34. 灭尽定智的注释巴利 34. Nirodhasamāpattiñāṇaniddesavaṇṇanā
3. 慧品义注 · 27 段
83 在解说灭尽定智的部分里,“止力”是指:能够平息欲贪等敌对法的,就是止;这个止本身因为不可动摇,所以叫力。不来与阿拉汉已经断除了与定敌对的欲贪,达到了定的圆满,因此只有他们的定才算达到了力,才被称为“止力”,其他人的定则不算。也有写成“定力”的版本。“观力”是指:以无常等种种方式观察诸法,这就是观;这个观本身因为不可动摇,所以叫力。只有他们两者才具有达到力的观智。其中,止力是为了逐步让心相续寂静,也是为了导向灭尽;观力是为了看见流转中的过患,也是为了看见灭尽的功德。巴利
83. Nirodhasamāpattiñāṇaniddese samathabalanti kāmacchandādayo paccanīkadhamme sametīti samatho, soyeva akampanīyaṭṭhena balaṃ. Anāgāmiarahantānaṃyeva samādhipaṭipakkhassa kāmacchandassa pahānena samādhismiṃ paripūrakāribhāvappattattā tesaṃyeva samādhi balappattoti katvā ‘‘samathabala’’nti vuccati, na aññesaṃ. Samādhibalantipi pāṭho. Vipassanābalanti aniccādivasena vividhehi ākārehi dhamme passatīti vipassanā, sāyeva akampanīyaṭṭhena balaṃ. Tesaṃyeva ubhinnaṃ balappattaṃ vipassanāñāṇaṃ. Tattha samathabalaṃ anupubbena cittasantānavūpasamanatthaṃ nirodhe ca paṭipādanatthaṃ, vipassanābalaṃ pavatte ādīnavadassanatthaṃ nirodhe ca ānisaṃsadassanatthaṃ.
关于“盖”这个词,是表示原因时的处格,意思是“盖的相”、“盖的缘”。或者是表示工具时的处格,意思是“以盖”。 “不摇动”,指的是具备禅那的人。或者说,因为“禅那”指的是诸禅支,所以与初禅相应的定,在诸盖中不摇动。这里应该采用这种理解。 “在掉举等中”:就是在掉举以及和掉举俱生的心生起中。而“掉举”就是掉举的状态,它的特征是不寂静。 “在掉举俱生的烦恼等中”:就是在与掉举俱生、同一生起等状态的、与掉举相应的痴、无惭、无愧诸烦恼中。 “在诸蕴等中”:就是在与掉举相应的四蕴中。 “不摇动、不颤动、不战栗”:是彼此同义的词。应当这样连接:在掉举中不摇动,在掉举俱生的烦恼中不颤动,在掉举俱生的诸蕴中不战栗。 因为观之力是就七种随观而说的,所以应当知道,正是依于这七种随观,观之力才得以圆满。 “以及无明”:就是在十二种不善心生起中的无明。 “以及无明俱生的烦恼”:就是随其所应,与无明相应的贪、瞋、慢、邪见、疑、昏沉、掉举、无惭、无愧诸烦恼。巴利
Nīvaraṇeti nimittatthe bhummavacanaṃ, nīvaraṇanimittaṃ nīvaraṇapaccayāti attho. Karaṇatthe vā bhummavacanaṃ, nīvaraṇenāti attho. Na kampatīti jhānasamaṅgīpuggalo. Atha vā jhānanti jhānaṅgānaṃ adhippetattā paṭhamena jhānena taṃsampayuttasamādhi nīvaraṇe na kampati. Ayameva cettha yojanā gahetabbā. Uddhacce cāti uddhaccasahagatacittuppāde uddhacce ca. Uddhaccanti ca uddhatabhāvo , taṃ avūpasamalakkhaṇaṃ. Uddhaccasahagatakilese cāti uddhaccena sahagate ekuppādādibhāvaṃ gate uddhaccasampayutte mohaahirikaanottappakilese ca. Khandhe cāti uddhaccasampayuttacatukkhandhe ca. Na kampati na calati na vedhatīti aññamaññavevacanāni. Uddhacce na kampati, uddhaccasahagatakilese na calati, uddhaccasahagatakkhandhe na vedhatīti yojetabbaṃ. Vipassanābalaṃ sattannaṃyeva anupassanānaṃ vuttattā tāsaṃyeva vasena vipassanābalaṃ paripuṇṇaṃ hotīti veditabbaṃ. Avijjāya cāti dvādasasupi akusalacittuppādesu avijjāya ca. Avijjāsahagatakilese cāti yathāyogaṃ avijjāya sampayuttalobhadosamānadiṭṭhivicikicchāthinauddhaccaahirikaanottappakilese ca.
语行就是寻与伺。因为《中部》里说:“贤友毗舍佉,先有寻、后有伺,然后才开口说话,所以寻与伺是语行。”再者,它们造作、产生语言,所以叫语行。身行就是入出息。因为《中部》里说:“贤友毗舍佉,入出息这些法属于身体、系缚于身体,所以入出息是身行。”再者,它们被身体所造作,所以叫身行。想受灭就是想与受的灭。心行就是想与受。因为《中部》里说:“这些法是心所法、系缚于心,所以想与受是心行。”再者,它们被心所造作,所以叫心行。巴利
Vacīsaṅkhārāti vitakkavicārā. ‘‘Pubbe kho, āvuso visākha, vitakketvā vicāretvā pacchā vācaṃ bhindati, tasmā vitakkavicārā vacīsaṅkhāro’’ti (ma. ni. 1.463) vacanato vācaṃ saṅkharonti uppādentīti vacīsaṅkhārā. Kāyasaṅkhārāti assāsapassāsā. ‘‘Assāsapassāsā kho, āvuso visākha, kāyikā ete dhammā kāyapaṭibaddhā, tasmā assāsapassāsā kāyasaṅkhāro’’ti (ma. ni. 1.463) vacanato kāyena saṅkharīyantīti kāyasaṅkhārā. Saññāvedayitanirodhanti saññāya vedanāya ca nirodhaṃ. Cittasaṅkhārāti saññā ca vedanā ca. ‘‘Cetasikā ete dhammā cittapaṭibaddhā, tasmā saññā ca vedanā ca cittasaṅkhāro’’ti (ma. ni. 1.463) vacanato cittena saṅkharīyantīti cittasaṅkhārā.
84 在智行中,随观修到末尾时,或者通过把还灭随观也纳入进来,那作为行说开端的智行就已经把其余的随观也都包含在内了,这一点应当知道。说到“以十六种智行”,这是就最高限度来说的;但对不来来说,除了阿拉汉道和阿拉汉果之外,以十四种智行也能圆满具足其力。巴利
84. Ñāṇacariyāsu anupassanāvasāne, vivaṭṭanānupassanāgahaṇena vā tassā ādibhūtā cariyākathāya ñāṇacariyāti vuttā sesānupassanāpi gahitā hontīti veditabbaṃ. Soḷasahi ñāṇacariyāhīti ca ukkaṭṭhaparicchedo, anāgāmissa pana arahattamaggaphalavajjāhi cuddasahipi hoti paripuṇṇabalattā.
85 85. “以九种定行”:这里,初禅等有八种;再加一种——为证得初禅等,于一切处依近行定而修成的那一种。合起来便是九种定行。力和行有什么差别呢?以止力来说,也依“以出离”等七种方式说了近行定;广说中,又依“以初禅”等七十七种情况,随宜说了安止定和近行定;以定行来说,也依“初禅”等八种方式说了安止定,又依“为了证得初禅”等八种方式说了近行定。所以这两者说的都是安止定和近行定。尽管如此,应当知道:从不可动摇的意义来说是力,从自在的意义来说是行。但在观力方面,七种随观就被称为“观力”;在智行中,说了七种随观,还特别把还灭随观等九种区分出来说。这就是它们的差别。七种随观应当以不可动摇的意义作为力,以自在的意义作为行。巴利
85.Navahi samādhicariyāhīti ettha paṭhamajjhānādīhi aṭṭha, paṭhamajjhānādīnaṃ paṭilābhatthāya sabbattha upacārajjhānavasena ekāti nava samādhicariyā. Balacariyānaṃ kiṃ nānattaṃ? Samathabalenapi hi ‘‘nekkhammavasenā’’tiādīhi sattahi pariyāyehi upacārasamādhi vutto, peyyālavitthārato ‘‘paṭhamajjhānavasenā’’tiādīhi samasattatiyā vārehi yathāyogaṃ appanūpacārasamādhi vutto, samādhicariyāyapi ‘‘paṭhamaṃ jhāna’’ntiādīhi aṭṭhahi pariyāyehi appanāsamādhi vutto. Paṭhamaṃ jhānaṃ paṭilābhatthāyātiādīhi aṭṭhahi pariyāyehi upacārasamādhi vuttoti ubhayatthāpi appanūpacārasamādhiyeva vutto. Evaṃ santepi akampiyaṭṭhena balāni vasībhāvaṭṭhena cariyāti veditabbā. Vipassanābale pana satta anupassanāva ‘‘vipassanābala’’nti vuttā, ñāṇacariyāya satta ca anupassanā vuttā, vivaṭṭanānupassanādayo nava ca visesetvā vuttā. Idaṃ nesaṃ nānattaṃ. Satta anupassanā pana akampiyaṭṭhena balāni vasībhāvaṭṭhena cariyāti veditabbā.
“以自在状态为慧”,在《论母》1.34 这句中,为了解释所说的“自在”,依女性名词的用法说“自在”就是五种自在。这里说的“自在”本身就是“自在”。接着,在以人为中心的教法里,为了解释这些自在,又说了“转向自在”等。转向的自在就是转向自在,他具有这种自在,所以叫转向自在。其余各项也是同样的道理。第一禅定“于所欲处”:无论在哪个地方,在村庄或森林,他都能随意转向那里。“于所欲时”:无论在什么时候,在寒冷时或炎热时,他都能随意转向那时。或者,无论他想要哪一种第一禅定,以地遍为所缘或其余所缘,他都能转向那一种。由于也已说过单一遍所缘禅定的自在,所以前面的搭配更为优胜。“随所欲量”:无论想要多长时间,一弹指顷或七日,他都能转向那么长时间。“转向”:以意门转向。 “迟缓”:不自在的状态,或懈怠的状态。“入定”:进入,即令现前之义。“决意”:在定中作更久住立。“出定自在”:第一禅定,这是依离格而说的业格,即“从第一禅定”之义。“审察”:以审察速行返回而观见。这就是此处的经文注释。巴利
‘‘Vasībhāvatā paññā’’ti (paṭi. ma. 1.34 mātikā) ettha vuttavasiyo vissajjetuṃ vasīti pañca vasiyoti itthiliṅgavohārena vuttaṃ. Vaso eva vasīti vuttaṃ hoti. Puna puggalādhiṭṭhānāya desanāya tā vasiyo vissajjento āvajjanavasītiādimāha. Āvajjanāya vaso āvajjanavaso, so assa atthīti āvajjanavasī. Eseva nayo sesesu. Paṭhamaṃ jhānaṃ yatthicchakanti yattha yattha padese icchati gāme vā araññe vā, tattha tattha āvajjati. Yadicchakanti yadā yadā kāle sītakāle vā uṇhakāle vā, tadā tadā āvajjati. Atha vā yaṃ yaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ icchati pathavīkasiṇārammaṇaṃ vā sesārammaṇaṃ vā, taṃ taṃ āvajjati. Ekekakasiṇārammaṇassāpi jhānassa vasitānaṃ vuttattā purimayojanāyeva sundaratarā. Yāvaticchakanti yāvatakaṃ kālaṃ icchati accharāsaṅghātamattaṃ sattāhaṃ vā, tāvatakaṃ kālaṃ āvajjati. Āvajjanāyāti manodvārāvajjanāya. Dandhāyitattanti avasavattibhāvo, alasabhāvo vā. Samāpajjatīti paṭipajjati, appetīti attho. Adhiṭṭhātīti antosamāpattiyaṃ adhikaṃ katvā tiṭṭhati. Vuṭṭhānavasiyaṃpaṭhamaṃ jhānanti nissakkatthe upayogavacanaṃ, paṭhamajjhānāti attho. Paccavekkhatīti paccavekkhaṇajavanehi nivattitvā passati. Ayamettha pāḷivaṇṇanā.
这里说明其含义:从初禅出定后,当修行者把心转向“寻”时,有分心被切断,紧接着生起转向心,随后立刻生起以“寻”为所缘的四或五个速行心;之后有两个有分心;然后再转向“伺”为所缘,同样如前生起速行。这样,当心能对五个禅支无间断地运转时,他的“转向自在”就成就了。而这种达到顶点的自在,只有在世尊示现双神变时才能获得,再没有比这更快的转向自在了。对其他修行者来说,中间经过的有分心数量则无法计算。像大目犍连尊者调伏难陀乌巴难达龙王时那样,能够迅速入定的能力,叫“入定自在”。能够把定安住一弹指或十弹指的短暂时间,叫“住定自在”。同样,能够迅速从定中出来,叫“出定自在”。而“观察自在”,其实在说转向自在时就已经说明了,因为在那里,转向之后紧接着生起的就是观察速行。所以,转向自在成就时,观察自在也就成就;住定自在成就时,出定自在也就成就。尽管如此,由于文中说“这种达到顶点的自在,只有在世尊的双神变中才能获得”,所以在示现神变时,并没有对禅支的观察;而种种颜色等的化现,是因为依各种遍处而成就,所以当他想入以某种遍处为所缘的定时,能随自己的意愿,轻易地按照在该遍处所说的方式使转向心生起,这种能力就是“转向自在”;就在那转向心路中,那禅定能够安止的能力,就是“入定自在”。这样说来,既与道理不相违,自在的次第也正好按顺序成立。不过在观察禅支时,因为说“达到顶点的只有五个速行心”,所以按前面所说,当七个速行心生起时,就只有“观察自在”。既然如此,那么“转向初禅”这种说法就不成立了吗?就像依遍处生起的禅定,以因的假说而称为“遍处”一样,作为禅定之因的遍处,也像“诸佛出世乐”等句中那样,以果的假说而称为“禅定”。比如在限定时间安住后出定,又像从睡眠中醒来后再次入睡那样,再次入定时,虽然也有住定自在,但仍叫“住定自在”;而按限定时间出定后,就在出定的当下,虽然有住定,却叫“出定自在”。这就是它们的区别。巴利
Ayaṃ pana atthappakāsanā – paṭhamajjhānato vuṭṭhāya vitakkaṃ āvajjayato bhavaṅgaṃ upacchinditvā pavattāvajjanānantaraṃ vitakkārammaṇāneva cattāri pañca vā javanāni javanti, tato dve bhavaṅgāni, tato puna vicārārammaṇaṃ āvajjanaṃ vuttanayeneva javanānīti evaṃ pañcasu jhānaṅgesu yadā nirantaraṃ cittaṃ pesetuṃ sakkoti, athassa āvajjanavasī siddhāva hoti. Ayaṃ pana matthakappattā vasī bhagavato yamakapāṭihāriyeva labbhati. Ito paraṃ sīghatarā āvajjanavasī nāma natthi. Aññesaṃ pana antarantarā bhavaṅgavāre gaṇanā natthi. Mahāmoggallānattherassa nandopanandadamane viya sīghaṃ samāpattisamāpajjanasamatthatā samāpajjanavasī nāma. Accharāmattaṃ vā dasaccharāmattaṃ vā khaṇaṃ samāpattiṃ ṭhapetuṃ samatthatā adhiṭṭhānavasī nāma. Tatheva tato lahuṃ vuṭṭhānasamatthatā vuṭṭhānavasī nāma. Paccavekkhaṇavasī pana āvajjanavasiyā eva vuttā. Paccavekkhaṇajavanāneva hi tattha āvajjanānantarānīti. Iti āvajjanavasiyā siddhāya paccavekkhaṇavasī siddhā hoti, adhiṭṭhānavasiyā ca siddhāya vuṭṭhānavasī siddhā hoti. Evaṃ santepi ‘‘ayaṃ pana matthakappattā vasī bhagavato yamakapāṭihāriyeva labbhatī’’ti vuttattā pāṭihāriyakāle jhānaṅgapaccavekkhaṇānaṃ abhāvato nānāvidhavaṇṇādinimmānassa nānākasiṇavasena ijjhanato taṃtaṃkasiṇārammaṇaṃ jhānaṃ samāpajjitukāmassa yathāruci lahuṃ tasmiṃ kasiṇe vuttanayena āvajjanapavattanasamatthatā āvajjanavasī, tadāvajjanavīthiyaṃyeva tassa jhānassa appanāsamatthatāsamāpajjanasamatthatā samāpajjanavasī. Evañhi vuccamāne yutti ca na virujjhati, vasīpaṭipāṭi ca yathākkameneva yujjati. Jhānaṅgapaccavekkhaṇāyaṃ pana ‘‘matthakappattāyeva pañca javanānī’’ti vuttattā vuttanayena sattasupi javanesu javantesu paccavekkhaṇavasīyeva hoti. Evaṃ sante ‘‘paṭhamajjhānaṃ āvajjatī’’ti vacanaṃ na yujjatīti ce? Yathā kasiṇe pavattaṃ jhānaṃ kāraṇopacārena kasiṇanti vuttaṃ, tathā jhānapaccayaṃ kasiṇaṃ ‘‘sukho buddhānamuppādo’’tiādīsu (dha. pa. 194) viya phalopacārena jhānanti vuttaṃ. Yathāparicchinne kāle ṭhatvā vuṭṭhitassa niddāya pabuddhassa puna niddokkamane viya puna jhānokkamane satipi adhiṭṭhānavasīyeva nāma, yathāparicchedena vuṭṭhitassa pana vuṭṭhāneyeva adhiṭṭhāne satipi vuṭṭhānavasī nāma hotīti ayaṃ tesaṃ viseso.
为了说明灭尽定,这里再提出一组问题:什么是灭尽定?哪些人能入灭尽定,哪些人不能入?在哪里入?为什么入?怎样入?入定是怎样的状态?怎样安住?怎样出定?出定之后心倾向于什么?死者和入定者有什么区别?灭尽定是有为法还是无为法?是世间法还是出世间法?是已造作完成的法还是未造作完成的法?巴利
Nirodhasamāpattiyā vibhāvanatthaṃ pana idaṃ pañhakammaṃ – kā nirodhasamāpatti, ke taṃ samāpajjanti, ke na samāpajjanti, kattha samāpajjanti, kasmā samāpajjanti, kathañcassā samāpajjanaṃ hoti, kathaṃ ṭhānaṃ, kathaṃ vuṭṭhānaṃ, vuṭṭhitassa kinninnaṃ cittaṃ hoti, matassa ca samāpannassa ca ko viseso, nirodhasamāpatti kiṃ saṅkhatā asaṅkhatā lokiyā lokuttarā nipphannā anipphannāti?
在这里,什么是灭尽定?就是由于逐步灭去,心和心所法不再生起。巴利
Tattha kā nirodhasamāpattīti? Yā anupubbanirodhavasena cittacetasikānaṃ dhammānaṃ appavatti.
哪些人能进入这个定,哪些人不能?所有凡夫、入流者、一来者、干观的不来者和干观的阿拉汉,都不能进入这个定;但证得八等至的不来者和诸漏尽者,则能进入。巴利
Ke taṃ samāpajjanti, ke na samāpajjantīti? Sabbepi puthujjanā sotāpannā sakadāgāmino sukkhavipassakā ca anāgāmī arahanto na samāpajjanti, aṭṭhasamāpattilābhino pana anāgāmino ca khīṇāsavā ca samāpajjanti.
在哪里入这种定?在五蕴有中。为什么?因为那里有依次第而入的等至。但在四蕴有中,初禅等根本就不会生起,所以不能在那里入定。巴利
Katthasamāpajjantīti? Pañcavokārabhave. Kasmā? Anupubbasamāpattisabbhāvato. Catuvokārabhave pana paṭhamajjhānādīnaṃ uppattiyeva natthi, tasmā na sakkā tattha samāpajjituṃ.
为什么他们要入这种定呢?因为他们对诸行的生灭变易感到厌离,希望就在这一生中成为无心者,想着“证得灭尽涅槃之后,安住于安乐”,所以就入这种定。巴利
Kasmā samāpajjantīti? Saṅkhārānaṃ pavattibhede ukkaṇṭhitvā diṭṭheva dhamme acittakā hutvā ‘‘nirodhaṃ nibbānaṃ patvā sukhaṃ viharissāmā’’ti samāpajjanti.
这个定是怎样进入的呢?通过止和观两种力量向上推进,已经完成了先前该做的事,在灭掉非想非非想处的时候,就这样进入这个定。如果只靠止的力量向上推进,他就会到达非想非非想处等至并停在那里。如果只靠观的力量向上推进,他就会到达果等至并停在那里。但如果靠止和观两者向上推进,灭掉非想非非想处,他就能进入这个定。这就是这里的简要说明。巴利
Kathaṃ cassā samāpajjanaṃ hotīti? Samathavipassanāvasena ussakkitvā katapubbakiccassa nevasaññānāsaññāyatanaṃ nirodhayato evamassā samāpajjanaṃ hoti. Yo hi samathavaseneva ussakkati, so nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiṃ patvā tiṭṭhati. Yo vipassanāvaseneva ussakkati, so phalasamāpattiṃ patvā tiṭṭhati. Yo pana ubhayavasena ussakkitvā nevasaññānāsaññāyatanaṃ nirodheti, so taṃ samāpajjatīti ayamettha saṅkhepo.
这个详细的修法是这样的:在这里,比丘想要进入灭尽定,先吃完饭、做完该做的事,洗净手脚,找一个安静的地方,在铺好的座位上坐下,盘腿结跏趺坐,把身体挺直,把正念安放在面前。他先进入初禅,出定之后,对那里的诸行观察无常、苦、无我。这种观有三种:观察诸行的观、果等至的观、灭尽定的观。其中,观察诸行的观不管是迟钝还是锐利,都一定能成为道的依止。果等至的观必须锐利才行,它和修道的性质相似。而灭尽定的观则不能太迟钝,也不能太锐利。所以,他用不太迟钝也不太锐利的观来观察那些诸行。然后进入第二禅,出定后,同样观察那里的诸行。接着进入第三禅……乃至进入识无边处,出定后,同样观察那里的诸行。之后进入无所有处,出定后,做四种准备工作:不让非共缚的物品损坏、等待僧团、等候佛陀召唤、以及限定时间。巴利
Ayaṃ pana vitthāro – idha bhikkhu nirodhaṃ samāpajjitukāmo katabhattakicco sudhotahatthapādo vivitte okāse supaññatte āsane nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. So paṭhamajjhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya tattha saṅkhāre aniccato dukkhato anattato vipassati. Vipassanā panesā tividhā hoti – saṅkhārapariggaṇhanakavipassanā, phalasamāpattivipassanā, nirodhasamāpattivipassanāti. Tattha saṅkhārapariggaṇhanakavipassanā mandā vā hotu tikkhā vā, maggassa padaṭṭhānaṃ hotiyeva. Phalasamāpattivipassanā tikkhāva vaṭṭati maggabhāvanāsadisā. Nirodhasamāpattivipassanā pana nātimandā nātitikkhā vaṭṭati. Tasmā esa nātimandāya nātitikkhāya vipassanāya te saṅkhāre vipassati. Tato dutiyajjhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya tattha saṅkhāre tatheva vipassati. Tato tatiyajjhānaṃ…pe… tato viññāṇañcāyatanaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya tattha saṅkhāre tatheva vipassati. Atha ākiñcaññāyatanaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya catubbidhaṃ pubbakiccaṃ karoti – nānābaddhaavikopanaṃ, saṅghapaṭimānanaṃ, satthupakkosanaṃ, addhānaparicchedanti.
这里说的“不破坏非共缚物”,是指:凡是跟这位比丘不共同绑定的东西——也就是单独放置、并非与他本人绑定的物品,比如钵和袈裟、床和椅子、住所,或者其他任何资具——为了让它们不被破坏,不被火烧、水淹、风吹、盗贼偷走、老鼠等咬坏,他应当这样决意。决意的方法是这样的:“愿这些物品在七天内不被火烧,不被水冲走,不被风吹散,不被贼偷走,不被老鼠等咬坏。”这样决意之后,七天之内这些物品不会遭遇任何危险;如果不决意,就会被火等毁坏。这就叫“不破坏非共缚物”。至于那些共同绑定的东西,比如下衣、上衣,或者坐的座位,就不需要另外决意;灭尽定本身就会保护它们。巴利
Tattha nānābaddhaavikopananti yaṃ iminā bhikkhunā saddhiṃ ekābaddhaṃ na hoti, nānābaddhaṃ hutvā ṭhitaṃ pattacīvaraṃ vā mañcapīṭhaṃ vā nivāsagehaṃ vā aññaṃ vā pana kiñci parikkhārajātaṃ, taṃ yathā na vikuppati, aggiudakavātacoraundūrādīnaṃ vasena na vinassati, evaṃ adhiṭṭhātabbaṃ. Tatridaṃ adhiṭṭhānavidhānaṃ – ‘‘idañcidañca imasmiṃ sattāhabbhantare mā agginā jhāyatu, mā udakena vuyhatu, mā vātena viddhaṃsatu, mā corehi harīyatu, mā undūrādīhi khajjatū’’ti. Evaṃ adhiṭṭhite taṃ sattāhaṃ tassa na koci parissayo hoti, anadhiṭṭhahato pana aggiādīhi vinassati. Idaṃ nānābaddhaavikopanaṃ nāma. Yaṃ pana ekābaddhaṃ hoti nivāsanapārupanaṃ vā nisinnāsanaṃ vā, tattha visuṃ adhiṭṭhānakiccaṃ natthi, samāpattiyeva naṃ rakkhati.
所谓“等待僧团”,就是等候、期盼比丘僧团。意思是:在那位比丘到来之前,不举行僧团甘马。这里要注意,等待本身不是入定前的准备工作,对“等待”的作意才是入定前的准备工作。所以应该这样作意:“如果我入灭尽定坐满七天,这期间僧团想要做白告甘马等任何甘马,那么在任何比丘前来叫我之前,我就在那时立刻出定。”这样作意之后再入定的人,到那时候一定会出定。如果不这样作意,僧团集会时看不到那位比丘,就会问“某比丘在哪里”,有人回答“他入了灭尽定”,于是僧团派一位比丘去,说“去,以僧团的名义叫他”。那位比丘站在能听到声音的地方,刚说出“贤友,僧团在等你”,他就立刻出定了。因为僧团的命令就是如此重大。所以应当先这样作意,让自己能自行出定,然后再入定。巴利
Saṅghapaṭimānananti bhikkhusaṅghassa paṭimānanaṃ udikkhanaṃ. Yāva eso bhikkhu āgacchati, tāva saṅghakammassa akaraṇanti attho. Ettha ca na paṭimānanaṃ etassa pubbakiccaṃ, paṭimānanāvajjanaṃ pana pubbakiccaṃ. Tasmā evaṃ āvajjitabbaṃ – ‘‘sace mayi sattāhaṃ nirodhaṃ samāpajjitvā nisinne saṅgho apalokanakammādīsu kiñcideva kammaṃ kattukāmo hoti, yāva maṃ koci bhikkhu āgantvā na pakkosati, tāvadeva vuṭṭhahissāmī’’ti. Evaṃ katvā samāpanno hi tasmiṃ samaye vuṭṭhātiyeva. Yo pana evaṃ na karoti, saṅgho ca sannipatitvā taṃ apassanto ‘‘asuko bhikkhu kuhi’’nti pucchitvā ‘‘nirodhaṃ samāpanno’’ti vutte kañci bhikkhuṃ peseti ‘‘gaccha taṃ saṅghassa vacanena pakkosā’’ti. Athassa tena bhikkhunā savanūpacāre ṭhatvā ‘‘saṅgho taṃ āvuso paṭimānetī’’ti vuttamatteyeva vuṭṭhānaṃ hoti. Evaṃgarukā hi saṅghassa āṇā nāma. Tasmā taṃ āvajjitvā yathā sayameva vuṭṭhāti, evaṃ samāpajjitabbaṃ.
关于“导师召唤”:在这里,作意导师的召唤同样是入定前要做的事。所以应当这样作意:“如果我入灭尽定,安坐七天,在这期间,导师因为发生了某件事而制定学处,或者因为类似的因缘而说法——只要没有人来叫我,我就一直不出定。”这样作意之后再入座,到那时候他自然就会出定。如果不这样作意,导师在僧团集会时看不到那位比丘,就会问:“某某比丘在哪里?”有人回答:“他入了灭尽定。”导师就会派一位比丘去,说:“去,以我的名义叫他。”那位比丘走到能听见声音的地方,导师呼唤尊者。话音刚落,他就出定了。因为导师的召唤就是这么重大。所以,应当先这样作意,好让自己能自行出定,然后再入定。巴利
Satthupakkosananti idhāpi satthupakkosanāvajjanameva imassa pubbakiccaṃ. Tasmā tampi evaṃ āvajjitabbaṃ – ‘‘sace mayi sattāhaṃ nirodhaṃ samāpajjitvā nisinne satthā otiṇṇe vatthusmiṃ sikkhāpadaṃ vā paññapeti, tathārūpāya vā aṭṭhuppattiyā dhammaṃ deseti. Yāva maṃ koci āgantvā na pakkosati, tāvadeva vuṭṭhahissāmī’’ti. Evaṃ katvā nisinno hi tasmiṃ samaye vuṭṭhātiyeva. Yo pana evaṃ na karoti, satthā ca saṅghe sannipatite taṃ apassanto ‘‘asuko bhikkhu kuhi’’nti pucchitvā ‘‘nirodhaṃ samāpanno’’ti vutte kañci bhikkhuṃ peseti ‘‘gaccha taṃ mama vacanena pakkosā’’ti. Athassa tena bhikkhunā savanūpacāre ṭhatvā satthā āyasmantaṃ āmantetī’’ti vuttamatteyeva vuṭṭhānaṃ hoti. Evaṃgarukañhi satthupakkosanaṃ. Tasmā taṃ āvajjitvā yathā sayameva vuṭṭhāti, evaṃ samāpajjitabbaṃ.
“时限的限定”就是指对寿命时限的限定。这位比丘应当以善巧来把握寿命的时限。他应当先作意:“我的寿行在七天内会持续,还是不会持续?”然后才入定。因为如果他的寿行会在七天内灭尽,而他没作意就入定,那么他的灭尽定就没办法挡住死亡。在灭尽定当中不会死亡,所以他会在中途就出定。因此,必须这样作意之后才能入定。其余的事项就算不作意也可以,但这一项必须作意。他这样进入无所有处定,出定之后完成这些前行准备,再进入非想非非想处定。然后经过一个或两个心识刹那,他就成为无心,触证了灭。为什么在两个心识之后心识不再生起呢?因为这是趣入灭尽的加行。这位比丘把止和观这两法结合起来并行,次第登上八种等至,这就是渐次趣入灭尽的加行,而不是为了得到非想非非想处定的加行。正因为是趣入灭尽的加行,所以在两个心识之后心识不再生起。巴利
Addhānaparicchedoti jīvitaddhānassa paricchedo. Iminā hi bhikkhunā addhānaparicchede kusalena bhavitabbaṃ. ‘‘Attano āyusaṅkhārā sattāhaṃ pavattissanti, na pavattissantī’’ti āvajjitvāva samāpajjitabbaṃ. Sace hi sattāhabbhantare nirujjhanake āyusaṅkhāre anāvajjitvāva samāpajjati, tassa nirodhasamāpatti maraṇaṃ paṭibāhituṃ na sakkoti. Antonirodhe maraṇassa natthitāya antarāva samāpattito vuṭṭhāti, tasmā etaṃ āvajjitvāva samāpajjitabbaṃ. Avasesañhi anāvajjitumpi vaṭṭati, idaṃ pana āvajjitabbamevāti vuttaṃ. So evaṃ ākiñcaññāyatanaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya imaṃ pubbakiccaṃ katvā nevasaññānāsaññāyatanaṃ samāpajjati. Athekaṃ vā dve vā cittavāre atikkamitvā acittako hoti, nirodhaṃ phusati. Kasmā panassa dvinnaṃ cittānaṃ upari cittāni nappavattantīti? Nirodhassa payogattā. Idañhi imassa bhikkhuno dve samathavipassanādhamme yuganaddhe katvā aṭṭhasamāpattiārohanaṃ anupubbanirodhassa payogo, na nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyāti nirodhassa payogattā dvinnaṃ cittānaṃ upari nappavattanti.
“怎样才算具备条件呢?”对这样进入(此状态)的人来说,以时限限定以及在这中间不会寿命耗尽、不会(有)僧团的期待、不会导师召唤,才算具备条件。巴利
Kathaṃ ṭhānanti? Evaṃ samāpannāya panassā kālaparicchedavasena ceva antarā āyukkhayasaṅghapaṭimānanasatthupakkosanābhāvena ca ṭhānaṃ hoti.
怎样出定?出定有两种情况:不来者(阿那含)从不来果的等至出定,阿拉汉从阿拉汉果的等至出定。巴利
Kathaṃ vuṭṭhānanti? Anāgāmissa anāgāmiphalasamāpattiyā arahato arahattaphalasamāpattiyāti evaṃ dvedhā vuṭṭhānaṃ hoti.
从灭尽定出定的人,心倾向哪里?倾向涅槃。经中确实这样说:“毗舍佉贤友,从想受灭定出定的比丘,心倾向远离,趣向远离,朝向远离。”(《中部》1.464)巴利
Vuṭṭhitassa kinninnaṃ cittaṃ hotīti? Nibbānaninnaṃ. Vuttañhetaṃ – ‘‘saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhitassa kho, āvuso visākha, bhikkhuno vivekaninnaṃ cittaṃ hoti vivekapoṇaṃ vivekapabbhāra’’nti (ma. ni. 1.464).
已死的人和入定的人,差别在哪里?这个道理经里已经讲过了。就像经中所说:“贤友,一个已经死去、已经命终的人,他的身行已经灭去、已经止息,语行、心行也已经灭去、已经止息,寿命已经耗尽,暖热已经消散,诸根已经毁坏。而一位进入想受灭定的比丘,他的身行也同样已经灭去、已经止息,语行、心行也同样已经灭去、已经止息,但寿命还没有耗尽,暖热还没有消散,诸根还没有毁坏。”巴利
Matassa ca samāpannassa ca ko visesoti? Ayampi attho sutte vuttoyeva. Yathāha – ‘‘yo cāyaṃ, āvuso, mato kālaṅkato, tassa kāyasaṅkhārā niruddhā paṭippassaddhā, vacīsaṅkhārā, cittasaṅkhārā niruddhā paṭippassaddhā, āyu parikkhīṇo, usmā vūpasantā, indriyāni paribhinnāni. Yvāyaṃ bhikkhu saññāvedayitanirodhaṃ samāpanno, tassapi kāyasaṅkhārā niruddhā paṭippassaddhā, vacīsaṅkhārā, cittasaṅkhārā niruddhā paṭippassaddhā, āyu aparikkhīṇo, usmā avūpasantā, indriyāni aparibhinnānī’’ti (ma. ni. 1.457).
在问到“灭尽定是有为吗”这类问题时,不能说它是“有为”,也不能说它是“无为”;不能说它是“世间”,也不能说它是“出世间”。为什么?因为从它的自性来看,它根本不存在。不过,由于正在入定者入定的作用,而被称为“入定者”,所以可以说它是“已成就的”,不能说它是“未成就的”。巴利
Nirodhasamāpatti kiṃ saṅkhatātiādipucchāyaṃ pana ‘‘saṅkhatā’’tipi ‘‘asaṅkhatā’’tipi ‘‘lokiyā’’tipi ‘‘lokuttarā’’tipi na vattabbā. Kasmā? Sabhāvato natthitāya. Yasmā pana samāpajjantassa vasena samāpanno nāma hoti, tasmā nipphannāti vattuṃ vaṭṭati, no anipphannāti.
“ 这样的等至是寂静的,是圣者所亲近的。
就在眼前这一生中,就已经被称为涅槃了。”巴利
‘‘Iti santā samāpatti, ayaṃ ariyanisevitā; Diṭṭheva dhamme nibbānamiti saṅkhamupāgatā’’ti.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47