大悲智解说的注释巴利 71. Mahākaruṇāñāṇaniddesavaṇṇanā
3. 慧品义注 · 71 段
117 在“大悲智解说”这一节里,“以种种行相”指的是现在要说的八十九种行相。“看见者”,就是用智眼和佛眼在观察的诸佛。“进入”,就是趣入、进去。“燃烧”,是就苦相来说,因为被逼恼、被烧灼,所以叫燃烧。由于经上说“凡是无常的,就是苦”,一切有为法都因苦相而受逼恼,而苦又是悲悯的根本,所以应当知道,这里先就苦相说“燃烧”。至于被贪等烧燃,下文还会说到。又或者可以说,“燃烧”就是被贪等烧燃;至于下文所说的“没有别人能熄灭它”,那是依于有所期待之义而再一次说的,这一点应当知道。“世间共住”:五蕴以坏灭、崩坏之义为世间,以渴爱、邪见之义为众生的共住,即众生住于其中,所以叫共住;世间本身就是共住,所以叫世间共住。依于苦的蕴相续而施设有情,由于一切有情言说皆得成立,又因与世间共住相应,所以有情众聚也是世间共住;不过,那也仅仅属于蕴的范畴。“热心”,就是在种种事务中恒常勤作,已作加行,已发精勤,对于恒常所作之事具有精勤,意思是极为努力。又或者说,与勤触相应,所以叫热心。“前行”,就像山间河流一样,以不停留的行走,为了死亡而开始前往。“行于邪道”,就是行于卑劣的邪道。下文又以“堕入歧途”等种种词句加以区别而说。巴利
117. Mahākaruṇāñāṇaniddese bahukehi ākārehīti idāni vuccamānehi ekūnanavutiyā pakārehi. Passantānanti ñāṇacakkhunā ca buddhacakkhunā ca olokentānaṃ. Okkamatīti otarati pavisati. Ādittoti dukkhalakkhaṇavasena pīḷāyogato santāpanaṭṭhena ādīpito. ‘‘Yadaniccaṃ, taṃ dukkha’’nti (saṃ. ni. 3.15) vuttattā sabbasaṅkhatassa ceva dukkhalakkhaṇavasena pīḷitattā dukkhassa ca karuṇāya mūlabhūtattā paṭhamaṃ dukkhalakkhaṇavasena ‘‘āditto’’ti vuttanti veditabbaṃ. Rāgādīhi ādittataṃ pana upari vakkhati. Atha vā ādittoti rāgādīhiyeva āditto. Upari pana ‘‘tassa natthañño koci nibbāpetā’’ti atthāpekkhanavasena puna vuttanti veditabbaṃ . Lokasannivāsoti pañcakkhandhā lujjanapalujjanaṭṭhena loko, taṇhādiṭṭhivasena sannivasanti ettha sattāti sannivāso, lokova sannivāso lokasannivāso. Dukkhitaṃ khandhasantānaṃ upādāya sattavohārasabbhāvato lokasannivāsayogato sattasamūhopi lokasannivāso. Sopi ca sahakhandhakoyeva. Uyyuttoti anekesu kiccesu niccabyāpāratāya katayogo kataussāho, satatakiccesu saussukkoti attho. Ghaṭṭanayuttoti vā uyyutto. Payātoti pabbateyyā nadī viya anavaṭṭhitagamanena maraṇāya yātuṃ āraddho. Kummaggappaṭipannoti kucchitaṃ micchāmaggaṃ paṭipanno. Upari pana ‘‘vipathapakkhando’’ti nānāpadehi visesetvā vuttaṃ.
被带近,就是被老衰带向死亡、被拖向死亡。因为老被称为寿命的减损。不坚固,就是不坚实,不能始终保持一样。正因为不坚固,所以才会被带近——这句话是在说明前一句的原因。通过这一点,说明了有原因的老苦。智者看到这种老苦,即使自己还没有遭受老的衰败,也会出家。无庇护,就是缺少能够保护和守护的力量,意思是没有守护者。无皈依处,就是缺少能够投靠、前往并给予安慰的力量,或者说是没有同伴。正因为无皈依处,所以才无庇护——这句话是在说明前一句的原因。通过这一点,说明了有原因的爱别离苦。智者看到这种爱别离苦,即使自己还没有遭受亲属的衰败,也会出家。无所有,就是没有属于自己的财物。舍弃一切而离去——应当清楚地认识到,所谓自己的财物,就是世间人必须舍弃一切而离去。正因为必须舍弃一切而离去,所以才说无所有——这句话是在说明前一句的原因。通过这一点,说明了有原因的死苦。智者看到这种死苦,即使自己还没有遭受财富的衰败,也会出家。别处说众生以业为所有,而这里以及《拉塔巴拉经》中又说世间无所有,这怎么协调呢?这是着眼于必须舍弃而离去这一点,才说无所有;但业并不是可以舍弃离去的。因此说以业为所有。而且就在《拉塔巴拉经》里也这样说:你将随自己的业而去。不圆满,就是欠缺圆满。不满足,就是即使一再希求也不觉得够。这是说明不圆满的原因。渴爱之奴,是因为完全处在渴爱的控制下,成了渴爱的奴仆。这是说明不满足的原因。通过这些,借着渴爱之病的说法,指出了有原因的病苦。智者看到这种病苦,即使自己还没有遭受病的衰败,也会出家。无可依怙,是说连子女等也提供不了保护,所以没有庇护、没有守护,或者说不可能获得安稳。无依止,就是没有资格去依附、去依靠,而且对已经依附的人来说,它也不起依止的作用。无避难所,就是对依靠它的人,不能成为恐惧中的依归,不能消除恐惧。成为无避难所,是指在它生起之前,本身就根本没有这样的可依者;意思是在它生起的那一刹那,就已经是无避难所了。巴利
Upanīyatīti jarāvasena maraṇāya upanīyati harīyati. Jarā hi ‘‘āyuno saṃhānī’’ti (saṃ. ni. 2.2) vuttā. Addhuvoti na thiro, sadā tatheva na hoti. Yasmā addhuvo, tasmā upanīyatīti purimassa kāraṇavacanametaṃ. Etena sakāraṇaṃ jarādukkhaṃ vuttaṃ. Taṃ jarādukkhaṃ disvā jarāpārijuññarahitāpi viññū pabbajanti. Atāṇoti tāyituṃ rakkhituṃ samatthena rahito, anārakkhoti vuttaṃ hoti. Anabhissaroti abhisaritvā abhigantvā byāharaṇena assāsetuṃ samatthena rahito, asahāyoti vā attho. Yasmā anabhissaro, tasmā atāṇoti purimassa kāraṇavacanametaṃ. Etena sakāraṇaṃ piyavippayogadukkhaṃ vuttaṃ. Taṃ piyavippayogadukkhaṃ disvā ñātipārijuññarahitāpi viññū pabbajanti. Assakoti sakabhaṇḍarahito. Sabbaṃ pahāya gamanīyanti sakabhaṇḍanti sallakkhitaṃ sabbaṃ pahāya lokena gantabbaṃ. Yasmā sabbaṃ pahāya gamanīyaṃ, tasmā assakoti purimassa kāraṇavacanametaṃ. Etena sakāraṇaṃ maraṇadukkhaṃ vuttaṃ. Taṃ disvā bhogapārijuññarahitāpi viññū pabbajanti. Aññattha ‘‘kammassakā māṇavasattā’’ti (ma. ni. 3.289) vuttaṃ, idha ca raṭṭhapālasutte ca ‘‘assako loko’’ti (ma. ni. 2.305) vuttaṃ, taṃ kathaṃ yujjatīti ce? Pahāya gamanīyaṃ sandhāya ‘‘assako’’ti vuttaṃ, kammaṃ pana na pahāya gamanīyaṃ. Tasmā ‘‘kammassakā’’ti vuttaṃ. Raṭṭhapālasutteyeva ca evametaṃ vuttaṃ ‘‘tvaṃ pana yathākammaṃ gamissasī’’ti (ma. ni. 2.306). Ūnoti pāripūrirahito. Atittoti bhiyyo bhiyyo patthanāyapi na suhito . Idaṃ ūnabhāvassa kāraṇavacanaṃ. Taṇhādāsoti taṇhāya vase vattanato taṇhāya dāsabhūto. Idaṃ atittabhāvassa kāraṇavacanaṃ. Etena icchārogāpadesena sakāraṇaṃ byādhidukkhaṃ vuttaṃ. Taṃ byādhidukkhaṃ disvā byādhipārijuññarahitāpi viññū pabbajanti. Atāyanoti puttādīhipi tāyanassa abhāvato atāyano anārakkho, alabbhaneyyakhemo vā. Aleṇoti allīyituṃ nissituṃ anaraho allīnānampi ca leṇakiccākārako. Asaraṇoti nissitānaṃ na bhayasārako na bhayavināsako. Asaraṇībhūtoti pure uppattiyā attano abhāveneva asaraṇo, uppattisamakālameva asaraṇībhūtoti attho.
所谓“掉举”,是因为掉举会在一切不善法中生起,而且众生相续中不善法频繁出现,所以具足不善的世间就被这种掉举搅动了。“未止息”,是因为与具有“未止息”特征的掉举相应,所以没有止息,就像受惊的鹿一样。在“世间被带近”等四处,以及“世间掉举”这一处,这五处里的“世间”是指五蕴世间,其余地方则指“世间共住”。两种说法都只是指世间。“有刺”,是因为与被称为“刺”的贪等烦恼共住——这些刺会逼迫人、从内部刺痛人,又难以拔除,所以叫刺。“被刺伤”,是说鹿等动物有时会被别的众生刺伤,但这个世间却永远是被自己刺伤。“被种种刺”,就是被所说的七种刺——贪刺、嗔刺、痴刺、慢刺、恶见刺、烦恼刺、恶行刺——所伤。“它的”,指那个世间共住。“拔除诸刺”,就是从众生相续中拔除那些刺的人。“除了我”,就是把我排除在外。即使世尊的弟子们拔除诸刺,也是靠世尊的教导才拔除的,所以说真正拔除诸刺的就是世尊。“被无明黑暗遮蔽”,是说无明会遮住对事物真实状态的看见,使人像瞎了一样,所以叫无明黑暗;它又阻碍人通达真实状态,因此成为障碍,所以说被无明黑暗遮蔽。“被投进烦恼笼中”,是说烦恼会阻止人走向善法,所以叫笼,也就是烦恼笼;这个世间被投进、抛进由无明产生的烦恼笼中。“示现光明”,是指习惯于示现智慧之光,或者说是示现智慧之光的意思。“进入无明”,就是已经进入、陷入无明之中。这不只是被无明遮蔽而已,而是像走进密林一样,已经钻进了无明壳的内部——这是和前面不同的地方。“如卵一般”等说法也都是区别之辞。“如卵一般”,就是在卵中出生、形成。正如有些在卵中出生的众生被称为“如卵一般”,这个世间因为在无明卵壳中出生,所以也叫“如卵一般”。“被包裹”,就是被那无明卵壳从四周缠住、系住、裹住。巴利
Uddhatoti sabbākusalesu uddhaccassa uppajjanato sattasantāne ca akusaluppattibāhullato akusalasamaṅgīloko tena uddhaccena uddhato. Avūpasantoti avūpasamanalakkhaṇassa uddhaccasseva yogena avūpasanto bhantamigapaṭibhāgo. ‘‘Upanīyati loko’’tiādīsu catūsu ca ‘‘uddhato loko’’ti ca pañcasu ṭhānesu lokoti āgataṃ, sesesu lokasannivāsoti. Ubhayathāpi lokoyeva. Sasalloti pīḷājanakatāya antotudanatāya dunnīharaṇīyatāya ca sallāti saṅkhaṃ gatehi rāgādīhi sallehi sahavattanako. Viddhoti migādayo kadāci parehi viddhā honti, ayaṃ pana loko niccaṃ attanāva viddho. Puthusallehīti ‘‘satta sallāni – rāgasallaṃ, dosasallaṃ, mohasallaṃ, mānasallaṃ, diṭṭhisallaṃ, kilesasallaṃ, duccaritasalla’’nti (mahāni. 174) vuttehi sattahi sallehi. Tassāti tassa lokasannivāsassa. Sallānaṃ uddhatāti tesaṃ sallānaṃ sattasantānato uddharitā puggalo. Aññatra mayāti maṃ ṭhapetvā. Yepi bhagavato sāvakā sallāni uddharanti, tesaṃ bhagavato vacaneneva uddharaṇato bhagavāva uddharati nāma. Avijjandhakārāvaraṇoti avijjā eva sabhāvadassanacchādanena andhaṃ viya karotīti avijjandhakāro, sova sabhāvāvagamananivāraṇena āvaraṇaṃ etassāti avijjandhakārāvaraṇo. Kilesapañjarapakkhittoti kilesā eva kusalagamanasannirujjhanaṭṭhena pañjaroti kilesapañjaro, avijjāpabhave kilesapañjare pakkhitto pātito. Ālokaṃ dassetāti paññālokaṃ dassanasīlo, paññālokassa dassetāti vā attho. Avijjāgatoti avijjaṃ gato paviṭṭho. Na kevalaṃ avijjāya āvaraṇamattameva, atha kho gahanagato viya avijjākosassa anto paviṭṭhoti purimato viseso. Aṇḍabhūtotiādayo ca visesāyeva. Aṇḍabhūtoti aṇḍe bhūto nibbatto. Yathā hi aṇḍe nibbattā ekacce sattā ‘‘aṇḍabhūtā’’ti vuccanti, evamayaṃ loko avijjaṇḍakose nibbattattā ‘‘aṇḍabhūto’’ti vuccati. Pariyonaddhoti tena avijjaṇḍakosena samantato onaddho baddho veṭhito.
像乱线团一样:就像线被弄乱那样。好比织工一段没放好的、被老鼠咬断的线,到处缠成一团,分不清哪是头、哪是尾,要把头对头、尾对尾理清楚,很难。同样,众生在缘起上出了差错,迷乱、纠结,没办法把缘起理顺。不过,线团如果靠个人的努力,还是有可能理清的;但除了两位菩萨,其他任何众生单靠自己的力量,都没有能力把缘起理顺。又好比乱线被浇上酸浆、用梭子拍打之后,到处结成团、打成结;同样,这个世间在诸缘上出了差错,没法把缘起理顺,就依六十二种恶见而变成线团一样、打成结一样。凡是执持恶见的人,全都无法把缘起理顺。像结扣一样:就像结成扣那样。结扣指的是织工用的浆线。也有人说:kula是一种小鸟,它的巢叫kulāvaka。这两种情况都跟前面一样理解:乱得难以头对头、尾对尾地接起来。像蒙草和苇草一样:就像蒙草、像苇草那样,变得跟蒙草、苇草一样。好比那些草被反复捶打,做成绳子,旧了以后掉在某个地方,拿起来想分清“这是头,这是尾”,要把头对头、尾对尾理清楚,很难。那蒙草和苇草,如果靠个人的努力,也还是有可能理清的;但除了两位菩萨,其他任何众生单靠自己的力量,都没有能力把缘起理顺。这样,这个世间没法把缘起理顺,依六十二种恶见而变成打结一样,不能超越恶趣、苦趣、堕落和轮回。巴利
Tantākulakajātoti tantaṃ viya ākulabhūto. Yathā nāma dunnikkhittaṃ mūsikacchinnaṃ pesakārānaṃ tantaṃ tahiṃ tahiṃ ākulaṃ hoti, idaṃ aggaṃ idaṃ mūlanti aggena vā aggaṃ, mūlena vā mūlaṃ samānetuṃ dukkaraṃ hoti, evameva sattā paccayākāre khalitā ākulā byākulā honti, na sakkonti paccayākāraṃ ujuṃ kātuṃ. Tattha tantaṃ paccattapurisakāre ṭhatvā sakkāpi bhaveyya ujuṃ kātuṃ, ṭhapetvā pana dve bodhisatte añño satto attano dhammatāya paccayākāraṃ ujuṃ kātuṃ samattho nāma natthi. Yathā pana ākulaṃ tantaṃ kañjikaṃ datvā kocchena pahaṭaṃ tattha tattha kulakajātaṃ hoti gaṇṭhibaddhaṃ, evamayaṃ loko paccayesu pakkhalitvā paccaye ujuṃ kātuṃ asakkonto dvāsaṭṭhidiṭṭhigatavasena kulakajāto hoti gaṇṭhibaddho. Ye hi keci diṭṭhiyo nissitā, sabbe te paccayaṃ ujuṃ kātuṃ na sakkontiyeva. Kulāgaṇṭhikajātoti kulāgaṇṭhikaṃ viya bhūto. Kulāgaṇṭhikaṃ vuccati pesakārakañjikasuttaṃ. ‘‘Kulā nāma sakuṇikā, tassā kulāvako’’tipi eke. Yathā tadubhayampi ākulaṃ aggena vā aggaṃ, mūlena vā mūlaṃ samānetuṃ dukkaranti purimanayeneva yojetabbaṃ. Muñjapabbajabhūtoti muñjatiṇaṃ viya pabbajatiṇaṃ viya ca bhūto muñjatiṇapabbajatiṇasadiso jāto. Yathā tāni tiṇāni koṭṭetvā koṭṭetvā katarajju jiṇṇakāle katthaci patitaṃ gahetvā tesaṃ tiṇānaṃ ‘‘idaṃ aggaṃ idaṃ mūla’’nti aggena vā aggaṃ, mūlena vā mūlaṃ samānetuṃ dukkaraṃ, tampi paccattapurisakāre ṭhatvā sakkā bhaveyya ujuṃ kātuṃ, ṭhapetvā pana dve bodhisatte añño satto attano dhammatāya paccayākāraṃ ujuṃ kātuṃ samattho nāma natthi. Evamayaṃ loko paccayākāraṃ ujuṃ kātuṃ asakkonto dvāsaṭṭhidiṭṭhigatavasena gaṇṭhijāto hutvā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ saṃsāraṃ nātivattati.
在这里,“恶趣”指地狱、畜生道、饿鬼界、阿修罗众。因为它们全都没有所谓“增长”的资具,所以被称为“恶趣”。同样,因为它们是苦的去处,所以叫“苦趣”。因为是从安乐聚集之处坠落,所以叫“堕落”。而另一个——巴利
Tattha apāyoti nirayo tiracchānayoni pettivisayo asurakāyo. Sabbepi hi te vaḍḍhisaṅkhātassa āyassa abhāvato ‘‘apāyo’’ti vuccanti. Tathā dukkhassa gatibhāvato duggati. Sukhasamussayato vinipatitattā vinipāto. Itaro pana –
“ 诸蕴、界、处的次第相续,
它不间断地持续流转,这就叫作轮回。”巴利
‘‘Khandhānañca paṭipāṭi, dhātuāyatanāna ca; Abbocchinnaṃ vattamānā, saṃsāroti pavuccati’’.
这一切,他也全都无法超越、无法越过。于是,从死到结生,从结生到死,就这样一次又一次地抓取着死与结生,在三有、四生、五趣、七识住、九有情居中,就像大海里被风抛掷的船,又像套着轭的牛,只是不停地打转。
“被无明毒垢所涂染”:无明本身因为能产生不善、毁坏善的生活,所以叫“无明毒”;又因为它能染污心相续,所以叫“毒垢”。被这种由随眠、缠缚、恶行所构成的东西深深涂染、遍染,就叫“被无明毒垢所涂染”。
“成为烦恼淤泥”:以无明等为根本的种种烦恼,因为具有让人沉陷下去的意思,所以叫“泥泞”“淤泥”,这就是“烦恼淤泥”;一个人具有这些烦恼淤泥,就叫“烦恼淤泥者”。
“被贪嗔痴之结所结缚”:贪、嗔、痴,也就是贪欲、嗔恚、无明,它们对色等所缘,以或下或上的方式反复生起。因为具有缠缚的意思,就像竹林等枝条交织成网被称为“结”一样,它们也被称为“结”。被那贪嗔痴之结所结缚,就像竹子等被竹结等缠住一样,意思是说,这个世间被那种结所缠绕、捆缚、纠结在一起。
“能解结者”:是指能够把这已经纠缠而立住的三界世间之结解开、断除、击碎的人。巴利
Taṃ sabbampi nātivattati nātikkamati. Atha kho cutito paṭisandhiṃ, paṭisandhito cutinti evaṃ punappunaṃ cutipaṭisandhiyo gaṇhamāno tīsu bhavesu catūsu yonīsu pañcasu gatīsu sattasu viññāṇaṭṭhitīsu navasu sattāvāsesu mahāsamudde vātukkhittanāvā viya yantagoṇo viya ca paribbhamatiyeva. Avijjāvisadosasallittoti avijjāyeva akusaluppādanena kusalajīvitanāsanato visanti avijjāvisaṃ, tadeva santānadūsanato avijjāvisadoso, tena anusayapariyuṭṭhānaduccaritabhūtena bhusaṃ litto makkhitoti avijjāvisadosasallitto. Kilesakalalībhūtoti avijjādimūlakā kilesā eva osīdanaṭṭhena kalalaṃ kaddamoti kilesakalalaṃ, tadassa atthīti kilesakalalī, evaṃbhūto. Rāgadosamohajaṭājaṭitoti lobhapaṭighāvijjāsaṅkhātā rāgadosamohā eva rūpādīsu ārammaṇesu heṭṭhupariyavasena punappunaṃ uppajjanato saṃsibbanaṭṭhena veḷugumbādīnaṃ sākhājālasaṅkhātā jaṭā viyāti jaṭā, tāya rāgadosamohajaṭāya jaṭito. Yathā nāma veḷujaṭādīhi veḷuādayo, evaṃ tāya jaṭāya ayaṃ loko jaṭito vinaddho saṃsibbitoti attho. Jaṭaṃ vijaṭetāti imaṃ evaṃ tedhātukaṃ lokaṃ jaṭetvā ṭhitaṃ jaṭaṃ vijaṭetā saṃchinditā sampadālayitā.
被渴爱之紧合所阻:渴爱因为不间断地持续运转,所以有紧合在一起的意思,因此称为“紧合”,也就是渴爱之紧合;被那渴爱之紧合所阻、进入、纳入其中,所以叫被渴爱之紧合所阻。被渴爱之网所覆:渴爱按照前面所说的方式,因为具有缠缚的意思而称为“网”,也就是渴爱之网;被那渴爱之网覆盖、从四周遮蔽、缠绕,所以叫被渴爱之网所覆。被渴爱之流所漂:渴爱因为在轮回中具有拉扯的意思而称为“流”,也就是渴爱之流;被那渴爱之流冲走、拉扯,所以叫被渴爱之流所漂。被渴爱之结所缚:渴爱因为把世间结缚、捆绑在轮转之中,所以称为“结”,也就是渴爱之结;被那渴爱之结所结缚、捆绑,所以叫被渴爱之结所缚。被渴爱之随眠所随逐:渴爱因为具有潜伏随逐的意思而称为“随眠”,也就是渴爱之随眠;被那渴爱之随眠所追随、跟随,并变得势力强固,所以叫被渴爱之随眠所随逐。被渴爱之热恼所烧恼:渴爱在现起的时候和产生果报的时候,都能让世间热恼,所以称为“热恼”;被那渴爱之热恼所烧恼、被弄得热恼,所以叫被渴爱之热恼所烧恼。被渴爱之灼热所遍烧:渴爱势力强大,在现起的时候和产生果报的时候,因为从四周焚烧,所以称为“大灼热”,也就是渴爱之灼热;被那渴爱之灼热所遍烧、从四周焚烧,所以叫被渴爱之灼热所遍烧。邪见之紧合等,也应当依照同样的方式类推。巴利
Taṇhāsaṅghāṭapaṭimukkoti taṇhā eva abbocchinnaṃ pavattito saṅghaṭitaṭṭhena saṅghāṭoti taṇhāsaṅghāṭo, tasmiṃ taṇhāsaṅghāṭe paṭimukko anupaviṭṭho antogatoti taṇhāsaṅghāṭapaṭimukko. Taṇhājālena otthaṭoti taṇhā eva pubbe vuttanayena saṃsibbanaṭṭhena jālanti taṇhājālaṃ, tena taṇhājālena otthaṭo samantato chādito paliveṭhito. Taṇhāsotena vuyhatīti taṇhā eva saṃsāre ākaḍḍhanaṭṭhena sototi taṇhāsoto, tena taṇhāsotena vuyhati ākaḍḍhīyati. Taṇhāsaññojanena saññuttoti taṇhā eva lokaṃ vaṭṭasmiṃ saṃyojanato bandhanato saṃyojananti taṇhāsaṃyojanaṃ, tena taṇhāsaṃyojanena saññutto baddho. Taṇhānusayena anusaṭoti taṇhā eva anusayanaṭṭhena anusayoti taṇhānusayo, tena taṇhānusayena anusaṭo anugato thāmagato. Taṇhāsantāpena santappatīti taṇhā eva pavattikāle phalakāle ca lokaṃ santāpetīti santāpo, tena taṇhāsantāpena santappati santāpīyati. Taṇhāpariḷāhena pariḍayhatīti taṇhā eva balavabhūtā pavattikāle phalakāle ca samantato dahanaṭṭhena mahāpariḷāhoti taṇhāpariḷāho, tena taṇhāpariḷāhena pariḍayhati samantato ḍahīyati. Diṭṭhisaṅghāṭādayo imināva nayena yojetabbā.
“随入”就是已经进入。“随逐”就是被追着跑。“被征服”就是被压迫。“被击打”就是迎面遭到猛烈打击、当面被重击。“住立于苦”就是凭着把苦当成乐的颠倒想,住立在苦的五取蕴当中,深深执取、牢牢附着。巴利
Anugatoti anupaviṭṭho. Anusaṭoti anudhāvito. Abhibhūtoti pīḷito. Abbhāhatoti abhiāhato abhimukhaṃ bhusaṃ pahato. Dukkhe patiṭṭhitoti dukkhe khandhapañcake sukhavipallāsena patiṭṭhito abhiniviṭṭho.
被渴爱绊住,就是被渴爱所绊倒。眼睛被渴爱这条绳子缠住,绊在色尘这头象桩上;耳等诸根也被渴爱这条绳子缠住,绊在声尘等象桩上。具足彼等者,世间也同样叫做被绊住。被衰老的围墙围住,就是被那无法逾越、像围墙一样的衰老包围着。被死神的套索围住,就是被那难以挣脱、像套索一样的死亡绑住。被大结缚绑住,是因为这些结缚又坚固又难断,所以被强大的结缚捆绑着。以贪结缚,是说贪本身就能绑住人,让人无法从轮回中脱,这就是贪结缚。以此贪结缚。其余亦同此法。以烦恼结缚,就是被前面所说的其余烦恼所结缚。以恶行结缚,就是被三种恶行所结缚。然而善行是解脱束缚的因,也是解脱束缚本身,因此不应取它作为束缚。巴利
Taṇhāya uḍḍitoti taṇhāya ullaṅghito. Cakkhu hi taṇhārajjunā āvunitvā rūpanāgadante uḍḍitaṃ, sotādīni taṇhārajjunā āvunitvā saddādināgadantesu uḍḍitāni. Taṃsamaṅgīlokopi uḍḍitoyeva nāma. Jarāpākāraparikkhittoti anatikkamanīyaṭṭhena pākārabhūtāya jarāya parivārito. Maccupāsena parikkhittoti dummocanīyaṭṭhena pāsabhūtena maraṇena baddho. Mahābandhanabaddhoti daḷhattā ducchedattā ca mahantehi bandhanehi baddho. Rāgabandhanenāti rāgo eva bandhati saṃsārato calituṃ na detīti rāgabandhanaṃ. Tena rāgabandhanena. Sesesupi eseva nayo. Kilesabandhanenāti vuttāvasesena kilesabandhanena. Duccaritabandhanenāti tividhena. Sucaritaṃ pana bandhanamokkhassa hetubhūtaṃ bandhanamokkhabhūtañca atthi. Tasmā taṃ na gahetabbaṃ.
能解缚者:就是能解开他的束缚的人。也有写成“从束缚中解救人”的读法,意思是从束缚中把那个人解救出来。已入大困境者:因为善行运转受到压迫,而进入了被称为大困境的、由贪嗔痴慢见等烦恼和恶行构成的密林。能指示空间者:指能指示世间与出世间的定与慧的空间。被大障碍所障:被巨大的阻挡所遮蔽,或者被浓重的黏着所污染。所谓障碍,就是贪等七种。也有人说:“渴爱和恶见是障碍。”能断除障碍者:就是能斩断那障碍的人。于大悬崖:于五趣的悬崖中,或于生老死的悬崖中。从悬崖拔出者:能从彼悬崖中救拔出来的人。能度旷野者:能令人渡过那旷野的人。已入大轮回者:已进入无间相续的蕴续之中。能解脱轮回者:能从轮回中解脱出来的人。也有写成“能解脱轮回”的读法。于大险难:于轮回的险难中。因为轮回本身就是难行之道,所以称为险难。不断回转者:就是强烈地回转而行。于大泥沼:于巨大的欲泥中。因为欲有沉没之义,所以称为泥沼。陷入泥沼者:就是执著的人。也有写成“陷入大泥沼的泥沼”的读法。巴利
Bandhanaṃmocetāti tassa bandhanaṃ mocetā. Bandhanā mocetātipi pāṭho, bandhanato taṃ mocetāti attho. Mahāsambādhappaṭipannoti kusalasañcārapīḷanena mahāsambādhasaṅkhātaṃ rāgadosamohamānadiṭṭhikilesaduccaritagahanaṃ paṭipanno. Okāsaṃ dassetāti lokiyalokuttarasamādhipaññāokāsaṃ dassetā. Mahāpalibodhena palibuddhoti mahānivāraṇena nivuto. Mahālepena vā litto. Palibodhoti ca rāgādisattavidho eva. ‘‘Taṇhādiṭṭhipalibodho’’ti eke. Palibodhaṃ chetāti taṃ palibodhaṃ chinditā. Mahāpapāteti pañcagatipapāte, jātijarāmaraṇapapāte vā. Taṃ sabbampi duruttaraṇaṭṭhena papāto. Papātā uddhatāti tamhā papātato uddharitā. Mahākantārappaṭipannoti jātijarābyādhimaraṇasokaparidevadukkhadomanassupāyāsakantāraṃ paṭipanno. Sabbampi taṃ duratikkamanaṭṭhena kantāro, taṃ kantāraṃ tāretā. Kantārā tāretāti vā pāṭho. Mahāsaṃsārappaṭipannoti abbocchinnaṃ khandhasantānaṃ paṭipanno. Saṃsārā mocetāti saṃsārato mocetā. Saṃsāraṃ mocetāti vā pāṭho. Mahāviduggeti saṃsāravidugge. Saṃsāroyeva hi duggamanaṭṭhena viduggo. Samparivattatīti bhusaṃ nivattitvā carati. Mahāpalipeti mahante kāmakaddame. Kāmo hi osīdanaṭṭhena palipo. Palipannoti laggo. Mahāpalipapalipannotipi pāṭho.
被彻底击垮的人,就是被一切灾祸彻底击垮。被贪火所烧:贪等烦恼本身就是火,因为它们有燃烧的作用,所以叫火,他就是被这贪火所烧。其余几句也照这样理解。被抬走的人:就是被抓住后带走,意思是出生时被抓住,然后被带向衰老等灾祸。这里面的 ka 这个音节,要理解为表达悲悯。恒常被杀害、没有保护:就是连一点点保护都没有,时时刻刻都在被逼迫。拿着刑杖的人:就是从国王等人那里领受了惩罚命令的人。做那种事的人:就是盗贼。被种种过失的束缚所缚者:就是被贪等过失的束缚所缚。现前于屠杀场者:已来到死刑执行之处站立的人。有人能解缚。有人能解缚,这也是一个读法。无依:没有依怙、没有主宰的人,或者自己不是依怙、不是主宰,故称无依,也就是没有救护的意思。达到极度悲惨者:由于无力抵挡衰老等,达到了极度悲惨的状态。被保护者:就是被守护。被保护者,这也是一个较好的读法。被苦所撞击者:被生苦等无量诸苦所撞击、所极度伤害、所极度动摇。长时受逼恼者:正被诸苦在漫长时间里逼恼、折磨。执著者:就是被贪欲所执著,或者被贪欲的身结所结缚。常渴者:想喝、想吃,这就是渴爱,那渴爱本身就是渴,他因渴爱而时时刻刻都在渴。巴利
Abbhāhatoti sabbopaddavehi abbhāhato. Rāgaggināti rāgādayoyeva anudahanaṭṭhena aggi, tena rāgagginā. Sesesupi eseva nayo. Unnītakoti uggahetvā nīto, jātiyā uggahetvā jarādiupaddavāya nītoti attho. Ka-kāro panettha anukampāya daṭṭhabbo. Haññati niccamatāṇoti parittāyakena rahito satataṃ pīḷīyati. Pattadaṇḍoti rājādīhi laddhaāṇo. Takkaroti coro. Vajjabandhanabaddhoti rāgādivajjabandhanehi baddho. Āghātanapaccupaṭṭhitoti maraṇadhammagaṇṭhikaṭṭhānaṃ upecca ṭhito. Koci bandhanā mocetā. Koci bandhanaṃ mocetātipi pāṭho. Anāthoti natthi etassa nātho issaro, sayaṃ vā na nātho na issaroti anātho, asaraṇoti vā attho. Paramakāpaññappattoti jarādipaṭibāhane appahutāya atīva kapaṇabhāvaṃ patto. Tāyetāti rakkhitā. Tāyitāti vā pāṭho sundaro . Dukkhābhitunnoti jātidukkhādīhi anekehi dukkhehi abhitunno atibyādhito atikampito ca. Cirarattaṃ pīḷitoti dukkheheva dīghamaddhānaṃ pīḷito ghaṭṭito. Gadhitoti gedhena giddho, abhijjhākāyaganthena vā ganthito. Niccaṃ pipāsitoti pātuṃ bhuñjituṃ icchā pipāsā, sā taṇhā eva, taṇhāpipāsāya nirantaraṃ pipāsito.
盲人:因为缺少了以“能看”为含义而被称为“眼”的慧,所以是盲人。慧确实能看见诸法的真实本质。没有眼:不过,那种盲并不是后来才产生的,而是本来就无眼,这样说是在特别指出那种盲的性质。坏目者:因为慧缺少了以“引导”为含义而被称为“目”的意义,所以是坏目之人。之所以称为“目”,是因为它能引导这个身体,显示平坦与不平坦之处。以慧,能引导人趋向善趣或恶趣。为了显示他因为坏目而没有引导者,所以说“无向导”,意思就是没有目。也就是说,他也没有别的引导者。堕入邪道者:邪道就是颠倒、不正之道;踏上、进入、走上那条邪道的人,就是“堕入邪道者”,意思是行于被称为邪道的邪见。在正道上失途者:指在那条正确的、笔直的道路——也就是中道上失败、偏离了的人。能引入圣道者:指能引导人进入、使人踏上那圣洁的八支道的人。堕入大瀑流者:那些存在于轮回中、能使人沉没下陷的,称为瀑流;比通常所说的瀑流更大,就是大瀑流。它分为四种:欲瀑流、有瀑流、见瀑流、无明瀑流。堕入、进入那大瀑流的人,就是“堕入大瀑流者”;或者说,他是堕入被称为轮回的大瀑流。巴利
Andhoti dassanaṭṭhena cakkhūti saṅkhaṃ gatāya paññāya abhāvato kāṇo. Paññā hi dhammasabhāvaṃ passati. Acakkhukoti taṃ pana andhattaṃ na pacchā sambhūtaṃ, pakatiyā eva avijjamānacakkhukoti tameva andhattaṃ viseseti. Hatanettoti nayanaṭṭhena nettanti saṅkhaṃ gatāya paññāya abhāvatoyeva vinaṭṭhanettako. Samavisamaṃ dassentaṃ attabhāvaṃ netīti nettanti hi vuttaṃ. Paññāya sugatiñca agatiñca nayati. Hatanettattāyevassa netuabhāvaṃ dassento apariṇāyakoti āha, avijjamānanettakoti attho. Aññopissa netā na vijjatīti vuttaṃ hoti. Vipathapakkhandoti viparīto, visamo vā patho vipatho, taṃ vipathaṃ pakkhando paviṭṭho paṭipannoti vipathapakkhando, micchāpathasaṅkhātaṃ micchādiṭṭhiṃ paṭipannoti attho. Añjasāparaddhoti añjase ujumaggasmiṃ majjhimapaṭipadāya aparaddho viraddho. Ariyapathaṃ ānetāti ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ upanetā paṭipādayitā. Mahoghapakkhandoti yassa saṃvijjanti, taṃ vaṭṭasmiṃ ohananti osīdāpentīti oghā, pakatioghato mahantā oghāti mahoghā. Te kāmogho bhavogho diṭṭhogho avijjoghoti catuppabhedā. Te mahoghe pakkhando paviṭṭhoti mahoghapakkhando, saṃsārasaṅkhātaṃ mahoghaṃ vā pakkhandoti.
118 现在讲“一增”的排列方式。其中,“两种恶见”是指常见和断见。在这里,见本身就是恶见,就像“粪趣、尿趣”这类说法一样。或者,因为并没有一个实在的“可去之处”,见只是已到达的状态而已,所以叫恶见;又因为这种见解包含在六十二种邪见之中,也叫恶见。其实,六十二种和六十三种邪见归结起来也只有常见和断见这两种。因此,为了简要地把一切邪见都涵盖进去,才说“两种恶见”。“所缠”是指已达到缠缚的状态、已现前的状态,意思是说不给善行留出生起的空间,夺取了善行。世尊确实这样说过:“比丘们,被两种恶见所缠缚的天与人,有的停滞不前,有的跑过了头;而有眼的人则能看见……”等等。巴利
118. Idāni ekuttarikanayo. Tattha dvīhi diṭṭhigatehīti sassatucchedadiṭṭhīhi. Tattha diṭṭhiyeva diṭṭhigataṃ ‘‘gūthagataṃ muttagata’’ntiādīni (a. ni. 9.11) viya. Gantabbābhāvato vā diṭṭhiyā gatamattamevetanti diṭṭhigataṃ, diṭṭhīsu gataṃ idaṃ dassanaṃ dvāsaṭṭhidiṭṭhiantogadhattātipi diṭṭhigataṃ. Dvāsaṭṭhitesaṭṭhidiṭṭhiyopi hi sassatadiṭṭhi ucchedadiṭṭhīti dveva diṭṭhiyo honti. Tasmā saṅkhepena sabbā diṭṭhiyo anto karonto ‘‘dvīhi diṭṭhigatehī’’ti vuttaṃ . Pariyuṭṭhitoti pariyuṭṭhānaṃ patto samudācāraṃ patto, uppajjituṃ appadānena kusalacārassa gahaṇaṃ pattoti attho. Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘dvīhi, bhikkhave, diṭṭhigatehi pariyuṭṭhitā devamanussā olīyanti eke, atidhāvanti eke, cakkhumanto ca passantī’’tiādi (itivu. 49).
“三种恶行”是指三种身恶行、四种语恶行、三种意恶行。“邪行”就是颠倒而行,意思是错误地行持。“被轭所连结”:这些轭把众生连结在轮回里,所以叫轭;或者,从“连结”这个意思来说,就叫作轭,也就是被那些轭所连结、所系缚。“被四轭连结”,就是欲轭、有轭、见轭、无明轭这四种轭,像车轭套在牛身上一样,把众生连结在轮回之中。对五种欲乐的贪染,是欲轭。对色界、无色界存在的欲贪,对禅那的喜爱,以及与常见俱生、以生存状态为缘的贪求,称为有轭。六十二种邪见,是见轭。对八种事的无知,是无明轭。这四种法,力量强大时就叫暴流,力量弱小时就叫轭。巴利
Tīhi duccaritehīti tividhakāyaduccaritena catubbidhavacīduccaritena tividhamanoduccaritena. Vippaṭipannoti virūpaṃ paṭipanno, micchāpaṭipannoti attho. Yogehi yuttoti vaṭṭasmiṃ yojentīti yogā, ītiatthena vā yogā, tehi yogehi yutto samappito. Catuyogayojitoti kāmayogo, bhavayogo, diṭṭhiyogo, avijjāyogoti imehi catūhi yogehi sakaṭasmiṃ yogo viya vaṭṭasmiṃ yojito. Pañcakāmaguṇiko rāgo kāmayogo. Rūpārūpabhavesu chandarāgo, jhānanikanti ca, sassatadiṭṭhisahajāto rāgo bhavavasena patthanā bhavayogo. Dvāsaṭṭhi diṭṭhiyo diṭṭhiyogo. Aṭṭhasu ṭhānesu aññāṇaṃ avijjāyogo. Te eva cattāro balavabhūtā oghā, dubbalabhūtā yogā.
“以四种缚”:一个人身上存在这四种缚,它们就通过死亡与结生,把他捆绑、系缚在轮回里,所以叫“缚”。这四种是:贪欲身缚、嗔恨身缚、戒禁取身缚、此实执取身缚。“贪欲”:因为靠它去贪求,或者它本身就是贪求,或者它只是贪求的状态,所以叫贪欲,其实就是贪。“身缚”:它捆绑名身,通过死亡与结生把有情束缚在轮回里,所以叫身缚。“嗔恨”:因为心被它损害而败坏,或者它破坏戒律、行为、色身、成就、利益和安乐等,所以叫嗔恨。“戒禁取身缚”:在此之外,沙门、婆罗门认为“戒清净、禁清净、戒禁清净”,这种执取就是戒禁取身缚。“此实执取”:使否定了遍知者所说的,依然以“世间是常,唯有这是真实,其他皆是虚妄”等方式坚固执着,所以称为此实执取。被这四种缚所缚,就是被捆绑的意思。巴利
Catūhi ganthehīti yassa saṃvijjanti, taṃ cutipaṭisandhivasena vaṭṭasmiṃ ganthenti ghaṭentīti ganthā. Te abhijjhā kāyagantho, byāpādo kāyagantho, sīlabbataparāmāso kāyagantho, idaṃsaccābhiniveso kāyaganthoti catuppabhedā. Abhijjhāyanti etāya, sayaṃ vā abhijjhāyati, abhijjhāyanamattameva vā esāti abhijjhā, lobhoyeva. Nāmakāyaṃ gantheti cutipaṭisandhivasena vaṭṭasmiṃ ghaṭetīti kāyagantho. Byāpajjati tena cittaṃ pūtibhāvaṃ gacchati, byāpādayati vā vinayācārarūpasampattihitasukhādīnīti byāpādo. Ito bahiddhā samaṇabrāhmaṇānaṃ sīlena suddhi vatena suddhi sīlavatena suddhīti parāmasanaṃ sīlabbataparāmāso. Sabbaññubhāsitampi paṭikkhipitvā ‘‘sassato loko , idameva saccaṃ moghamañña’’ntiādinā ākārena abhinivisatīti idaṃsaccābhiniveso. Tehi catūhi ganthehi ganthito, baddhoti attho.
以四种取:因为强烈地抓取、牢牢地执著,所以叫“取”。取有四种:欲取、见取、戒禁取、我语取。
执取作为事相的欲,就是欲取;或者说,它既是欲又是取,所以叫欲取。
它既是见又是取,所以叫见取;执取邪见,也叫见取。因为在“我及世间是常”这类说法中,后起的邪见执取先前的邪见。
执取戒禁,就是戒禁取;或者说,它既是戒禁又是取,所以叫戒禁取。像执取牛戒、牛行等,认为这样就能清净,这种固执本身就是取。
依它而说,所以叫“语”;依它而取,所以叫“取”。说什么、取什么呢?取“我”。执取关于我的言论,就是我语取;或者说,“我语”本身就是取——以它来执取我,所以叫我语取。
除了这两种见之外,其余一切见都属于见取。
被这四种取所取,就是被强烈地执著。或者读作“取著”,意思是世间依靠各种取,对种种所缘强烈地执著。巴利
Catūhi upādānehīti bhusaṃ ādiyanti daḷhaggāhaṃ gaṇhantīti upādānā. Te kāmupādānaṃ diṭṭhupādānaṃ sīlabbatupādānaṃ attavādupādānanti catuppabhedā. Vatthusaṅkhātaṃ kāmaṃ upādiyatīti kāmupādānaṃ, kāmo ca so upādānañcātipi kāmupādānaṃ. Diṭṭhi ca sā upādānañcāti diṭṭhupādānaṃ, diṭṭhiṃ upādiyatītipi diṭṭhupādānaṃ. ‘‘Sassato attā ca loko cā’’tiādīsu (paṭi. ma. 1.147) hi purimadiṭṭhiṃ uttaradiṭṭhi upādiyati. Sīlabbataṃ upādiyatīti sīlabbatupādānaṃ, sīlabbatañca taṃ upādānañcātipi sīlabbatupādānaṃ. Gosīlagovatādīni hi evaṃ visuddhīti abhinivesato sayameva upādānāni. Vadanti etenāti vādo, upādiyanti etenāti upādānaṃ. Kiṃ vadanti, upādiyanti vā? Attānaṃ. Attano vādupādānaṃ attavādupādānaṃ, attavādamattameva vā attāti upādiyanti etenāti attavādupādānaṃ. Ṭhapetvā imā dve diṭṭhiyo sabbāpi diṭṭhī diṭṭhupādānaṃ. Tehi catūhi upādānehi. Upādīyatīti bhusaṃ gaṇhīyati. Upādiyatīti vā pāṭho, loko upādānehi taṃ taṃ ārammaṇaṃ bhusaṃ gaṇhātīti attho.
已登上五趣:由善业和不善业所牵引而被导向、被引生,所以叫“趣”,也就是与投生处同在的五蕴。地狱、畜生道、饿鬼界、人、天,这五种趣,因为舍弃了前一种存在状态而强力地登上了新的趣。“以五种欲乐”:就是色、声、香、味、触这五种事欲。“染著”:因为不如理作意而生起贪染,于是被这些所染著,意思是变成极度贪染。“以五盖”:因为覆盖心、笼罩心,所以叫“盖”,就是欲贪、嗔恚、昏沉睡眠、掉举悔恨、疑这五种盖。“被覆盖”:就是从上方被遮住了。巴利
Pañcagatisamāruḷhoti sukatadukkaṭakāraṇehi gammati upasaṅkamīyatīti gati, sahokāsakā khandhā. Nirayo tiracchānayoni pettivisayo manussā devāti imā pañca gatiyo vokkamanabhāvena bhusaṃ āruḷho. Pañcahi kāmaguṇehīti rūpasaddagandharasaphoṭṭhabbasaṅkhātehi pañcahi vatthukāmakoṭṭhāsehi. Rajjatīti ayonisomanasikāraṃ paṭicca rāguppādanena tehi rañjīyati, sāratto karīyatīti attho. Pañcahi nīvaraṇehīti cittaṃ nīvaranti pariyonandhantīti nīvaraṇā. Kāmacchandabyāpādathinamiddhauddhaccakukkuccavicikicchāsaṅkhātehi pañcahi nīvaraṇehi. Otthaṭoti uparito pihito.
以六种争论根源,也就是六种争论的根本。正如经文所说——巴利
Chahi vivādamūlehīti chahi vivādassa mūlehi. Yathāha –
比丘们,有六种争论的根源。哪六种呢?比丘们,在这里,有一位比丘容易发怒、心怀怨恨。比丘们,当一位比丘容易发怒、心怀怨恨时,他对导师不恭敬、不尊重地生活,对法、对僧团、对学处也不圆满奉行。比丘们,当一位比丘对导师不恭敬、不尊重地生活,对法、对僧团、对学处不圆满奉行时,他就在僧团中制造争论。这种争论会带给许多人损害,带给许多人痛苦,带给许多人无益、伤害和苦,对天和人都是如此。比丘们,如果你们在自己内部或外部观察到这样的争论根源,比丘们,你们就应当努力断除那邪恶的争论根源。比丘们,如果你们在自己内部或外部没有观察到这样的争论根源,比丘们,你们就应当为了那邪恶的争论根源在未来不再涌出而修行。这样,那邪恶的争论根源就被断除了;这样,那邪恶的争论根源在未来就不再涌出。巴利
‘‘Chayimāni, bhikkhave, vivādamūlāni. Katamāni cha? Idha, bhikkhave, bhikkhu kodhano hoti upanāhī. Yo so, bhikkhave, bhikkhu kodhano hoti upanāhī. So sattharipi agāravo viharati appatisso, dhammepi, saṅghepi, sikkhāyapi na paripūrakārī. Yo so, bhikkhave, bhikkhu satthari agāravo viharati appatisso, dhammepi, saṅghepi, sikkhāyapi na paripūrakārī, so saṅghe vivādaṃ janeti. Yo hoti vivādo bahujanāhitāya bahujanāsukhāya bahuno janassa anatthāya ahitāya dukkhāya devamanussānaṃ. Evarūpaṃ ce tumhe, bhikkhave, vivādamūlaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā samanupasseyyātha, tatra tumhe, bhikkhave, tasseva pāpakassa vivādamūlassa pahānāya vāyameyyātha. Evarūpaṃ ce tumhe, bhikkhave, vivādamūlaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā na samanupasseyyātha. Tatra tumhe, bhikkhave, tasseva pāpakassa vivādamūlassa āyatiṃ anavassavāya paṭipajjeyyātha. Evametassa pāpakassa vivādamūlassa pahānaṃ hoti. Evametassa pāpakassa vivādamūlassa āyatiṃ anavassavo hoti.
再者,比丘们,有的比丘爱贬损别人、爱争强好胜;嫉妒别人、吝啬小气;狡诈虚伪;欲望邪恶、持有邪见;执着自己的见解、死死抓住不放、很难放弃。比丘们,如果一位比丘执着自己的见解、死死抓住不放、很难放弃,那么他对导师……(中略)……未来无有增长。巴利
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu makkhī hoti paḷāsī. Issukī hoti maccharī. Saṭho hoti māyāvī. Pāpiccho hoti micchādiṭṭhi. Sandiṭṭhiparāmāsī hoti ādhānaggāhī duppaṭinissaggī. Yo so, bhikkhave, bhikkhu sandiṭṭhiparāmāsī hoti ādhānaggāhī duppaṭinissaggī, so sattharipi…pe… āyatiṃ anavassavo hotī’’ti (pari. 272; a. ni. 6.36).
在这里,“忿恨者”是指具有发怒特征的人,也就是具足了忿怒。“怀怨者”是指具有不肯舍弃仇恨特征的人,也就是具足了怀怨。“对天与人不利、痛苦”:两位比丘的争论,怎么会导致对天与人不利、痛苦呢?就像《憍赏弥犍度》(《大品》451等)里说的那样,当两位比丘陷入争论时,在那个精舍里,他们的弟子们会争论;接受他们教导的比丘尼僧团会争论;接着,他们的护持者们也会争论。那时,人们的守护神分成两派:支持法说者的守护神站在法说者一边,支持非法说者的守护神站在非法说者一边。然后,这些守护神的朋友——地居天也分裂了。这样一层一层传下去,一直到梵天世界,除了圣弟子以外,所有的天与人都分成两派。可是,非法说者往往比法说者更多。于是,多数人执取什么,他们就把那一切都当成真实的,舍弃了法,多数人执取的其实是非法。他们以非法为先导而生活,死后投生到恶趣。这样,两位比丘的争论就成了对天与人不利、痛苦。“于内”:是指在你们自己内部的团体中。“于外”:是指在别人的团体中。“覆藏者”:是指具有抹杀他人功德特征的人,也就是具足了覆藏。“强执者”:是指具有对立执取特征的人,也就是具足了强执。“嫉妒者”:是指具有嫉妒他人获得恭敬等特征的人,也就是具足了嫉妒。“悭吝者”:是指具足住处悭吝等五种悭吝。“狡诈者”:是指欺骗者。“虚伪者”:是指掩盖已作恶行的人。“恶欲者”:是指戒行败坏、却想得到不实称赞的人。“邪见者”:是指持无有论、无因论、无作论的人。“执自见者”:是指执取自己的见解。“坚执不舍者”:是指牢牢执取。“难以舍弃者”:是指无法让人放下所执取的东西。不过在《小诵分别》中说:“这里,哪六种争论根源?忿怒、覆藏、嫉妒、狡诈、恶欲、执自见,这些就是六种争论根源。”(《分别论》944)这是就主要方面说,每一种法各自成为一項。巴利
Tattha kodhanoti kujjhanalakkhaṇena kodhena samannāgato. Upanāhīti veraappaṭinissajjanalakkhaṇena upanāhena samannāgato. Ahitāya dukkhāya devamanussānanti dvinnaṃ bhikkhūnaṃ vivādo kathaṃ devamanussānaṃ ahitāya dukkhāya saṃvattatīti? Kosambakakkhandhake (mahāva. 451 ādayo) viya dvīsu bhikkhūsu vivādaṃ āpannesu tasmiṃ vihāre tesaṃ antevāsikā vivadanti, tesaṃ ovādaṃ gaṇhanto bhikkhunisaṅgho vivadati, tato tesaṃ upaṭṭhākāpi vivadanti. Atha manussānaṃ ārakkhadevatā dve koṭṭhāsā honti. Dhammavādīnaṃ ārakkhadevatā dhammavādiniyo honti adhammavādīnaṃ adhammavādiniyo. Tato ārakkhadevatānaṃ mittā bhummaṭṭhadevatā bhijjanti. Evaṃ paramparāya yāva brahmalokā ṭhapetvā ariyasāvake sabbe devamanussā dve koṭṭhāsā honti. Dhammavādīhi pana adhammavādinova bahutarā honti. Tato yaṃ bahukehi gahitaṃ, sabbaṃ taṃ saccanti dhammaṃ vissajjetvā bahutarāva adhammaṃ gaṇhanti. Te adhammaṃ purakkhatvā viharantā apāyesu nibbattanti. Evaṃ dvinnaṃ bhikkhūnaṃ vivādo devamanussānaṃ ahitāya dukkhāya hoti. Ajjhattaṃ vāti tumhākaṃ abbhantaraparisāya vā. Bahiddhā vāti paresaṃ parisāya vā. Makkhīti paresaṃ guṇamakkhaṇalakkhaṇena makkhena samannāgato. Paḷāsīti yugaggāhalakkhaṇena paḷāsena samannāgato. Issukīti paresaṃ sakkārādiissāyanalakkhaṇāya issāya samannāgato. Maccharīti āvāsamacchariyādīhi pañcahi macchariyehi samannāgato. Saṭhoti kerāṭiko. Māyāvīti katapāpapaṭicchādako. Pāpicchoti asantasambhāvanicchako dussīlo. Micchādiṭṭhīti natthikavādī ahetukavādī akiriyavādī. Sandiṭṭhiparāmāsīti sayaṃ diṭṭhimeva parāmasati. Ādhānaggāhīti daḷhaggāhī. Duppaṭinissaggīti na sakkā hoti gahitaṃ vissajjāpetuṃ. Khuddakavatthuvibhaṅge pana ‘‘tattha katamāni cha vivādamūlāni? Kodho makkho issā sāṭheyyaṃ pāpicchatā sandiṭṭhiparāmāsitā, imāni cha vivādamūlānī’’ti (vibha. 944) padhānavasena ekekoyeva dhammo vutto.
“六渴爱身”是指《分别论》(Vibh. 944)里所说的六种渴爱:色渴爱、声渴爱、香渴爱、味渴爱、触渴爱、法渴爱。其中,每一种渴爱都因为所缘众多,而且在同一个所缘上也会反复生起,所以每一种渴爱本身就有很多种。因此,依据“集合”这个含义,配上“身”这个词,就说为“渴爱身”。虽然叫作“渴爱身”,但它的本体就是渴爱。“染著”是指自己对着所缘生起染著,变得深深贪著。巴利
Chahi taṇhākāyehīti ‘‘rūpataṇhā, saddataṇhā, gandhataṇhā, rasataṇhā, phoṭṭhabbataṇhā, dhammataṇhā’’ti (vibha. 944) vuttāhi chahi taṇhāhi. Tattha yasmā ekekāyeva taṇhā anekavisayattā ekekasmimpi visaye punappunaṃ uppattito anekā honti, tasmā samūhaṭṭhena kāyasaddena yojetvā taṇhākāyāti vuttaṃ. Taṇhākāyāti vuttepi taṇhā eva. Rajjatīti sayaṃ ārammaṇe rajjati, sāratto hoti.
“六见处”指的是《一切漏经》里所说的内容。经中这样说:巴利
Chahi diṭṭhigatehīti sabbāsavasutte vuttehi. Vuttañhi tattha –
当他这样不恰当地作意时,六种见中的某一种见就会生起。他生起“我有我”的见,并把它执为真实、坚固;或者生起“我没有我”的见,并把它执为真实、坚固;或者生起“我以自己认知我”的见,并把它执为真实、坚固;或者生起“我以自己认知无我”的见,并把它执为真实、坚固;或者生起“我以无我认知我”的见,并把它执为真实、坚固。又或者,他生起这样的见:这个能说、能觉知,在各处领受善业恶业果报的我,是常的、坚固的、永恒的、不变异的法,它会像永恒之物一样,永远这样存在下去。巴利
‘‘Tassa evaṃ ayoniso manasikaroto channaṃ diṭṭhīnaṃ aññatarā diṭṭhi uppajjati. ‘Atthi me attā’ti vā assa saccato thetato diṭṭhi uppajjati, ‘natthi me attā’ti vā assa saccato thetato diṭṭhi uppajjati, ‘attanāva attānaṃ sañjānāmī’ti vā assa saccato thetato diṭṭhi uppajjati, ‘attanāva anattānaṃ sañjānāmī’ti vā assa saccato thetato diṭṭhi uppajjati, ‘anattanāva attānaṃ sañjānāmī’ti vā assa saccato thetato diṭṭhi uppajjati. Atha vā panassa evaṃ diṭṭhi hoti ‘yo me ayaṃ attā vado vedeyyo tatra tatra kalyāṇapāpakānaṃ kammānaṃ vipākaṃ paṭisaṃvedeti, so ca kho pana me ayaṃ attā nicco dhuvo sassato avipariṇāmadhammo sassatisamaṃ tatheva ṭhassatī’’’ti (ma. ni. 1.19).
在这里,“有我”这种常见,是在一切时候都执取自己的存在。所谓“真实、坚固”,就是从真实和坚固两方面,认定“这是真实的”,以非常牢固的方式执取。“没有我”这种断灭见,是因为它执取存在的众生在这里那里归于断灭。或者也可以说:前面的见执取过去、现在、未来三时都存在,所以是常见;只执取现在存在,就是断灭见;执取过去和未来都不存在,就像持“祭祀的供品落尽”这类见解的人一样,是断灭见;只执取过去不存在,就像无因生论者一样,是常见。
“我以我认知我”:把以想蕴为首的诸蕴执为“我”,再用想去认知其余诸蕴,就成了“我以这个我认知这个我”。
“我以我认知无我”:把想蕴执为“我”,把其余四蕴执为“无我”,再用想去认知它们,就成了这样。
“我以无我认知我”:把想蕴执为“无我”,把其余四蕴执为“我”,再用想去认知它们,就成了这样。
这些全都属于常见和断灭见。而“能说”“能觉”等说法,只是对常见的执取方式。其中,“能说”就是说者,指造作语业的人。“能觉”就是觉知者,意思是知道、体验。觉知什么呢?在这里那里体验善业和恶业的果报。“在这里那里”,是指在各种投生处、趣处、住处、族群中,或者在各种所缘对象上。“常”,是指没有生起和坏灭。“恒”,是指坚固、坚实。“永恒”,是指一切时候都存在。“不变异之法”,是指不放弃自己本来的性质,不像变色龙那样变成种种不同的样子。“如常住之物一般”,月亮、太阳、大海、大地、山岳在世间说法中被称为常住。“与常住之物相同”,就是和那些常住之物一样。执取“只要那些常住之物还持续存在,它也就照样一直存在下去”,就有了这样的见。巴利
Tattha atthi me attāti sassatadiṭṭhi sabbakālesu attano atthitaṃ gaṇhāti. Saccato thetatoti bhūtato ca thirato ca, ‘‘idaṃ sacca’’nti suṭṭhu daḷhabhāvenāti vuttaṃ hoti. Natthi me attāti ucchedadiṭṭhi sato sattassa tattha tattha vibhavaggahaṇato. Atha vā purimāpi tīsu kālesu atthīti gahaṇato sassatadiṭṭhi, paccuppannameva atthīti gaṇhantī ucchedadiṭṭhi, pacchimāpi atītānāgatesu natthīti gahaṇato ‘‘bhassantā āhutiyo’’ti gahitadiṭṭhigatikānaṃ viya ucchedadiṭṭhi. Atīte eva natthīti gaṇhantī adhiccasamuppannakassa viya sassatadiṭṭhi. Attanāva attānaṃ sañjānāmīti saññākkhandhasīsena khandhe attāti gahetvā saññāya avasesakkhandhe sañjānato iminā attanā imaṃ attānaṃ sañjānāmīti hoti. Attanāva anattānanti saññākkhandhaṃyeva attāti gahetvā, itare cattāropi anattāti gahetvā saññāya te sañjānato evaṃ hoti. Anattanāva attānanti saññākkhandhaṃ anattāti gahetvā, itare cattāropi attāti gahetvā saññāya te sañjānato evaṃ hoti. Sabbāpi sassatucchedadiṭṭhiyova. Vado vedeyyotiādayo pana sassatadiṭṭhiyā eva abhinivesākārā. Tattha vadatīti vado, vacīkammassa kārakoti vuttaṃ hoti. Vedayatīti vedeyyo, jānāti anubhavati cāti vuttaṃ hoti. Kiṃ vedetīti? Tatra tatra kalyāṇapāpakānaṃ kammānaṃ vipākaṃ paṭisaṃvedeti . Tatra tatrāti tesu tesu yonigatiṭhitinivāsanikāyesu ārammaṇesu vā. Niccoti uppādavayarahito. Dhuvoti thiro sārabhūto. Sassatoti sabbakāliko. Avipariṇāmadhammoti attano pakatibhāvaṃ avijahanadhammo, kakaṇṭako viya nānappakārataṃ nāpajjati. Sassatisamanti candasūriyasamuddamahāpathavīpabbatā lokavohārena sassatiyoti vuccanti. Sassatīhi samaṃ sassatisamaṃ. Yāva sassatiyo tiṭṭhanti, tāva tatheva ṭhassatīti gaṇhato evaṃ diṭṭhi hoti.
不过在《小事分别》里,则进一步区分并宣说了六种见:那个我在各处长期承受善业与恶业的果报;并非那个我生起后过去曾不存在,也不是那个我生起后未来将不存在,而是恒常、稳固、常住、不变易的。对于他,会生起认为它真实、坚固的见。巴利
Khuddakavatthuvibhaṅge pana ‘‘tatra tatra dīgharattaṃ kalyāṇapāpakānaṃ kammānaṃ vipākaṃ paccanubhoti, na so jāto nāhosi, na so jāto na bhavissati, nicco dhuvo sassato avipariṇāmadhammoti vā panassa saccato thetato diṭṭhi uppajjatī’’ti (vibha. 948) cha diṭṭhī evaṃ visesetvā vuttā.
这里,所谓“那个我并非生起,也不曾存在”,意思是:那个我,因为不具有生起的性质,所以叫做“不生”,也就是说它始终存在。正因如此,它在过去不说“曾存在”,在未来不说“将存在”。因为,已经生起的,才说它“曾存在”;将要生起的,才说它“将存在”。另一种解释是:所谓“那个我并非生起,也不曾存在”,是说由于那个我始终存在,所以它在过去也绝不曾不存在,在未来也绝不会不存在。随眠的含义已如前所说。巴利
Tattha na so jāto nāhosīti so attā ajātidhammato na jāto nāma, sadā vijjamānoyevāti attho. Teneva atīte nāhosi, anāgate na bhavissati. Yo hi jāto, so ahosi. Yo ca jāyissati, so bhavissatīti vuccati. Atha vā na so jāto nāhosīti so sadā vijjamānattā atītepi na jātu na ahosi, anāgatepi na jātu na bhavissati. Anusayā vuttatthā.
“七结”是指《七集》里所说的那些。那里确实是这样说的:巴利
Sattahi saññojanehīti sattakanipāte vuttehi. Vuttañhi tattha –
比丘们,有这七种结。哪七种呢?随顺结、嗔恨结、见结、疑结、慢结、有贪结、无明结。比丘们,这就是七种结。巴利
‘‘Sattimāni, bhikkhave, saṃyojanāni. Katamāni satta? Anunayasaṃyojanaṃ, paṭighasaṃyojanaṃ, diṭṭhisaṃyojanaṃ, vicikicchāsaṃyojanaṃ, mānasaṃyojanaṃ, bhavarāgasaṃyojanaṃ, avijjāsaṃyojanaṃ. Imāni kho, bhikkhave, satta saṃyojanānī’’ti (a. ni. 7.8).
在这其中,随顺结就是欲贪结。所有这些都以束缚的含义而称为结。巴利
Tattha anunayasaṃyojananti kāmarāgasaṃyojanaṃ. Sabbānevetāni bandhanaṭṭhena saṃyojanāni.
以七种慢来说,就是《小事的分别》里所讲的那些。因为在其中确实这样说:巴利
Sattahi mānehīti khuddakavatthuvibhaṅge vuttehi. Vuttañhi tattha –
慢、过慢、慢过慢、卑慢、增上慢、我慢、邪慢。巴利
‘‘Māno , atimāno, mānātimāno, omāno, adhimāno, asmimāno, micchāmāno’’ti (vibha. 950).
这里,“慢”是指不针对具体某人、不以“我更高”等方式来比较,而是单纯依出身等事本身生起的高举。 “过慢”是指依出身等,生起“没有和我相等的人”这种越过比较的高举。 “慢过慢”是指生起这样的慢:“这人以前和我相等,现在我更胜,这人更低劣。” “卑慢”是指依出身等把自己看得低下而现起的慢,也就是“我是低劣的”这种慢。 “增上慢”是指对尚未证得的四圣谛法,自认为已经证得而起的慢。不过,这种增上慢只发生在这样的凡夫身上:他戒律清净,对修行法门毫不放逸,已经辨明确定名色,通过把握因缘而超越了疑惑,把无常、苦、无我三相套用于诸行,正在观照诸行,已经开始了观修;不会发生在其他人身上。 “我慢”是指在色等诸蕴中执取“我是”的慢,也就是说,以“我是色”等方式生起的慢。 “邪慢”是指以恶业、邪命等事为依托而生起的慢。巴利
Tattha mānoti seyyādivasena puggalaṃ anāmasitvā jātiādīsu vatthuvaseneva unnati. Atimānoti jātiādīhi ‘‘mayā sadiso natthī’’ti atikkamitvā unnati. Mānātimānoti ‘‘ayaṃ pubbe mayā sadiso, idāni ahaṃ seṭṭho, ayaṃ hīnataro’’ti uppannamāno. Omānoti jātiādīhi attānaṃ heṭṭhā katvā pavattamāno, hīnohamasmīti mānoyeva. Adhimānoti anadhigateyeva catusaccadhamme adhigatoti māno. Ayaṃ pana adhimāno parisuddhasīlassa kammaṭṭhāne appamattassa nāmarūpaṃ vavatthapetvā paccayapariggahena vitiṇṇakaṅkhassa tilakkhaṇaṃ āropetvā saṅkhāre sammasantassa āraddhavipassakassa puthujjanassa uppajjati, na aññesaṃ. Asmimānoti rūpādīsu khandhesu asmīti māno, ‘‘ahaṃ rūpa’’ntiādivasena uppannamānoti vuttaṃ hoti. Micchāmānoti pāpakena kammāyatanādinā uppannamāno.
世间法已经解释过了。“流转”的意思是:以这些世间法为因,在得利等四种情况下随顺贪著,在失利等四种情况下违逆抗拒而剧烈摇摆,舍弃平常状态,这就是它的含义。邪性等也已经解释过了。“出离”是指已经离去、已经投身进去,也就是被压倒的意思。巴利
Lokadhammā vuttatthā. Samparivattatīti lokadhammehi hetubhūtehi lābhādīsu catūsu anurodhavasena, alābhādīsu catūsu paṭivirodhavasena bhusaṃ nivattati, pakatibhāvaṃ jahātīti attho. Micchattāpi vuttatthā. Niyyātoti gato pakkhando, abhibhūtoti attho.
“以八种人的过失”这句话,在《八集》里是连同譬喻一起说的,在《小事分别》里则没有譬喻。因为那里是这样说的:巴利
Aṭṭhahi purisadosehīti aṭṭhakanipāte upamāhi saha, khuddakavatthuvibhaṅge upamaṃ vinā vuttehi. Vuttañhi tattha –
哪八种人的过失呢?在这里,比丘们因为某位比丘犯了戒而举发他。那位比丘被比丘们以犯戒为由举发时,只用“我不记得了,我不记得了”这样的话,以失念来推脱。这是第一种人的过失。巴利
‘‘Katame aṭṭha purisadosā? Idha bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti. So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno ‘na sarāmi na sarāmī’ti assatiyāva nibbeṭheti. Ayaṃ paṭhamo purisadoso.
再者,比丘们因为某位比丘犯了戒而举发他。那位比丘被比丘们以犯戒为由举发时,却反过来顶撞举发者说:“你这个愚痴、不明事理的人说的话有什么用?你居然也觉得自己有资格来说我?”这是第二种人的过失。巴利
‘‘Puna caparaṃ bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti. So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno codakaṃyeva paṭippharati ‘kiṃ nu kho tuyhaṃ bālassa abyattassa bhaṇitena, tvampi nāma maṃ bhaṇitabbaṃ maññasī’ti? Ayaṃ dutiyo purisadoso.
再者,比丘们因为某位比丘犯了戒而举发他的罪。这位比丘被众比丘以犯戒为由举发时,反过来把罪推回给举发者说:“你也犯了某某戒,你应该先忏悔。”这是第三种人的过失。巴利
‘‘Puna caparaṃ bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti. So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno codakaṃyeva paccāropeti ‘tvampi khosi itthannāmaṃ āpattiṃ āpanno, tvaṃ tāva paṭhamaṃ paṭikarohī’ti. Ayaṃ tatiyo purisadoso.
还有另一种情况:比丘们因为某位比丘犯了戒而举发他。这位比丘被比丘们以犯戒为由举发时,就用别的事情来搪塞,把话题扯到外面去,还表现出愤怒、瞋恨和不满。这是第四种人的过失。巴利
‘‘Puna caparaṃ bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti. So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno aññenaññaṃ paṭicarati, bahiddhā kathaṃ apanāmeti, kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti. Ayaṃ catuttho purisadoso.
再者,比丘们因为某位比丘犯了戒而举发他。那位比丘在被比丘们以犯戒为由举发时,在僧团中间挥舞手臂说话。这是第五种人的过失。巴利
‘‘Puna caparaṃ bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti. So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno saṅghamajjhe bāhāvikkhepakaṃ bhaṇati. Ayaṃ pañcamo purisadoso.
再者,比丘们因为某位比丘犯了戒而举发他。那位比丘被比丘们举发犯戒时,既不理会僧团,也不理会举发者,带着自己的罪过就随意离开了。这是第六种人的过失。巴利
‘‘Puna caparaṃ bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti. So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno anādiyitvā saṅghaṃ anādiyitvā codakaṃ sāpattikova yena kāmaṃ pakkamati. Ayaṃ chaṭṭho purisadoso.
再者,比丘们以犯戒事举发某位比丘。那位比丘被比丘们以犯戒事举发时,说“我既非已犯戒者,亦非未犯戒者”,然后默然不语,让僧团感到困扰。这是第七种人的过失。巴利
‘‘Puna caparaṃ bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti. So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno ‘nevāhaṃ āpannomhi, na panāhaṃ anāpannomhī’ti so tuṇhībhūto saṅghaṃ viheseti. Ayaṃ sattamo purisadoso.
再者,比丘们以犯戒为由举发另一位比丘。那位比丘被比丘们以犯戒为由举发时,这样说:“诸位尊者何必对我逼得这么紧?我现在就舍弃学处,还俗回去。”他舍弃学处、还俗之后,又这样说:“现在诸位尊者该满意了吧。”这是第八种人的过失。以上就是八种人的过失。巴利
‘‘Puna caparaṃ bhikkhū bhikkhuṃ āpattiyā codenti. So bhikkhu bhikkhūhi āpattiyā codiyamāno evamāha – ‘kiṃ nu kho tumhe āyasmanto atibāḷhaṃ mayi byāvaṭā? Idānāhaṃ sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattissāmī’ti. So sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattitvā evamāha ‘idāni kho tumhe āyasmanto attamanā hothā’ti. Ayaṃ aṭṭhamo purisadoso. Ime aṭṭha purisadosā’’ti (vibha. 957; a. ni. 8.14).
这里,“人的过失”是指人的缺点,而这些缺点会染污人的心相续,所以叫过失。“我不记得,我不记得”是说“我想不起、也辨认不出我做过这件事”,用这样失念的方式推脱、逃避。“反过来顶撞举发者”是指站到对立面去冲撞,以对抗的姿态僵持着。“你算什么呢”是在说:像你这样愚痴、不聪明的人,说的话算什么?你既不知道事实,也不知道犯戒,更不知道举发这件事。这是在压制对方:你什么都不懂,居然还觉得自己该说什么。“反过来举发”是说“你也犯了……”这样说着,反过来把罪推给对方。“你应当先处理”是说:你应当发露该忏悔的罪,应当从出罪的做法中出来,从那里清净、站稳之后,再去举发别人。“用别的来搪塞”是指用一个理由或说法,去掩盖另一个理由或说法。被人说“你犯戒了”,他就说:“谁犯了?犯了什么?在哪里犯的?怎么犯的?你们在说谁?你们在说什么?”被问“你有没有看见这样的事”,他就把耳朵凑过去说“我听不见”。“把话题引到外面去”是指:被问“你是不是犯了某某戒”,他就说“我去过华氏城”,再被说“我不是问你有没有去华氏城”,他就说“那我去过王舍城”。“你去王舍城也好,去婆罗门家也好,你是不是犯了戒?”他就说“我在那里得到了猪肉”等等,这样把话题扯到外面去。“愤怒”是指发怒的状态,“嗔”是指怀恶意的状态。这两者都只是“怒”的别名。“不满”是指不满足的样子,这是“忧恼”的别名。“表现出来”是指显示、表明。“挥着手臂说话”是指挥动、甩着手臂,说出不知羞耻的话。“不理会”是指不以重视之心接受,轻视、不尊重,意思是不恭敬。“恼害”是指折磨、逼迫。“太过”是指太强烈、太过分。“为我忙成这样”是指为我操心、为我张罗。“还俗回到低劣处”是指为了低劣的在家人身份而回头,也就是成为在家人。“你们该满意了吧”是说你们该心满意足了,他的意思是:“你们得到了该从我这里得到的,住到了该由我住的地方,我让你们过得安稳了。”“败坏”是指变坏。巴利
Tattha purisadosāti purisānaṃ dosā, te pana purisasantānaṃ dūsentīti dosā. Na sarāmi na sarāmīti ‘‘mayā etassa kammassa kataṭṭhānaṃ nassarāmi na sallakkhemī’’ti evaṃ assatibhāvena nibbeṭheti moceti. Codakaṃyeva paṭippharatīti paṭiviruddho hutvā pharati, paṭiāṇibhāvena tiṭṭhati. Kiṃ nu kho tuyhanti tuyhaṃ bālassa abyattassa bhaṇitena nāma kiṃ, yo tvaṃ neva vatthuṃ, na āpattiṃ, na codanaṃ jānāsīti dīpeti. Tvampi nāma evaṃ kiñci ajānanto bhaṇitabbaṃ maññasīti ajjhottharati. Paccāropetīti ‘‘tvampi khosī’’tiādīni vadanto patiāropeti. Paṭikarohīti desanāgāminiṃ desehi, vuṭṭhānagāminito vuṭṭhāhi, tato suddhante patiṭṭhito aññaṃ codessasīti dīpeti. Aññenaññaṃ paṭicaratīti aññena kāraṇena, vacanena vā aññaṃ kāraṇaṃ, vacanaṃ vā paṭicchādeti. ‘‘Āpattiṃ āpannosī’’ti vutto ‘‘ko āpanno, kiṃ āpanno, kismiṃ āpanno, kathaṃ āpanno, kaṃ bhaṇatha, kiṃ bhaṇathā’’ti bhaṇati. ‘‘Evarūpaṃ kiñci tayā diṭṭha’’nti vutte ‘‘na suṇāmī’’ti sotaṃ upaneti. Bahiddhā kathaṃ apanāmetīti ‘‘itthannāmaṃ āpattiṃ āpannosī’’ti puṭṭho ‘‘pāṭaliputtaṃ gatomhī’’ti vatvā puna ‘‘na tava pāṭaliputtagamanaṃ pucchāmā’’ti vutte tato rājagahaṃ gatomhīti. ‘‘Rājagahaṃ vā yāhi brāhmaṇagehaṃ vā, āpattiṃ āpannosī’’ti. ‘‘Tattha me sūkaramaṃsaṃ laddha’’ntiādīni vadanto kathaṃ bahiddhā vikkhipati. Kopanti kupitabhāvaṃ, dosanti duṭṭhabhāvaṃ. Ubhayampetaṃ kodhasseva nāmaṃ. Appaccayanti asantuṭṭhākāraṃ, domanassassetaṃ nāmaṃ. Pātukarotīti dasseti pakāseti. Bāhāvikkhepakaṃ bhaṇatīti bāhaṃ vikkhipitvā vikkhipitvā alajjivacanaṃ vadati. Anādiyitvāti cittīkārena aggahetvā avajānitvā, anādaro hutvāti attho. Vihesetīti viheṭheti bādhati. Atibāḷhanti atidaḷhaṃ atippamāṇaṃ. Mayi byāvaṭāti mayi byāpāraṃ āpannā. Hīnāyāvattitvāti hīnassa gihibhāvassa atthāya āvattitvā, gihī hutvāti attho. Attamanā hothāti tuṭṭhacittā hotha, ‘‘mayā labhitabbaṃ labhatha, mayā vasitabbaṭṭhāne vasatha, phāsuvihāro vo mayā kato’’ti adhippāyena vadati. Dussatīti duṭṭho hoti.
所谓九种愤恨事,是就有情众生中生起愤恨的行为来说的。正如经中所说:巴利
Navahi āghātavatthūhīti sattesu uppattivaseneva kathitāni. Yathāha –
比丘们,有九种结怨的根据。是哪九种呢?有人这样结怨:“他曾经做过对我不利的事。”有人这样结怨:“他正在做对我不利的事。”有人这样结怨:“他将来会做对我不利的事。”有人这样结怨:“他曾经对我所喜爱、中意的人做过不利的事,正在做不利的事,将来会做不利的事。”有人这样结怨:“他曾经对我所厌恶、不中意的人做过有利的事,正在做有利的事,将来会做有利的事。”比丘们,这就是九种结怨的根据。巴利
‘‘Navayimāni, bhikkhave, āghātavatthūni. Katamāni nava? ‘Anatthaṃ me acarī’ti āghātaṃ bandhati, ‘anatthaṃ me caratī’ti āghātaṃ bandhati, ‘anatthaṃ me carissatī’ti āghātaṃ bandhati, ‘piyassa me manāpassa anatthaṃ acari, anatthaṃ carati, anatthaṃ carissatī’ti āghātaṃ bandhati, ‘appiyassa me amanāpassa atthaṃ acari, atthaṃ carati, atthaṃ carissatī’ti āghātaṃ bandhati. Imāni kho, bhikkhave, nava āghātavatthūnī’’ti (a. ni. 9.29).
这里,“愤恨事”就是愤恨的起因。这里的“愤恨”指的是愤怒,而它本身就是愤怒一再产生的基础,所以叫愤恨事。“结愤恨”就是系结愤怒、制造愤怒、生起愤怒。在解释中,还说到另外九种愤恨事:“他没有为我做过有利的事,现在不做,将来也不会做”;“他对我所喜爱、中意的人,没有做过有利的事,现在不做,将来也不会做”;“他对我所憎恶、不中意的人,没有做过不利的事,现在不做,将来也不会做。”(大义释85;分别论960;法集论1066)这些也同样被前面那九种愤恨事所涵盖。“被愤恨”就是被触恼、被激怒。巴利
Tattha āghātavatthūnīti āghātakāraṇāni. Āghātanti cettha kopo, soyeva uparūpari kopassa vatthuttā āghātavatthu. Āghātaṃ bandhatīti kopaṃ bandhati karoti uppādeti. ‘‘Atthaṃ me nācari, na carati, na carissati. Piyassa me manāpassa atthaṃ nācari, na carati, na carissati. Appiyassa me amanāpassa anatthaṃ nācari, na carati, na carissatī’’ti (mahāni. 85; vibha. 960; dha. sa. 1066) niddese vuttāni aparānipi nava āghātavatthūni imeheva navahi saṅgahitāni. Āghātitoti ghaṭṭito.
“以九种慢”是指哪九种慢?对胜过自己的人,生起“我胜过他”的慢;对胜过自己的人,生起“我跟他差不多”的慢;对胜过自己的人,生起“我比他差”的慢。对跟自己差不多的人,生起“我胜过他”的慢;对跟自己差不多的人,生起“我跟他差不多”的慢;对跟自己差不多的人,生起“我比他差”的慢。对不如自己的人,生起“我胜过他”的慢;对不如自己的人,生起“我跟他差不多”的慢;对不如自己的人,生起“我比他差”的慢。这就是九种慢。(分别论962)巴利
Navavidhamānehīti katame navavidhamānā? Seyyassa seyyohamasmīti māno, seyyassa sadisohamasmīti māno, seyyassa hīnohamasmīti māno. Sadisassa seyyohamasmīti māno, sadisassa sadisohamasmīti māno, sadisassa hīnohamasmīti māno. Hīnassa seyyohamasmīti māno, hīnassa sadisohamasmīti māno, hīnassa hīnohamasmīti māno. Ime navavidhamānā (vibha. 962).
在这里,“我比别人强”这种慢心,会生起在国王和出家人身上。国王会想:“论国土、财富或车乘,有谁比得上我?”由此生起这种慢心;出家人也会想:“论戒律、头陀支等,有谁比得上我?”由此生起这种慢心。巴利
Ettha pana seyyassa seyyohamasmīti māno rājūnañceva pabbajitānañca uppajjati. Rājā hi ‘‘raṭṭhena vā dhanena vā vāhanehi vā ko mayā sadiso atthī’’ti etaṃ mānaṃ karoti, pabbajitopi ‘‘sīladhutaṅgādīhi ko mayā sadiso atthī’’ti etaṃ mānaṃ karoti.
认为“我和优越者一样”的这种慢,同样也生起于这些人当中。因为国王会想:“论国土、财富或车乘,我和别的国王有什么差别?”从而生起这种慢;出家人也会想:“论戒律、头陀支等,我和别的比丘有什么差别?”从而生起这种慢。巴利
Seyyassa sadisohamasmīti mānopi etesaṃyeva uppajjati. Rājā hi ‘‘raṭṭhena vā dhanena vā vāhanehi vā aññarājūhi saddhiṃ mayhaṃ kiṃ nānākaraṇa’’nti etaṃ mānaṃ karoti, pabbajitopi ‘‘sīladhutaṅgādīhi aññena bhikkhunā mayhaṃ kiṃ nānākaraṇa’’nti etaṃ mānaṃ karoti.
认为自己比优越者差的这种慢,也是在这些人身上生起的。比如有个国王,他的国土、财富、车乘等都不太圆满,他就会想:我不过是顶着国王这个名号,享受一点称呼上的舒服罢了,我算什么国王呢?这样生起慢心。出家人也一样,如果得到的利养和恭敬很少,他就会想:我只是被人叫做说法者、多闻者、大长老而已,我算什么说法者,我算什么多闻者,我算什么大长老,我根本没有利养和恭敬。这样生起慢心。巴利
Seyyassa hīnohamasmīti mānopi etesaṃyeva uppajjati. Yassa hi rañño raṭṭhaṃ vā dhanaṃ vā vāhanādīni vā nātisampannāni honti, so ‘‘mayhaṃ rājāti vohārasukhamattakameva, kiṃ rājā nāma aha’’nti etaṃ mānaṃ karoti, pabbajitopi appalābhasakkāro ‘‘ahaṃ dhammakathiko bahussuto mahātheroti kathāmattameva, kiṃ dhammakathiko nāmāhaṃ, kiṃ bahussuto nāmāhaṃ, kiṃ mahāthero nāmāhaṃ, yassa me lābhasakkāro natthī’’ti etaṃ mānaṃ karoti.
和与自己同等的人相比,心里想“我胜过他”这类慢等烦恼,会在大臣之类的人身上生起。大臣或地方官会这样想:“论财富、车乘、坐骑这些,还有哪个王家的人能跟我比?”或者想:“我跟别人有什么差别?”或者想:“我不过空有个大臣的名头,连吃穿都顾不上,我算什么大臣?”就这样生起慢心。巴利
Sadisassaseyyohamasmīti mānādayo amaccādīnaṃ uppajjanti. Amacco vā hi raṭṭhiyo vā ‘‘bhogayānavāhanādīhi ko mayā sadiso añño rājapuriso atthī’’ti vā, ‘‘mayhaṃ aññehi saddhiṃ kiṃ nānākaraṇa’’nti vā, ‘‘amaccoti nāmameva mayhaṃ, ghāsacchādanamattampi me natthi, kiṃ amacco nāmāha’’nti vā etaṃ mānaṃ karoti.
对于比自己低劣的人,会生起“我比他强”这类慢心,这些慢心在奴仆等人当中生起。奴仆会这样想:“无论从母方还是父方算,有哪个别的奴仆能和我相比?别人是因为活不下去、为了填饱肚子才成了奴仆,而我可是世代相传下来的,所以我更胜一筹。”或者想:“凭世代相传、父母双方都是清净奴仆的身份,我和某某奴仆之间有什么差别?”或者想:“我是为了糊口才当了奴仆,但论父母那边,我根本没有当奴仆的份,我算什么奴仆?”他就这样生起慢心。奴仆如此,普库萨、旃陀罗等人也同样会生起这种慢心。在这里,对于比自己低劣的人,生起“我比他强”的慢心,这是如实的慢;另外两种是不如实的慢。同样地,对于和自己同等的人,生起“我和他一样”的慢心,以及对于比自己低劣的人,生起“我比他差”的慢心,这是如实的慢,另外两种是不如实的慢。其中,如实的慢要被阿拉汉道断除,不如实的慢要被入流道断除。巴利
Hīnassaseyyohamasmīti mānādayo dāsādīnaṃ uppajjanti. Dāso hi ‘‘mātito vā pitito vā ko mayā sadiso añño dāso nāma atthi, aññe jīvituṃ asakkontā kucchihetu dāsā nāma jātā, ahaṃ pana paveṇiāgatattā seyyo’’ti vā, ‘‘paveṇiāgatabhāvena ubhatosuddhikadāsattena asukadāsena nāma saddhiṃ mayhaṃ kiṃ nānākaraṇa’’nti vā, ‘‘kucchivasenāhaṃ dāsabyaṃ upagato, mātāpitukoṭiyā pana me dāsaṭṭhānaṃ natthi, kiṃ dāso nāma aha’’nti vā etaṃ mānaṃ karoti. Yathā ca dāso, evaṃ pukkusacaṇḍālādayopi etaṃ mānaṃ karontiyeva. Ettha ca seyyassa seyyohamasmīti uppannamānova yāthāvamāno, itare dve ayāthāvamānā. Tathā sadisassa sadisohamasmīti hīnassa hīnohamasmīti uppannamānova yāthāvamāno, itare dve ayāthāvamānā. Tattha yāthāvamānā arahattamaggavajjhā, ayāthāvamānā sotāpattimaggavajjhāti.
以渴爱为根本的那些法,前面已经说过了。说到“染着”:并不是只靠贪才染着,而是因为以渴爱为根本的追求等也会生起,所以是以渴爱为根本的一切不善法而染着,意思就是与之结合、被它绑住。巴利
Taṇhāmūlakā vuttāyeva. Rajjatīti na kevalaṃ rāgeneva rajjati, atha kho taṇhāmūlakānaṃ pariyesanādīnampi sambhavato taṇhāmūlakehi sabbehi akusaladhammehi rajjati, yujjati bajjhatīti adhippāyo.
“以十种烦恼事”:十种烦恼事是哪些?贪、嗔、痴、慢、见、疑、昏沉、掉举、无惭、无愧,这就是十种烦恼事。巴利
Dasahikilesavatthūhīti katamāni dasa kilesavatthūni? Lobho, doso, moho, māno, diṭṭhi, vicikicchā, thinaṃ, uddhaccaṃ, ahirikaṃ, anottappanti imāni dasa kilesavatthūni (vibha. 966).
在这里,烦恼本身就是“烦恼事”;或者说,因为那些未断尽烦恼的众生住在这些烦恼中,立足于贪等烦恼,所以这些烦恼是他们的“事”。这些烦恼既是众生所依止之处,又是众生的“事”,所以叫“烦恼事”。而且,在这里,即使是依无间缘等条件生起的烦恼,也的确叫作“安住”,因此“烦恼的住处”也叫“烦恼事”。贪:众生通过它贪求,或它自身贪求,或纯粹就是贪求这种行为,所以叫贪。嗔:众生通过它嗔恨,或它自身嗔恨,或纯粹就是嗔恨这种行为,所以叫嗔。痴:众生通过它愚痴,或它自身愚痴,或纯粹就是愚痴这种行为,所以叫痴。慢:自以为了不起,所以叫慢。见等项的含义前面已经说过。不知羞耻,所以叫无惭;无惭的状态就是无惭。无所畏惧,所以叫无愧;无愧的状态就是无愧。其中,无惭的特相是不厌恶身恶行等,无愧的特相是不畏惧这些恶行。因为它们染污,所以受到折磨、受到逼恼。巴利
Tattha kilesā eva kilesavatthūni, vasanti vā ettha akhīṇāsavā sattā lobhādīsu patiṭṭhitattāti vatthūni, kilesā ca te tappatiṭṭhānaṃ sattānaṃ vatthūni cāti kilesavatthūni. Yasmā cettha anantarapaccayādibhāvena uppajjamānāpi kilesā vasanti eva nāma, tasmā kilesānaṃ vatthūnītipi kilesavatthūni. Lubbhanti tena, sayaṃ vā lubbhati, lubbhanamattameva vā tanti lobho. Dussanti tena, sayaṃ vā dussati, dussanamattameva vā tanti doso. Muyhanti tena, sayaṃ vā muyhati, muyhanamattameva vā tanti moho. Maññatīti māno. Diṭṭhiādayo vuttatthāva . Na hirīyatīti ahiriko, tassa bhāvo ahirikaṃ. Na ottappatīti anottappī, tassa bhāvo anottappaṃ. Tesu ahirikaṃ kāyaduccaritādīhi ajigucchanalakkhaṇaṃ, anottappaṃ teheva asārajjanalakkhaṇaṃ, kilissatīti upatāpīyati vibādhīyati.
“以十种愤恨事”:就是前面所说的九种,再加上《法集论》里说的“或者在不该生起愤恨的地方也生起愤恨”,这样合起来就是十种。因为,对于“他对我做了没好处的事”等等,如果不加分别,那么即使是对树桩、荆棘这类东西,也会在不该生起愤恨的地方生起愤恨。巴利
Dasahi āghātavatthūhīti pubbe vuttehi navahi ca ‘‘aṭṭhāne vā panāghāto jāyatī’’ti (dha. sa. 1066) vuttena cāti dasahi. Anatthaṃ me acarītiādīnipi hi avikappetvā khāṇukaṇṭakādimhipi aṭṭhāne āghāto uppajjati.
“以十不善业道”:什么是十不善业道?杀生、不与取、欲邪行、妄语、离间语、粗恶语、杂秽语、贪欲、嗔恚、邪见。这些就是十不善业道。其中,它们既是不善业,又是通往恶趣之道,所以叫“不善业道”。“具足者”:就是具备了这些法。巴利
Dasahi akusalakammapathehīti katame dasa akusalakammapathā (dī. ni. 3.360)? Pāṇātipāto, adinnādānaṃ, kāmesumicchācāro, musāvādo, pisuṇā vācā, pharusā vācā, samphappalāpo, abhijjhā, byāpādo, micchādiṭṭhi. Ime dasa akusalakammapathā. Tattha akusalakammāni ca tāni pathā ca duggatiyāti akusalakammapathā. Samannāgatoti samaṅgībhūto.
以十种结来说,是哪十种结呢?欲贪结、嗔恚结、慢结、见结、疑结、戒禁取结、有贪结、嫉妒结、悭吝结、无明结。这些就是十种结。邪性之义,前面已经说过了。巴利
Dasahi saññojanehīti katamāni dasa saṃyojanāni (dha. sa. 1118)? Kāmarāgasaṃyojanaṃ, paṭighasaṃyojanaṃ, mānasaṃyojanaṃ, diṭṭhisaṃyojanaṃ, vicikicchāsaṃyojanaṃ, sīlabbataparāmāsasaṃyojanaṃ, bhavarāgasaṃyojanaṃ, issāsaṃyojanaṃ, macchariyasaṃyojanaṃ, avijjāsaṃyojanaṃ, imāni dasa saṃyojanāni. Micchattā vuttāyeva.
什么是依十事而起的邪见?就是认为:没有布施,没有供养,没有献供,没有善行恶行诸业的果报、异熟;没有此世,没有他世;没有母亲,没有父亲;没有化生的众生;世间没有正行道、正行道的沙门婆罗门,他们自证知此世与他世并加以宣说。这就是十事邪见。巴利
Dasavatthukāya micchādiṭṭhiyāti katamā dasavatthukā micchādiṭṭhi (vibha. 971)? Natthi dinnaṃ, natthi yiṭṭhaṃ, natthi hutaṃ, natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko, natthi ayaṃ loko, natthi paro loko, natthi mātā, natthi pitā, natthi sattā opapātikā, natthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedenti. Ayaṃ dasavatthukā micchādiṭṭhi.
在这里,“以十事为内容”是指:这十种事就是它的内容,所以叫“以十事为内容”。他知道有布施这回事,知道可以给任何人任何东西;但他认为布施没有果报、没有异熟。他知道有供养这回事,所谓供养就是盛大的祭祀,知道可以进行那样的祭祀;但他认为供养没有果报、没有异熟。他知道有献供这回事,献供就是招待宾客、祭祖等吉祥仪式,知道可以做这些事;但他认为这些没有果报、没有异熟。关于“善行与恶行”:这里,十善业道叫善行,十不善业道叫恶行。他知道这些业是存在的;但他认为没有果报、没有异熟。他认为没有此世,也就是站在他世的角度,认为此世不存在。他认为没有他世,也就是站在此世的角度,认为他世不存在。他认为没有母亲、没有父亲,也就是他知道母亲和父亲是存在的;但他认为对他们所做的恭敬等行为,没有任何果报、没有异熟。他认为没有化生有情,也就是认为没有死后转生、从此处死去投生彼处的有情。他认为世间没有正行、正修的沙门婆罗门,也就是认为世间没有随顺正道而行、如法修行的持法沙门和婆罗门。他认为没有能以自己的殊胜智慧了知此世和他世并加以宣说的人,也就是认为没有这样的全知佛陀。巴利
Tattha dasavatthukāti dasa vatthūni etissāti dasavatthukā. Natthi dinnanti dinnaṃ nāma atthi, sakkā kassaci kiñci dātunti jānāti. Dinnassa pana phalaṃ vipāko natthīti gaṇhāti. Natthi yiṭṭhanti yiṭṭhaṃ vuccati mahāyāgo, taṃ yajituṃ sakkāti jānāti. Yiṭṭhassa pana phalaṃ vipāko natthīti gaṇhāti. Hutanti āhunapāhunamaṅgalakiriyā, taṃ kātuṃ sakkāti jānāti. Tassa pana phalaṃ vipāko natthīti gaṇhāti. Sukatadukkaṭānanti ettha dasa kusalakammapathā sukatakammāni nāma, dasa akusalakammapathā dukkaṭakammāni nāma. Tesaṃ atthibhāvaṃ jānāti. Phalaṃ vipāko pana natthīti gaṇhāti. Natthi ayaṃ lokoti paraloke ṭhito imaṃ lokaṃ natthīti gaṇhāti. Natthi paro lokoti idhaloke ṭhito paralokaṃ natthīti gaṇhāti. Natthi mātā natthi pitāti mātāpitūnaṃ atthibhāvaṃ jānāti. Tesu katappaccayena koci phalaṃ vipāko natthīti gaṇhāti. Natthi sattā opapātikāti cavanakaupapajjanakasattā natthīti gaṇhāti. Sammaggatā sammāpaṭipannāti anulomapaṭipadaṃ paṭipannā dhammikasamaṇabrāhmaṇā lokasmiṃ natthīti gaṇhāti. Ye imañca lokaṃ…pe… pavedentīti imañca parañca lokaṃ attanāva abhivisiṭṭhena ñāṇena ñatvā pavedanasamattho sabbaññū buddho natthīti gaṇhāti.
对于“边执见”:像“世间是常”这类说法,它把每个极端、每个部分都逐一执取,所以叫边执见。或者,对极端的执取就是边执;这个见具有那种边执,所以叫边执见。即“以那种边执见”——而这个见,前面已经说过了。巴利
Antaggāhikāya diṭṭhiyāti ‘‘sassato loko’’tiādikaṃ ekekaṃ antaṃ bhāgaṃ gaṇhātīti antaggāhikā. Atha vā antassa gāho antaggāho, antaggāho assā atthīti antaggāhikā. Tāya antaggāhikāya. Sā pana vuttāyeva.
“以一百零八种渴爱戏论”:一百零八,就是一百再加八。所谓戏论,是让众生在轮回里长久拖延、滞留不去的東西;渴爱本身就是戏论,所以叫渴爱戏论。因为渴爱随着所缘对象的不同而不同,又因为一再反复生起,种类极多,所以用复数来表达,称为种种渴爱戏论,而一百种就是渴爱戏论的百数。本来应当说“以渴爱戏论百”,但出于语词倒置,才用复数表述成“以诸渴爱戏论百”。这里应当理解为:就是那被称为一百零八的渴爱戏论之百。要知道,这是把尾数八略去不算,只取整百之数。不过在《小事分别》里,它们是以“渴爱所行处”这个名称出现的。正如所说——巴利
Aṭṭhasatataṇhāpapañcasatehīti aṭṭhuttaraṃ sataṃ aṭṭhasataṃ. Saṃsāre papañceti ciraṃ vasāpetīti papañco, taṇhā eva papañco taṇhāpapañco, ārammaṇabhedena punappunaṃ uppattivasena ca taṇhānaṃ bahukattā bahuvacanaṃ katvā taṇhāpapañcānaṃ sataṃ taṇhāpapañcasataṃ. Tena ‘‘taṇhāpapañcasatenā’’ti vattabbe vacanavipallāsavasena ‘‘taṇhāpapañcasatehī’’ti bahuvacananiddeso kato. Aṭṭhasatanti saṅkhātena taṇhāpapañcasatenāti attho daṭṭhabbo. Aṭṭha abbohārikāni katvā satameva gahitanti veditabbaṃ. Khuddakavatthuvibhaṅge pana taṇhāvicaritānīti āgataṃ. Yathāha –
依靠内在的渴爱所行处有十八种,依靠外在的渴爱所行处有十八种,把这些合在一起、归纳起来,就成了三十六种渴爱所行处。同样,过去的三十六种渴爱所行处、未来的三十六种渴爱所行处、现在的三十六种渴爱所行处,把这些合在一起、归纳起来,就成为一百零八种渴爱所行处。巴利
‘‘Aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni ajjhattikassa upādāya, aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni bāhirassa upādāya, tadekajjhaṃ abhisaññuhitvā abhisaṅkhipitvā chattiṃsa taṇhāvicaritāni honti. Iti atītāni chattiṃsa taṇhāvicaritāni, anāgatāni chattiṃsa taṇhāvicaritāni, paccuppannāni chattiṃsa taṇhāvicaritāni tadekajjhaṃ abhisaññuhitvā abhisaṅkhipitvā aṭṭhataṇhāvicaritasataṃ hotī’’ti (vibha. 842).
这里说的“渴爱的戏论”,就是指渴爱的种种活动。意思是渴爱的现起、渴爱的运作。“缘于内”是指缘于内在的五蕴。这里的属格形式其实是表达受格的意义。至于详细内容,应当按照《分别论》在解释这一点时所说的方法来理解。另外还有一种方式:仅仅以色为所缘,就有欲渴爱、有渴爱、无有渴爱这三种渴爱;同样,以声等为所缘,在六种所缘中就有十八种渴爱。以内在为所缘有十八种,以外在为所缘有十八种,加起来就是三十六种。这三十六种再分为以过去为所缘的三十六种、以未来为所缘的三十六种、以现在为所缘的三十六种,就成了一百零八种渴爱的活动。称为“戏论”,是因为它在所缘上、在轮回中不断被虚妄分别所扩散,长久地执著滞留。巴利
Taṇhāpapañcāyeva panettha taṇhāvicaritānīti vuttā. Taṇhāsamudācārā taṇhāpavattiyoti attho. Ajjhattikassa upādāyāti ajjhattikaṃ khandhapañcakaṃ upādāya. Idañhi upayogatthe sāmivacanaṃ. Vitthāro panassa tassa niddese (vibha. 973) vuttanayeneva veditabbo. Ayaṃ pana aparo nayo – rūpārammaṇāyeva kāmataṇhā, bhavataṇhā, vibhavataṇhāti tisso taṇhā honti, tathā saddādiārammaṇāti chasu ārammaṇesu aṭṭhārasa taṇhā honti, ajjhattārammaṇā aṭṭhārasa, bahiddhārammaṇā aṭṭhārasāti chattiṃsa honti. Tā eva atītārammaṇā chattiṃsa, anāgatārammaṇā chattiṃsa, paccuppannārammaṇā chattiṃsāti aṭṭhataṇhāvicaritasataṃ hoti. Papañcitoti ārammaṇe, saṃsāre vā papañcito ciravāsito.
“六十二见”是指:“世尊在《梵网经》的解说中讲到的六十二见是哪些?四种常住论、四种部分常住论、四种有边无边论、四种不死矫乱论、两种无因生论、十六种有想论、八种无想论、八种非想非非想论、七种断灭论、五种现法涅槃论——这些就是世尊在《梵网经》的解说中讲到的六十二见。”这里面的详细内容,应当依照《梵网经》里所讲的方式来理解。巴利
Dvāsaṭṭhiyā diṭṭhigatehīti ‘‘katamāni dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni brahmajāle veyyākaraṇe vuttāni bhagavatā? Cattāro sassatavādā, cattāro ekaccasassatavādā, cattāro antānantikā , cattāro amarāvikkhepikā, dve adhiccasamuppannikā, soḷasa saññīvādā, aṭṭha asaññīvādā, aṭṭha nevasaññīnāsaññīvādā, satta ucchedavādā, pañca diṭṭhadhammanibbānavādāti imāni dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni brahmajāle veyyākaraṇe vuttāni bhagavatā’’ti (vibha. 977). Vitthāro panettha brahmajālasutte vuttanayeneva veditabbo.
我已经渡过去了:我已经越过四种瀑流,或者越过了轮回的大海。已解脱:已经从贪等束缚中解脱出来。已调伏:已经没有贪著享用,也没有躁动不安。已寂静:已经清凉下来。已安稳:因为见到涅槃而获得了安心。已般涅槃:通过烦恼的般涅槃而般涅槃。我有能力:我是堪能的。“确实”这个词是表示确定意义的语气词。而“令他人也般涅槃”这里,“他人也”这个词也应当和“令度脱”等其余说法配合起来理解。巴利
Ahañcamhi tiṇṇoti ahañca caturoghaṃ, saṃsārasamuddaṃ vā tiṇṇo amhi bhavāmi. Muttoti rāgādibandhanehi mutto. Dantoti nibbisevano nipparipphando. Santoti sītībhūto. Assatthoti nibbānadassane laddhassāso. Parinibbutoti kilesaparinibbānena parinibbuto. Pahomīti samatthomhi. Khoiti ekaṃsatthe nipāto. Pare ca parinibbāpetunti ettha pare ca-saddo ‘‘pare ca tāretu’’ntiādīhipi yojetabboti.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47