃ hīnaṃ paṇītaṃ dūre santike, tampi ettheva khīyati, na dūrabhāvaṃ gacchatīti aniccaṃ khayaṭṭhenāti sammasati. Idaṃ sabbampi ‘‘aniccaṃ khayaṭṭhenā’’ti etassa vasena ekaṃ sammasanaṃ, pabhedato pana ekādasavidhaṃ hoti.
他把这一切都思择为“苦,因为可怕”。说“因为可怕”,是因为它确实令人恐惧。凡是无常的,就会带来恐惧,就像《狮子譬喻经》里所说的诸天神那样。所以,这也是依“苦,因为可怕”这一角度而算作一种思择;如果按类别来分,则有十一种。
Sabbameva cetaṃ dukkhaṃ bhayaṭṭhenāti sammasati. Bhayaṭṭhenāti sappaṭibhayatāya. Yañhi aniccaṃ, taṃ bhayāvahaṃ hoti sīhopamasutte (a. ni. 4.33; saṃ. ni. 3.78) devānaṃ viya. Iti idampi ‘‘dukkhaṃ bhayaṭṭhenā’’ti etassa vasena ekaṃ sammasanaṃ, pabhedato pana ekādasavidhaṃ hoti.
就像对苦一样,他也同样把这一切思择为“无我,因为无坚实之义”。所谓“因为无坚实之义”,就是说:那种被设想为“我是常住者、是作者、是感受者、是自主者”的自我坚实性并不存在。因为凡是无常、苦的,连自身的无常性或生灭的逼迫都无法阻止,又怎么可能有作者等状态呢?因此说:“比丘们,如果这色是我,这色就不该导致疾病……”等等。这样,依“无我,因为无坚实之义”来说,这是一种思择;若从分类来看,则有十一种。对受等诸蕴也是同样的方法。如此,在每一蕴中各作十一种思择,在五蕴中就有五十五种思择;从无常看有五十五种,从苦看有五十五种,从无我看也有五十五种。依这三种随观,总共就有一百六十五种思择。
Yathā ca dukkhaṃ, evaṃ sabbampi taṃ anattā asārakaṭṭhenāti sammasati. Asārakaṭṭhenāti ‘‘attā nivāsī kārako vedako sayaṃvasī’’ti evaṃ parikappitassa attasārassa abhāvena. Yañhi aniccaṃ dukkhaṃ, attanopi aniccataṃ vā udayabbayapīḷanaṃ vā vāretuṃ na sakkoti, kuto tassa kārakādibhāvo. Tenāha – ‘‘rūpañca hidaṃ, bhikkhave, attā abhavissa, nayidaṃ rūpaṃ ābādhāya saṃvatteyyā’’tiādi (saṃ. ni. 3.59). Iti idaṃ ‘‘anattā asārakaṭṭhenā’’ti etassa vasena ekaṃ sammasanaṃ, pabhedato pana ekādasavidhaṃ hoti. Eseva nayo vedanādīsu. Iti ekekasmiṃ khandhe ekādasa ekādasa katvā pañcasu khandhesu pañcapaññāsa sammasanāni honti, aniccato pañcapaññāsa , dukkhato pañcapaññāsa, anattato pañcapaññāsāti tividhānupassanāvasena sabbāni pañcasaṭṭhisatasammasanāni honti.
有些人则说:把“一切色、一切受、一切想、一切行、一切识”这一句也加进去,在每一个蕴里各作十二种,五蕴就有六十种;再从随观的角度来说,就有一百八十种思择。
Keci pana ‘‘sabbaṃ rūpaṃ, sabbaṃ vedanaṃ, sabbaṃ saññaṃ, sabbe saṅkhāre, sabbaṃ viññāṇanti padampi pakkhipitvā ekekasmiṃ khandhe dvādasa dvādasa katvā pañcasu saṭṭhi, anupassanāto asītisatasammasanānī’’ti vadanti.
在这里,关于过去等的分类,应当从相续和刹那两个角度来理解受的过去、未来、现在三种状态。其中,从相续的角度来说:属于同一心路过程、同一速行、同一等至,并且在与同一种所缘相应的情况下生起的受,就是现在;在那之前的是过去,在那之后的是未来。从刹那等的角度来说:包含在三刹那之中,位于前际和后际的中间,并且正在执行自身作用的受,就是现在;在那之前的是过去,在那之后的是未来。内外的区分,应当只从自身内部的角度来理解。
Atītādivibhāge panettha santativasena khaṇādivasena ca vedanāya atītānāgatapaccuppannabhāvo veditabbo. Tattha santativasena ekavīthiekajavanaekasamāpattipariyāpannā ekavidhavisayasamāyogappavattā ca paccuppannā, tato pubbe atītā, pacchā anāgatā. Khaṇādivasena khaṇattayapariyāpannā pubbantāparantamajjhagatā sakiccañca kurumānā vedanā paccuppannā, tato pubbe atītā, pacchā anāgatā. Ajjhattabahiddhābhedo niyakajjhattavaseneva veditabbo.
粗与细的状态,应该按照《分别论》里说的“不善受是粗的,善受和无记受是细的”等这样的方法来了知,也就是从种类、自性、补特伽罗、世间和出世间这几个方面来理解。
先说从种类来看:不善受因为是作为有罪过行为之因、有烦恼热恼的性质,而且不寂静地运作,所以比善受粗;因为它有造作、有努力、有异熟、有烦恼热恼、有罪过,所以比异熟无记受粗;又因为它有异熟、有烦恼热恼、有苦、有罪过,所以比唯作无记受粗。反过来,善受和无记受则与上面说的相反,比不善受细。
善和不善这两种受,因为有造作、有异熟等,按各自对应的情况,也比两种无记受粗;反过来,两种无记受则比它们细。这样,从种类的角度就应该知道粗和细。
Oḷārikasukhumabhāvo ‘‘akusalā vedanā oḷārikā, kusalābyākatā vedanā sukhumā’’tiādinā (vibha. 4) nayena vibhaṅge vuttena jātisabhāvapuggalalokiyalokuttaravasena veditabbo. Jātivasena tāva akusalā vedanā sāvajjakiriyahetuto, kilesasantāpabhāvato ca avūpasantavuttīti kusalavedanāya oḷārikā, sabyāpārato saussāhato savipākato kilesasantāpabhāvato sāvajjato ca vipākābyākatāya oḷārikā, savipākato kilesasantāpabhāvato sabyābajjhato sāvajjato ca kiriyābyākatāya oḷārikā. Kusalābyākatā pana vuttavipariyāyato akusalāya vedanāya sukhumā. Dvepi kusalākusalā vedanā sabyāpārato saussāhato savipākato ca yathāyogaṃ duvidhāyapi abyākatāya oḷārikā, vuttavipariyāyena duvidhāpi abyākatā tāhi sukhumā. Evaṃ tāva jātivasena oḷārikasukhumatā veditabbā.
从自性方面来说,苦受因为没有滋味、具有扩散性、能造成扰动、令人厌惧、具有压倒性,所以比另外两种受更粗;而另外两种受则因为乐、寂静、殊胜、悦意、中舍,按各自相应的情况,比苦受更细。乐受和苦受两者,因为具有扩散性、令人厌惧、能造成扰动、明显,所以比不苦不乐受更粗;不苦不乐受则与上面所说的相反,比这两种受更细。这样,应当从自性方面来理解粗与细。
Sabhāvavasena pana dukkhā vedanā nirassādato savipphārato khobhakaraṇato ubbejanīyato abhibhavanato ca itarāhi dvīhi oḷārikā, itarā pana dve sātato santato paṇītato manāpato majjhattato ca yathāyogaṃ dukkhāya sukhumā. Ubho pana sukhadukkhā savipphārato ubbejanīyato khobhakaraṇato pākaṭato ca adukkhamasukhāya oḷārikā, sā vuttavipariyāyena tadubhayato sukhumā. Evaṃ sabhāvavasena oḷārikasukhumatā veditabbā.
从个人差别来看,未入定者的受因为心散乱在各种不同的所缘上,所以比入定者的受更粗;反过来,入定者的受则更细。这样,就应当从个人差别来理解粗和细。
Puggalavasena pana asamāpannassa vedanā nānārammaṇe vikkhittabhāvato samāpannassa vedanāya oḷārikā, vipariyāyena itarā sukhumā. Evaṃ puggalavasena oḷārikasukhumatā veditabbā.
从世间和出世间的角度来看,有漏受属于世间,因为它是有漏生起的原因,属于暴流、属于轭、属于结、属于盖、属于取,是杂染的,还与凡夫共通,所以比起无漏受来是粗的;而无漏受则反过来,比起有漏受来是细的。这样,就应该从世间和出世间的角度来理解粗和细。
Lokiyalokuttaravasena pana sāsavā vedanā lokiyā, sā āsavuppattihetuto oghaniyato yoganiyato ganthaniyato nīvaraṇiyato upādāniyato saṃkilesikato puthujjanasādhāraṇato ca anāsavāya oḷārikā, anāsavā ca vipariyāyena sāsavāya sukhumā. Evaṃ lokiyalokuttaravasena oḷārikasukhumatā veditabbā.
在这里,应当按种类等来避免混淆。因为与不善异熟身识相应的受,从种类上说,由于是无记的,虽然微细,但从自性等方面来看,则是粗的。确实是这样说的:
Tattha jātiādivasena sambhedo pariharitabbo. Akusalavipākakāyaviññāṇasampayuttā hi vedanā jātivasena abyākatattā sukhumāpi samānā sabhāvādivasena oḷārikā hoti. Vuttañhetaṃ –
无记的受是微细的,苦受是粗重的。得定者的受是微细的,未得定者的受是粗重的。无漏的受是微细的,有漏的受是粗重的。
‘‘Abyākatā vedanā sukhumā, dukkhā vedanā oḷārikā. Samāpannassa vedanā sukhumā, asamāpannassa vedanā oḷārikā. Anāsavā vedanā sukhumā, sāsavā vedanā oḷārikā’’ti (vibha. 11).
就像苦受一样,乐受等受也是如此。因为它们从种类上说属于粗的,从自性等方面说则是微细的。因此,应当在不混淆种类等的前提下,理解诸受的粗与细。也就是说,无记受从种类上说比善受和不善受更微细。在这里,不应该执取自性等方面的差别:什么是无记?什么是苦?什么是乐?什么是得定者的?什么是未得定者的?什么是有漏的?什么是无漏的?这个原则适用于一切情况。
Yathā ca dukkhā vedanā, evaṃ sukhādayopi. Tāpi hi jātivasena oḷārikā, sabhāvādivasena sukhumā honti. Tasmā yathā jātiādivasena sambhedo na hoti, tathā vedanānaṃ oḷārikasukhumatā veditabbā. Seyyathidaṃ, abyākatā jātivasena kusalākusalāhi sukhumā. Tattha katamā abyākatā? Kiṃ dukkhā? Kiṃ sukhā? Kiṃ samāpannassa? Kiṃ asamāpannassa? Kiṃ sāsavā? Kiṃ anāsavāti? Evaṃ sabhāvādibhedo na parāmasitabbo. Esa nayo sabbattha.
另外,按照“应当依着每一种受,把受看作粗或细”这个说法,在不善等法当中,与嗔相应的受就像火烧到自己的依处一样,所以比与贪相应的受更粗;与贪相应的受则更细。与嗔相应的受里,决定性的更粗,不定性的更细。决定性的当中,能持续一劫的更粗,其余的更细。能持续一劫的当中,无行的更粗,其余的更细。与贪相应的受里,和邪见相应的更粗,其余的更细。那和邪见相应的受当中,如果是决定性的、能持续一劫的、无行的,就更粗,其余的更细。总的来说,不善法里,能带来很多异熟的更粗,能带来很少异熟的更细;善法里,能带来很少异熟的更粗,能带来很多异熟的更细。
Apica ‘‘taṃ taṃ vā pana vedanaṃ upādāyupādāya vedanā oḷārikā sukhumā daṭṭhabbā’’ti vacanato akusalādīsupi lobhasahagatāya dosasahagatā vedanā aggi viya nissayadahanato oḷārikā, lobhasahagatā sukhumā. Dosasahagatāpi niyatā oḷārikā, aniyatā sukhumā. Niyatāpi kappaṭṭhitikā oḷārikā, itarā sukhumā. Kappaṭṭhitikāsupi asaṅkhārikā oḷārikā, itarā sukhumā. Lobhasahagatā pana diṭṭhisampayuttā oḷārikā, itarā sukhumā. Sāpi niyatā kappaṭṭhitikā asaṅkhārikā oḷārikā, itarā sukhumā. Avisesena ca akusalā bahuvipākā oḷārikā, appavipākā sukhumā. Kusalā pana appavipākā oḷārikā, bahuvipākā sukhumā.
另外,欲界的善法是粗的,色界的善法是细的,无色界的善法比色界更细,出世间的善法又比无色界更细。在欲界善法里,布施所成的善法是粗的,持戒所成的善法是细的;持戒所成的善法又是粗的,相比之下修习所成的善法更细。修习所成的善法里,二因的是粗的,三因的是细的;三因的当中,有行的(需要造作努力的)是粗的,无行的(不需造作努力的)是细的。色界方面,与初禅相应的法是粗的……乃至与第五禅相应的是最细的。无色界方面,与空无边处相应的法是粗的……乃至与非想非非想处相应的是最细的。出世间方面,与入流道相应的法是粗的……乃至与阿拉汉道相应的是最细的。这个道理同样适用于各地的异熟、唯作和受,也可以按苦受等、未入定等、有漏等的方式来说。若按生存处所来说:地狱中的苦受是粗的,畜生道中的是细的……乃至他化自在天中的是最细的。苦受如此,乐受也应在一切处按相应情况这样搭配。若按所依事物来说:凡是依托低劣事物的任何受都是粗的,依托殊胜事物的是细的。应当知道,在低劣与殊胜的区分中,凡是粗的就是低劣的,凡是细的就是殊胜的。
Apica kāmāvacarakusalā oḷārikā, rūpāvacarā sukhumā, tato arūpāvacarā, tato lokuttarā. Kāmāvacarā ca dānamayā oḷārikā, sīlamayā sukhumā. Sīlamayāpi oḷārikā, tato bhāvanāmayā sukhumā. Bhāvanāmayāpi duhetukā oḷārikā, tihetukā sukhumā. Tihetukāpi sasaṅkhārikā oḷārikā, asaṅkhārikā sukhumā . Rūpāvacarā ca paṭhamajjhānikā oḷārikā…pe… pañcamajjhānikā sukhumāva. Arūpāvacarā ca ākāsānañcāyatanasampayuttā oḷārikā…pe… nevasaññānāsaññāyatanasampayuttā sukhumāva. Lokuttarā ca sotāpattimaggasampayuttā oḷārikā…pe… arahattamaggasampayuttā sukhumāva. Esa nayo taṃtaṃbhūmivipākakiriyāvedanāsu dukkhādiasamāpannādisāsavādivasena vuttavedanāsu ca. Okāsavasena vāpi niraye dukkhā oḷārikā, tiracchānayoniyaṃ sukhumā…pe… paranimmitavasavattīsu sukhumāva. Yathā ca dukkhā, evaṃ sukhāpi sabbattha yathānurūpaṃ yojetabbā. Vatthuvasena cāpi hīnavatthukā yā kāci vedanā oḷārikā, paṇītavatthukā sukhumā. Hīnapaṇītabhede yā oḷārikā, sā hīnā. Yā ca sukhumā, sā paṇītāti daṭṭhabbā.
在“远”和“近”这两个词上,论典《分别论》里用这样的方式做了分别:“不善受与善受、无记受相距远;不善受与不善受相距近”等等。因此,不善受因为类别不同、不相混杂、不相似,所以与善受和无记受相距远;同样地,善受和无记受与不善受也相距远。这个道理适用于所有情况。而不善受因为类别相同、相互混杂、彼此相似,所以与不善受相距近——这是分别受的过去、未来、现在等分类时的详细讨论的开端。与各种受相应的想等其他心所,也应该按照同样的方式理解。
Dūrasantikapade pana ‘‘akusalā vedanā kusalābyākatāhi vedanāhi dūre, akusalā vedanā akusalāya vedanāya santike’’tiādinā (vibha. 13) nayena vibhaṅge vibhattā. Tasmā akusalā vedanā visabhāgato asaṃsaṭṭhato asarikkhato ca kusalābyākatāhi dūre, tathā kusalābyākatā akusalāya. Esa nayo sabbavāresu. Akusalā pana vedanā sabhāgato saṃsaṭṭhato sarikkhato ca akusalāya santiketi idaṃ vedanāya atītādivibhāge vitthārakathāmukhaṃ. Taṃtaṃvedanāsampayuttānaṃ pana saññādīnampi etaṃ evameva veditabbaṃ.
不过,在这里按“受……”等,一直到“老死”这样用省略方式简略说到的诸法当中,如果出现了出世间法,因为它们不能成为观照的对象,所以在这一部分里不取它们。它们只是通过各自那个词所涵盖的法、以及按照《应遍知解说》里所说的方法被提到而已。至于那些能成为观照对象的法,其中哪些对某人来说是明显的,就容易把握,就应该从那些法开始观照。即使没有单独按“生”和“老死”来观照,但在观照具有生和老死的那些法时,生和老死本身也就同样被观照到了,所以应当知道,这是以间接的方式说明了按生和老死来观照。由于“将过去、未来、现在的(法)确定为无常”等说法,是只按过去等三时来说明观照的,所以即使不涉及内、外等分类,也可以只按过去等三时来限定,然后作无常等的观照。
Ye panettha vedanādīsu cakkhu…pe… jarāmaraṇanti peyyālena saṃkhittesu ca dhammesu lokuttaradhammā āgatā, te asammasanūpagattā imasmiṃ adhikāre na gahetabbā. Te pana kevalaṃ tena tena padena saṅgahitadhammadassanavasena ca abhiññeyyaniddese āgatanayena ca vuttā. Yepi ca sammasanūpagā, tesu ye yassa pākaṭā honti, sukhena pariggahaṃ gacchanti, tesu tena sammasanaṃ ārabhitabbaṃ. Jātijarāmaraṇavasena visuṃ sammasanābhāvepi jātijarāmaraṇavantesuyeva pana sammasitesu tānipi sammasitāni hontīti pariyāyena tesampi vasena sammasanaṃ vuttanti veditabbaṃ. Atītānāgatapaccuppannaṃ aniccato vavatthetītiādinā nayena atītattikasseva ca vasena sammasanassa vuttattā ajjhattādibhedaṃ anāmasitvāpi atītattikasseva vasena paricchinditvāpi aniccādito sammasanaṃ kātabbameva.
然而,凡是无常的,由于它必定属于有为等类别,为了显示它的同义词,或者为了显示作意以种种方式生起,所以说“色,过去、未来、现在的,是无常、有为……”等等。因为那色以“有已还无”之义而为无常,或者因为以无常为终结、因为有始有终而为无常。由诸缘聚合而造作,所以是有为。依缘、靠缘而平等生起,或者与缘一同生起,所以是缘生。以此显示:虽然由缘所造作,但缘并没有刻意的作为。灭法,就是具有灭尽性质的法,以灭尽为自性。坏法,就是具有坏灭性质的法。这里并不是以变弱而灭称为灭法,纯粹是以消失为自性。因为在世间,大量之物变弱也被称为灭。离染法:这并不是以去往某处为坏法,纯粹是以超越自性为自性。因为经中说:“离染,即名为厌离或超越。”灭法:这并不是超越自性后又回转的法,纯粹是以不再回转的灭而止息为自性——应知后后句是为了解释前前句之义而说的。
Yaṃ pana aniccaṃ, taṃ yasmā niyamato saṅkhatādibhedaṃ hoti, tenassa pariyāyadassanatthaṃ, nānākārehi vā manasikārappavattidassanatthaṃ rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ aniccaṃ saṅkhatantiādimāha . Tañhi hutvā abhāvaṭṭhena aniccaṃ, aniccantikatāya ādiantavantatāya vā aniccaṃ. Paccayehi samāgantvā katattā saṅkhataṃ. Paccaye paṭicca nissāya samaṃ, saha vā uppannattā paṭiccasamuppannaṃ. Etena paccayehi katepi paccayānaṃ abyāpārataṃ dasseti. Khayadhammanti khīyanadhammaṃ khīyanapakatikaṃ. Vayadhammanti nassanadhammaṃ. Nayidaṃ mandībhāvakkhayavasena khayadhammaṃ, kevalaṃ vigamanapakatikaṃ. Pahūtassa mandībhāvopi hi loke khayoti vuccati. Virāgadhammanti nayidaṃ kuhiñci gamanavasena vayadhammaṃ, kevalaṃ sabhāvātikkamanapakatikaṃ. ‘‘Virāgo nāma jigucchanaṃ vā samatikkamo vā’’ti hi vuttaṃ. Nirodhadhammanti nayidaṃ sabhāvātikkamena punarāvattidhammaṃ, kevalaṃ apunarāvattinirodhena nirujjhanapakatikanti purimapurimapadassa atthavivaraṇavasena pacchimapacchimapadaṃ vuttanti veditabbaṃ.
或者也可以这样搭配:以属于同一期生命的色法坏灭来说,它是灭尽法;以属于同一相续的色法灭尽来说,它是坏灭法;以色法的刹那坏灭来说,它是离染法;以这三者都不再生起来说,它是止息法。
Atha vā ekabhavapariyāpannarūpabhaṅgavasena khayadhammaṃ, ekasantatipariyāpannarūpakkhayavasena vayadhammaṃ, rūpassa khaṇabhaṅgavasena virāgadhammaṃ, tiṇṇampi apunappavattivasena nirodhadhammantipi yojetabbaṃ.
在“老死是无常”这类说法里,老死本身并不是无常的;不过,因为具有无常本性的诸蕴会表现为老死,所以才说它得到了“无常”这个名称。在“有为”等说法中,道理也是一样。在中间省略的部分,对于“生”,因为它也是无常等,道理同样如此。
Jarāmaraṇaṃ aniccantiādīsu jarāmaraṇaṃ na aniccaṃ, aniccasabhāvānaṃ pana khandhānaṃ jarāmaraṇattā aniccaṃ nāma jātaṃ. Saṅkhatādīsupi eseva nayo. Antarapeyyāle jātiyāpi aniccāditāya eseva nayo.
缘生而有老死等等,并不是从观智的角度说的,而只是把缘起的每一支归纳、确定下来,因此才叫“思择智”——这是从间接的角度来说的。但这并不是“聚思择智”,它只是“法住智”。“无生时”是词性上的颠倒说法,实际说的是“asatiyā jātiyā”(无生时);“无行时”是表达上的颠倒说法,实际说的是“asantesu saṅkhāresu”(无行时)。应当按“缘有而有生,无有则无生”这样的方式来接合,也就是:“缘有而有生,无有则无生”等等。
Jātipaccayā jarāmaraṇantiādi na vipassanāvasena vuttaṃ, kevalaṃ paṭiccasamuppādassa ekekaaṅgavasena saṅkhipitvā vavatthānato sammasanañāṇaṃ nāma hotīti pariyāyena vuttaṃ. Na panetaṃ kalāpasammasanañāṇaṃ dhammaṭṭhitiñāṇameva taṃ hotīti. Asati jātiyāti liṅgavipallāso kato, asatiyā jātiyāti vuttaṃ hoti. Asati saṅkhāresūti vacanavipallāso kato, asantesu saṅkhāresūti vuttaṃ hoti. Bhavapaccayā jāti, asatītiādi ‘‘bhavapaccayā jāti, asati bhave natthi jātī’’tiādinā nayena yojetabbaṃ.