第33章 无诤住智的解说注释
33. Araṇavihārañāṇaniddesavaṇṇanā
3. 慧品义注 · 4 段
82在“无诤住智的解说”中，无常随观等含义前面已经讲过了。空住，是指依靠无我随观出起之后，纯粹以空的形式持续生起的阿拉汉果定。无相住，是指依靠无常随观出起之后，以无相的形式持续生起的阿拉汉果定。无愿住，是指依靠苦随观出起之后，以无愿的形式持续生起的阿拉汉果定。已倾向于空，是指因为空性果定之前那部分慧的力量而倾向于空。其余两种也是同样的道理。从“初禅”等开始，是就那些想要证入阿拉汉果定的人，把作为观之所缘的禅那定说出来。实际上，只有阿拉汉的观、果定、殊胜倾向及禅那定，才因断尽一切烦恼而配称为“无诤住”。
82. Araṇavihārañāṇaniddese aniccānupassanādayo vuttatthā. Suññato vihāroti anattānupassanāya vuṭṭhitassa suññatākāreneva pavattā arahattaphalasamāpatti. Animitto vihāroti aniccānupassanāya vuṭṭhitassa animittākārena pavattā arahattaphalasamāpatti. Appaṇihitovihāroti dukkhānupassanāya vuṭṭhitassa appaṇihitākārena pavattā arahattaphalasamāpatti. Suññate adhimuttatāti suññate phalasamāpattiyā pubbabhāgapaññāvasena adhimuttatā. Sesadvayepi eseva nayo. Paṭhamaṃ jhānantiādīhi arahattaphalasamāpattiṃ samāpajjitukāmassa vipassanāya ārammaṇabhūtā jhānasamāpattiyo vuttā. Arahatoyeva hi vipassanāphalasamāpattipaṇītādhimuttijhānasamāpattiyo sabbakilesānaṃ pahīnattā ‘‘araṇavihāro’’ti vattuṃ arahanti.
以初禅去除诸盖，所以叫无诤住。意思是：具足初禅的人以初禅去除诸盖，因此那初禅就是无诤住。其余诸禅也是同样的道理。应当知道，虽然阿拉汉已经没有诸盖，但因为初禅与诸盖相违，所以说“以初禅去除诸盖”。有人问：既然已经从观、果定、殊胜倾向三个方面开示了无诤住智，为什么只把禅那等至说成无诤住呢？回答：因为仅仅通过开示，那三种的无诤住性就已经成立了。但是，作为果定和观之基础的禅那等至，如果不说明它们的无诤住性，就不能成立，所以为了成立尚未成立的部分，才说“初禅是无诤住”等等，应当这样理解。因为那些禅那的无诤住性，虽然还没有通过开示成立，却通过解说而成立了。或者，按照同样的搭配方式来理解：“无常随观去除常想，所以是无诤住；苦随观去除乐想，所以是无诤住；无我随观去除我想，所以是无诤住；空住去除不空，所以是无诤住；无相住去除相，所以是无诤住；无愿住去除愿，所以是无诤住；空胜解去除不空胜解，所以是无诤住；无相胜解去除相胜解，所以是无诤住；无愿胜解去除愿胜解，所以是无诤住。”应当这样搭配来理解。
Paṭhamena jhānena nīvaraṇe haratīti araṇavihāroti paṭhamajjhānasamaṅgī paṭhamena jhānena nīvaraṇe haratīti taṃ paṭhamaṃ jhānaṃ araṇavihāroti attho. Sesesupi eseva nayo. Arahato nīvaraṇābhāvepi nīvaraṇavipakkhattā paṭhamassa jhānassa nīvaraṇe haratīti vuttanti veditabbaṃ. Vipassanāphalasamāpattipaṇītādhimuttivasena tidhā araṇavihārañāṇaṃ uddisitvā kasmā jhānasamāpattiyova araṇavihāroti niddiṭṭhāti ce? Uddesavaseneva tāsaṃ tissannaṃ araṇavihāratāya siddhattā. Phalasamāpattivipassanāya pana bhūmibhūtānaṃ jhānasamāpattīnaṃ araṇavihāratā avutte na sijjhati, tasmā asiddhameva sādhetuṃ ‘‘paṭhamaṃ jhānaṃ araṇavihāro’’tiādi vuttanti veditabbaṃ. Tāsañhi araṇavihāratā uddesavasena asiddhāpi niddese vuttattā siddhāti. Tesaṃ vā yojitanayeneva ‘‘aniccānupassanā niccasaññaṃ haratīti araṇavihāro, dukkhānupassanā sukhasaññaṃ haratīti araṇavihāro, anattānupassanā attasaññaṃ haratīti araṇavihāro, suññato vihāro asuññataṃ haratīti araṇavihāro, animitto vihāro nimittaṃ haratīti araṇavihāro, appaṇihito vihāro paṇidhiṃ haratīti araṇavihāro, suññatādhimuttatā asuññatādhimuttiṃ haratīti araṇavihāro, animittādhimuttatā nimittādhimuttiṃ haratīti araṇavihāro, appaṇihitādhimuttatā paṇihitādhimuttiṃ haratīti araṇavihāro’’ti yojetvā gahetabbaṃ.
《无诤住智的解说》的注释终