无碍解智的解说注释
25-28. Paṭisambhidāñāṇaniddesavaṇṇanā
3. 慧品义注 · 7 段
7676. 在《无碍解智解说》中,因为如果不先解说“法”,就无法说明它的作用,所以没有按照列举的顺序,而是先解说了“法”。法和它们的含义前面已经说过了。先用“信根是法”等说法,讲明“法”这个词所涵盖的法,然后为了显示“种种”这个词的含义,又说“与信根不同的其他法是……”。因为说了“不同的法”,就显示出了法的种种差别。“已现知”:就是以面对面的方式了知,变得清清楚楚。这样,就说明了“无碍解”这个词的含义。用“胜解之义为义”等说法,是在说明:信等这些法的胜解等作用,就叫作“义”。“作开示”:就是想要让别人知道时,为别人开示;别人在听他说话时,也同样能够得到开示。“音节、训释、言说”:就是名的音节、名的训释、名的言说。因为“名”能表明意义,所以叫“音节”;就像“诸比丘,因为‘有为’是造作出来的,所以称为‘行’”这样,经过确定、带上理由来说,所以叫“训释”;人们用它来表达意义,所以叫“言说”。
76. Paṭisambhidāñāṇaniddese yasmā dhamme avutte tassa kiccaṃ na sakkā vattuṃ, tasmā uddiṭṭhānaṃ paṭipāṭiṃ anādiyitvā paṭhamaṃ dhammā niddiṭṭhā. Dhammādīnaṃ atthā vuttāyeva. Saddhindriyaṃ dhammotiādīhi dhammasaddapariyāpanne dhamme vatvā nānattasaddassa atthaṃ dassento añño saddhindriyaṃ dhammotiādimāha. ‘‘Añño dhammo’’ti hi vutte dhammānaṃ nānattaṃ dassitaṃ hoti. Paṭividitāti abhimukhabhāvena viditā pākaṭā nāma honti. Tena paṭisambhidāpadassa attho vutto. Adhimokkhaṭṭho atthotiādīhi tesaṃ saddhādīnaṃ adhimuccanādikiccaṃ attho nāmāti dasseti. Sandassetunti paraṃ ñāpetukāmassa paraṃ sandassetuṃ. Parassa pana vacanaṃ suṇantassāpi labbhatiyeva. Byañjananiruttābhilāpāti nāmabyañjanaṃ nāmanirutti nāmābhilāpo. Nāmañhi atthaṃ byañjayatīti byañjanaṃ, ‘‘saṅkhatamabhisaṅkharontīti kho, bhikkhave, tasmā saṅkhārāti vuccantī’’ti (saṃ. ni. 3.79) evaṃ niddhāretvā sahetukaṃ katvā vuccamānattā nirutti, abhilapīyati etena atthoti abhilāpoti vuccati.
名也有四种:共名、德名、假名、化生名。其中,在最初劫时,由大众共同推举而确立的“大选出者”这一国王之名,就是共名。经中针对这一点说:“瓦塞塔,因为受到大众推举,所以最初就安立了‘大选出者、大选出者’这个名称。”(长部3.131)像“说法者、粪扫衣者、持律者、三藏持者、有信仰者、具念者”这样,依功德而来的名称,就是德名。“世尊、阿拉汉、正自觉者”等,乃至如来成百上千的名号,也都是德名。因此说:
Nāmañca nāmetaṃ catubbidhaṃ – sāmaññanāmaṃ, guṇanāmaṃ, kittimanāmaṃ, opapātikanāmanti. Tattha paṭhamakappikesu mahājanena sammannitvā ṭhapitattā ‘‘mahāsammato’’ti rañño nāmaṃ sāmaññanāmaṃ. Yaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘mahājanasammatoti kho, vāseṭṭha, ‘mahāsammato mahāsammato’tveva paṭhamaṃ akkharaṃ upanibbatta’’nti (dī. ni. 3.131). ‘‘Dhammakathiko paṃsukūliko vinayadharo tipiṭakadharo saddho sato’’ti evarūpaṃ guṇato āgatanāmaṃ guṇanāmaṃ. ‘‘Bhagavā arahaṃ sammāsambuddho’’tiādīnipi tathāgatassa anekāni nāmasatāni guṇanāmāneva. Tena vuttaṃ –
“具足功德的大仙,他的名号多得数不清;
即使有一千个名字,也应当根据功德来命名。”
‘‘Asaṅkhyeyyāni nāmāni, saguṇena mahesino; Guṇehi nāmamuddheyyaṃ, api nāmasahassato’’ti.
孩子出生后,在命名那天,亲友们先供养应受供养的人,然后聚在近旁,商量来商量去,说“他叫某某”,这个名字就是假名。前一个名称落到后一个名称上,前一种叫法落到后一种叫法上。比如,过去劫中月亮就叫“月”,现在也还是叫“月”;过去的太阳、海洋、大地、山,叫“山”,现在也还是叫“山”——这就是自然名。这四种名其实都只是一种名,它仅仅依靠世间的约定而成立,从究竟意义上说并不存在。另外一些人则说:“所谓名,就是能表明意义的音声。”至于力、觉支、道支的意义,应当依照前面所说的方式来理解。
Yaṃ pana jātassa kumārakassa nāmaggahaṇadivase dakkhiṇeyyānaṃ sakkāraṃ katvā samīpe ṭhitā ñātakā kappetvā pakappetvā ‘‘ayaṃ asuko nāmā’’ti nāmaṃ karonti, idaṃ kittimanāmaṃ. Yā pana purimapaññatti aparapaññattiyaṃ patati, purimavohāro pacchimavohāre patati. Seyyathidaṃ, purimakappepi cando candoyeva nāma, etarahipi candoyeva. Atīte sūriyo, samuddo, pathavī, pabbato pabbatoyeva nāma, etarahipi pabbatoyevāti, idaṃ opapātikanāmaṃ. Idaṃ catubbidhampi nāmaṃ ekaṃ nāmameva hoti , taṃ lokasaṅketamattasiddhaṃ paramatthato avijjamānaṃ. Aññe pana ‘‘nāmaṃ nāma atthajotako saddo’’ti vadanti. Balabojjhaṅgamaggaṅgānaṃ vuttanayānusāreneva attho veditabbo.