双神变智解说的注释
70. Yamakapāṭihīrañāṇaniddesavaṇṇanā
3. 慧品义注 · 5 段
116在“双神变智”的解说中,“于弟子们是不共的”这句话:在解说其他不共智的地方,因为没有用到“其他”这个词的场合,所以没有说;而在这里,因为没有“其他”一词,所以就说了——应当这样理解。这里说的“上半身”,是指从肚脐往上的身体部分。“火堆生起”:以火遍为所缘,进入基础禅那,出定后作意“让火焰从上半身升起”,做完预备工作后,紧接着以神变智决意“让火焰从上半身升起”,就在决意的同时,火焰从上半身升起。这里因为“堆聚”的含义,所以称为“堆”。“下半身”,是指从肚脐往下的身体部分。“水流生起”:以水遍为所缘,进入基础禅那,出定后作意“让水流从下半身升起”,做完预备工作后,紧接着以神变智决意“让水流从下半身升起”,就在决意的同时,水流从下半身升起。这两种情况都是按不间断的方式来说“生起”的。在作意和决意之间,会生起两个有分心。正因为如此,火堆和水流才成双成对地出现,中间看不出间隔。而其他人施展神变时,则没有这种有分心的间隔。“东方身”,指面朝的方向。“西方身”,指背朝的方向。“右眼与左眼”等,只是连读的复合词写法,没有别的意思。读作“从右鼻孔与左鼻孔”的版本更好。也有略读的版本。所谓“肩峰”:这里因为向上耸起如同山峰,所以叫“峰”,肩本身就是峰,所以叫“肩峰”。“一一指”,就是一根根手指。“指间”,就是手指之间的缝隙。“一一毛处生起火堆,一一毛处生起水流”:这两处都用重复的说法,是因为涵盖了一切毛发,说明从每一根毛发都成双成对地生起火堆和水流。“一一毛孔生起火堆,一一毛孔生起水流”,这里也是同样的道理。有些抄本中写作“一一毛处生起火堆,一一毛孔生起水流;一一毛孔生起火堆,一一毛处生起水流”,这样也说得通。不过,为了显示神变的极其微细,还是前一种读法更优美。
116. Yamakapāṭihīrañāṇaniddese asādhāraṇaṃ sāvakehīti sesāsādhāraṇañāṇaniddese aññavacanehi okāsābhāvato na vuttaṃ, idha pana aññavacanābhāvato vuttanti veditabbaṃ. Uparimakāyatoti nābhiyā uddhaṃ sarīrato. Aggikkhandho pavattatīti tejokasiṇārammaṇaṃ pādakajjhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya ‘‘uparimakāyato aggijālā vuṭṭhātū’’ti āvajjitvā parikammaṃ katvā anantaraṃ abhiññāñāṇena ‘‘uparimakāyato aggijālā vuṭṭhātū’’ti adhiṭṭhite saha adhiṭṭhānā uparimakāyato aggijālā vuṭṭhāti. Sā hi idha rāsaṭṭhena khandhoti vuttā. Heṭṭhimakāyatoti nābhito heṭṭhā sarīrato. Udakadhārā pavattatīti āpokasiṇārammaṇaṃ pādakajjhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya ‘‘heṭṭhimakāyato udakadhārā vuṭṭhātū’’ti āvajjitvā parikammaṃ katvā anantaraṃ abhiññāñāṇena ‘‘heṭṭhimakāyato udakadhārā vuṭṭhātū’’ti adhiṭṭhite saha adhiṭṭhānā heṭṭhimakāyato udakadhārā vuṭṭhāti. Ubhayatthāpi abbocchedavasena pavattatīti vuttaṃ. Adhiṭṭhānassa āvajjanassa ca antare dve bhavaṅgacittāni vattanti. Tasmāyeva yugalā hutvā aggikkhandhaudakadhārā pavattanti, antaraṃ na paññāyati. Aññesaṃ pana bhavaṅgaparicchedo natthi . Puratthimakāyatoti abhimukhapassato. Pacchimakāyatoti piṭṭhipassato. Dakkhiṇaakkhito vāmaakkhitotiādi samāsapāṭhoyeva, na añño. Dakkhiṇanāsikāsotato vāmanāsikāsotatoti pāṭho sundaro. Rassaṃ katvāpi paṭhanti. Aṃsakūṭatoti ettha abbhuggataṭṭhena kūṭo viyāti kūṭo, aṃsoyeva kūṭo aṃsakūṭo. Aṅgulaṅgulehīti aṅgulīhi aṅgulīhi. Aṅgulantarikāhīti aṅgulīnaṃ antarikāhi. Ekekalomato aggikkhandho pavattati, ekekalomato udakadhārā pavattatīti ubhayatthāpi āmeḍitavacanena sabbalomānaṃ pariyādinnattā ekekalomatova aggikkhandhaudakadhārā yugalā yugalā hutvā pavattantīti vuttaṃ hoti. Lomakūpato lomakūpato aggikkhandho pavattati, lomakūpato lomakūpato udakadhārā pavattatīti etthāpi eseva nayo. Kesuci potthakesu ‘‘ekekalomato aggikkhandho pavattati. Lomakūpato lomakūpato udakadhārā pavattati, lomakūpato lomakūpato aggikkhandho pavattati, ekekalomato udakadhārā pavattatī’’ti likhitaṃ. Tampi yujjatiyeva. Pāṭihīrassa atisukhumattadīpanato pana purimapāṭhoyeva sundarataro.
现在说“六种颜色”,这跟前面有什么关联?前面用“上半身”等说法提到了身体的许多部分。所以,这里是靠身体部分的关联、语句的关联,以及双神变的增上作用,来说明:作为身体部分的六种颜色的光束,成双成对地生起。按属格的关系,必须补上“光束”这个词,句子才完整。所谓“青色”,是指亚麻花那种颜色的光束。“黄色”,是指迦尼迦罗花那种颜色的光束。“红色”,是指胭脂虫那种颜色的光束。“白色”,是指晨星那种颜色的光束。“赤色”,是指淡红色那种颜色的光束。“光辉色”,是指本性发光的光辉色光束。在提到的五种颜色里,虽然没有单独列出光辉色,但凡是那些明亮闪耀的光芒,就都属于光辉色。当如来显现双神变时,单凭双神变智的力量,从须发和眼睛的青色部位就射出青色光束。因为这些光束,天空就好像撒了安阇那粉,好像盖上了亚麻花和青莲花瓣,好像飘动着琉璃宝扇,好像铺开了青黑色的布。从皮肤和眼睛的黄色部位射出黄色光束,因为这些光束,各方就好像倾注着金液,好像铺开了金箔,好像被郁金花粉和迦尼迦罗花撒满,光明照耀。从肌肉、血液和眼睛的红色部位射出红色光束,因为这些光束,各方就好像染上了朱砂粉,好像倾注着熟紫胶汁,好像被红毯围住,好像被胜素馨、巴利跋陀迦、频头吉祥花撒满,光明照耀。从骨头、牙齿和眼睛的白色部位射出白色光束,因为这些光束,各方就好像被银瓶倾注的乳流撒满,好像铺开了银绢天幕,好像飘动着银扇,好像被白茉莉、白莲、白睡莲、素馨、茉莉等花覆盖,光明照耀。从手掌、脚掌等淡红色部位射出赤色光束,因为这些光束,各方就好像被珊瑚网围住,好像被红拘勿头花撒满,光明照耀。从白毫等处光辉部位射出光辉色光束,因为这些光束,各方就好像充满了晨星之聚,好像充满了闪电之网等,光明照耀。
Idāni channaṃ vaṇṇānanti ko sambandho? Heṭṭhā ‘‘uparimakāyato’’tiādīhi anekehi sarīrāvayavā vuttā. Tena sarīrāvayavasambandho pavattatīti vacanasambandhena ca yamakapāṭihīrādhikārena ca channaṃ vaṇṇānaṃ sarīrāvayavabhūtānaṃ rasmiyo yamakā hutvā pavattantīti vuttaṃ hoti. Sāmivacanasambandhena ca avassaṃ ‘‘rasmiyo’’ti pāṭhaseso icchitabboyeva. Nīlānanti umāpupphavaṇṇānaṃ. Pītakānanti kaṇikārapupphavaṇṇānaṃ. Lohitakānanti indagopakavaṇṇānaṃ. Odātānanti osadhitārakavaṇṇānaṃ. Mañjiṭṭhānanti mandarattavaṇṇānaṃ. Pabhassarānanti pabhāsanapakatikānaṃ pabhassaravaṇṇānaṃ. Pabhassaravaṇṇe visuṃ avijjamānepi vuttesu pañcasu vaṇṇesu ye ye pabhā samujjalā, te te pabhassarā. Tathā hi tathāgatassa yamakapāṭihīraṃ karontassa yamakapāṭihīrañāṇabaleneva kesamassūnañceva akkhīnañca nīlaṭṭhānehi nīlarasmiyo nikkhamanti, yāsaṃ vasena gaganatalaṃ añjanacuṇṇasamokiṇṇaṃ viya umāpupphanīluppaladalasañchannaṃ viya vītipatantamaṇitālavaṇṭaṃ viya pasāritamecakapaṭaṃ viya ca hoti. Chavito ceva akkhīnañca pītakaṭṭhānehi pītarasmiyo nikkhamanti, yāsaṃ vasena disābhāgā suvaṇṇarasanisiñcamānā viya suvaṇṇapaṭapasāritā viya kuṅkumacuṇṇakaṇikārapupphasamparikiṇṇā viya ca virocanti. Maṃsalohitehi ceva akkhīnañca rattaṭṭhānehi lohitarasmiyo nikkhamanti, yāsaṃ vasena disābhāgā cinapiṭṭhacuṇṇarañjitā viya supakkalākhārasanisiñcamānā viya rattakambalaparikkhittā viya jayasumanapālibhaddakabandhujīvakakusumasamparikiṇṇā viya ca virocanti. Aṭṭhīhi ceva dantehi ca akkhīnañca setaṭṭhānehi odātarasmiyo nikkhamanti, yāsaṃ vasena disābhāgā rajatakuṭehi āsiñcamānakhīradhārāsamparikiṇṇā viya pasāritarajatapaṭṭavitānā viya vītipatantarajatatālavaṇṭā viya kundakumudasinduvārasumanamallikādikusumasañchannā viya ca virocanti. Hatthatalapādatalādīhi mandarattaṭṭhānehi mañjiṭṭharasmiyo nikkhamanti, yāsaṃ vasena disābhāgā pavāḷajālaparikkhittā viya rattakuravakakusumasamokiṇṇā viya ca virocanti. Uṇṇānakhādīhi pabhassaraṭṭhānehi pabhassararasmiyo nikkhamanti, yāsaṃ vasena disābhāgā osadhitārakapuñjapuṇṇā viya vijjupaṭalādiparipuṇṇā viya ca virocanti.
“世尊经行”等这句话,是为了说明“世尊和化现出来的那些形象做出各种不同的威仪,这正是双神变”才说的。因为那些化现出来的形象,它们的威仪也是成对出现的。既然化现出来的形象有很多,为什么还用单数说“化现者”呢?这是为了表明:即使有很多化现出来的形象,其中每一个也各有不同的威仪。如果用复数来说,就会让人觉得所有化现出来的形象同一时间只有一种威仪;而用单数来说,就能知道在众多化现形象中,每一个都各有不同的威仪。所以才用单数来说。秋喇潘塔咖长老尚且能化现出一千个各具不同威仪的比丘,世尊在双神变中化现出许多化现形象,那还用说吗?除了秋喇潘塔咖长老以外,其他弟子没办法只用一个作意就化现出具有不同威仪、不同形象的化现物。因为如果不特别指定,化现出来的形象就会和施展神通的人一模一样。无论是站立、坐下,还是说话、沉默等等,施展神通的人做什么,它们就跟着做什么。若要让他们做出不一样的动作、不同的行为,就必须分别作意、决意:“这些要这样,那些要做这个那个”,这样才能成功。但如来只要一个作意和决意,就能化现出种种不同的形象。化现火堆和水流,以及化现不同颜色时,也应当这样理解。这里,“世尊经行”是指在虚空中或地面上经行。“化现者”是指以神通力化现出来的佛陀形象。“站立”等等,也是在虚空中或地面上。“作”就是造作。在“世尊站立”等文句里,也是同样的道理。
Bhagavā caṅkamatītiādi ‘‘bhagavato ca nimmitānañca nānāiriyāpathakaraṇaṃ yamakapāṭihīreneva hotī’’ti dassanatthaṃ vuttaṃ. Tesañhi nimmitānaṃ iriyāpathā yugalāva hutvā vattanti. Yadi nimmitā bahukā honti, ‘‘nimmito’’tiādi kasmā ekavacanaṃ katanti ce? Nimmitesupi ekekassa nānāiriyāpathabhāvadassanatthaṃ. Bahuvacanena hi vutte sabbepi nimmitā sakiṃ ekekairiyāpathikā viya honti. Ekavacanena pana vutte nimmitesu ekeko nānāiriyāpathikoti ñāyati. Tasmā ekavacananiddeso kato. Cūḷapanthakattheropi tāva nānāiriyāpathikabhikkhūnaṃ sahassaṃ māpesi, kiṃ pana bhagavā yamakapāṭihīre bahū nimmite na karissati. Cūḷapanthakattheraṃ muñcitvā aññesaṃ sāvakānaṃ ekāvajjanena nānāiriyapathikānaṃ nānārūpānañca nimmānaṃ na ijjhati. Aniyametvā hi nimmitā iddhimatā sadisāva honti. Ṭhānanisajjādīsu vā bhāsitatuṇhībhāvādīsu vā yaṃ yaṃ iddhimā karoti, taṃ tadeva karonti, visadisakaraṇaṃ nānākiriyākaraṇañca ‘‘ettakā īdisā hontu, ettakā imaṃ nāma karontū’’ti visuṃ visuṃ āvajjitvā adhiṭṭhānena ijjhati. Tathāgatassa pana ekāvajjanādhiṭṭhāneneva nānappakāranimmānaṃ ijjhati. Evameva aggikkhandhaudakadhārānimmāne ca nānāvaṇṇanimmāne ca veditabbaṃ. Tattha bhagavā caṅkamatīti ākāse vā pathaviyaṃ vā caṅkamati. Nimmitoti iddhiyā māpitabuddharūpaṃ. Tiṭṭhati vātiādīnipi ākāse vā pathaviyaṃ vā. Kappetīti karoti. Bhagavā tiṭṭhatītiādīsupi eseva nayoti.