第10章 种姓智解说的注释
10. Gotrabhuñāṇaniddesavaṇṇanā
3. 慧品义注 · 5 段
59在种姓智的解说中,“被胜伏”就是被制伏、被超越。“外诸行相”是指相对于自身相续中生起的不善蕴而言,属于外在的诸行相。因为世间诸行是烦恼的相,或者以相状显现,所以称为“相”。由于胜伏了凡夫种姓,所以说“被胜伏”而名为“种姓”;由于修习圣种姓,所以说“跃进”而名为“种姓”;说“胜伏已并跃进”而名为“种姓”,这是把这两层含义合起来说的。至于说“出起”而名为种姓,以及说“离转”而名为种姓,这是配合论母中“出起”“离转”的文句,只表达了胜伏凡夫种姓这一含义。然而,在依止奢摩他而说的种姓中,因为胜伏了盖等种姓,所以称为种姓;在“为证入入流果等至”等六种等至句中,因为胜伏了生起等种姓,所以称为种姓;在“为证得一来道”等三种道句中,因为胜伏了入流者等种姓,所以称为种姓——应当这样理解。这里“种姓”的含义就是“种子”的含义。据说在《流转论》中这样说:涅槃称为种姓,因为它从一切边执中得到保护,趣向它,所以称为种姓;八种等至也是种姓,因为它们从种姓的边执中得到保护,趣向这种姓,所以称为种姓。他们说:“只有四种道的种姓是以涅槃为所缘,四种果等至的种姓是以诸行为所缘,因为果等至倾向于(以诸行为所缘)。”这在《清净道论》中确实说过:“对于那持续生起的观,在以诸行为所缘的种姓智之后,紧接着以果等至的方式将心转向灭。”因此应当知道,在这里的道句中,把“外诸行相”这个词作为第十六项来把握,而在等至句中则不把它作为第六项来把握。否则的话,就会以根本词条的方式来把握了。
59. Gotrabhuñāṇaniddese abhibhuyyatīti abhibhavati atikkamati. Bahiddhā saṅkhāranimittanti sakasantānappavattaakusalakkhandhato bahiddhābhūtaṃ saṅkhāranimittaṃ. Lokikasaṅkhārā hi kilesānaṃ nimittattā, nimittākārena upaṭṭhānato vā nimittanti vuccanti. Abhibhuyyatīti gotrabhūti ca puthujjanagottābhibhavanato gotrabhubhāvo vutto. Pakkhandatīti gotrabhūti ariyagottabhāvanato gotrabhubhāvo vutto. Abhibhuyyitvā pakkhandatīti gotrabhūti ubho atthe samāsetvā vuttaṃ. Vuṭṭhātīti gotrabhūti ca vivaṭṭatīti gotrabhūti ca mātikāya vuṭṭhānavivaṭṭanapadānurūpena puthujjanagottābhibhavanatthoyeva vutto. Samathavasena vuttagotrabhūnaṃ pana nīvaraṇādigottābhibhavanato gotrabhūti, ‘‘sotāpattiphalasamāpattatthāyā’’tiādīsu chasu samāpattivāresu uppādādigottābhibhavanato gotrabhūti, ‘‘sakadāgāmimaggaṃ paṭilābhatthāyā’’tiādīsu tīsu maggavāresu sotāpannādigottābhibhavanato gotrabhūti attho veditabbo. Gottattho cettha bījattho. Vattanipakaraṇe kira vuttaṃ – gottaṃ vuccati nibbānaṃ sabbaparipanthehi guttattā, taṃ paṭipajjatīti gotrabhūti, aṭṭha samāpattiyopi gottaṃ gotrabhuparipanthehi guttattā, taṃ gottaṃ paṭipajjatīti gotrabhūti vuttaṃ. ‘‘Catunnaṃ maggānaṃyeva gotrabhu nibbānārammaṇaṃ, catassannaṃ phalasamāpattīnaṃ gotrabhu saṅkhārārammaṇaṃ phalasamāpattininnattā’’ti vadanti. Vuttañhetaṃ visuddhimagge – ‘‘tassa pavattānupubbavipassanassa saṅkhārārammaṇagotrabhuñāṇānantaraṃ phalasamāpattivasena nirodhe cittaṃ appetī’’ti (visuddhi. 2.863). Tenevettha maggavāresu soḷasamaṃ katvā gahitassa bahiddhāsaṅkhāranimittapadassa samāpattivāresu chaṭṭhaṃ katvā gahaṇaṃ na katanti veditabbaṃ. Itarathā hi mūlapadagahaṇena gahetabbaṃ bhaveyya.
另有一些人说:“最初把心转向涅槃、最初作意涅槃的,这叫作种姓。”但就果来说,这个说法并不成立。应当知道,在“十五种种姓法是善”这一说法里,因为阿拉汉无有应胜伏之盖,而且寻、伺等本来就容易断除,所以从“胜伏”这个意义上说,它们不配称为种姓;因此,种姓的无记性未被说出。然而,阿拉汉进入果等至时,如果不胜伏诸行,就无法进入,因此才说“三种种姓法是无记”。还有些人说:“这里列出的只是属于顺决择分的八种等至,所以这八种等至的种姓是善的。”对行舍智也应当这样理解。
Aññe pana ‘‘yo nibbāne paṭhamābhogo paṭhamasamannāhāro, ayaṃ vuccati gotrabhū’’ti vadanti. Taṃ phalaṃ sandhāya na yujjati. Pannarasa gotrabhudhammā kusalāti ettha arahato abhibhavitabbanīvaraṇābhāvato vitakkavicārādīnaṃ sukheneva pahātabbabhāvato ca abhibhavanaṭṭhena gotrabhunāmaṃ nārahantīti katvā gotrabhūnaṃ abyākatatā na vuttāti veditabbā. Arahatā pana phalasamāpattiṃ samāpajjantena saṅkhāre anabhibhuyya samāpajjituṃ na sakkāti ‘‘tayo gotrabhudhammā abyākatā’’ti vuttā. Keci pana ‘‘aṭṭha samāpattiyo nibbedhabhāgiyā eva idha niddiṭṭhā, tasmā aṭṭha samāpattigotrabhū kusalā hontī’’ti vadanti. Tathā saṅkhārupekkhāyapi veditabbaṃ.
60在“有染”等说法中,因为以烦恼为食的轮回食、世间食、烦恼食都具有烦恼食那种令人贪著的性质,所以叫“有染”。那是什么?是八种止的种姓智。这里,“轮回食”指的就是三地轮回,“世间食”指五欲,“烦恼食”指烦恼本身。“离染”指十种观的种姓智,因为它不具有令人贪著的性质。圣者们确实不会对种姓智生起贪著。有些书写本写作“sāmisañce”,这样写不太好。同样,对于“有愿”和“无愿”、“有结缚”和“无结缚”、“出起”和“未出起”,也应当这样理解。因为贪爱之愿而称为“有愿”,意思是有所希求;因为没有这种愿而称为“无愿”。因为与贪爱相连结而称为“有结缚”;因为没有这种连结而称为“无结缚”。“出起”指的就是观的种姓智,因为它能切断贪爱,所以称为“出起”;另一种则是“未出起”。或者,因为是从外诸行相中出起,所以称为“出起”。也就是说,果种姓智因为以涅槃为意向、面向涅槃,所以称为从外诸行相中出起,应当这样理解。在下面“胜伏、出起、还灭”等段落中,也应当这样理解:果种姓智因为以涅槃为意向、面向涅槃,所以被称为胜伏、出起、还灭。因为三种解脱的缘故:对于三种出世间解脱来说,止的种姓智是自然依止缘,观的种姓智是无间、等无间、依止缘。所谓“他的智慧已经修习”,是指他之前的智慧已经修习、已经反复练习。所谓“善于还灭、出起”,是指以不愚痴而善于称为还灭的种姓智,或者以之前的智慧而善于。所谓“在各种见解中不动摇”,是指对于已经彻底断除的各种见解不动摇。
60.Sāmisañcātiādīsu vaṭṭāmisalokāmisakilesāmisānaṃ kilesāmisena sāmisaṃ sanikantikattā. Kiṃ taṃ? Aṭṭhavidhaṃ samathagotrabhuñāṇaṃ. Vaṭṭāmisanti cettha tebhūmakavaṭṭameva. Lokāmisanti pañca kāmaguṇā. Kilesāmisanti kilesā eva. Nirāmisanti dasavidhaṃ vipassanāgotrabhuñāṇaṃ anikantikattā. Na hi ariyā gotrabhusmiṃ nikantiṃ karonti. Potthake ‘‘sāmisañce’’ti likhanti, taṃ na sundarataraṃ. Evameva paṇihitañca appaṇihitaṃ saññuttañca visaññuttaṃ vuṭṭhitañca avuṭṭhitaṃ veditabbaṃ. Nikantipaṇidhiyā hi paṇihitaṃ patthitanti attho. Tadabhāvena appaṇihitaṃ. Nikantisaññogeneva saññuttaṃ. Tadabhāvena visaññuttaṃ. Vuṭṭhitanti vipassanāgotrabhuñāṇameva. Tañhi nikanticchedakattā vuṭṭhitaṃ nāma. Itaraṃ avuṭṭhitaṃ. Bahiddhā vuṭṭhānattā vā vuṭṭhitaṃ. Phalagotrabhupi hi nibbānajjhāsayavasena nibbānābhimukhībhūtattā bahiddhāsaṅkhāranimittā vuṭṭhitaṃ nāmāti veditabbaṃ. Heṭṭhābhibhavanavuṭṭhānavivaṭṭanavāresupi phalagotrabhu ajjhāsayavasena nibbānābhimukhībhūtattā abhibhuyyati vuṭṭhāti vivaṭṭatīti veditabbaṃ. Tiṇṇaṃ vimokkhāna paccayāti tiṇṇaṃ lokuttaravimokkhānaṃ samathagotrabhu pakatūpanissayapaccayā honti, vipassanāgotrabhu anantarasamanantarūpanissayapaccayā honti. Paññā yassa pariccitāti pubbabhāgapaññā yassa paricitā pariciṇṇā. Kusalo vivaṭṭe vuṭṭhāneti asammohavaseneva vivaṭṭasaṅkhāte gotrabhuñāṇe kusalo cheko, pubbabhāgañāṇena vā kusalo. Nānādiṭṭhīsu na kampatīti samucchedena pahīnāsu nānappakārāsu diṭṭhīsu na vedhatīti.