神变智的详细解释之注释
50. Iddhividhañāṇaniddesavaṇṇanā
3. 慧品义注 · 14 段
101101. 在神变智的说明中,“于此,比丘”指的是在这个教法中的比丘。“具足欲定与勤行”——这里,以欲为因的定,或者以欲为增上主的定,就是欲定;这是指以“想要做”的欲作为主导而获得的定的同义词。作为勤的行,就是勤行;这是指成就四种作用的正勤精进的同义词。因为能成就四种作用,所以用了复数形式。“具足”就是具备欲定和勤行。“神足”:从成就的角度来说,或者从“众生由此而成就、增长、达到殊胜”的角度来说,称为“神”——也就是近行定等善心相应的欲定和勤行,以这些作为安住的基础,就是“足”;意思是其余的心和心所的集合。如《神足分别·经分别》中说:“神足,就是处于那种状态者的受蕴……中略……识蕴。”(《分别论》434)《阿毗达摩分别》中也说:“神足,就是处于那种状态者的触、受……中略……策励、不散乱。”(《分别论》447)因此,对于“其余的心、心所集合”,应该这样理解:在欲、定、勤行中,把每一法单独作为“神”,再连同其余二者,用“其余”一词来表述。这样,四蕴以及触等一切法都被包含在其中了。按照这个方式,其余各处也应该这样理解。就像以欲为主导而获得的定称为“欲定”一样,以精进为主导而获得的定称为“精进定”,以心为主导而获得的定称为“心定”,以观为主导而获得的定称为“观定”。同样地,在每一个神足中,以欲为首、以精进为首、以心为首、以观为首的三法,既是“神”,也是“神足”;而其余相应的四蕴,只是“神足”而非“神”。又或者,因为这各组三法,只有与相应的四蕴一起才能成就,离开它们就不能成就,所以按照这个道理,一切四蕴也都以“成就”之义而称为“神”,也应该知道以“安立”之义而称为“足”。
101. Iddhividhañāṇaniddesaṃ idha bhikkhūti imasmiṃ sāsane bhikkhu. Chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgatanti ettha chandahetuko samādhi, chandādhiko vā samādhi chandasamādhi, kattukamyatāchandaṃ adhipatiṃ karitvā paṭiladdhasamādhissetaṃ adhivacanaṃ. Padhānabhūtā saṅkhārā padhānasaṅkhārā, catukiccasādhakassa sammappadhānavīriyassetaṃ adhivacanaṃ. Catukiccasādhanavasena bahuvacanaṃ kataṃ. Samannāgatanti chandasamādhinā ca padhānasaṅkhārehi ca upetaṃ. Iddhipādanti nipphattipariyāyena vā ijjhanaṭṭhena, ijjhanti etāya sattā iddhā vuddhā ukkaṃsagatā hontīti iminā vā pariyāyena iddhīti saṅkhaṃ gatānaṃ upacārajjhānādikusalacittasampayuttānaṃ chandasamādhipadhānasaṅkhārānaṃ adhiṭṭhānaṭṭhena pādabhūtaṃ sesacittacetasikarāsinti attho. Vuttañhi iddhipādavibhaṅge suttantabhājanīye ‘‘iddhipādoti tathābhūtassa vedanākkhandho…pe… viññāṇakkhandho’’ti (vibha. 434). Abhidhammabhājanīye ca ‘‘iddhipādoti tathābhūtassa phasso vedanā…pe… paggāho avikkhepo’’ti (vibha. 447) vuttaṃ. Tasmā ‘‘sesacittacetasikarāsi’’nti ettha? Chandasamādhipadhānasaṅkhāresu ekekaṃ iddhiṃ katvā dvīhi dvīhi saha sesavacanaṃ katanti veditabbaṃ. Evañhi cattāro khandhā sabbe ca phassādayo dhammā saṅgahitā honti. Iminā nayena sesesupi attho veditabbo. Yatheva hi chandaṃ adhipatiṃ karitvā paṭiladdhasamādhi chandasamādhīti vutto, evaṃ vīriyaṃ cittaṃ vīmaṃsaṃ adhipatiṃ karitvā paṭiladdhasamādhi vīmaṃsāsamādhīti vuccati. Evamekekasmiṃ iddhipāde chandādayo vīriyādayo cittādayo vīmaṃsādayoti tayo tayo dhammā iddhīpi honti iddhipādāpi, sesā pana sampayuttakā cattāro khandhā iddhipādāyeva . Yasmā vā ime tayo tayo dhammā sampayuttakehi catūhi khandhehi saddhiṃyeva ijjhanti, na vinā tehi, tasmā tena pariyāyena sabbe cattāropi khandhā ijjhanaṭṭhena iddhi nāma honti, patiṭṭhaṭṭhena pādā nāmātipi veditabbaṃ.
在“具足精进定与勤行”这句话里,“精进”和“勤行”其实是同一个东西。那为什么分成两种来说呢?先举出“精进”,是为了显示精进的主导作用;再说“勤行”,是为了显示它同样能成就四种作用。正因为这样分成两种来说,这里也就说有三法一组、三法一组。不过有些论师说:“《分别论》里讲‘神,就是那些法的成就、成功、成就状态、成功状态’,所以‘神’不是实成,‘神足’才是实成。”但在这里,神和神足都被确定为实成,是以自相触证来决断的。应当知道,“成就”“成功”等说法,只是依成就的状态而说的法。
Vīriyasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgatanti ettha pana vīriyanti ca padhānasaṅkhāroti ca ekoyeva. Kasmā dvidhā vuttanti ce? Vīriyassa adhipatibhāvadassanavasenettha paṭhamaṃ vīriyaggahaṇaṃ kataṃ, tasseva catukiccasādhakattadassanatthaṃ padhānasaṅkhāravacanaṃ kataṃ. Evaṃ dvidhā vuttattā eva cetthāpi tayo tayo dhammāti vuttaṃ. Keci pana ‘‘vibhaṅge ‘iddhīti yā tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ iddhi samiddhi ijjhanā samijjhanā’ti (vibha. 434) vuttattā iddhi nāma anipphannā, iddhipādo nipphanno’’ti vadanti. Idha pana iddhipi iddhipādopi nipphanno lakkhaṇabbhāhatoti sanniṭṭhānaṃ kataṃ. Iddhi samiddhītiādīhi ijjhanākārena dhammā eva vuttāti veditabbaṃ.
“修习”就是反复练习。就像《经分别》(《分别论》431等)里所说的那样,这里的神足修习也纯粹是世间层面的。所以,想成就神变的人若修世间神足,先在地遍等八种遍处上证得八等至、达到更高的自在,然后便以十四种方式调练心:顺遍、逆遍、顺逆遍;顺禅、逆禅、顺逆禅;跳禅、跳遍、跳禅与遍;跳支、跳所缘、跳支与所缘;确定支、确定所缘。以这十四种方式调练心之后,再以欲为主、精进为主、心为主、观为主,反复入禅。也有人主张还应该有“确定支与所缘”这一项。不过,对于具足前因、只在遍处上熟练了四种禅那并获得自在的人来说,也可以修。他在修每一种神足定时,会确立“为了让尚未生起的恶不善法不生起……”等四种精进,并且了解了退减与增长之后,确立精进的平衡。他这样在四种神足中反复修心,就能成就神变。
Bhāvetīti āsevati. Suttantabhājanīye (vibha. 431 ādayo) viya idhāpi iddhipādabhāvanā lokiyā eva. Tasmā iddhividhaṃ tāva sampādetukāmo lokiyaṃ iddhipādaṃ bhāvento pathavīkasiṇādīsu aṭṭhasu kasiṇesu adhikatavasippattaaṭṭhasamāpattiko kasiṇānulomato kasiṇapaṭilomato kasiṇānulomapaṭilomato jhānānulomato jhānapaṭilomato jhānānulomapaṭilomato jhānukkantikato kasiṇukkantikato jhānakasiṇukkantikato aṅgasaṅkantikato ārammaṇasaṅkantikato aṅgārammaṇasaṅkantikato aṅgavavatthānato ārammaṇavavatthānatoti imehi cuddasahi ākārehi cittaṃ paridametvā chandasīsavīriyasīsacittasīsavīmaṃsāsīsavasena punappunaṃ jhānaṃ samāpajjati. Aṅgārammaṇavavatthānampi keci icchanti. Pubbahetusampannena pana kasiṇesu catukkajjhānamatte ciṇṇavasināpi kātuṃ vaṭṭatīti taṃ taṃ iddhipādaṃ samādhiṃ bhāvento ‘‘anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāyā’’tiādikaṃ (vibha. 432) catuppakāraṃ vīriyaṃ adhiṭṭhāti, tassa ca hānivuddhiyo ñatvā vīriyasamataṃ adhiṭṭhāti. So evaṃ catūsu iddhipādesu cittaṃ paribhāvetvā iddhividhaṃ sampādeti.
“在四种神足中……”等句里,“他”指已经修习四种神足的比丘。“在四种神足中修心”,意思是:反复以欲等每一种作为主导,通过进入禅那的方式,在那些神足中修心,也就是让心熟习欲等。“调练”就是让心没有障碍。前一句是后一句的原因,因为已经修习的心就是已经被调练的心。“令柔软”就是让这样调伏的心达到自在。能自在运转的心,就称为“柔软”。“令堪任”就是让心适合做事、能够做事。柔软的心就像善加冶炼的黄金一样堪任,而这里所说的堪任,是指堪任神通变化。这里的“他”指已经修习心的比丘。之所以说“将身并合于心”等,是为了显示在修神变时,为了让心如意行走能够成就而作的用功方法。其中,“将身并合于心”,就是把自己的生身并合于基本定心中,投入、安立,意思是令身随心而转。这样做对于以不可见之身行走是有帮助的。“将心并合于身”,就是将基本定心并合于自己的生身中,安立,意思是令心随身而转。这样做对于以可见之身行走是有帮助的。也有读作“等持”的,意思是安立。“以身调心”,就是执取基本定心而安置于生身,令心随身转,这是“将心并合于身”的同义语。“以心调身”,就是执取生身而安置于基本定心,令身随心转,这是“将身并合于心”的同义语。“决意”,就是“愿如此”而决意。说“调转”,是为了解释“并合”的意思;说“决意”,是为了解释“调转”的意思。因为“并合”是根本词,“调转”和“决意”是解释它的词,所以只就这两个词而说“调转后”“决意后”,没有说“并合后”。
Soimesu catūsu iddhipādesūtiādīsu soti so bhāvitacaturiddhipādo bhikkhu. Catūsu iddhipādesu cittaṃ paribhāvetīti punappunaṃ chandādīsu ekekaṃ adhipatiṃ katvā jhānasamāpajjanavasena tesu cittaṃ paribhāveti nāma, chandādivāsanaṃ gāhāpetīti attho. Paridametīti nibbisevanaṃ karoti. Purimaṃ pacchimassa kāraṇavacanaṃ. Paribhāvitañhi cittaṃ paridamitaṃ hotīti. Muduṃ karotīti tathā dantaṃ cittaṃ vasippattaṃ karoti. Vase vattamānañhi cittaṃ ‘‘mudū’’ti vuccati. Kammaniyanti kammakkhamaṃ kammayoggaṃ karoti. Mudu hi cittaṃ kammaniyaṃ hoti sudhantamiva suvaṇṇaṃ, idha pana iddhividhakammakkhamaṃ. Soti so paribhāvitacitto bhikkhu. Kāyampi citte samodahatītiādi iddhikaraṇakāle yathāsukhaṃ cittacārassa ijjhanatthaṃ yogavidhānaṃ dassetuṃ vuttaṃ. Tattha kāyampi citte samodahatīti attano karajakāyampi pādakajjhānacitte samodahati paveseti āropeti, kāyaṃ cittānugatikaṃ karotīti attho. Evaṃ karaṇaṃ adissamānena kāyena gamanassa upakārāya hoti. Cittampi kāye samodahatīti pādakajjhānacittaṃ attano karajakāye samodahati āropeti , cittampi kāyānugatikaṃ karotīti attho. Evaṃ karaṇaṃ dissamānena kāyena gamanassa upakārāya hoti. Samādahatītipi pāṭho, patiṭṭhāpetīti attho. Kāyavasena cittaṃ pariṇāmetīti pādakajjhānacittaṃ gahetvā karajakāye āropeti kāyānugatikaṃ karoti, idaṃ cittaṃ kāye samodahanassa vevacanaṃ. Cittavasena kāyaṃ pariṇāmetīti karajakāyaṃ gahetvā pādakajjhānacitte āropeti, cittānugatikaṃ karoti, idaṃ kāyaṃ citte samodahanassa vevacanaṃ. Adhiṭṭhātīti ‘‘evaṃ hotū’’ti adhiṭṭhāti. Samodahanassa atthavivaraṇatthaṃ pariṇāmo vutto, pariṇāmassa atthavivaraṇatthaṃ adhiṭṭhānaṃ vuttaṃ. Yasmā samodahatīti mūlapadaṃ, pariṇāmeti adhiṭṭhātīti tassa atthaniddesapadāni , tasmā tesaṃ dvinnaṃyeva padānaṃ vasena pariṇāmetvāti adhiṭṭhahitvāti vuttaṃ, na vuttaṃ samodahitvāti.
“让乐想与轻想进入身体后而安住”,意思是:与第四禅同时生起的乐想和轻想一起,以入定的方式让它们进入并渗入这个由父母所生的身体,然后安住其中。当这些想进入他的身体时,他这个由父母所生的身体也会像棉絮一样轻快。“他”指的是已经完成修行准备的比丘。“以这样修习的心”:这是一个表示状态的具格用法,说明“以这种状态存在”;也可以理解为表示原因,意思是“以这样修习的心作为因”。“清净”:因为舍和念达到清净的状态而清净。正因为清净,所以“洁白”,意思是极其光明。“为了神变智”:为了神变这一类,或者为了神变的各种变化,也就是为了这种智。“引导心”:那位比丘在神通的基础心已经生起时,按照上面所说的方式,为了证得神变智,而引导遍作的心,把它从遍的所缘上移开,引向神变。“倾向”:让心朝向应当证得的神变,向神变倾斜。“他”就是已经这样引导心的比丘。“种种”:多种多样。“神变”:神变这一类,或者神变的各种变化。“体验”:亲自经历,也就是接触、证悟、达到。
Sukhasaññañca lahusaññañca kāye okkamitvā viharatīti catutthajjhānena sahajātasukhasaññañca lahusaññañca samāpajjanavasena karajakāye okkamitvā pavesetvā viharati. Tāya saññāya okkantakāyassa panassa karajakāyopi tūlapicu viya lahuko hoti. Soti so katayogavidhāno bhikkhu. Tathābhāvitena cittenāti itthambhūtalakkhaṇe karaṇavacanaṃ, hetuatthe vā, tathābhāvitena cittena hetubhūtenāti attho. Parisuddhenāti upekkhāsatipārisuddhibhāvato parisuddhena. Parisuddhattāyeva pariyodātena, pabhassarenāti attho. Iddhividhañāṇāyāti iddhikoṭṭhāse, iddhivikappe vā ñāṇatthāya. Cittaṃ abhinīharatīti so bhikkhu vuttappakāravasena tasmiṃ citte abhiññāpādake jāte iddhividhañāṇādhigamatthāya parikammacittaṃ abhinīharati, kasiṇārammaṇato apanetvā iddhividhābhimukhaṃ peseti. Abhininnāmetīti adhigantabbaiddhipoṇaṃ iddhipabbhāraṃ karoti. Soti so evaṃ katacittābhinīhāro bhikkhu. Anekavihitanti anekavidhaṃ nānappakārakaṃ. Iddhividhanti iddhikoṭṭhāsaṃ, iddhivikappaṃ vā. Paccanubhotīti paccanubhavati, phasseti sacchikaroti pāpuṇātīti attho.
102102. 现在为了说明它的种种不同形态,说了“一身”等话。其中,“一身”:在修神变之前,按原本的状态是一身。“成为多身”:想去众人跟前经行,或者想诵经,或者想问问题,就变成一百身、一千身。那么,他怎么能做到这样呢?先把作为神通基础、足处的法修成,进入神通基础禅那,出定后,如果想变成一百身,就作意“我是一百身,我是一百身”作为前行准备,再进入基础禅那,出定后决意。与决意心同时,就成了一百身。一千身等也是这样。如果这样还不成功,就再作前行准备,第二次入定、出定后决意。因为《相应部注》里说:“可以入定一次或两次。”其中,基础禅那心以似相为所缘;前行准备的心则以一百身或一千身为所缘。而且那些只是从颜色方面来说,不是从概念方面来说。决意心也同样以一百身或一千身为所缘,它像初安止心紧接种姓心之后那样,只生起一次,是色界第四禅那的心。那些众多化出来的身,因为没有特别设定区别,所以化出来的就和有神通的人本身一样。无论是行、住、坐、卧等威仪,还是说话、沉默等,有神通的人做什么,他们就做什么。但如果他想化作各种不同的形态:有的在少年期,有的在中年期,有的在老年期;同样,长发、半秃、全秃、杂发,半红袈裟、黄袈裟;有的在诵文句,有的在说法,有的在唱诵,有的在提问,有的在答问,有的在染衣,有的在煮染料,有的在缝衣,有的在洗衣等等;或者想化作其他种种形态,他就从基础禅那出定,按“愿这些比丘是少年期”这样的方式作前行准备,再入定,出定后决意。与决意心同时,就正好变成想要的那种形态。“变成多身之后又成为一身”等,也是同样的道理。但这里有一个差别:这位比丘这样化作多身之后,又想到“我要独自一人经行、诵经、问问题”,或者出于少欲之心,想到“这个住处比丘很少,如果有人来了,看见这么多一模一样的比丘,一定会知道‘这肯定是长老的威神之力’”,于是中途生起“我成为一人”的意愿;他就进入基础禅那,出定后作“我成为一人”的前行准备,再入定,出定后决意“我成为一人”。与决意心同时,就成为一人。如果不这样做,那么到了所限定的时间,自己就会恢复成一人。
102. Idānissa anekavihitabhāvaṃ dassento ekopi hutvātiādimāha. Tattha ekopi hutvāti iddhikaraṇato pubbe pakatiyā ekopi hutvā. Bahudhā hotīti bahunnaṃ santike caṅkamitukāmo vā, sajjhāyaṃ vā kattukāmo, pañhaṃ vā pucchitukāmo hutvā satampi sahassampi hoti. Kathaṃ panāyamevaṃ hoti? Iddhiyā bhūmipādapadamūlabhūte dhamme sampādetvā abhiññāpādakajjhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya sace sataṃ icchati, ‘‘sataṃ homi sataṃ homī’’ti parikammaṃ katvā puna pādakajjhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya adhiṭṭhāti. Adhiṭṭhānacittena saheva sataṃ hoti. Sahassādīsupi eseva nayo. Sace evaṃ na ijjhati, puna parikammaṃ katvā dutiyampi samāpajjitvā vuṭṭhāya adhiṭṭhātabbaṃ. Saṃyuttaṭṭhakathāyañhi ‘‘ekavāraṃ dvevāraṃ samāpajjituṃ vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. Tattha pādakajjhānacittaṃ nimittārammaṇaṃ, parikammacittāni satārammaṇāni vā sahassārammaṇāni vā. Tāni ca kho vaṇṇavaseneva, no paṇṇattivasena. Adhiṭṭhānacittampi tatheva satārammaṇaṃ vā sahassārammaṇaṃ vā, taṃ paṭhamappanācittamiva gotrabhuanantaraṃ ekameva uppajjati rūpāvacaracatutthajjhānikaṃ . Tattha ye te bahū nimmitā, te aniyametvā nimmitattā iddhimatā sadisāva honti. Ṭhānanisajjādīsu vā bhāsitatuṇhībhāvādīsu vā yaṃ yaṃ iddhimā karoti, taṃtadeva karonti. Sace pana nānāvaṇṇe kātukāmo hoti, keci paṭhamavaye keci majjhimavaye keci pacchimavaye, tathā dīghakese upaḍḍhamuṇḍamuṇḍe missakakese upaḍḍharattacīvare paṇḍukacīvare padabhāṇadhammakathāsarabhaññapañhapucchanapañhavissajjanarajanapacanacīvarasibbanadhovanādīni karonte, aparepi vā nānappakārake kātukāmo hoti, tena pādakajjhānato vuṭṭhāya ‘‘ettakā bhikkhū paṭhamavayā hontū’’tiādinā nayena parikammaṃ katvā puna samāpajjitvā vuṭṭhāya adhiṭṭhātabbaṃ. Adhiṭṭhānacittena saddhiṃ icchitappakārāyeva hontīti. Esa nayo ‘‘bahudhāpi hutvā eko hotī’’tiādīsu. Ayaṃ pana viseso – iminā hi bhikkhunā evaṃ bahubhāvaṃ nimminitvā puna ‘‘ekova hutvā caṅkamissāmi, sajjhāyaṃ karissāmi, pañhaṃ pucchissāmī’’ti cintetvā vā ‘‘ayaṃ vihāro appabhikkhuko, sace keci āgamissanti, kuto ime ettakā ekasadisā bhikkhū addhā therassa esānubhāvoti maṃ jānissantī’’ti appicchatāya vā antarāva ‘‘eko homī’’ti icchantena pādakajjhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya ‘‘eko homī’’ti parikammaṃ katvā puna samāpajjitvā vuṭṭhāya ‘‘eko homī’’ti adhiṭṭhātabbaṃ . Adhiṭṭhānacittena saddhiṃyeva eko hoti. Evaṃ akaronto pana yathāparicchinnakālavasena sayameva eko hoti.
“显现”就是让事物变得明显。“隐匿”就是让事物变得隐蔽。也可以和前面的话连起来理解:体验显现,体验隐匿。在这里,这位有神通的人如果想显现,就让黑暗变成光明,让被遮住的东西露出来,或者让不在眼前的东西出现在眼前。怎么做呢?他想让自己或别人——即使原本被遮住或站在远处——也能被看见,就从基础禅那出定,作意“这里黑暗要变成光明”,或“这里被遮住的要露出来”,或“这里不在眼前的要出现在眼前”,作完准备功夫后,按照前面说的方法决意。决意的同时,就按照决意的那样变成现实。别人即使站在远处也能看见,自己想看也能看见。如果想隐匿,就让光明变成黑暗,让没遮住的变成被遮住,或者让在眼前的变成不在眼前。怎么做呢?他想让自己或别人——即使原本没被遮住或站在近处——也不被看见,就从基础禅那出定,作意“这里光明的地方要变成黑暗”,或“这里没遮住的要变成被遮住”,或“这里在眼前的要变成不在眼前”,作完准备功夫后,按照前面说的方法决意。决意的同时,就按照决意的那样变成现实。别人即使站在近处也看不见,自己不想看也看不见。另外,一切明显的示现都叫“显现”,不明显的示现都叫“隐匿”。其中,在明显的示现里,神通和具有神通的人都能被看出来,这要用双神变来说明。在不明显的示现里,只能看出神通,看不出具有神通的人,这要用《大迦叶经》和《梵天邀请经》来说明。
Āvibhāvanti pākaṭabhāvaṃ karotīti attho. Tirobhāvanti paṭicchannabhāvaṃ karotīti attho. Āvibhāvaṃ paccanubhoti, tirobhāvaṃ paccanubhotīti purimena vā sambandho. Tatrāyaṃ iddhimā āvibhāvaṃ kattukāmo andhakāraṃ vā ālokaṃ karoti, paṭicchannaṃ vā vivaṭaṃ karoti, anāpāthaṃ vā āpāthaṃ karoti. Kathaṃ? Ayañhi yathā paṭicchannopi dūre ṭhitopi vā dissati, evaṃ attānaṃ vā paraṃ vā kattukāmo pādakajjhānato vuṭṭhāya ‘‘idaṃ andhakāraṃ ālokajātaṃ hotū’’ti vā, ‘‘idaṃ paṭicchannaṃ vivaṭaṃ hotū’’ti vā, ‘‘idaṃ anāpāthaṃ āpāthaṃ hotū’’ti vā āvajjitvā parikammaṃ katvā vuttanayeneva adhiṭṭhāti. Saha adhiṭṭhānā yathādhiṭṭhitameva hoti. Pare dūre ṭhitāpi passanti, sayampi passitukāmo passati. Tirobhāvaṃ kattukāmo pana ālokaṃ vā andhakāraṃ karoti, appaṭicchannaṃ vā paṭicchannaṃ, āpāthaṃ vā anāpāthaṃ karoti. Kathaṃ? Ayañhi yathā appaṭicchannopi samīpe ṭhitopi vā na dissati, evaṃ attānaṃ vā paraṃ vā kattukāmo pādakajjhānā vuṭṭhahitvā ‘‘idaṃ ālokaṭṭhānaṃ andhakāraṃ hotū’’ti vā, ‘‘idaṃ appaṭicchannaṃ paṭicchannaṃ hotū’’ti vā, ‘‘idaṃ āpāthaṃ anāpāthaṃ hotū’’ti vā āvajjitvā parikammaṃ katvā vuttanayeneva adhiṭṭhāti. Saha adhiṭṭhānā yathādhiṭṭhitameva hoti. Pare samīpe ṭhitāpi na passanti, sayampi apassitukāmo na passati. Apica sabbampi pākaṭapāṭihāriyaṃ āvibhāvo nāma, apākaṭapāṭihāriyaṃ tirobhāvo nāma. Tattha pākaṭapāṭihāriye iddhipi paññāyati iddhimāpi. Taṃ yamakapāṭihāriyena dīpetabbaṃ. Apākaṭapāṭihāriye iddhiyeva paññāyati, na iddhimā. Taṃ mahakasuttena (saṃ. ni. 4.346) ca brahmanimantanikasuttena (ma. ni. 1.501 ādayo) ca dīpetabbaṃ.
“穿墙”是指墙的另一边,也就是墙的对面。这个说法同样适用于“穿墙壁”和“穿山”。“墙”指房屋的墙壁。“墙壁”指房屋、寺院、村落等的围墙。“山”指土山或石山。“无碍”是指不粘着、不被挡住。就像在虚空中一样。想要这样行走的比丘,要先进入虚空遍的禅定,出定后把心转向墙、墙壁或山,作好准备工作后决意:“愿它成为虚空。”它就会变成虚空。如果想向下走或向上走,它就会变成中空的;如果想穿透过去,它就会出现孔洞。他就在那里无碍地行走。不过,如果这位比丘在决意行走的途中,有山或树突然出现,那还需要重新入定再决意吗?这没有过失。因为再次入定决意,就像在亲教师面前重新求取依止一样。但由于这位比丘已经决意“愿它成为虚空”,所以它确实就是虚空。凭先前决意的力量,途中不可能出现另一座由时节所生的山或树。如果是由其他有神通的人变化出来的,那么先变化出来的那个更强。他就应该从上方或下方过去。
Tirokuṭṭanti parakuṭṭaṃ, kuṭṭassa parabhāganti vuttaṃ hoti. Esa nayo tiropākāratiropabbatesu. Kuṭṭoti ca gehabhitti. Pākāroti gehavihāragāmādīnaṃ parikkhepapākāro. Pabbatoti paṃsupabbato vā pāsāṇapabbato vā. Asajjamānoti alaggamāno. Seyyathāpi ākāseti ākāse viya. Evaṃ gantukāmena pana ākāsakasiṇaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya kuṭṭaṃ vā pākāraṃ vā pabbataṃ vā āvajjitvā kataparikammena ‘‘ākāso hotū’’ti adhiṭṭhātabbo, ākāsova hoti. Adho otaritukāmassa, uddhaṃ vā ārohitukāmassa susiro hoti, vinivijjhitvā gantukāmassa chiddo. So tattha asajjamāno gacchati. Sace panassa bhikkhuno adhiṭṭhahitvā gacchantassa antarā pabbato vā rukkho vā uṭṭheti, kiṃ puna samāpajjitvā adhiṭṭhātabbanti? Doso natthi. Puna samāpajjitvā adhiṭṭhānañhi upajjhāyassa santike nissayaggahaṇasadisaṃ hoti. Iminā pana bhikkhunā ‘‘ākāso hotū’’ti adhiṭṭhitattā ākāso hotiyeva. Purimādhiṭṭhānabaleneva cassa antarā añño pabbato vā rukkho vā utumayo uṭṭhahissatīti aṭṭhānametaṃ. Aññena iddhimatā nimmite pana paṭhamaṃ nimmānaṃ balavaṃ hoti. Itarena tassa uddhaṃ vā adho vā gantabbaṃ.
在地中也能出没:这里“出”是浮上来,“没”是沉下去,浮出和沉入合起来就叫“出没”。想做这件事的人,先进入水遍的禅定,出定后划定范围:“愿这一片地方的地变成水。”作好准备功夫后,按照前面说的方法决意。决意的同时,在划定的范围内,地就变成了水。他在那里浮出沉入,就像在水里一样。不只是浮出沉入,洗澡、喝水、洗脸、洗东西等等,他想做什么就做什么。而且不只是能变成水,酥油、油、蜂蜜、糖浆等,他想变成什么,就作意:“愿这些变成这样这样的分量。”作好准备功夫后决意,就按照决意的那样实现。取出来放进容器里时,酥油还是酥油,油等还是油等,水还是水。他想浸湿才浸湿,不想浸湿就不会浸湿。而且那片地只对这位比丘来说是水,对其他的人来说还是地。在那里,人们用脚走也行,乘车等通行也行,照样耕地等等。如果这位比丘希望“让他们也看到是水”,那也能变成水。不过,超过限定的时间之后,除了原本就在罐子、池塘等处的水保留之外,其余被划定的区域还是恢复成地。
Pathaviyāpi ummujjanimujjanti ettha ummujjanti uṭṭhānaṃ, nimujjanti saṃsīdanaṃ, ummujjañca nimujjañca ummujjanimujjaṃ. Evaṃ kattukāmena pana āpokasiṇaṃ samāpajjitvā uṭṭhāya ‘‘ettake ṭhāne pathavī udakaṃ hotū’’ti paricchinditvā parikammaṃ katvā vuttanayeneva adhiṭṭhātabbaṃ. Saha adhiṭṭhānā yathāparicchinne ṭhāne pathavī udakameva hoti. So tattha ummujjanimujjaṃ karoti seyyathāpi udake. Na kevalañca ummujjanimujjameva, nhānapānamukhadhovanabhaṇḍakadhovanādīsu yaṃ yaṃ icchati, taṃ taṃ karoti. Na kevalañca udakameva karoti, sappitelamadhuphāṇitādīsupi yaṃ yaṃ icchati, taṃ taṃ ‘‘idañcidañca ettakaṃ hotū’’ti āvajjitvā parikammaṃ katvā adhiṭṭhahantassa yathādhiṭṭhitameva hoti. Uddharitvā bhājanagataṃ karontassa sappi sappiyeva hoti, telādīni telādīniyeva, udakaṃ udakameva. So tattha temitukāmova temeti, na temitukāmo na temeti. Tasseva ca sā pathavī udakaṃ hoti, sesajanassa pathavīyeva. Tattha manussā pattikāpi gacchanti, yānādīhipi gacchanti, kasikammādīnipi karontiyeva. Sace panāyaṃ ‘‘tesampi udakaṃ hotū’’ti icchati, hotiyeva. Paricchinnakālaṃ pana atikkamitvā yaṃ pakatiyā ghaṭataḷākādīsu udakaṃ, taṃ ṭhapetvā avasesaṃ paricchinnaṭṭhānaṃ pathavīyeva hoti.
在水上也能行走而不沉没。这里说的是:如果踩到水会陷下去,那就叫“破”;反过来不会陷下去,就叫“不破”。想这样行走的人,要先进入地遍的禅定,出定后划定一个范围,心想“在这个范围内,水要变成地”,做好准备工作后,再按照前面说的方法下定决心。决心一下,所划范围内的水就真的变成了地。他在上面行走,就像走在陆地上一样。不只是能走,他想用什么姿势就用什么姿势。而且不只是能把水变成地,他想把水变成宝石、黄金、山、树等等,只要按照前面说的方法作意并下定决心,就会随着他的决心变成那样。不过,这水变成地只是对他自己而言,对其他人来说还是水。鱼、龟、水鸟等还是照常在水里自由游动。如果他想让其他人也看到那个地方是地,也能做到。但是一旦超过了限定的时间,就又会变回水。
Udakepi abhijjamāne gacchatīti ettha yaṃ udakaṃ akkamitvā saṃsīdati, taṃ bhijjamānanti vuccati, viparītaṃ abhijjamānaṃ. Evaṃ gantukāmena pana pathavīkasiṇaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya ‘‘ettake ṭhāne udakaṃ pathavī hotū’’ti paricchinditvā parikammaṃ katvā vuttanayeneva adhiṭṭhātabbaṃ. Saha adhiṭṭhānā yathāparicchinnaṭṭhāne udakaṃ pathavīyeva hoti. So tattha gacchati seyyathāpi pathaviyaṃ. Na kevalañca gacchati, yaṃ yaṃ iriyāpathaṃ icchati, taṃ taṃ kappeti. Na kevalañca pathavimeva karoti, maṇisuvaṇṇapabbatarukkhādīsupi yaṃ yaṃ icchati, taṃ taṃ vuttanayeneva āvajjitvā adhiṭṭhāti, yathādhiṭṭhitameva hoti. Tasseva ca taṃ udakaṃ pathavī hoti, sesajanassa udakameva . Macchakacchapā ca udakakākādayo ca yathāruci vicaranti. Sace panāyaṃ aññesampi manussānaṃ taṃ pathaviṃ kātuṃ icchati, karotiyeva. Yathāparicchinnakālātikkamena pana udakameva hoti.
“也在空中结跏趺坐而行”的意思是:他在虚空中,以双腿盘结的坐姿四处行走。“有翼之鸟”是指翅膀完整的鸟,不是翅膀还没长全或者被剪掉翅膀的鸟。那样的鸟是没办法在空中飞行的。所以,想这样在空中行走的人,要先进入地遍禅定,出定以后,如果想坐着走,就划定一个跏趺坐那么大的范围;如果想躺着走,就划定一张床那么大的范围;如果想迈步走,就划定一条路那么大的范围。这样按照需要划定范围后,就按前面说的方法决意:“变成大地。”决意一完成,那里就真的变成大地。而且,想在空中行走的比丘,还必须获得天眼。为什么呢?因为途中会有由时节变化而出现的山、树之类,或者有龙、金翅鸟等出于嫉妒而变现出来的东西,为了能看见它们,就需要天眼。看见之后又该怎么做呢?要进入根本禅定,出定后作意“变成虚空”,完成准备工作后再决意。另外,为了看清该在哪里降落,也必须具备天眼。因为如果他在不合适的地方降落,比如在浴场或村口,就会被大众看得清清楚楚。所以要用天眼观察,避开不合适的地方,在合适的地方降落。
Ākāsepi pallaṅkena kamatīti antalikkhe samantato ūrubaddhāsanena gacchati. Pakkhī sakuṇoti pakkhehi yutto sakuṇo, na aparipuṇṇapakkho lūnapakkho vā. Tādiso hi ākāse gantuṃ na sakkoti. Evamākāse gantukāmena pana pathavīkasiṇaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya sace nisinno gantumicchati, pallaṅkappamāṇaṃ ṭhānaṃ paricchinditvā parikammaṃ katvā vuttanayeneva adhiṭṭhātabbaṃ. Sace nipanno gantukāmo hoti, mañcappamāṇaṃ, sace padasā gantukāmo hoti, maggappamāṇanti evaṃ yathānurūpaṃ ṭhānaṃ paricchinditvā vuttanayeneva ‘‘pathavī hotū’’ti adhiṭṭhātabbaṃ. Saha adhiṭṭhānā pathavīyeva hoti. Ākāse gantukāmena ca bhikkhunā dibbacakkhulābhināpi bhavitabbaṃ. Kasmā? Yasmā antarā utusamuṭṭhānā vā pabbatarukkhādayo honti, nāgasupaṇṇādayo vā usūyantā māpenti, tesaṃ dassanatthaṃ. Te pana disvā kiṃ kātabbanti? Pādakajjhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya ‘‘ākāso hotū’’ti parikammaṃ katvā adhiṭṭhātabbaṃ. Apica okāse orohaṇatthampi iminā dibbacakkhulābhinā bhavitabbaṃ. Ayañhi sace anokāse nhānatitthe vā gāmadvāre vā orohati, mahājanassa pākaṭo hoti, tasmā dibbacakkhunā passitvā anokāsaṃ vajjetvā okāse otaratīti.
“也能触摸这些如此大神力、如此大威德的日月”,在这里应当理解:日月在四万二千由旬的高空运行,所以有大神力;在一刹那间照亮三洲,所以有大威德。或者说,因为在高空运行和光明遍照,所以有大神力,又正因为这大神力而有大威德。“触摸”就是抓住或碰到某个部位。“遍摩”就是像打磨镜面那样全面地摩擦。这种神变只靠作为神通基础的禅那就能成就,这里并不要求一定以遍禅定成就。如果他想去触摸,就去触摸。如果他就坐在或躺在原地想要触摸,就决意:“愿它来到伸手可及的地方。”靠决意的力量,日月就像脱了柄的棕榈果一样,来到伸手可及之处;他要么触摸停在原处的日月,要么伸手去触摸。伸手的时候,增长的是已执取色还是未执取色?是依着已执取色,未执取色增长。这样做了以后,他不仅能触摸日月,如果愿意,还可以把日月当作脚凳来搁脚,当作椅子来坐,当作床来躺,当作靠板来倚靠。一个人这样做,另一个人也能这样。即使有成百上千位比丘同时这样做,对每一个人也都同样成就。日月的运行和放光也照样不变。就像成千上万个盛满水的钵中都能映现月轮,而月亮的运行和放光仍照常一样,这个神通也是同样的道理。“乃至以身体自在行于梵天界”,就是以梵天界为范围,在这中间以种种神通自在支配自己的身体。详细的说明将在“神变论”中展开。
Imepi candimasūriye evaṃmahiddhike evaṃmahānubhāveti ettha candimasūriyānaṃ dvācattālīsayojanasahassoparicaraṇena mahiddhikatā, tīsu dīpesu ekakkhaṇe ālokakaraṇena mahānubhāvatā veditabbā, evaṃ uparicaraṇaālokapharaṇehi vā mahiddhike, teneva mahiddhikattena mahānubhāve . Parāmasatīti pariggaṇhāti, ekadese vā phusati. Parimajjatīti samantato ādāsatalaṃ viya parimajjati. Ayaṃ panassa iddhi abhiññāpādakajjhānavaseneva ijjhati, natthettha kasiṇasamāpattiniyamo. Svāyaṃ yadi icchati gantvā parāmasituṃ, gantvā parāmasati. Sace pana idheva nisinnako vā nipannako vā parāmasitukāmo hoti, ‘‘hatthapāse hotū’’ti adhiṭṭhāti. Adhiṭṭhānabalena vaṇṭā muttatālaphalaṃ viya āgantvā hatthapāse ṭhite vā parāmasati, hatthaṃ vā vaḍḍhetvā parāmasati. Hatthaṃ vaḍḍhentassa pana kiṃ upādinnakaṃ vaḍḍhati anupādinnakaṃ vāti? Upādinnakaṃ nissāya anupādinnakaṃ vaḍḍhati. Yo evaṃ katvā na kevalaṃ candimasūriye parāmasati, sace icchati, pādakathalikaṃ katvā pāde ṭhapeti, pīṭhaṃ katvā nisīdati, mañcaṃ katvā nipajjati, apassenaphalakaṃ katvā apassayati. Yathā eko, evaṃ aparopi. Anekesupi hi bhikkhusatasahassesu evaṃ karontesu tesañca ekamekassa tatheva ijjhati. Candimasūriyānañca gamanampi ālokakaraṇampi tatheva hoti. Yathā hi pātisahassesu udakapūresu sabbapātīsu candamaṇḍalāni dissanti, pākatikameva candassa gamanaṃ ālokakaraṇañca hoti, tathūpamametaṃ pāṭihāriyaṃ. Yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vattetīti brahmalokaṃ paricchedaṃ katvā etthantare anekavidhaṃ abhiññaṃ karonto attano kāyena vasaṃ issariyaṃ vatteti. Vitthāro panettha iddhikathāyaṃ āvibhavissatīti.