第37章 削减之义智的注释
37. Sallekhaṭṭhañāṇaniddesavaṇṇanā
3. 慧品义注 · 6 段
88在“削减义智”的解释中,“贪是各别的”意思是:贪是分开的,不与出世间法混杂。其余烦恼也按这个道理理解。“贪”,是从染著的意义上说;“嗔”,是从损害的意义上说;“痴”,是从迷惑的意义上说。贪的特相是染著,嗔的特相是损害,痴的特相是迷惑——说完这三个根本烦恼之后,现在要从分类上说明,所以开始讲“忿”等。
其中,“忿”的特相是发怒,这里指的是以有情为对象的愤怒。“恨”的特相是紧紧抓住不放,它只是变得坚固的忿。“覆”的特相是抹杀他人的功德,意思是擦掉他人的长处。“恼”的特相是抓住对立不放,意思是以对立的方式看待他人的功德。“嫉”的特相是嫉妒他人的成就,意思就是妒忌。“悭”的特相是隐藏自己的成就,意思是“这是我的,不要让别人得到”。“诳”的特相是掩盖自己已造的恶行,意思就像用东西盖住一样,以掩盖为本质。“谄”的特相是炫耀自己本来没有的功德,意思是奸诈。“骄”的特相是内心膨胀的状态,意思是心变得僵硬。“害”的特相是较劲、争胜。“慢”的特相是高估自己。“过慢”的特相是更加高估自己。“醉”的特相是自我陶醉。“放逸”的特相是心在五种欲乐对象上放纵散乱。
88. Sallekhaṭṭhañāṇaniddese rāgo puthūti rāgo visuṃ, lokuttarehi asammissoti attho. Esa nayo sesesu. Rāgoti rañjanaṭṭhena. Dosoti dussanaṭṭhena. Mohoti muyhanaṭṭhena. Rañjanalakkhaṇo rāgo, dussanalakkhaṇo doso, muyhanalakkhaṇo mohoti ime tayo sīsakilese vatvā idāni pabhedato dassento kodhotiādimāha. Tattha kujjhanalakkhaṇo kodhoti idha sattavatthuko adhippeto. Upanandhanalakkhaṇo upanāho, daḷhabhāvappatto kodhoyeva. Paraguṇamakkhanalakkhaṇo makkho, paraguṇapuñchananti attho. Yugaggāhalakkhaṇo paḷāso, yugaggāhavasena paraguṇadassananti attho. Parasampattikhīyanalakkhaṇā issā, usūyanāti attho . Attasampattinigūhanalakkhaṇaṃ macchariyaṃ, ‘‘mayhaṃ acchariyaṃ mā parassa hotū’’ti attho. Attanā katapāpapaṭicchādanalakkhaṇā māyā, paṭicchādanaṭṭhena māyā viyāti attho. Attano avijjamānaguṇappakāsanalakkhaṇaṃ sāṭheyyaṃ, saṭhabhāvoti attho. Cittassa uddhumātabhāvalakkhaṇo thambho, thaddhabhāvoti attho. Karaṇuttariyalakkhaṇo sārambho. Unnatilakkhaṇo māno. Abbhunnatilakkhaṇo atimāno. Mattabhāvalakkhaṇo mado. Pañcasu kāmaguṇesu cittavosaggalakkhaṇo pamādo.
像这样,把烦恼按各自不同的类别分开来展示之后,为了再用总括的方式,把已经说过的烦恼和没有说过的其他烦恼全都涵盖进来,就说了“一切烦恼”等等这样的话。
其中,这些法在今生和来世都能让众生烦恼、灼烧、逼迫,所以叫“烦恼”。它们既包括已经被归入不善业道的,也包括没有被归入不善业道的。
“恶行”:因为行为恶劣,或者说是恶劣的行为,所以叫恶行。恶行有三种:身恶行、语恶行、意恶行。
“行”:因为它们能造作出异熟果报,所以叫行。行也有三种:福行、非福行、不动行。
因为异熟而趋向于“有”的,叫“趣有者”;趋向于有的业,就是“趣有之业”。虽然这些也属于行的范畴,但这里排除了不能感得异熟的业,这就是差别所在。
这里把“恶行”和“业”两个词的词性做了转换。
“种种与单一”:在总说中,虽然没有出现“单一”这个词,但因为种种与单一互相参照,为了也想指出“单一”,就用了“种种与单一”这样的总说。在削减种种的过程中显示出单一,这样就能容易地展示削减智。
所谓“种种”,是因为不安住、有动摇,所以是种种的自性。所谓“单一”,是因为安住、无动摇,所以是单一的自性。
Evaṃ visuṃ visuṃ kilesavasena puthū dassetvā vuttakilese ca avutte ca aññe sabbasaṅgāhikavasena dassetuṃ sabbe kilesātiādimāha. Tattha diṭṭhadhammasamparāyesu satte kilesenti upatāpenti vibādhentīti kilesā. Akusalakammapathasaṅgahitā ca asaṅgahitā ca. Duṭṭhu caritā, duṭṭhā vā caritāti duccaritā. Te pana kāyaduccaritaṃ vacīduccaritaṃ manoduccaritanti tippakārā. Vipākaṃ abhisaṅkharontīti abhisaṅkhārā. Tepi puññābhisaṅkhāro apuññābhisaṅkhāro āneñjābhisaṅkhāroti tippakārā. Vipākavasena bhavaṃ gacchantītibhavagāmino , bhavagāmino kammā bhavagāmikammā. Iminā abhisaṅkhārabhāvepi sati avedanīyāni kammāni paṭikkhittāni hontīti ayaṃ viseso. ‘‘Duccaritā’’ti ca ‘‘kammā’’ti ca liṅgavipallāso kato. Nānattekattanti ettha uddese ekattasaddassa abhāvepi nānattekattānaṃ aññamaññāpekkhattā ekattampi niddisitukāmena ‘‘nānattekatta’’nti uddeso kato. Nānattasallekhake ekatte dassite sallekhañāṇaṃ sukhena dassīyatīti. Nānattanti anavaṭṭhitattā saparipphandattā ca nānāsabhāvo. Ekattanti avaṭṭhitattā aparipphandattā ca ekasabhāvo.
行焰:依靠它而行,能到达从未到过的方向——涅槃,所以叫“行”。那是什么?是戒。这戒本身能烧毁对立面,所以叫“焰”。德焰:以戒为立足处而得到的定之焰。慧焰:以定为立足处而得到的观慧之焰。福焰:以观慧为立足处而得到的圣道善法之焰。法焰:作为以上四种焰之依托的佛语之焰。由于被行焰所燃烧:即由于被戒焰所磨砺而变得锐利。无戒之焰:即被称为无戒状态的那种焰。那种状态也能灼烧心相续,所以叫焰。它耗尽:即完全消灭。无德之焰:与定对立的散乱之焰。劣慧之焰:与观慧对立的愚痴之焰。非福之焰:通过断除各道所应断除的烦恼而伴随烦恼的不善业之焰。它不仅耗尽非福,正如经文所说:“比丘们,有一种业,既不黑也不白,没有黑白报应,能导致业的灭尽。”(增支部4.233;长部3.312;中部2.18)根据此说,它也耗尽善业。由于与福焰相对,所以只说非福焰。非法焰:各种外道学说的言论之焰。在此智的略释中,在第二义释里,贪等十九种各别是无戒之焰。在“诸行,趣有之业”中,非福行与不善业是非福焰;不动行是世间善业,因由福焰所灭,故属于非福焰之类。欲贪等十五种各别是无德焰;常想等十八种各别是劣慧焰;四道所断的四种各别是非福焰。入流道所断的各别,应归入非法焰。
Caraṇatejoti caranti tena agataṃ disaṃ nibbānaṃ gacchantīti caraṇaṃ. Kiṃ taṃ? Sīlaṃ. Tadeva paṭipakkhatāpanaṭṭhena tejo. Guṇatejoti sīlena laddhapatiṭṭho samādhitejo. Paññātejoti samādhinā laddhapatiṭṭho vipassanātejo. Puññatejoti vipassanāhi laddhapatiṭṭho ariyamaggakusalatejo. Dhammatejoti catunnaṃ tejānaṃ patiṭṭhābhūto buddhavacanatejo. Caraṇatejena tejitattāti sīlatejena tikhiṇīkatattā. Dussīlyatejanti dussīlabhāvasaṅkhātaṃ tejaṃ. Tampi hi santānaṃ tāpanato tejo nāma. Pariyādiyatīti khepeti. Aguṇatejanti samādhissa paṭipakkhaṃ vikkhepatejaṃ. Duppaññatejanti vipassanāñāṇapaṭipakkhaṃ mohatejaṃ. Apuññatejanti taṃtaṃmaggavajjhakilesappahānena kilesasahāyaṃ akusalakammatejaṃ. Na kevalañhetaṃ apuññameva khepeti, ‘‘atthi, bhikkhave, kammaṃ akaṇhaṃ asukkaṃ akaṇhaasukkavipākaṃ kammaṃ kammakkhayāya saṃvattatī’’ti (a. ni. 4.233; dī. ni. 3.312; ma. ni. 2.18) vacanato kusalakammampi khepetiyeva. Puññatejapaṭipakkhavasena apuññatejameva vuttaṃ. Adhammatejanti nānātitthiyānaṃ samayavacanatejaṃ. Imassa ñāṇassa uddesavaṇṇanāyaṃ vutte dutiye atthavikappe rāgādayo ekūnavīsati puthu dussīlyatejā honti. ‘‘Abhisaṅkhārā, bhavagāmikammā’’ti ettha apuññābhisaṅkhārā akusalakammañca apuññatejā honti, āneñjābhisaṅkhārāni lokiyakusalakammāni puññatejeneva khepanīyato apuññatejapakkhikāva honti. Kāmacchandādayo pañcadasa nānattā aguṇatejā honti, niccasaññādayo aṭṭhārasa nānattā duppaññatejā honti, catumaggavajjhā cattāro nānattā apuññatejā honti. Sotāpattimaggavajjhanānattena adhammatejo saṅgahetabbo.
在释义部分,想要通过与非削减相对立的削减来显示削减,所以先说明了非削减,然后才说明削减。出离等三十七种法,其实是同一类法,因为它们能削减各自的对立面,所以被称为“削减”。对出离等三十七种削减的了知,就是“削减义之智”。
Niddese sallekhapaṭipakkhena asallekhena sallekhaṃ dassetukāmena asallekhapubbako sallekho niddiṭṭho. Nekkhammādayo sattatiṃsa ekattadhammāva paccanīkānaṃ sallikhanato ‘‘sallekho’’ti vuttā. Tasmiṃ nekkhammādike sattatiṃsapabhede sallekhe ñāṇaṃ sallekhaṭṭhe ñāṇanti.