44-49. 对“还灭智六种”讲解的注释。
44-49. Vivaṭṭañāṇachakkaniddesavaṇṇanā
3. 慧品义注 · 9 段
95在“还灭智六种”的解说中,由于以出离为增上,所以称为慧,意思是:把出离放在首要位置,依出离为增上而生起的慧。从欲贪中回转,是指以与出离增上慧相应的想为因,或以它为手段,而从欲贪中回转、退离、背向而去。其余各处也是同样的道理。
95. Vivaṭṭañāṇachakkaniddese nekkhammādhipatattā paññāti nekkhammaṃ adhikaṃ katvā nekkhammādhikabhāvena pavattā paññā. Kāmacchandato saññāya vivaṭṭatīti nekkhammādhipatikatapaññāsampayuttasaññāya hetubhūtāya, karaṇabhūtāya vā kāmacchandato vivaṭṭati parāvattati, parammukhī hotīti attho. Esa nayo sesesu.
96欲贪是多种多样的:欲贪不是单一性质的,因为它并非以寂静的方式生起。出离是单一的:出离是单一性质的,因为它以寂静的方式生起。思量出离为单一的人:是指通过观察欲贪的过患而使出离生起的人。心从欲贪中回转:由于见到了欲贪的过患,所以在出离生起的那一刹那,心便从欲贪中回转过来。其余各处也是同样的道理。
96.Kāmacchando nānattanti kāmacchando santavuttitāya abhāvato na ekasabhāvo. Nekkhammaṃ ekattanti nekkhammaṃ santavuttibhāvato ekasabhāvo. Nekkhammekattaṃ cetayatoti kāmacchande ādīnavadassanena nekkhammaṃ pavattayato. Kāmacchandato cittaṃ vivaṭṭatīti diṭṭhādīnavato kāmacchandato nekkhammakkhaṇe cittaṃ vivaṭṭati. Esa nayo sesesu.
97正在断除欲贪的人,是指在出离心生起的刹那,通过镇伏断的方式断除欲贪。以出离之力让心安住,是指凭借已经获得的出离之力,让与出离相应的心安住、强化并持续运转,也就是让它不断生起。其余各处也是同样的道理。
97.Kāmacchandaṃ pajahantoti nekkhammapavattikkhaṇe kāmacchandaṃ vikkhambhanappahānena pajahanto. Nekkhammavasena cittaṃ adhiṭṭhātīti paṭiladdhassa nekkhammassa vasena taṃsampayuttacittaṃ adhitiṭṭhati adhikaṃ karonto tiṭṭhati, pavattetīti attho. Esa nayo sesesu.
98眼是空的,因为不存在“我”。凡夫妄想的“我”,要么被当成造作者,要么被当成感受者,而这样的“我”根本不存在,所以眼依“我”来说是空的。在哪里不存在,那里就依那个而说是空的。眼也是空的,因为不存在“我所拥有的”。既然“我”都不存在,“我所拥有的”自然也不存在,所以眼依“我所拥有的”来说也是空的。世间人会执取“我”和“我所拥有的”这两种东西,为了否定这两种执取,才说“我”不存在、“我所拥有的”不存在。眼是空的,因为不存在“常”。没有任何东西能越过坏灭而一直存在,所以眼依“常”来说是空的。眼是空的,因为不存在“坚固”。即使在生起的那一刹那,也没有任何东西是坚住不变的,所以眼依“坚固”来说是空的。眼是空的,因为不存在“永恒”。没有任何东西能在一切时间都存在,所以眼依“永恒”来说是空的。眼是空的,因为不存在“非变易法”。没有任何东西的自性能不被老和坏这两种力量改变,所以眼依“非变易法”来说是空的。或者说,就是依常性、坚固性、永恒性、非变易法性而说为空。这里的“或”字是总括的意思。“如实知见者”,是指以无我随观智,按照事物本来的样子去了知、去照见的人。就像用眼睛看东西一样。因为人们执着于“眼是我”或“眼是我所拥有的”,智慧就从这种执着的对立面转出,以那部分断除的方式使智慧转出。其余各处也是同样的道理。
98.Cakkhu suññaṃ attena vāti bālajanaparikappitassa kārakavedakasaṅkhātassa attano abhāvā cakkhu attena ca suññaṃ. Yañhi yattha na hoti, tena taṃ suññaṃ nāma hoti. Attaniyena vāti attano abhāveneva attano santakassapi abhāvā attano santakena ca suññaṃ. Lokassa attāti ca attaniyanti ca ubhayathā gāhasambhavato tadubhayagāhapaṭisedhanatthaṃ attābhāvo ca attaniyābhāvo ca vutto. Niccena vāti bhaṅgaṃ atikkamitvā tiṭṭhantassa kassaci abhāvato niccena ca suññaṃ. Dhuvena vāti pavattikkhaṇepi thirassa kassaci abhāvato dhuvena ca suññaṃ. Sassatena vāti sabbakālepi vijjamānassa kassaci abhāvato sassatena ca suññaṃ. Avipariṇāmadhammena vāti jarābhaṅgavasena dvidhā aparivattamānapakatikassa kassaci abhāvato avipariṇāmadhammena ca suññaṃ. Atha vā niccabhāvena ca dhuvabhāvena ca sassatabhāvena ca avipariṇāmadhammabhāvena ca suññanti attho. Samuccayattho vā-saddo. Yathābhūtaṃ jānato passatoti iccevaṃ anattānupassanāñāṇena yathāsabhāvena jānantassa cakkhunā viya ca passantassa. Cakkhābhinivesato ñāṇaṃ vivaṭṭatīti cakkhu attāti vā attaniyanti vā pavattamānato diṭṭhābhinivesato tadaṅgappahānavasena ñāṇaṃ vivaṭṭati. Esa nayo sesesu.
99以出离舍弃爱欲,是说证得出离的人,以出离断除与它相对立的爱欲。在舍弃中有慧,是指在作为爱欲之舍弃的出离中,与出离相应的慧。其余各处也是同样的道理。逼迫等含义,前面已经说过。遍知而转出,这是依人而作的开示:具足道的人,以作用遍知苦的四种含义,从两方面出起而转出;在慧转出中,也说具慧者转出。
99.Nekkhammena kāmacchandaṃ vosajjatīti nekkhammalābhī puggalo nekkhammena tappaṭipakkhaṃ kāmacchandaṃ pariccajati. Vosagge paññāti kāmacchandassa vosaggabhūte nekkhamme taṃsampayuttā paññā. Esa nayo sesesu. Pīḷanaṭṭhādayo heṭṭhā vuttatthā eva. Parijānanto vivaṭṭatīti puggalādhiṭṭhānā desanā, maggasamaṅgīpuggalo dukkhassa catubbidhaṃ atthaṃ kiccavasena parijānanto dubhato vuṭṭhānavasena vivaṭṭati, ñāṇavivaṭṭanepi ñāṇasamaṅgī vivaṭṭatīti vutto.
100“于谛义之慧”,就是这个人本身在谛义上的转出之慧。其余各项也是同样的道理。现在,为了说明在道刹那,仅依作用而区分的六种转出智在行相上的不同,先立下“想转出”等论母,然后从义理上加以分别,说出“想知而转出”等话。其中,“想知而转出”就是“想转出”:因为在预备阶段,修行者以出离等为主而想知,之后又以与出离相应的智慧从爱欲等中转出,所以那智慧就叫作想转出。“思而转出”就是“思转出”:因为修行者思惟出离等单一性,再以相应的智慧从爱欲等中转出,所以那智慧就叫作思转出。“了别而转出”就是“心转出”:因为修行者依出离等,以心为依止而了别,再以与那相应的智慧从爱欲等中转出,所以那智慧就叫作心转出。“作智而转出”就是“智转出”:因为修行者以无我随观之智,把六种内处了知为空,就以那智从见的执著中转出,所以那智慧就叫作智转出。“舍放而转出”就是“解脱转出”:因为修行者以出离等舍放爱欲等,再以与那相应的智慧从爱欲等中转出,所以那智慧就叫作解脱转出。“于谛义转出”就是“谛转出”:因为修行者从两方面出起,在四种谛义上转出,所以道智就叫作谛转出。或者说,道智本身就是以从两方面出起于谛义的方式而转出,所以叫谛转出。
100.Tathaṭṭhepaññāti etassa puggalasseva tathaṭṭhe vivaṭṭanā paññā. Esa nayo sesesu. Idāni maggakkhaṇe eva kiccavasena ākāranānattato cha vivaṭṭañāṇāni dassetuṃ saññāvivaṭṭotiādimātikaṃ ṭhapetvā taṃ atthato vibhajanto sañjānanto vivaṭṭatītiādimāha. Tattha sañjānanto vivaṭṭatīti saññāvivaṭṭoti yasmā pubbabhāge nekkhammādiṃ adhipatito sañjānanto yogī pacchā nekkhammasampayuttañāṇena kāmacchandādito vivaṭṭati, tasmā taṃ ñāṇaṃ saññāvivaṭṭo nāmāti attho. Cetayanto vivaṭṭatīti cetovivaṭṭoti yasmā yogī nekkhammekattādīni cetayanto sampayuttañāṇena kāmacchandādito vivaṭṭati, tasmā taṃ ñāṇaṃ cetovivaṭṭo nāmāti attho. Vijānanto vivaṭṭatīti cittavivaṭṭoti yasmā yogī nekkhammādivasena cittādhiṭṭhānena vijānanto taṃsampayuttañāṇena kāmacchandādito vivaṭṭati, tasmā taṃ ñāṇaṃ cittavivaṭṭo nāmāti attho. Ñāṇaṃ karonto vivaṭṭatīti ñāṇavivaṭṭoti yasmā yogī chabbidhaṃ ajjhattikāyatanaṃ anattānupassanāñāṇena suññato viditaṃ karonto teneva ñāṇena diṭṭhābhinivesato vivaṭṭati, tasmā taṃ ñāṇaṃ ñāṇavivaṭṭo nāmāti attho. Vosajjanto vivaṭṭatīti vimokkhavivaṭṭoti yasmā yogī nekkhammādīhi kāmacchandādīni vosajjanto taṃsampayuttañāṇena kāmacchandādito vivaṭṭati, tasmā taṃ ñāṇaṃ vimokkhavivaṭṭo nāmāti attho. Tathaṭṭhe vivaṭṭatīti saccavivaṭṭoti yasmā yogī catubbidhe tathaṭṭhe dubhato vuṭṭhānavasena vivaṭṭati, tasmā maggañāṇaṃ saccavivaṭṭo nāmāti attho. Maggañāṇameva vā tathaṭṭhe dubhato vuṭṭhānabhāvena vivaṭṭatīti saccavivaṭṭoti attho.
“在哪里想转出”等说法,应当知道是针对谛转出智的说明中所说的谛转出智那一刹那而说的。因为这一切确实只在道那一刹那才成立。怎么成立呢?在智转出中,除了智本身,其余诸法在圣道里是以自身本来面目出现的。而观的作用其实正是通过道才得以完成,所以从观的作用得以成就这一点来说,智转出之智在道那一刹那也能成立。或者说,因为正是通过道智,以“眼是空,离我或离我所”等方式而通达,所以在道那一刹那,说那个智成立也完全说得通。不过,这里的义理贯通应当按这样的方式在一切关联处加以连接:“在道那一刹那有想转出的地方,那里就有心转出;在道那一刹那有心转出的地方,那里就有想转出。”或者,因为在想转出、心转出、心转出、解脱转出这四种中出现了四种圣道,所以谛转出也就自然出现了;而智转出则是通过谛转出的作用方式而成就的。再者,当在想转出、心转出、心转出、解脱转出中以省略方式详细展开时,由于有这些经文:“因为以无我随观为主,慧从执取中通过想而转出,所以为主的慧是想转出中的智”“执取是种种相,无我随观是单一相。当思惟无我随观的单一相时,心从执取中转出,所以在种种相中的慧是心转出中的智”“舍弃执取而以无我随观安住于心,所以在安住中的慧是心转出中的智”“以无我随观舍断执取,所以在舍断中的慧是解脱转出中的智”,因此智转出中的智也在这些当中出现了。而且在智转出中,从无我随观出起而获得圣道的人,由于以“眼是空,离我或离我所”等方式作用,所以谛转出也就可得。因此,在每一个转出中,其余五种转出也都可得。所以应当知道,正是因此才说“在哪里有想转出,那里就有心转出”等这些关联语句。
Yatthasaññāvivaṭṭotiādi saccavivaṭṭañāṇaniddese vuttattā saccavivaṭṭañāṇakkhaṇameva sandhāya vuttanti veditabbaṃ. Maggakkhaṇeyeva hi sabbāni yujjanti. Kathaṃ? Ñāṇavivaṭṭe ñāṇañhi vajjetvā sesesu ariyamaggo sarūpeneva āgato. Vipassanākiccassa pana maggeneva sijjhanato vipassanākiccasiddhivasena ñāṇavivaṭṭañāṇampi maggakkhaṇe yujjati. Maggañāṇeneva vā ‘‘cakkhu suñña’’ntiādi kiccavasena paṭividdhameva hotīti maggakkhaṇe taṃ ñāṇaṃ vattuṃ yujjatiyeva. Atthayojanā panettha ‘‘yattha maggakkhaṇe saññāvivaṭṭo, tattha cetovivaṭṭo. Yattha maggakkhaṇe cetovivaṭṭo , tattha saññāvivaṭṭo’’ti evamādinā nayena sabbasaṃsandanesu yojanā kātabbā. Atha vā saññāvivaṭṭacetovivaṭṭacittavivaṭṭavimokkhavivaṭṭesu catunnaṃ ariyamaggānaṃ āgatattā saccavivaṭṭo āgatoyeva hoti. Ñāṇavivaṭṭo ca saccavivaṭṭeneva kiccavasena siddho hoti. Saññācetocittavimokkhavivaṭṭesveva ca peyyāle vitthāriyamāne ‘‘anattānupassanādhipatattā paññā abhinivesato saññāya vivaṭṭatīti adhipatattā paññā saññāvivaṭṭe ñāṇa’’nti ca, ‘‘abhiniveso nānattaṃ, anattānupassanā ekattaṃ. Anattānupassanekattaṃ cetayato abhinivesato cittaṃ vivaṭṭatīti nānatte paññā cetovivaṭṭe ñāṇa’’nti ca, ‘‘abhinivesaṃ pajahanto anattānupassanāvasena cittaṃ adhiṭṭhātīti adhiṭṭhāne paññā cittavivaṭṭe ñāṇa’’nti ca, ‘‘anattānupassanāya abhinivesaṃ vosajjatīti vosagge paññā vimokkhavivaṭṭe ñāṇa’’nti ca pāṭhasambhavato ñāṇavivaṭṭe ñāṇampi tesu āgatameva hoti. Ñāṇavivaṭṭe ca anattānupassanāya vuṭṭhāya ariyamaggaṃ paṭiladdhassa kiccavasena ‘‘cakkhu suññaṃ attena vā attaniyena vā’’tiādiyujjanato saccavivaṭṭo labbhati, tasmā ekekasmiṃ vivaṭṭe sesā pañca pañca vivaṭṭā labbhanti. Tasmā evaṃ ‘‘yattha saññāvivaṭṭo, tattha cetovivaṭṭo’’tiādikāni saṃsandanāni vuttānīti veditabbaṃ.