天耳界清净智的注释
51. Sotadhātuvisuddhiñāṇaniddesavaṇṇanā
3. 慧品义注 · 5 段
103在“天耳界清净智”的解说中,“即使远处的声音”等这段话,是为了给想要修出天耳的初学比丘展示修行方法而说的。其中,“即使远处声音的声相”,指的是远处声音当中的声音。声音本身就是形成“相”的依据,所以叫“声相”。虽然说“远处”,其实也只是指普通耳朵能听到的范围。“粗大的”,指粗重的声音;“微细的”,指细小的声音;“极细的”,指比微细还微细,也就是最微细的意思。这样一来,就把最微细的声音也都包括进去了。想要修出这种智的初学禅修者,应当先进入作为神通基础的禅那,出定之后,用遍作定的心,先从普通耳朵能听到的范围开始,作意远处粗大的声音。比如在森林里狮子等野兽的叫声,在精舍里钟声、鼓声、螺声,沙弥和年轻比丘们尽力诵经的诵经声,平常说话时“尊者,什么?”
“贤友,什么?”这样的声音,鸟声、风声、脚步声、沸腾的水发出的嘶嘶声、太阳下晒干的棕榈叶声、蚂蚁之类发出的声音。就这样,从最粗大的声音开始,依次作意越来越微细的声音。
103. Sotadhātuvisuddhiñāṇaniddese dūrepi saddānantiādi dibbasotaṃ uppādetukāmassa ādikammikassa bhikkhuno upāyasandassanatthaṃ vuttaṃ. Tattha dūrepi saddānaṃ saddanimittanti dūre saddānaṃ antare saddaṃ. Saddoyeva hi nimittakaraṇavasena saddanimittaṃ. ‘‘Dūre’’ti vuttepi pakatisotassa āpāthaṭṭhāneyeva. Oḷārikānanti thūlānaṃ. Sukhumānanti aṇūnaṃ. Saṇhasaṇhānanti saṇhatopi saṇhānaṃ, atisaṇhānanti attho. Etena paramasukhumā saddā vuttā honti. Imaṃ ñāṇaṃ uppādetukāmena ādikammikena jhāyinā abhiññāpādakajjhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya parikammasamādhicittena paṭhamataraṃ pakatisotapathe dūre oḷāriko araññe sīhādīnaṃ saddo āvajjitabbo. Vihāre ghaṇḍisaddo bherisaddo saṅkhasaddo sāmaṇeradaharabhikkhūnaṃ sabbathāmena sajjhāyantānaṃ sajjhāyanasaddo pakatikathaṃ kathentānaṃ ‘‘kiṃ, bhante, kiṃ, āvuso’’tiādisaddo sakuṇasaddo vātasaddo padasaddo pakkuthitaudakassa cicciṭāyanasaddo ātape sussamānatālapaṇṇasaddo kunthakipillikādisaddoti evaṃ sabboḷārikato pabhuti yathākkamena sukhumasukhumasaddā āvajjitabbā.
这样做的时候,还要依次把东、西等十个方向的声相,按前面说的方法,在每个方向上一一作意。作意的时候,对于自己平常耳朵能听到的那些声音,要以平常耳朵为基础,用意识门的心去作意。那些声音对平常心来说本来就已经很明显,而对遍作定的心来说就更加明显。当他这样作意声相时,心想“现在天耳界就要生起了”,于是以那些声音中的某一个为所缘,生起意门转向心。那个心灭去后,有四到五个速行心生起。其中前面三到四个是欲界心,叫做遍作、近行、随顺、种姓;第四个或第五个是安止心,属于色界第四禅。与那个安止心同时生起的智慧,就是天耳界。要让这个天耳界变得稳固有力,就应当以“我在这个范围内听到声音”为念,先限定一个指节大小的范围,然后逐步扩大:从两个指节、四个指节、八个指节,到一拃、一肘;再按内室、露台、精舍、僧园、行乞的村落、国土等范围,一直到轮围山,甚至更远,不断划定范围而扩展。这样证得神通的人,即使不再进入根本禅那,也能以神通智听到落入根本禅那所缘范围内的一切声音。这样听的时候,即使从下方一直到梵天界,螺贝声、大鼓声、小鼓声等同时响成一片,如果他想分别辨认,也能一一分辨:“这是螺贝声,这是大鼓声。”以神通智听到有意义的声音后,再用欲界心去了解其中的意思。天耳界是依平常耳朵生起的,不是对聋人生起。诸师说:后来即使平常耳朵坏了,天耳界也不会坏。
Evaṃ karontena ca puratthimādīsu dasasu disāsu kamena ekekissā disāya saddanimittaṃ vuttanayena manasi kātabbaṃ. Manasi karontena ca ye saddā pakatisotassa suyyanti, tesu pakatisotamodhāya manodvārikena cittena manasi kātabbaṃ. Tassa te saddā pakaticittassāpi pākaṭā honti, parikammasamādhicittassa pana ativiya pākaṭā honti. Tassevaṃ saddanimittaṃ manasikaroto idāni dibbasotadhātu uppajjissatīti tesu saddesu aññataraṃ ārammaṇaṃ katvā manodvārāvajjanaṃ uppajjati, tasmiṃ niruddhe cattāri pañca vā javanāni javanti. Yesaṃ purimāni tīṇi cattāri vā parikammopacārānulomagotrabhunāmakāni kāmāvacarāni, catutthaṃ pañcamaṃ vā appanācittaṃ rūpāvacaracatutthajjhānikaṃ. Tattha yaṃ tena appanācittena saddhiṃ uppannaṃ ñāṇaṃ, ayaṃ dibbasotadhātu. Taṃ thāmagataṃ karontena ‘‘etthantare saddaṃ suṇāmī’’ti ekaṅgulamattaṃ paricchinditvā vaḍḍhetabbaṃ, tato dvaṅgulacaturaṅgulaaṭṭhaṅgulavidatthiratanaantogabbhapamukha- pāsādapariveṇasaṅghārāmagocaragāmajanapadādivasena yāva cakkavāḷaṃ, tato vā bhiyyopi paricchinditvā paricchinditvā vaḍḍhetabbaṃ. Evaṃ adhigatābhiñño esa pādakajjhānārammaṇena phuṭṭhokāsabbhantaragate sadde puna pādakajjhānaṃ asamāpajjitvāpi abhiññāñāṇena suṇātiyeva. Evaṃ suṇanto ca sacepi yāvabrahmalokā saṅkhabheripaṇavādisaddehi ekakolāhalaṃ hoti, pāṭiyekkaṃ vavatthāpetukāmatāya sati ‘‘ayaṃ saṅkhasaddo, ayaṃ bherisaddo’’ti vavatthāpetuṃ sakkotiyeva. Abhiññāñāṇena sute sātthake sadde pacchā kāmāvacaracittena atthaṃ jānāti. Dibbasotaṃ pakatisotavatoyeva uppajjati, no badhirassa. Pacchā pakatisote vinaṭṭhepi dibbasotaṃ na vinassatīti vadanti.
天耳界:这里说“天”,是因为和天相似。诸天神的耳界,是由善业所生,不被胆汁、痰、血等阻碍,因为远离了随烦恼,所以即使很远也能接收所缘,这就是清净的净色耳界,也就是天耳。而这位比丘由精进修行之力所生起的智耳界,也和它一样,所以因为与天相似,就叫作“天”。另外,因为是通过天住而获得的,而且自身也依止天住,所以也叫“天”;因为能听闻,且没有命根的作用,所以叫耳界;因为能执行耳界的功能,所以也似耳界,故也叫耳界。以这天耳界。清净的:纯净无随烦恼的。超越人性的:超越人的范围而闻声,故超越人的肉耳界,超然而住。闻二种声:闻两种声音。哪两种?天声和人声,即天人和人的声音。以此可知部分范围。或远或近:无论远至他方轮围之声,或近至乃至依止自身而住之虫声,彼皆能闻。以此可知无余范围。
So dibbāya sotadhātuyāti ettha dibbasadisattā dibbā. Devānañhi sucaritakammābhinibbattā pittasemharudhirādīhi apalibuddhā upakkilesavimuttatāya dūrepi ārammaṇasampaṭicchanasamatthā dibbā pasādasotadhātu hoti. Ayañcāpi imassa bhikkhuno vīriyabhāvanābalanibbattā ñāṇasotadhātu tādisāyevāti dibbasadisattā dibbā. Apica dibbavihāravasena paṭiladdhattā, attanā ca dibbavihārasannissitattāpi dibbā, savanaṭṭhena nijjīvaṭṭhena ca sotadhātu, sotadhātukiccakaraṇena ca sotadhātu viyātipi sotadhātu. Tāya dibbāya sotadhātuyā. Visuddhāyāti parisuddhāya nirupakkilesāya. Atikkantamānusikāyāti manussūpacāraṃ atikkamitvā saddasavanena mānusikaṃ maṃsasotadhātuṃ atikkantāya vītivattitvā ṭhitāya. Ubho sadde suṇātīti dve sadde suṇāti. Katame dve? Dibbe ca mānuse ca, devānañca manussānañca saddeti vuttaṃ hoti. Etena padesapariyādānaṃ veditabbaṃ. Ye dūre santike cāti ye saddā dūre paracakkavāḷepi, ye ca santike antamaso sadehasannissitapāṇakasaddāpi, te suṇātīti vuttaṃ hoti. Etena nippadesapariyādānaṃ veditabbanti.