第43项:一分住智解说的注释
43. Padesavihārañāṇaniddesavaṇṇanā
3. 慧品义注 · 8 段
94在“一分住智”的解说中,应当观察论母里所列出的“一分”是以什么方式呈现的。为了说明这一点,就说了“以邪见为缘也有感受”等话。这里,“以邪见为缘”既包括与邪见相应的受,也包括以邪见为亲依止而生起的善受、不善受,以及异熟受。其中,与邪见相应的受只能是不善的;但依靠邪见,善的受也能生起,不善的受也能生起。因为持邪见的人依靠邪见,在半月日等日子布施粥饭,照料盲人、麻风病人等,在十字路口建盖殿堂,让人挖掘池塘,种植花园和果园,在河流险要处架桥,把崎岖不平的地方修平。这样,他们就生起了善受。可是,他们又依靠邪见,辱骂、诽谤持正见的人,做杀害、捆绑等事,杀生后供奉给天神。这样,他们就生起了不善受。至于异熟受,则是投生到别的生存界的人才有的。那种邪见对于与自己同时生起的受,是通过俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘、有缘、不离去缘这些缘而起作用的;刚刚灭去的邪见对于现在与邪见相应的受,是通过无间缘、等无间缘、亲依止缘、习行缘、无有缘、离去缘这些缘而起作用的;把邪见看得很重、欢喜它的人,其与贪俱行的受,是以邪见为所缘,通过所缘缘、所缘增上缘、所缘亲依止缘这些缘而起作用的;对于以一切不善法仅将邪见作为所缘的人,一切不善受是以邪见为所缘,通过所缘缘而起作用的;对于观察邪见、观照邪见的人,善受和无记受是以邪见为所缘,通过所缘缘而起作用的;邪见对于以邪见为缘而生起的善受、不善受,以及投生到别的生存界后的异熟受,是通过亲依止缘而起作用的。
94. Padesavihārañāṇaniddese yenākārena mātikāya uddiṭṭho padeso paccavekkhitabbo, taṃ dassento micchādiṭṭhipaccayāpi vedayitantiādimāha. Tattha micchādiṭṭhipaccayāti diṭṭhisampayuttavedanāpi vaṭṭati diṭṭhiṃ upanissayaṃ katvā uppannā kusalākusalavedanāpi vipākavedanāpi. Tattha micchādiṭṭhisampayuttā akusalāva hoti, diṭṭhiṃ pana upanissāya kusalāpi uppajjanti akusalāpi. Micchādiṭṭhikā hi diṭṭhiṃ upanissāya pakkhadivasesu yāgubhattādīni denti, andhakuṭṭhiādīnaṃ vattaṃ paṭṭhapenti, catumahāpathe sālaṃ karonti, pokkharaṇiṃ khaṇāpenti, pupphārāmaṃ phalārāmaṃ ropenti, nadīviduggesu setuṃ attharanti, visamaṃ samaṃ karonti. Iti tesaṃ kusalā vedanā uppajjati. Micchādiṭṭhiṃ pana nissāya sammādiṭṭhike akkosanti paribhāsanti vadhabandhādīni karonti, pāṇaṃ vadhitvā devatānaṃ upaharanti. Iti nesaṃ akusalā vedanā uppajjati. Vipākavedanā pana bhavantaragatānaṃ hoti. Sā pana micchādiṭṭhi sahajātāya vedanāya sahajātaaññamaññanissayasampayuttaatthiavigatapaccayehi paccayo hoti, samanantaraniruddhā micchādiṭṭhi paccuppannamicchādiṭṭhisampayuttāya vedanāya anantarasamanantarūpanissayaāsevananatthivigatapaccayehi paccayo hoti, micchādiṭṭhiṃ garuṃ katvā abhinandantassa lobhasahagatavedanāya ārammaṇaārammaṇādhipatiārammaṇūpanissayapaccayehi paccayo hoti, sabbākusalehi micchādiṭṭhiṃ ārammaṇamattaṃ karontassa sabbākusalavedanāya micchādiṭṭhiṃ paccavekkhantassa vipassantassa kusalābyākatavedanāya ārammaṇapaccayena paccayo hoti, micchādiṭṭhipaccayena uppajjamānānaṃ kusalākusalavedanānaṃ bhavantare vipākavedanānañca upanissayapaccayena paccayo hoti.
以邪见的寂止为缘:所谓邪见的寂止,就是正见。因此,前面所说的以正见为缘而感受的,就应当理解为“以邪见的寂止为缘”。不过有些人说:“邪见的寂止,是指在观的刹那,以及在入流道的刹那。”
Micchādiṭṭhivūpasamapaccayāti micchādiṭṭhivūpasamo nāma sammādiṭṭhi, tasmā yaṃ sammādiṭṭhipaccayā vedayitaṃ vuttaṃ, tadeva ‘‘micchādiṭṭhivūpasamapaccayā’’ti veditabbaṃ. Keci pana ‘‘micchādiṭṭhivūpasamo nāma vipassanākkhaṇe sotāpattimaggakkhaṇe cā’’ti vadanti.
以正见为缘也有感受,在这里,与正见相应的受也可以;以正见为亲依止而生起的善、不善受也可以;异熟受也可以。其中,与正见相应的受只能是善的。然而,依止正见,人们做供养佛陀、燃灯、听闻大法、在还没有塔庙的地方建立塔庙等种种福德行为,他们就这样生起善受。同样依止正见,他们辱骂、诽谤持邪见的人,抬高自己、贬低他人,他们就这样生起不善受。异熟受则只属于投生到另一生存界的人。那种正见对于同时生起的、紧接灭去的、现在的受,就像解说邪见时所说的那些缘一样,以那些缘为缘。世间正见对于与省察相应、与观相应、与贪欲相应的受,以所缘缘为缘;也按照解说邪见时的方式,以亲依止缘为缘。道与果的正见对于与省察相应的受,则以所缘缘、所缘增上缘、所缘亲依止缘的方式为缘。
Sammādiṭṭhipaccayāpi vedayitanti etthāpi sammādiṭṭhisampayuttavedanāpi vaṭṭati sammādiṭṭhiṃ upanissayaṃ katvā uppannā kusalākusalavedanāpi vipākavedanāpi. Tattha sammādiṭṭhisampayuttā kusalāva hoti, sammādiṭṭhiṃ pana upanissāya buddhapūjā dīpamālāropanaṃ mahādhammassavanaṃ appatiṭṭhite disābhāge cetiyapatiṭṭhāpananti evamādīni puññāni karonti. Iti nesaṃ kusalā vedanā uppajjati. Sammādiṭṭhimeva nissāya micchādiṭṭhike akkosanti paribhāsanti, attānaṃ ukkaṃsanti, paraṃ vambhenti. Iti nesaṃ akusalā vedanā uppajjati. Vipākavedanā pana bhavantaragatānaṃyeva hoti. Sā pana sammādiṭṭhi sahajātāya samanantaraniruddhāya paccuppannāya vedanāya micchādiṭṭhiyā vuttapaccayeheva paccayo hoti, lokikasammādiṭṭhi paccavekkhaṇasampayuttāya vipassanāsampayuttāya nikantisampayuttāya ca vedanāya ārammaṇapaccayena paccayo hoti, micchādiṭṭhiyā vuttanayeneva upanissayapaccayena paccayo hoti, maggaphalasammādiṭṭhi paccavekkhaṇasampayuttāya vedanāya ārammaṇaārammaṇādhipatiārammaṇūpanissayapaccayavasena paccayo hoti.
“以正见的寂止为缘也有感受”:这里所谓的“正见的寂止”,其实就是邪见。因此,前面所说的“以邪见为缘而生的感受”,在这里就应当理解为“以正见的寂止为缘”。在“以邪思惟为缘”“以邪思惟的寂止为缘”等说法中,道理也是一样的。因为凡是被称为“以某法的寂止为缘”的,其真正意思就是以与那法相对立的法为缘,所生起的那些感受。至于“邪智”等说法:所谓“邪智”,是指造作恶行时所用的方法思惟;或者也可以说,“邪智”就是错误的反思观察之智。所谓“正智”,是指除了作为观智的正见和出世间正见之外,其余那些善的和无记的智。所谓“邪解脱”,是指倾向于恶;或者说,是指不真实的解脱、不能导向出离的解脱,也就是本来没有解脱却自以为“我已解脱”。所谓“正解脱”,是指倾向于善,以及证果的解脱。至于正见等的含义,和前面所说的一样。
Sammādiṭṭhivūpasamapaccayāpivedayitanti sammādiṭṭhivūpasamo nāma micchādiṭṭhi, tasmā yaṃ micchādiṭṭhipaccayā vedayitaṃ vuttaṃ, tadeva ‘‘sammādiṭṭhivūpasamapaccayā’’ti veditabbaṃ. Micchāsaṅkappapaccayā micchāsaṅkappavūpasamapaccayātiādīsupi eseva nayo. Yassa yassa hi ‘‘vūpasamapaccayā’’ti vuccati, tassa tassa paṭipakkhadhammapaccayāva taṃ taṃ vedayitaṃ adhippetaṃ. Micchāñāṇādīsu pana micchāñāṇaṃ nāma pāpakiriyāsu upāyacintā. Atha vā micchāñāṇaṃ micchāpaccavekkhaṇañāṇaṃ. Sammāñāṇaṃ nāma vipassanāsammādiṭṭhiṃ lokuttarasammādiṭṭhiñca ṭhapetvā avasesakusalābyākataṃ ñāṇaṃ. Micchāvimutti nāma pāpādhimuttitā. Atha vā ayāthāvavimutti aniyyānikavimutti avimuttasseva sato vimuttisaññīti. Sammāvimutti nāma kalyāṇādhimuttitā phalavimutti ca. Sammādiṭṭhiādayo heṭṭhā vuttatthāyeva.
在“以欲为缘”等说法里,这里的“欲”就是指贪。以欲为缘,应当理解为与八种贪俱行心相应的受。以欲的止息为缘,就是初禅的受。以寻为缘,是初禅的受。以寻的止息为缘,是第二禅的受。以想为缘,除了初禅以外,是其余六种等至的受。以想的止息为缘,是非想非非想处的受。
Chandapaccayāpītiādīsu pana chando nāma lobho, chandapaccayā aṭṭhalobhasahagatacittasampayuttavedanā veditabbā. Chandavūpasamapaccayā paṭhamajjhānavedanāva. Vitakkapaccayā paṭhamajjhānavedanā. Vitakkavūpasamapaccayā dutiyajjhānavedanā. Saññāpaccayā ṭhapetvā paṭhamajjhānaṃ sesā cha samāpattivedanā. Saññāvūpasamapaccayā nevasaññānāsaññāyatanavedanā.
在“欲未被止息”等句子里,意思是:如果欲、寻、想都没有被止息。“由彼为缘”的意思是:那欲、寻、想的未止息状态本身就是缘,所以叫“由彼为缘”;也就是说,以欲、寻、想未止息为缘,受就生起。这指的是与八种贪俱行心相应的受。如果欲已被止息,而寻和想还没有被止息。“由彼为缘”的意思是:那欲的止息以及寻和想的未止息状态本身就是缘,所以叫“由彼为缘”。这指的就是初禅的受。如果欲和寻都已被止息,而想还没有被止息。“由彼为缘”的意思是:那欲与寻的止息以及想的未止息状态本身就是缘,所以叫“由彼为缘”。这指的就是第二禅的受。如果欲、寻、想都已被止息。“由彼为缘”的意思是:那欲、寻、想的止息状态本身就是缘,所以叫“由彼为缘”。这指的就是非想非非想处的受。不过有些人这样解释:“所谓‘欲’,是指在达到安止之前,生起‘我要证得安止’的对法的欲求;已经达到安止的人,那个欲就止息了。在初禅里有寻;达到第二禅的人,寻就止息了。在七种等至里有想;已经进入非想非非想处定以及进入灭尽定的人,想就止息了。”但在这里,灭尽定并不适用。“为证得未证得者”,是为了证得阿拉汉果。“有勤”就是有精进。也有写成“āyāvanti”的版本。在那一处,“未证得”是指以那种精进努力为条件,在那个阿拉汉果的因——圣道——还没有证得的时候。“由彼为缘而感受”是指以阿拉汉果的境地为缘而感受。以此涵盖了与四种道俱生而生的出世间受。不过有些人这样解释:“‘āyavanti’是修行。‘在那一处未证得’是指还没有证得那个层次的证得。”
Chando ca avūpasanto hotītiādīsu sace chandavitakkasaññā avūpasantā hontīti attho. Tappaccayāti so chandavitakkasaññānaṃ avūpasamo eva paccayo tappaccayo, tasmā tappaccayā. Chandavitakkasaññāavūpasamapaccayā vedanā hotīti attho. Sā aṭṭhalobhasahagatacittasampayuttavedanā hoti. Sace chando vūpasanto vitakkasaññā avūpasantā. Tappaccayāti so chandassa vūpasamo vitakkasaññānaṃ avūpasamo eva paccayo tappaccayo, tasmā tappaccayā. Sā paṭhamajjhānavedanāva. Sace chandavitakkā vūpasantā saññā avūpasantā. Tappaccayāti so chandavitakkānaṃ vūpasamo saññāya avūpasamo eva paccayo tappaccayo, tasmā tappaccayā. Sā dutiyajjhānavedanāva. Sace chandavitakkasaññā vūpasantā. Tappaccayāti so chandavitakkasaññānaṃ vūpasamo eva paccayo tappaccayo, tasmā tappaccayā. Sā nevasaññānāsaññāyatanavedanāva. Keci pana ‘‘chando nāma appanaṃ pāpuṇissāmīti pubbabhāge dhammacchando, appanāppattassa so chando vūpasanto hoti. Paṭhamajjhāne vitakko hoti, dutiyajjhānappattassa vitakko vūpasanto hoti. Sattasu samāpattīsu saññā hoti, nevasaññānāsaññāyatanaṃ samāpannassa ca nirodhaṃ samāpannassa ca saññā vūpasantā hotī’’ti evaṃ vaṇṇayanti. Idha pana nirodhasamāpatti na yujjati. Appattassapattiyāti arahattaphalassa pattatthāya. Atthi āyavanti atthi vīriyaṃ. Āyāvantipi pāṭho. Tasmimpi ṭhāne anuppatteti tassa vīriyārambhassa vasena tasmiṃ arahattaphalassa kāraṇe ariyamagge anuppatte . Tappaccayāpi vedayitanti arahattassa ṭhānapaccayā vedayitaṃ. Etena catumaggasahajātā nibbattitalokuttaravedanā gahitā. Keci pana ‘‘āyavanti paṭipatti. Tasmimpi ṭhāne anuppatteti tassā bhūmiyā pattiyā’’ti vaṇṇayanti.