36. 等首智注释
36. Samasīsaṭṭhañāṇaniddesavaṇṇanā
3. 慧品义注 · 4 段
87在“等首义智”的解说中,应当知道:以“五蕴”等十种聚集,可以统摄一切法。因为并不是凭每一种聚集各自分开,就能把除处、界、色、戒四类聚集之外的其余八种聚集,一一统摄一切法。然而,由于出世间法并不是靠断除其因而被断除的,所以虽然“一切法”这个词也把出世间法包括在内,但在这里,从正断的角度来说,不应把出世间法拿来讨论;只有那些必须靠断除其因才能断除的三地法,才是这里所应讨论的。所谓“正确地断除”,就是按照相应情况,通过镇伏断、彼分断、正断、弃舍这些断除方式,使缠缚烦恼和随眠烦恼止息,这就是正确地断除。如此,以众生为立足点的教说,就说明了正断。“令灭”就是通过不再生起的灭而令其灭尽。这是说明正断的含义。“不现起”就是说:这样灭除之后,那法不再现起,也就是不再生起。这是说明灭的含义。如此,从“法不现起”的角度,说明了不现起的状态。“平等”是因为贪欲等已被平息,所以称为平等。这些法则是:出离等七种、色界与无色界禅那八种、大观十八种、圣道四种,共三十七种。
87. Samasīsaṭṭhañāṇaniddese pañcakkhandhātiādīhi dasahi rāsīhi sabbadhammasaṅgaho veditabbo. Na hi ekekassa vasena āyatanadhāturāsivajjehi sesehi aṭṭhahi rāsīhi visuṃ visuṃ sabbadhammo saṅgayhatīti. Yasmā pana lokuttaradhammā hetusamucchedena samucchinditabbā na honti, tasmā sabbadhammasaddena saṅgahitāpi lokuttaradhammā samucchedavasena sambhavato idha na gahetabbā, hetusamucchedena samucchinditabbā eva tebhūmakadhammā gahetabbā. Sammā samucchindatīti yathāyogaṃ vikkhambhanatadaṅgasamucchedapahānavasena pariyuṭṭhānaṃ anusayañca nirodhento sammā samucchindati. Evaṃ puggalādhiṭṭhānāya desanāya sammā samucchedo niddiṭṭho. Nirodhetīti anuppādanirodhena nirodheti. Iminā samucchedattho vutto. Na upaṭṭhātīti evaṃ nirodhe kate so so dhammo puna na upatiṭṭhati, na uppajjatīti attho. Iminā nirodhattho vutto. Evaṃ anupaṭṭhahanadhammavasena anupaṭṭhānabhāvo niddiṭṭho. Samanti kāmacchandādīnaṃ samitattā samaṃ. Tāni pana nekkhammādīni satta, rūpārūpajjhānāni aṭṭha, mahāvipassanā aṭṭhārasa, ariyamaggā cattāroti sattatiṃsa honti.
十三种“头”是就一切被称为“头”的法,从总摄的角度来说的。但在这里,只有信等八种“头”是适用的,因为阿拉汉没有渴爱等五种“头”。
“障碍头”中,障碍就是束缚,意思是障碍通向涅槃之道。“头”是主要、增上的意思。障碍本身就是“头”,或者在与之相应等一切障碍中处于首要地位,所以叫“障碍头”。其余各项也按同样的方式理解。
分别来说:“系缚”是指因增上慢而在轮回中被绑缚;“执取”是指顽固的执著;“散乱”是指分散杂乱的状态;“烦恼”是指染污;“胜解”是指信解决定;“策励”是指激励推动;“现起”是指令其现前不忘;“不散乱”是指不分散杂乱;“见”是指如实通达;“流转”是指已执取的五蕴在相续运转;“行境”是指所缘。
在这十二项中,“头”都是主要的意思。
“解脱”:在镇伏解脱、彼分解脱、正断解脱、寂止解脱、出离解脱这五种解脱中,出离解脱就是涅槃。
“行头”:一切有为行的“头”,意思是顶端、终点。以此宣说了无余涅槃。或者,仅从诸行不存在的角度来说,说的就是五蕴的涅槃。
“出离等”是平等,“信等”是头,或者具有平等之头,所以叫“等首者”。
另外,十三种头中,渴爱等五种头是集谛,信等五种头是道谛,流转头是命根即苦谛,行境头和行头是灭谛。如果有人能于这四圣谛,在一种病、一种威仪或一种同类命根中成就通达和无余涅槃,那么由于具有前面所说的平等以及这些头,就称为“等首者”。
Terasa sīsāni sīsabhūtānaṃ sabbesaṃ saṅgahavasena vuttāni. Idha pana saddhādīni aṭṭheva sīsāni yujjanti. Na hi arahato taṇhādīni pañca sīsāni santi. Palibodhasīsanti palibundhanaṃ palibodho, nibbānamaggāvaraṇanti attho. Sīsanti padhānaṃ, adhikanti attho. Palibodhoyeva sīsaṃ, taṃsampayuttādisabbapalibodhesu vā sīsanti palibodhasīsaṃ. Esa nayo sesesu. Visesato pana vinibandhananti unnativasena saṃsāre bandhanaṃ. Parāmāsoti abhiniveso. Vikkhepoti vippakiṇṇatā. Kilesoti kilissanaṃ. Adhimokkhoti adhimuccanaṃ. Paggahoti ussāhanaṃ. Upaṭṭhānanti apilāpanaṃ. Avikkhepoti avippakiṇṇatā. Dassananti yathāsabhāvapaṭivedho. Pavattanti upādinnakkhandhapavattaṃ. Gocaroti ārammaṇaṃ. Imesu dvādasasupi vāresu padhānaṭṭho sīsaṭṭho. Vimokkhoti vikkhambhanatadaṅgasamucchedapaṭippassaddhinissaraṇavimuttīsu pañcasu nissaraṇavimutti nibbānaṃ. Saṅkhārasīsanti sabbasaṅkhatasaṅkhārānaṃ sīsaṃ, koṭi avasānanti attho. Etena anupādisesaparinibbānaṃ vuttaṃ. Saṅkhārābhāvamattavasena vā khandhaparinibbānameva vuttaṃ hoti. Nekkhammādikaṃ samañca saddhādikaṃ sīsañca, samasīsaṃ vā assa atthīti samasīsīti. Atha vā terasannaṃ sīsānaṃ taṇhādīni pañca sīsāni samudayasaccaṃ, saddhādīni pañca maggasaccaṃ, pavattasīsaṃ jīvitindriyaṃ dukkhasaccaṃ, gocarasīsañca saṅkhārasīsañca nirodhasaccanti imesaṃ catunnaṃ ariyasaccānaṃ ekasmiṃ roge vā ekasmiṃ iriyāpathe vā ekasmiṃ sabhāgajīvitindriye vā abhisamayo ca anupādisesaparinibbānañca yassa hoti, so pubbe vuttasamānañca imesañca sīsānaṃ atthitāya samasīsīti vuccati.