54. 天眼智解说的注释巴利 54. Dibbacakkhuñāṇaniddesavaṇṇanā
3. 慧品义注 · 16 段
106 106. 在天眼智的解说中,“作意光明想”是指:无论白天还是夜晚,对太阳光、月光、宝珠光等光明,都作意“这是光明”。这样作意时,因为光明想持续在心中生起,所以称为“作意光明想”。“确立昼想”是指:这样作意光明想之后,安立“这是白天”的想。“于夜间亦如白天”是指:就像白天看见光明那样,夜晚也这样作意。“于白天亦如夜间”是指:就像夜晚看见光明那样,白天也这样作意。“以如是开放之心”是指以这样没有遮蔽的心。“无缠缚”是指四面八方都没有被缠缚。“修习具光辉之心”是指增长具有光辉的心。这里说的是以光明为所缘的天眼遍作心。或者这是指以光明遍为所缘的第四禅。当他这样修习时,心就变得光明,远离黑暗的障碍。因此,想要生起天眼的初学善男子,应当依照这部经,把以遍为所缘的神通基础禅那,从各方面修到堪能引导的程度;然后在火遍、白遍、光明遍这三种遍中,取其中一种作为近行,在近行禅那的范围内修习、扩展并安住,但不应在这里生起安止——这就是意趣所在。因为如果生起安止,就成了以基础禅那为依止,而不是以遍作为所依。然而在这三种遍中,光明遍最为殊胜;随顺它,另外两种遍也被提到。所以,应以光明遍或其余任何一种为所缘,生起四禅,然后再停留在近行的阶段增长遍。在逐渐增长的地方,就在其中看见色相。然而,看见色相时,如果以那个遍作心不散发光明,遍作的时机就过去了,光明便消失;光明消失时,色相也看不见了。这时,他应一再进入基础禅那本身,从那里出来后遍放光明。这样次第推进,光明就变得有力。他心里限定“这里要有光明”,光明就停留在那里。即使整天坐着观看,也能看见色相。在这里,当那些色以其智眼出现在他面前,就像肉眼看见一样——那些色是他的肉眼所不能到达的:在腹腔内的、依于心脏的、在地面下方的、隔着墙壁山岳城墙的、在他方轮围界的——那时天眼就已经生起。在这里,只有那个能见色的,才是天眼,而不是之前那些心。巴利
106. Dibbacakkhuñāṇaniddese ālokasaññaṃ manasi karotīti divā vā rattiṃ vā sūriyajoticandamaṇiālokaṃ ālokoti manasi karoti. Evaṃ manasikaronto ca ālokoti saññaṃ manasi pavattanato ‘‘ālokasaññaṃ manasi karotī’’ti vuccati. Divāsaññaṃ adhiṭṭhātīti evaṃ ālokasaññaṃ manasikaritvā divāti saññaṃ ṭhapeti. Yathādivā tathā rattinti yathā divā āloko diṭṭho, tatheva rattimpi manasi karoti. Yathā rattiṃ tathā divāti yathā rattiṃ āloko diṭṭho, tatheva divāpi manasi karoti. Iti vivaṭena cetasāti evaṃ apihitena cittena. Apariyonaddhenāti samantato anaddhena. Sappabhāsaṃ cittaṃ bhāvetīti saobhāsaṃ cittaṃ vaḍḍheti. Etena dibbacakkhussa parikammālokārammaṇaṃ cittaṃ kathitaṃ. Ālokakasiṇārammaṇaṃ catutthajjhānameva vā sandhāya vuttaṃ. Tassevaṃ bhāvayato obhāsajātaṃ cittaṃ hoti vigatandhakārāvaraṇaṃ. Tena hi dibbacakkhuṃ uppādetukāmena ādikammikena kulaputtena imissāyeva pāḷiyā anusārena kasiṇārammaṇaṃ abhiññāpādakajjhānaṃ sabbākārena abhinīhārakkhamaṃ katvā ‘‘tejokasiṇaṃ odātakasiṇaṃ ālokakasiṇa’’nti imesu tīsu kasiṇesu aññataraṃ āsannaṃ kātabbaṃ, upacārajjhānagocaraṃ katvā vaḍḍhetvā ṭhapetabbaṃ, na tattha appanā uppādetabbāti adhippāyo. Sace hi uppādeti, pādakajjhānanissayaṃ hoti, na parikammanissayaṃ. Imesu ca pana tīsu ālokakasiṇaṃyeva seṭṭhataraṃ, tadanulomena pana itaraṃ kasiṇadvayampi vuttaṃ. Tasmā ālokakasiṇaṃ itaresaṃ vā aññataraṃ ārammaṇaṃ katvā cattāri jhānāni uppādetvā puna upacārabhūmiyaṃyeva ṭhatvā kasiṇaṃ vaḍḍhetabbaṃ. Vaḍḍhitavaḍḍhitaṭṭhānassa antoyeva rūpagataṃ passitabbaṃ. Rūpagataṃ passato panassa tena byāpārena parikammacittena ālokapharaṇaṃ akubbato parikammassa vāro atikkamati, tato āloko antaradhāyati, tasmiṃ antarahite rūpagatampi na dissati. Athānena punappunaṃ pādakajjhānameva pavisitvā tato vuṭṭhāya āloko pharitabbo. Evaṃ anukkamena āloko thāmagato hotīti. ‘‘Ettha āloko hotū’’ti yattakaṃ ṭhānaṃ paricchindati, tattha āloko tiṭṭhatiyeva. Divasampi nisīditvā passato rūpadassanaṃ hoti. Tattha yadā tassa bhikkhuno maṃsacakkhussa anāpāthagataṃ antokucchigataṃ hadayavatthunissitaṃ heṭṭhāpathavītalanissitaṃ tirokuṭṭapabbatapākāragataṃ paracakkavāḷagatanti idaṃ rūpaṃ ñāṇacakkhussa āpāthaṃ āgacchati, maṃsacakkhunā dissamānaṃ viya hoti, tadā dibbacakkhu uppannaṃ hoti. Tadeva cettha rūpadassanasamatthaṃ, na pubbabhāgacittāni.
这里,天眼的生起过程是这样的:以刚才所说的那种色作为所缘,在意门转向心生起并灭去之后,再以同一个色作为所缘,生起四个或五个速行心。这一点应当按前面所说的方式来了知。这个智既称为“了知有情死生的智”,也称为“天眼智”。不过,对凡夫来说,它会成为障碍。因为他一旦决意“无论哪里都要有光”,即使穿透大地、海洋和山岳,也会变成一片光明。这时,如果他看到夜叉、罗刹等恐怖的形象,就会生起恐惧。由于恐惧,他的心变得散乱,从而退失禅那。因此,在观察色法时,必须保持警觉,不能疏忽大意。巴利
Tatrāyaṃ dibbacakkhuno uppattikkamo – vuttappakārametaṃ rūpamārammaṇaṃ katvā manodvārāvajjane uppajjitvā niruddhe tadeva rūpamārammaṇaṃ katvā cattāri pañca vā javanāni uppajjantīti pubbe vuttanayeneva veditabbaṃ. Idaṃ pana ñāṇaṃ ‘‘sattānaṃ cutūpapāte ñāṇa’’ntipi ‘‘dibbacakkhuñāṇa’’ntipi vuccati. Taṃ panetaṃ puthujjanassa paripantho hoti. So hi ‘‘yattha yattha āloko hotū’’ti adhiṭṭhāti, taṃ taṃ pathavīsamuddapabbate vinivijjhitvāpi ekālokaṃ hoti. Athassa tattha bhayānakāni yakkharakkhasādirūpāni passato bhayaṃ uppajjati. Tena cittavikkhepaṃ patvā jhānavibbhantako hoti. Tasmā rūpadassane appamattena bhavitabbaṃ.
为了知众生死亡与再生的智慧,就是为了知道众生的死和生的智慧。依靠那种智慧,能知道众生的死和生,这就是天眼智的用意。所谓“以天眼”,意思和前面说的一样。“清净”是指:因为看见死与生能成为见解清净的原因,所以是清净的。如果一个人只看见死、看不见生,就会执著断见;如果只看见生、看不见死,就会执著“有新众生出现”的见解。但如果两者都看见,因为这样能超越这两种错误见解,所以这种看见就成为他见解清净的原因。佛弟子们正是两者都看见的,因此说“由于看见死与生,成为见解清净的原因,所以是清净”。“超越人界”是指:超越了常人的活动范围,因为能看见色法,所以是超越人界;或者说,因为超越了人间的肉眼,所以是超越人界。也就是以那清净、超越人界的天眼。巴利
Sattānaṃ cutūpapātañāṇāyāti sattānaṃ cutiyā ca upapāte ca ñāṇāya. Yena ñāṇena sattānaṃ cuti ca upapāto ca ñāyati, tadatthaṃ dibbacakkhuñāṇatthanti vuttaṃ hoti. Dibbena cakkhunāti vuttatthameva. Visuddhenāti cutūpapātadassanena diṭṭhivisuddhihetuttā visuddhaṃ. Yo hi cutimattameva passati, na upapātaṃ, so ucchedadiṭṭhiṃ gaṇhāti. Yo upapātameva passati, na cutiṃ, so navasattapātubhāvadiṭṭhiṃ gaṇhāti. Yo pana tadubhayaṃ passati, so yasmā duvidhampi taṃ diṭṭhigatamativattati, tasmāssa taṃ dassanaṃ diṭṭhivisuddhihetu hoti. Ubhayañcetaṃ buddhaputtā passanti . Tena vuttaṃ – ‘‘cutūpapātadassanena diṭṭhivisuddhihetuttā visuddha’’nti. Manussūpacāraṃ atikkamitvā rūpadassanena atikkantamānusakaṃ, mānusakaṃ vā maṃsacakkhuṃ atikkantattā atikkantamānusakaṃ. Tena dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena.
以肉眼看见众生那样,用天眼观察众生。在这里,“正在死去、正在投生”是指在死亡那一刹那或投生那一刹那,是无法用天眼看到的;但那些临近死亡、现在就要命终的众生,就是“正在死去”;那些已经取得结生、刚刚投生的众生,就是“正在投生”。他示现自己能看见这样正在死去和正在投生的众生。“卑下”是指因为与痴的等流果相应,在种姓、家族、财富等方面被人轻视、鄙视、看不起、瞧不上。“高贵”是指因为与无痴的等流果相应,与前者相反。“美貌”是指因为与无嗔的等流果相应,具有可爱、可意、悦目的容貌。“丑陋”是指因为与嗔的等流果相应,具有不可爱、不可意、不悦目的容貌,也有相貌不佳、形态丑陋的意思。“善趣”是指投生到善趣,或者因为与无贪的等流果相应,成为富有、拥有大财富者。“恶趣”是指投生到恶趣,或者因为与贪的等流果相应,成为贫穷、缺少饮食者。“随业而趣”是指随着各自所积累的业,投生到相应的去处。在这里,前面“正在死去”等语句说明了天眼的作用,而这一句则说明了随业趣智的作用。巴利
Satte passatīti manussānaṃ maṃsacakkhunā viya satte oloketi. Cavamāne upapajjamāneti ettha cutikkhaṇe upapattikkhaṇe vā dibbacakkhunā daṭṭhuṃ na sakkā, ye pana āsannacutikā idāni cavissanti. Te cavamānā. Ye ca gahitapaṭisandhikā sampatinibbattā vā, te upapajjamānāti adhippetā. Te evarūpe cavamāne ca upapajjamāne ca passatīti dasseti. Hīneti mohanissandayuttattā hīnānaṃ jātikulabhogādīnaṃ vasena hīḷite ohīḷite oññāte avaññāte. Paṇīteti amohanissandayuttattā tabbiparīte. Suvaṇṇeti adosanissandayuttattā iṭṭhakantamanāpavaṇṇayutte. Dubbaṇṇeti dosanissandayuttattā aniṭṭhākantāmanāpavaṇṇayutte, anabhirūpe virūpetipi attho. Sugateti sugatigate, alobhanissandayuttattā vā aḍḍhe mahaddhane. Duggateti duggatigate, lobhanissandayuttattā vā dalidde appannapāne. Yathākammūpageti yaṃ yaṃ kammaṃ upacitaṃ, tena tena upagate. Tattha purimehi ‘‘cavamāne’’tiādīhi dibbacakkhukiccaṃ vuttaṃ, iminā pana padena yathākammūpagañāṇakiccaṃ.
这个智的生起过程是这样的:在这里,一位比丘朝着下方的地狱方向扩展光明,看见地狱的众生正在承受巨大的痛苦,这种看见只是天眼的作用。他这样思惟:“这些众生到底造了什么业,才承受这样的痛苦?”接着,以“他们造了这样的业”为所缘的智就生起了。同样地,他朝着上方的天界方向扩展光明,看见欢喜园、杂林园、丛苇园等处的众生正在享受广大的福报,这种看见也只是天眼的作用。他这样思惟:“这些众生到底造了什么业,才享受到这样的福报?”接着,以“他们造了这样的业”为所缘的智就生起了。这就叫做随业趣智。这个智没有单独的遍作。就像这个智一样,未来分智也是如此。因为这两种智都是以天眼为基础的,和天眼一起成就。巴利
Tassa ca ñāṇassa ayamuppattikkamo – idha bhikkhu heṭṭhānirayābhimukhaṃ ālokaṃ vaḍḍhetvā nerayike satte passati mahādukkhamanubhavamāne, taṃ dassanaṃ dibbacakkhukiccameva. So evaṃ manasi karoti ‘‘kiṃ nu kho kammaṃ katvā ime sattā etaṃ dukkhamanubhavantī’’ti. Athassa ‘‘idaṃ nāma katvā’’ti taṃkammārammaṇaṃ ñāṇamuppajjati. Tathā uparidevalokābhimukhaṃ ālokaṃ vaḍḍhetvā nandanavanamissakavanaphārusakavanādīsu satte passati mahāsampattiṃ anubhavamāne, tampi dassanaṃ dibbacakkhukiccameva. So evaṃ manasi karoti ‘‘kiṃ nu kho kammaṃ katvā ime sattā etaṃ sampattiṃ anubhavantī’’ti. Athassa ‘‘idaṃ nāma katvā’’ti taṃkammārammaṇaṃ ñāṇamuppajjati. Idaṃ yathākammūpagañāṇaṃ nāma. Imassa visuṃ parikammaṃ nāma natthi. Yathā cimassa, evaṃ anāgataṃsañāṇassāpi. Dibbacakkhupādakāneva hi imāni dibbacakkhunā saheva ijjhanti.
在“这些尊者们”这类话里,“这些”是指示天眼所见的那些人。“确实”是表示随顺语气的虚词。“尊者们”就是诸位尊者。“恶行”是指坏的行为,或者因为被烦恼腐蚀而称为恶行;以身造作的恶行,或者从身生起的恶行,就叫身恶行。其余两种(语恶行、意恶行)也是同样的道理。“具足”就是具备。“毁谤圣者”是指对佛、独觉佛、声闻圣者,甚至对最低的在家入流者,心怀恶意,用究竟事或贬损功德的方式加以毁谤、辱骂、呵责。其中,说“这些人没有沙门法,他们不是沙门”,这是用究竟事来毁谤;说“这些人没有禅那、没有解脱、没有道、没有果”等等,这是用贬损功德来毁谤,应当这样理解。不管他是知道而毁谤,还是不知道而毁谤,两种情况下都构成毁谤圣者。这是很重的业,类似无间业,会障碍生天、障碍证道,但还是可以补救的。所以,如果有人毁谤了圣者,他应当前去,如果对方比自己年长,就蹲坐着说:“尊者,我之前对您说了如此这般的话,请您原谅我。”如果对方比自己年轻,就顶礼之后蹲坐合掌说:“尊者,我对您说了如此这般的话,请您原谅。”如果对方已经去了别的地方,就应当亲自去,或者派同住比丘等人去请求原谅。如果既不能亲自去也不能派人去,就到那座寺院里居住的比丘们那里,如果他们比自己年轻,就蹲坐;如果比自己年长,就按上面说的对年长者的方式做,然后说:“尊者,我对某位尊者说了如此这般的话,请那位尊者原谅我。”即使当面没有得到原谅,也应当这样做。如果是独行的比丘,既不知道对方住的地方,也不知道对方去了哪里,就到一位有智慧的比丘那里说:“尊者,我对某位尊者说了如此这般的话,我回想起来心生懊悔,我该怎么办?”他会说:“你不要担心,那位长老已经原谅你了,请放下心来。”他也应当朝着圣者所去的方向合掌说:“请原谅。”如果那位圣者已经般涅槃了,就应前往他般涅槃的地方,乃至走到坟场,请求原谅。这样做了之后,既不障碍生天,也不障碍证道,就恢复正常了。巴利
Ime vata bhontotiādīsu imeti dibbacakkhunā diṭṭhānaṃ nidassanavacanaṃ. Vatāti anulomavacanatthe nipāto. Bhontoti bhavanto. Duṭṭhu caritaṃ, duṭṭhaṃ vā caritaṃ kilesapūtikattāti duccaritaṃ, kāyena duccaritaṃ, kāyato vā uppannaṃ duccaritanti kāyaduccaritaṃ. Itaresupi eseva nayo. Samannāgatāti samaṅgībhūtā. Ariyānaṃ upavādakāti buddhapaccekabuddhasāvakānaṃ ariyānaṃ antamaso gihisotāpannānampi anatthakāmā hutvā antimavatthunā vā guṇaparidhaṃsanena vā upavādakā, akkosakā garahakāti vuttaṃ hoti. Tattha ‘‘natthi imesaṃ samaṇadhammo, assamaṇā ete’’ti vadanto antimavatthunā upavadati, ‘‘natthi imesaṃ jhānaṃ vā vimokkho vā maggo vā phalaṃ vā’’tiādīni vadanto guṇaparidhaṃsanena upavadatīti veditabbo. So ca jānaṃ vā upavadeyya ajānaṃ vā, ubhayathāpi ariyūpavādova hoti. Bhāriyaṃ kammaṃ ānantariyasadisaṃ saggāvaraṇaṃ maggāvaraṇañca, satekicchaṃ pana hoti. Tasmā yo ariyaṃ upavadati, tena gantvā sace attanā vuḍḍhataro hoti, ukkuṭikaṃ nisīditvā ‘‘ahaṃ āyasmantaṃ idañcidañca avacaṃ, taṃ me khamāhī’’ti khamāpetabbo. Sace navakataro hoti, vanditvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā ‘‘ahaṃ, bhante, tumhe idañcidañca avacaṃ, taṃ me khamathā’’ti khamāpetabbo. Sace disāpakkanto hoti, sayaṃ vā gantvā saddhivihārikādike vā pesetvā khamāpetabbo. Sace nāpi gantuṃ na pesetuṃ sakkā hoti, ye tasmiṃ vihāre bhikkhū vasanti, tesaṃ santikaṃ gantvā sace navakatarā honti, ukkuṭikaṃ nisīditvā, sace vuḍḍhatarā, vuḍḍhe vuttanayeneva paṭipajjitvā ‘‘ahaṃ, bhante, asukaṃ nāma āyasmantaṃ idañcidañca avacaṃ, khamatu me so āyasmā’’ti vatvā khamāpetabbo. Sammukhā akkhamantepi etadeva kātabbaṃ. Sace ekacārikabhikkhu hoti, neva tassa vasanaṭṭhānaṃ, na gataṭṭhānaṃ paññāyati, ekassa paṇḍitassa bhikkhuno santikaṃ gantvā ‘‘ahaṃ, bhante, asukaṃ nāma āyasmantaṃ idañcidañca avacaṃ, taṃ me anussarato vippaṭisāro hoti, kiṃ karomī’’ti vattabbaṃ. So vakkhati ‘‘tumhe mā cintayittha, thero tumhākaṃ khamati, cittaṃ vūpasamethā’’ti. Tenāpi ariyassa gatadisābhimukhena añjaliṃ paggahetvā ‘‘khamathā’’ti vattabbaṃ. Yadi so parinibbuto hoti, parinibbutamañcaṭṭhānaṃ gantvā yāva sivathikaṃ gantvāpi khamāpetabbaṃ. Evaṃ kate neva saggāvaraṇaṃ, na maggāvaraṇaṃ hoti, pākatikameva hotīti.
“邪见”就是颠倒的见解。“以邪见执受业”是指由于邪见而执受的各种各样的业,也包括那些在邪见为根源的身业等当中教唆他人造业的人。在这里应当知道,虽然“语恶行”这一项已经涵盖了诽谤圣者,“意恶行”这一项也已经涵盖了邪见,但还是要再次说出这两者,是为了显示它们罪过极大。因为诽谤圣者的罪过极大,性质类似无间业。经中也这样说过:“舍利弗,譬如一位戒具足、定具足、慧具足的比丘,能在现法当中证得究竟智。舍利弗,我说,这样的成就者如果不舍弃那语、不舍弃那心、不舍弃那见,就会像被搬来的东西一样,被直接投进地狱。”(《中部》1.149)而比邪见罪过更大的法,确实没有别的。正如所说:“诸比丘,我看不到还有别的哪一种法,能像邪见这样罪过极大。诸比丘,邪见是诸罪过中最重的。”(《增支部》1.310)巴利
Micchādiṭṭhikāti viparītadassanā. Micchādiṭṭhikammasamādānāti micchādiṭṭhivasena samādinnanānāvidhakammā, ye ca micchādiṭṭhimūlakesu kāyakammādīsu aññepi samādapenti. Ettha ca vacīduccaritaggahaṇeneva ariyūpavāde, manoduccaritaggahaṇena ca micchādiṭṭhiyā saṅgahitāyapi imesaṃ dvinnaṃ puna vacanaṃ mahāsāvajjabhāvadassanatthanti veditabbaṃ. Mahāsāvajjo hi ariyūpavādo ānantariyasadisattā. Vuttampi cetaṃ ‘‘seyyathāpi, sāriputta, bhikkhu sīlasampanno samādhisampanno paññāsampanno diṭṭheva dhamme aññaṃ ārādheyya, evaṃsampadamidaṃ sāriputta vadāmi taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvā yathābhataṃ nikkhitto, evaṃ niraye’’ti (ma. ni. 1.149). Micchādiṭṭhito ca mahāsāvajjataraṃ nāma aññaṃ natthi. Yathāha – ‘‘nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekadhammampi samanupassāmi, yaṃ evaṃ mahāsāvajjaṃ, yathayidaṃ, bhikkhave, micchādiṭṭhi, micchādiṭṭhiparamāni, bhikkhave, vajjānī’’ti (a. ni. 1.310).
“身坏”是指舍弃了执取的五蕴。“死后”是指在紧接着那一期生命之后,执取再生五蕴的时候。或者,“身坏”是指命根断绝,“死后”是指从死亡心之后。“恶处”等等,全都是地狱的同义词。地狱之所以叫“无幸处”,是因为它远离了被视为福德的、能导向天界和解脱的吉祥,或者说那里没有快乐的到来。因为它是痛苦的趣处和归宿,所以叫“恶趣”;又因为嗔恚多,是由丑恶的业所生的趣处,所以也叫“恶趣”。造恶业的人在那里无力地坠落,所以叫“堕落”;或者在那里身体肢节毁坏而坠落,所以也叫“堕落”。那里完全没有可以称为快乐享受的吉祥,所以叫“地狱”。巴利
Kāyassabhedāti upādinnakkhandhapariccāgā. Paraṃ maraṇāti tadanantaraṃ abhinibbattikkhandhaggahaṇe. Atha vā kāyassa bhedāti jīvitindriyassupacchedā. Paraṃ maraṇāti cuticittato uddhaṃ. Apāyanti evamādi sabbaṃ nirayavevacanameva. Nirayo hi saggamokkhahetubhūtā puññasammatā ayā apetattā, sukhānaṃ vā āyassa abhāvā apāyo. Dukkhassa gati paṭisaraṇanti duggati, dosabahulatāya vā duṭṭhena kammunā nibbattā gati duggati. Vivasā nipatanti tattha dukkaṭakārinoti vinipāto, vinassantā vā ettha patanti sambhijjamānaṅgapaccaṅgātipi vinipāto. Natthi ettha assādasaññito ayoti nirayo.
或者,用“恶处”这个词来指畜生道。畜生道确实是恶处,因为它远离了善趣;但它不是恶趣,因为那里也有大威力的龙王等众生出生。用“恶趣”这个词来指阴灵界。阴灵界既是恶处也是恶趣,因为它远离了善趣,又是痛苦的归宿;但它不是堕落处,因为它不像阿修罗那样有坠落。用“堕落”这个词来指阿修罗众。因为按照前面所说的含义,它既是恶处也是恶趣,而且从一切善处堕落,所以称为堕落。用“地狱”这个词来指无间地狱等各种地狱。“已生”:已经到达,于彼处再生,这是其含义。当按与上述相反的方式理解白品/善分。巴利
Atha vā apāyaggahaṇena tiracchānayoniṃ dīpeti. Tiracchānayoni hi apāyo sugatito apetattā, na duggati mahesakkhānaṃ nāgarājādīnaṃ sambhavato. Duggatiggahaṇena pettivisayaṃ. So hi apāyo ceva duggati ca sugatito apetattā dukkhassa ca gatibhūtattā, na tu vinipāto asurasadisaṃ avinipatitattā. Vinipātaggahaṇena asurakāyaṃ. So hi yathāvuttena atthena apāyo ceva duggati ca sabbasamussayehi ca vinipatitattā vinipātoti vuccati. Nirayaggahaṇena avīciādimanekappakāraṃ nirayamevāti. Upapannāti upagatā, tattha abhinibbattāti adhippāyo. Vuttavipariyāyena sukkapakkho veditabbo.
这里有一个差别:用“善趣”这个词,也把人趣包括进去了;而用“天界”这个词,则只指天趣。其中,美好的去处就是善趣;因为对色等境界极为殊胜,所以叫天界。这一切都因为具有坏灭、崩解的意义,所以叫世间——这就是词义的解释。因此,“以天眼……”等全部是总结语。这样,“以天眼而见”就是这里的大意。巴利
Ayaṃ pana viseso – tattha sugatiggahaṇena manussagatipi saṅgayhati, saggaggahaṇena devagatiyeva. Tattha sundarā gatīti sugati. Rūpādīhi visayehi suṭṭhu aggoti saggo. So sabbopi lujjanapalujjanaṭṭhena lokoti ayaṃ vacanattho. Iti ‘‘dibbena cakkhunā’’tiādi sabbaṃ nigamanavacanaṃ. Evaṃ dibbena cakkhunā passatīti ayamettha saṅkhepatthoti.
五种智的杂项巴利
Pañcañāṇapakiṇṇakaṃ
在这五种智当中,神变智依小、大、过去、未来、现在、内、外这些所缘,在七种所缘上生起。天耳界清净智依小、现在、内、外这些所缘,在四种所缘上生起。他心智依小、大、无量、道、过去、未来、现在、外这些所缘,在八种所缘上生起。宿住随念智巴利
Imesu pañcasu ñāṇesu iddhividhañāṇaṃ parittamahaggataatītānāgatapaccuppannaajjhattabahiddhārammaṇavasena sattasu ārammaṇesu pavattati. Sotadhātuvisuddhiñāṇaṃ parittapaccuppannaajjhattabahiddhārammaṇavasena catūsu ārammaṇesu pavattati. Cetopariyañāṇaṃ parittamahaggataappamāṇamaggaatītānāgatapaccuppannabahiddhārammaṇavasena aṭṭhasu ārammaṇesu pavattati. Pubbenivāsānussatiñāṇaṃ
宿住随念智是依小、大、无量、道、过去、内、外、不可说这八种所缘而运作的。天眼智是依小、现在、内、外这四种所缘而运作的。随业趣智是依小、大、过去、内、外这五种所缘而运作的。未来分智是依小、大、无量、道、未来、内、外、不可说这八种所缘而运作的。巴利
Parittamahaggataappamāṇamaggaatītaajjhattabahiddhānavattabbārammaṇavasena aṭṭhasu ārammaṇesu pavattati. Dibbacakkhuñāṇaṃ parittapaccuppannaajjhattabahiddhārammaṇavasena catūsu ārammaṇesu pavattati. Yathākammūpagañāṇaṃ parittamahaggataatītaajjhattabahiddhārammaṇavasena pañcasu ārammaṇesu pavattati. Anāgataṃsañāṇaṃ parittamahaggataappamāṇamaggaanāgataajjhattabahiddhānavattabbārammaṇavasena aṭṭhasu ārammaṇesu pavattatīti.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47