55. 漏尽智解说的注释
55. Āsavakkhayañāṇaniddesavaṇṇanā
3. 慧品义注 · 6 段
107在漏尽智解说的部分,未知当知根等已经解释过了。问“它到多少处”是为了确定每一根的生起处所。“到一处”的意思是在一个处所生起。因为生起的处所就安立在这里,所以称为“处”。“六处”是指六种道与果的刹那。为了显示未知当知根等三根中每一根都更为突出,所以说“信根以胜解为伴随”等。就像在“信根的作用是胜解”等当中,胜解等是依信根等的功能来说的;同样地,这里说“以胜解为伴随”,意思是信根以胜解的作用作为它的伴随。其余各根也是同样的道理。另外,“伴随”这个词在这里是语法性别发生了变化。“慧根”其实就是未知当知根,只是为了显示它了知的体性才单独拿出来说。因为在阿毗达摩中,也是为了显示慧在功能上的差别,将同一个慧在道刹那和果刹那中分成了八种。“以润泽为伴随”:就像沐浴粉和水一样,以滋润的作用成为心与心所的伴随。这只是就与喜相应的道来说的。在与舍相应的道中,则应当以舍根代替喜根的位置,可以理解为“不过分地长养相应法的伴随”。“以转起相续增上为伴随”:所谓“转起相续”就是正在转起的相续,也就是现行的相续。“增上”就是增上性,即转起相续的增上。由于它是现在命根之上方转起的缘,以前后相续的方式成为未知当知根在转起相续中的增上性伴随。
107. Āsavakkhayañāṇaniddese anaññātaññassāmītindriyādīni vuttatthāni. Kati ṭhānāni gacchatīti ekekassa uppattiṭṭhānaniyamanatthaṃ pucchā. Ekaṃ ṭhānaṃ gacchatīti ekasmiṃ ṭhāne uppajjatīti vuttaṃ hoti. Uppattiokāsaṭṭhānañhi tiṭṭhati etthāti ṭhānanti vuccati. Cha ṭhānānīti cha maggaphalakkhaṇe. Indriyānaṃ anaññātaññassāmītindriyādīsu tīsu ekekameva adhikaṃ hotīti dassanatthaṃ saddhindriyaṃ adhimokkhaparivāraṃ hotītiādi vuttaṃ. Yathā ‘‘saddhindriyassa adhimokkhaṭṭho’’tiādīsu (paṭi. ma. 1.12) adhimokkhādayo saddhindriyādīnaṃ kiccavasena vuttā, evamidhāpi ‘‘adhimokkhaparivāraṃ hotī’’ti saddhindriyaṃ adhimokkhatthena parivāraṃ hotīti vuttaṃ hoti. Esa nayo sesesupi. Parivāranti ca liṅgavipallāso kato. Paññindriyanti anaññātaññassāmītindriyameva pajānanasabhāvadassanatthaṃ visuṃ katvā vuttaṃ. Abhidhammepi (vibha. 219) hi paññāya kiccavisesadassanatthaṃ maggakkhaṇe ca phalakkhaṇe ca ekāva paññā aṭṭhadhā vibhattā. Abhisandanaparivāranti nhāniyacuṇṇānaṃ udakaṃ viya cittacetasikānaṃ sinehanakiccena parivāraṃ hoti. Idaṃ somanassasampayuttamaggavaseneva vuttaṃ. Upekkhāsampayuttamagge pana somanassindriyaṭṭhāne upekkhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ. Taṃ pana sampayuttānaṃ nātiupabrūhanaparivāranti gahetabbaṃ. Pavattasantatādhipateyyaparivāranti pavattā santati pavattasantati, vattamānasantānanti attho. Adhipatibhāvo ādhipateyyaṃ, pavattasantatiyā ādhipateyyaṃ pavattasantatādhipateyyaṃ. Vattamānajīvitindriyassa uparipavattiyā ca paccayattā pubbāparavasena pavattasantatiyā adhipatibhāvena anaññātaññassāmītindriyassa parivāraṃ hoti.
“在入流道刹那生起的诸法”等语,是为了说明一切与道相应的法的功德。其中,“在道刹那生起”是指只由道所等起的,不是别的。然而,由于由道等起的色法得不到善等名称,所以把它排除,而说“除了心等起色”。所有这些法,因为具有舍弃污秽、动摇等意义,所以是善。以它们为所缘而转起时,这些法没有漏,所以是无漏。它们斩断轮回之根,以涅槃为所缘,从轮回中出离,所以是导出。由于远离了称为善与不善的积聚,以称为离积的涅槃为所缘而转起,所以是趣向离积;或者因为它们摧毁、破坏现行的相续而前进,也是趣向离积。由于它们不属于世间,超脱了世间,所以是出世间。这些法以涅槃为所缘,所以是涅槃所缘。
Sotāpattimaggakkhaṇejātā dhammātiādi sabbesaṃ maggasampayuttakānaṃ vaṇṇabhaṇanatthaṃ vuttaṃ. Tattha maggakkhaṇe jātāti maggasamuṭṭhitā eva, na aññe. Yasmā pana maggasamuṭṭhitampi rūpaṃ kusalādināmaṃ na labhati, tasmā taṃ apanento ṭhapetvā cittasamuṭṭhānaṃ rūpanti āha. Sabbeva hi te dhammā kucchitānaṃ salanādīhi atthehi kusalā. Te ārammaṇaṃ katvā pavattamānā natthi etesaṃ āsavāti anāsavā. Vaṭṭamūlaṃ chindantā nibbānaṃ ārammaṇaṃ katvā vaṭṭato niyyantīti niyyānikā. Kusalākusalasaṅkhātā cayā apetattā apacayasaṅkhātaṃ nibbānaṃ ārammaṇaṃ katvā pavattanato apacayaṃ gacchantīti apacayagāmino, pavattaṃ apacinantā viddhaṃsentā gacchantītipi apacayagāmino. Loke apariyāpannabhāvena lokato uttarā uttiṇṇāti lokuttarā. Nibbānaṃ ārammaṇaṃ etesanti nibbānārammaṇā.
“这些八根”等话,是为了说明前面已说过的眷属状态、与它俱行的状态,以及开头所说的那些形态。其中,“八根”是按前面所说的方式,连同慧根一起成为八根。“俱生眷属”是指在八根中,每一根都与其余七根同时生起,成为它的俱生眷属。同样,这一根对其他根、其他根对这一根,就这样成为相互眷属。同样,它们也是相互依止眷属和相应眷属。“俱行”是指与那未知当知根一起达到同生等状态。“俱生”是指与它一起生起。“相杂”是指与它混合。“相应”是指与它同样依俱生等方式和合。“彼等”是指那八根法。“其”是指未知当知根。“行相”是指眷属分部。
Imāni aṭṭhindriyānītiādi pubbe vuttaparivārabhāvassa ca tena sahagatādibhāvassa ca ādivuttaākārānañca dīpanatthaṃ vuttaṃ. Tattha aṭṭhindriyānīti pubbe vuttanayena paññindriyena saha aṭṭha. Sahajātaparivārāti aṭṭhasu ekekena saha itare itare satta sahajātā hutvā tassa sahajātaparivārā honti. Tatheva aññaṃ aññassa aññaṃ aññassāti evaṃ aññamaññaparivārā honti. Tatheva aññamaññaṃ nissayaparivārā sampayuttaparivārā ca honti. Sahagatāti tena anaññātaññassāmītindriyena saha ekuppādādibhāvaṃ gatā. Sahajātāti teneva saha jātā. Saṃsaṭṭhāti teneva saha missitā. Sampayuttāti teneva samaṃ ekuppādādipakārehi yuttā. Tevāti te eva aṭṭha indriyadhammā. Tassāti anaññātaññassāmītindriyassa. Ākārāti parivārakoṭṭhāsā.
在果位刹那生起的诸法,全部都是无记的;因为色法也是无记的,所以说它们与心等起色一起被提及。只有道是善的、能导向出离的、能朝向消尽的,因此在果位刹那不说它们是“善”、“能导向出离”和“朝向消尽”。“如是”等语是总结上述内容的结语。其中,“八重八”:在八种道与果中,每一者各有八根,因此成为八组根,总共六十四种。至于“漏”等,只是前面已解释过的意思。这里应当知道,并非只针对阿拉汉道所断的漏而说;对于其余三道所断的漏,也是借用“漏尽”这一共通名称而说的。因为有些论师认为,只有阿拉汉道智才无余断尽一切漏,所以称之为“尽智”。也正因为如此,唯有阿拉汉才被称为“诸漏尽者”。
Phalakkhaṇe jātā dhammā sabbeva abyākatā hontīti rūpassapi abyākatattā cittasamuṭṭhānarūpena saha vuttā. Maggasseva kusalattā niyyānikattā apacayagāmittā ca phalakkhaṇe ‘‘kusalā’’ti ca ‘‘niyyānikā’’ti ca ‘‘apacayagāmino’’ti ca na vuttaṃ. Itītiādi vuttappakāranigamanaṃ. Tattha aṭṭhaṭṭhakānīti aṭṭhasu maggaphalesu ekekassa aṭṭhakassa vasena aṭṭha indriyaaṭṭhakāni. Catusaṭṭhi hontīti catusaṭṭhi ākārā honti. Āsavātiādi heṭṭhā vuttatthameva . Idha arahattamaggavajjheyeva āsave avatvā sesamaggattayavajjhānampi vacanaṃ āsavakkhayavacanasāmaññamattena vuttanti veditabbaṃ. Arahattamaggañāṇameva hi keci āsave asesetvā āsavānaṃ khepanato ‘‘khaye ñāṇa’’nti vuccati. Tasmāyeva ca arahāyeva khīṇāsavoti vuccatīti.