礼敬彼世尊、阿拉汉、正自觉者
小部· 本生经(一)巴利
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa · Khuddakanikāye · Jātakapāḷi
本生经(一)
7526 段
阿般纳咖本生巴利
1. Apaṇṇakajātakaṃ
1 有人立于确实之道,好思辨者则说另有第二条路。
智者了知此理后,便会选择那无疑之道。巴利 注疏 1
Apaṇṇakaṃ ṭhānameke, dutiyaṃ āhu takkikā; Etadaññāya medhāvī, taṃ gaṇhe yadapaṇṇakanti .
《商队本生》第二巴利
2. Vaṇṇupathajātakaṃ
2 譬如那些不知疲倦的人,在沙荒地中挖掘,就在那空旷处找到了地下水;巴利 注疏 1
Akilāsuno vaṇṇupathe khaṇantā, udaṅgaṇe tattha papaṃ avinduṃ;
同样地,具足精进之力的牟尼,无有疲倦,证得了心的寂静。巴利
Evaṃ munī vīriya balūpapanno, akilāsu vinde hadayassa santinti.
第五 希求利益品巴利
5. Atthakāmavaggo
3. 舍利瓦商人本生经巴利
3. Serivavāṇijajātakaṃ
3 若你于此错失了正法的决定性。
你将长久地追悔,恰如那商人塞利瓦。巴利 注疏 1
Idha ce naṃ virādhesi, saddhammassa niyāmataṃ ; Ciraṃ tvaṃ anutappesi , serivāyaṃva vāṇijoti.
小长者本生 第四巴利
4. Cūḷaseṭṭhijātakaṃ
4 智慧明察之人,虽只凭少许本钱,
也能将自己扶植起来,如同微小的火焰,得风而炽燃。巴利 注疏 1
Appakenapi medhāvī, pābhatena vicakkhaṇo; Samuṭṭhāpeti attānaṃ, aṇuṃ aggiṃva sandhamanti.
5. 米量本生经巴利
5. Taṇḍulanāḷijātakaṃ
5 “大王,一升米价值几何?请以马价相告。”
“波罗奈城,连同其内与外,便是这一升米的价值。”巴利 注疏 1
Kimagghati taṇḍulanāḷikāya, assāna mūlāya vadehi rāja ; Bārāṇasiṃ santarabāhirato , ayamagghati taṇḍulanāḷikāti .
天法本生经第六巴利
6. Devadhammajātakaṃ
6 具足惭与愧,安住于善法;
世间的寂静善士,便被称为具天法者。巴利 注疏 1
Hiriottappasampannā , sukkadhammasamāhitā; Santo sappurisā loke, devadhammāti vuccareti.
第七 拾柴者本生经巴利
7. Kaṭṭhahārijātakaṃ
7 大王,我是您的儿子,您是万民之主,请养育我;
大王尚且养育他人,更何况自己的亲生儿子呢?巴利 注疏 1
Putto tyāhaṃ mahārāja, tvaṃ maṃ posa janādhipa; Aññepi devo poseti, kiñca devo sakaṃ pajanti.
第八 村长本生经巴利
8. Gāmaṇijātakaṃ
8 虽不匆忙,期求果报的人也能成就;
我已梵行圆满,村长,你当如此了知。巴利 注疏 1
Api ataramānānaṃ, phalāsāva samijjhati; Vipakkabrahmacariyosmi, evaṃ jānāhi gāmaṇīti.
第九 摩伽迭瓦本生巴利
9. Maghadevajātakaṃ
9 我头顶长出的这些头发,正是偷走生命的窃贼。
诸天使者既已显现,我出家的时刻已到。巴利 注疏 1
Uttamaṅgaruhā mayhaṃ, ime jātā vayoharā; Pātubhūtā devadūtā, pabbajjāsamayo mamāti.
《乐住者本生》第十巴利
10. Sukhavihārijātakaṃ
10 那既不为人所护、也不守护他人的人,
王啊,他确实睡得安稳,于种种欲乐心无期盼。巴利 注疏 1
Yañca aññe na rakkhanti, yo ca aññe na rakkhati; Sa ve rāja sukhaṃ seti, kāmesu anapekkhavāti.
殊胜无戏论、商队、最胜军、善观察、米量。
惭、子、最胜、村长,及不守护者,即沦为奴隶。巴利
Varāpaṇṇaka vaṇṇupatha serivaro, suvicakkhaṇa taṇḍulanāḷikassā; Hiri puttavaruttagāmaṇinā, yo ca na rakkhati tena dasāti.
11. 相鹿本生经巴利
11. Lakkhaṇamigajātakaṃ
11 持戒之人能得利益,以友善相待而活命者也是如此。
你看那瑞相,被亲族大众恭敬围绕,正朝这边走来。
再看这黑记,已被亲属们彻底遗弃了。巴利 注疏 1
Hoti sīlavataṃ attho, paṭisanthāra vuttinaṃ; Lakkhaṇaṃ passa āyantaṃ, ñātisaṅghapurakkhataṃ ; Atha passasimaṃ kāḷaṃ, suvihīnaṃva ñātibhīti.
12. 尼拘律鹿本生巴利
12. Nigrodhamigajātakaṃ
12 应亲近尼拘律树本身,不应依止其枝桠。
宁可死于榕树,亦胜过存活于枝条之间。巴利 注疏 1
Nigrodhameva seveyya, na sākhamupasaṃvase; Nigrodhasmiṃ mataṃ seyyo, yañce sākhasmi jīvitanti.
13. 康地本生经巴利
13. Kaṇḍijātakaṃ
13 可咒诅那利箭——那深深刺穿人的箭;
可咒诅那由女人统御的疆土;
那些为女人所制伏的众生,亦同受咒诅。巴利 注疏 1
Dhiratthu kaṇḍinaṃ sallaṃ, purisaṃ gāḷhavedhinaṃ; Dhiratthu taṃ janapadaṃ, yatthitthī pariṇāyikā; Te cāpi dhikkitā sattā, ye itthīnaṃ vasaṃgatāti.
第十四 风鹿本生经巴利
14. Vātamigajātakaṃ
14 诚然,无有比味欲、住处与亲近关系更可厌者;
依恋密林的风鹿,终究被滋味所制服,胜财啊。巴利 注疏 1
Na kiratthi rasehi pāpiyo, āvāsehi va santhavehi vā; Vātamigaṃ gahananissitaṃ , vasamānesi rasehi sañjayoti.
第十五 卡拉帝亚本生巴利
15. Kharādiyajātakaṃ
15 这八蹄的驴,和那比狡黠更狡黠的鹿;
他七度错过约定,我不该再费力教诫他了。巴利 注疏 1
Aṭṭhakkhuraṃ kharādiye, migaṃ vaṅkātivaṅkinaṃ; Sattahi kālātikkantaṃ , na naṃ ovaditussaheti.
16. 三蜷鹿本生经巴利
16. Tipallatthamigajātakaṃ
16 那三重蜷伏、诡计多端的八蹄鹿,夜半饮水;
它用一侧鼻孔贴着地面呼吸,外甥说:‘具此六种伎俩,它当得一次机会。’巴利 注疏 1
Migaṃ tipallattha manekamāyaṃ, aṭṭhakkhuraṃ aḍḍharattāpapāyiṃ ; Ekena sotena chamāssasanto, chahi kalāhitibhoti bhāgineyyoti.
马卢德本生经第十七巴利
17. Mālutajātakaṃ
17 不论是月缺还是月圆,当风吹起时,总是清凉。
风所生的寒气,于此二者皆不为所败。巴利 注疏 1
Kāḷe vā yadi vā juṇhe, yadā vāyati māluto; Vātajāni hi sītāni, ubhotthamaparājitāti.
18. 死者之食本生经巴利
18. Matakabhattajātakaṃ
18 如果众生能如此了知:生是苦的根源;
生命不会杀害生命,因为杀生者必将忧伤。巴利 注疏 1
Evaṃ ce sattā jāneyyuṃ, dukkhāyaṃ jātisambhavo; Na pāṇo pāṇinaṃ haññe, pāṇaghātī hi socatīti.
祈愿食本生巴利
19. Āyācitabhattajātakaṃ
19 若以为死后便能解脱,当他求解脱时,恰已被系缚;
智者并非如此解脱,愚人的解脱即是枷锁。巴利 注疏 1
Sace mucce pecca mucce , muccamāno hi bajjhati; Na hevaṃ dhīrā muccanti, mutti bālassa bandhananti.
20. 芦苇饮本生经巴利
20. Naḷapānajātakaṃ
20 看见那未跨越的足迹,亦不见踏入水中的足迹;
我们以芦苇管饮水,你这样便不能杀我了。巴利 注疏 1
Disvā padamanuttiṇṇaṃ, disvānotaritaṃ padaṃ; Naḷena vāriṃ pissāma , neva maṃ tvaṃ vadhissasīti.
十一 过百品(Parosatavaggo)巴利
11. Parosatavaggo
相、支,应被呵责;再者,这些粗劣之类,并非依于味而存在;
极有、殊胜、风、生命;由解脱,藉由名为‘那拉’者,这些成为十。巴利
Atha lakkhaṇa sākha dhiratthu puna, na kiratthi rasehi kharādiyā; Atibhoti vara māluta pāṇa, muccena naḷaavhayanena bhavanti dasāti.
21. 俱卢嘎鹿本生巴利
21. Kuruṅgamigajātakaṃ
21 鹿儿已知此事:是你卧在舍般尼树下,投下果实;
我去另一棵舍般尼树了,我不中意你的果子。巴利 注疏 1
Ñātametaṃ kuruṅgassa, yaṃ tvaṃ sepaṇṇi siyyasi ; Aññaṃ sepaṇṇi gacchāmi, na me te ruccate phalanti.
22. 狗本生经巴利
22. Kukkurajātakaṃ
22 那些王宫中养大的狗,血统纯良,容貌俊美,体力强健;
它们免于处死,我们却遭杀戮——这并非是狗该死,这是残害弱者。巴利 注疏 1
Ye kukkurā rājakulamhi vaddhā, koleyyakā vaṇṇabalūpapannā; Teme na vajjhā mayamasma vajjhā, nāyaṃ saghaccā dubbalaghātikāyanti.
牛种本生经巴利
23. Gojānīyajātakaṃ
Api passena semāno, sallebhi sallalīkato;
尚胜母马与阉牛;车夫,请为我套轭!巴利
Seyyova vaḷavā gojo , yuñja maññeva sārathīti.
24. 良马本生经巴利
24. Ājaññajātakaṃ
24 无论何时何处,无论何处何时:
良马奋蹄驰骋,劣马则颓然落于后头。巴利 注疏 1
Yadā yadā yattha yadā, yattha yattha yadā yadā; Ājañño kurute vegaṃ, hāyanti tattha vāḷavāti.
25. 渡口本生巴利
25. Titthajātakaṃ
25 驭者,就在每个渡口,都让马饮水吧。
对贪食过度之人而言,即使乳粥也成折磨。巴利 注疏 1
Aññamaññehi titthehi, assaṃ pāyehi sārathi; Accāsanassa puriso, pāyāsassapi tappatīti.
玛希喇目卡本生巴利
26. Mahiḷāmukhajātakaṃ
26 听闻往昔盗贼之言,母象脸者便四处冲撞,加害于人;
而听闻善自制者之言,象中至尊便安住于一切功德之中。巴利 注疏 1
Purāṇacorāna vaco nisamma, mahiḷāmukho pothayamanvacārī; Susaññatānañhi vaco nisamma, gajuttamo sabbaguṇesu aṭṭhāti.
27. 阿毗纳本生巴利
27. Abhiṇhajātakaṃ
27 他不得供给团食,不得施食,不得草料,也不得抚擦。
我想,正是由于时常相见,那头名叫那伽的象,才对此狗生出了感情。巴利 注疏 1
Nālaṃ kabaḷaṃ padātave, na ca piṇḍaṃ na kuse na ghaṃsituṃ; Maññāmi abhiṇhadassanā, nāgo snehamakāsi kukkureti.
28. 难帝维萨喇本生巴利
28. Nandivisālajātakaṃ
28 应只说悦耳的话,任何时候都不说令人不悦的话。
因为他说了悦耳的话,便举起了沉重的负担;
而且还令他获得了财富,因此他心满意足。巴利 注疏 1
Manuññameva bhāseyya, nāmanuññaṃ kudācanaṃ; Manuññaṃ bhāsamānassa, garuṃ bhāraṃ udaddhari; Dhanañca naṃ alābhesi, tena cattamano ahūti.
29. 甘哈本生巴利
29. Kaṇhajātakaṃ
29 无论负载多么沉重,路途多么艰险难行,
那时,他们将黑牛套上了轭,它便牵起那副重担而行。巴利 注疏 1
Yato yato garu dhuraṃ, yato gambhīravattanī; Tadāssu kaṇhaṃ yuñjanti, svāssu taṃ vahate dhuranti.
第三十则 牟尼咖本生巴利
30. Munikajātakaṃ
30 不要羡慕牟尼迦,它吃的是致死之食。
无忧无虑,只管吃谷糠,这便是长寿之相。巴利 注疏 1
Mā munikassa pihayi, āturannāni bhuñjati; Appossukko bhusaṃ khāda, etaṃ dīghāyulakkhaṇanti.
56 这就是它的摄颂:巴利
Tassuddānaṃ –
羚羊、犬、牛王诸本生,以及母马与西利本生
名唤摩西拉穆卡的温顺殊胜之象,能与穆尼卡一同负轭,担当十项重任。巴利
Kuruṅgassa kukkuragojavaro, puna vāḷavassasirivhayano ; Mahiḷāmukhanāmanuññavaro, vahate dhura munikena dasāti.
31. 库喇瓦咖本生巴利
31. Kulāvakajātakaṃ
31 摩得利,木棉树上有鸟巢,你应以车辕前端避开它们。
我们宁可舍命于阿修罗之中,也不让我的鸟儿无家可归。巴利 注疏 1
Kulāvakā mātali simbalismiṃ, īsāmukhena parivajjayassu; Kāmaṃ cajāma asuresu pāṇaṃ, mā me dijā vikkulavā ahesunti.
32. 那吒本生巴利
32. Naccajātakaṃ
32 你的鸣声悦耳,背羽绚烂美丽,颈项光泽如琉璃;
翅羽伸展足有一寻长;然而,正因你的舞蹈,我仍不会将女儿许配给你。巴利 注疏 1
Rudaṃ manuññaṃ rucirā ca piṭṭhi, veḷuriyavaṇṇūpanibhā ca gīvā; Byāmamattāni ca pekhuṇāni, naccena te dhītaraṃ no dadāmīti.
33. 《三摩达马那本生》巴利
33. Sammodamānajātakaṃ
33 鸟儿们同心和合,衔着网飞去;
待到它们起争执时,便会落入我的掌控。巴利 注疏 1
Sammodamānā gacchanti, jālamādāya pakkhino; Yadā te vivadissanti, tadā ehinti me vasanti.
34. 鱼本生巴利
34. Macchajātakaṃ
34 并非冷热加诸我,亦非陷身渔网中;
而是我那雌鱼心想:‘他往别处寻欢去了。’巴利 注疏 1
Na maṃ sītaṃ na maṃ uṇhaṃ, na maṃ jālasmi bādhanaṃ; Yañca maṃ maññate macchī, aññaṃ so ratiyā gatoti.
35. 鹌鹑本生巴利
35. Vaṭṭakajātakaṃ
35 我有翅膀却无法飞翔,我有双足却无法行走;
父母都已离巢远去,火啊,请退回去吧。巴利 注疏 1
Santi pakkhā apatanā, santi pādā avañcanā; Mātāpitā ca nikkhantā, jātaveda paṭikkamāti.
36. 鸟本生巴利
36. Sakuṇajātakaṃ
36 依着大树而栖的飞鸟啊,这火焰正在燃起;巴利 注疏 1
Yaṃ nissitā jagatiruhaṃ vihaṅgamā, svāyaṃ aggiṃ pamuñcati;
瓦坎伽鸟啊,你们速速飞向四方吧!栖身之处,竟生出了怖畏。巴利
Disā bhajatha vakkaṅgā , jātaṃ saraṇato bhayanti.
三十七 提提拉本生巴利
37. Tittirajātakaṃ
37 那些恭敬长者的善人,正是通达正法的人。
于现世得称赞,于来世得生善趣。巴利 注疏 1
Ye vuḍḍha mapacāyanti, narā dhammassa kovidā; Diṭṭheva dhamme pāsaṃsā, samparāye ca suggatī.
38. 白鹭本生巴利
38. Bakajātakaṃ
38 善以诡计取巧之人,不能靠欺诈而得真正的安乐。
巧诈者最终所得的,恰如白鹭被螃蟹钳死一般。巴利 注疏 1
Nāccantaṃ nikatippañño, nikatyā sukhamedhati; Ārādheti nikatippañño , bako kakkaṭakāmivāti.
39 我心想那定是一堆黄金,还有金花环与难陀迦。
那家生奴就站在那里,厉声咒骂。巴利 注疏 1
Maññe sovaṇṇayo rāsi, soṇṇamālā ca nandako; Yattha dāso āmajāto, ṭhito thullāni gajjatīti.
40. 卡迪拉昂嘎拉本生巴利
40. Khadiraṅgārajātakaṃ
40 我宁愿头下脚上,颠倒坠入地狱,
也绝不做任何非圣贤之举。来吧,请纳受此食!巴利 注疏 1
Kāmaṃ patāmi nirayaṃ, uddhaṃpādo avaṃsiro; Nānariyaṃ karissāmi, handa piṇḍaṃ paṭiggahāti.
斯瑞玛达莉之女与鸟中王,为欢乐而临,父母亦来相聚;
有地中生起的老蟹,又有欢喜的团食胜者,如是共为十则。巴利
Sirimātali dhītara pakkhivaro, ratiyāgato mātāpitā ca puna; Jagatīruha vuḍḍha sukakkaṭako, tathā nandakapiṇḍavarena dasāti.
41. 罗萨咖本生巴利
41. Losakajātakaṃ
41 若人出于利益、心怀悲悯而劝诫,他却不依教奉行;
犹如密塔科悬垂于山羊足下,忧愁不已。巴利 注疏 1
Yo atthakāmassa hitānukampino, ovajjamāno na karoti sāsanaṃ; Ajiyā pādamolamba , mittako viya socatīti.
42. 咖波德本生巴利
42. Kapotajātakaṃ
42 有人虽蒙那愿他得益、心怀慈悯者的教诫,却不依教奉行。
不听从鸽子的忠告,便如俎上之肉,横陈于敌手之中。巴利 注疏 1
Yo atthakāmassa hitānukampino, ovajjamāno na karoti sāsanaṃ; Kapotakassa vacanaṃ akatvā, amittahatthatthagatova setīti.
43. 韦卢咖本生巴利
43. Veḷukajātakaṃ
43 若人出于利益、心怀悲悯而劝诫,他却不依教奉行;
他终遭击倒而卧,一如韦卢咖的父亲。巴利 注疏 1
Yo atthakāmassa hitānukampino, ovajjamāno na karoti sāsanaṃ; Evaṃ so nihato seti, veḷukassa yathā pitāti.
44. 玛咖萨本生巴利
44. Makasajātakaṃ
44 一个有智慧谋虑的敌人,远胜过一个缺乏智慧的朋友。
想着“我要打死蚊子”,那愚钝的儿子竟劈开了父亲的头。巴利 注疏 1
Seyyo amitto matiyā upeto, na tveva mitto mativippahīno; Makasaṃ vadhissanti hi eḷamūgo, putto pitu abbhidā uttamaṅganti.
45. 罗希尼本生巴利
45. Rohiṇijātakaṃ
45 有智慧的敌人,胜过愚昧的同情者。
看那可怜的罗希尼,杀害了母亲,却还在悲伤。巴利 注疏 1
Seyyo amitto medhāvī, yañce bālānukampako; Passa rohiṇikaṃ jammiṃ, mātaraṃ hantvāna socatīti.
阿拉玛杜萨咖本生·第四十六巴利
46. Ārāmadūsakajātakaṃ
46 确实,对于误解义理的人,善行不会带来安乐。
愚人损害善利,犹如猴之园丁。巴利 注疏 1
Na ve anatthakusalena, atthacariyā sukhāvahā; Hāpeti atthaṃ dummedho, kapi ārāmiko yathāti.
47. 瓦鲁尼杜萨咖本生巴利
47. Vāruṇidūsakajātakaṃ
47 确实,一个不了达真义的人,他所行的利益事不会带来安乐;
愚人损害利益,正如憍陈如糟蹋了酒那样。巴利 注疏 1
Na ve anatthakusalena, atthacariyā sukhāvahā; Hāpeti atthaṃ dummedho, koṇḍañño vāruṇiṃ yathāti.
48. 韦达巴本生经巴利
48. Vedabbajātakaṃ
48 以不正当手段谋求利益之人,终遭苦恼;
那些杀害韦达巴的车塔人,终皆走向毁灭。巴利 注疏 1
Anupāyena yo atthaṃ, icchati so vihaññati; Cetā haniṃsu vedabbaṃ , sabbe te byasanamajjhagūti.
49. 那卡德本生巴利
49. Nakkhattajātakaṃ
49 那等待星宿的愚人,任凭利益从身边流逝。
善业本身即是善人的吉星,星宿又能做什么呢?巴利 注疏 1
Nakkhattaṃ paṭimānentaṃ, attho bālaṃ upaccagā; Attho atthassa nakkhattaṃ, kiṃ karissanti tārakāti.
50. 愚者本生巴利
50. Dummedhajātakaṃ
50 我曾立下誓言,要以千百愚人举行大祭;
如今我将献祭这众多行非法之人。巴利 注疏 1
Dummedhānaṃ sahassena, yañño me upayācito; Idāni khohaṃ yajissāmi, bahu adhammiko janoti.
此后有:友、母、鸽胜,以及竹、哑羊、罗希尼;
猴、婆留尼、智行,及星祭胜——以上共十则。巴利
Atha mittaka mātu kapotavaro, tathā veḷūka eḷamūgo rohiṇī; Kapi vāruṇi cetacarā ca puna, tathā tāraka yaññavarena dasāti.
第一集五十巴利
Paṭhamo paṇṇāsako.
第五十一 大戒本生巴利
51.Mahāsīlavajātakaṃ
51 人应常怀希望,智者不应灰心失望。
我亲见自己,恰如所愿,我成为了那样的人。巴利 注疏 1
Āsīsetheva puriso, na nibbindeyya paṇḍito; Passāmi vohaṃ attānaṃ, yathā icchiṃ tathā ahūti.
小者那咖本生巴利
52. Cūḷajanakajātakaṃ
52 人应精勤不懈,智者不应心生厌离。
我亲眼看见自己,从水中被拉至岸上。巴利 注疏 1
Vāyametheva puriso, na nibbindeyya paṇḍito; Passāmi vohaṃ attānaṃ, udakā thalamubbhatanti.
53. 满钵本生巴利
53. Puṇṇapātijātakaṃ
Tatheva puṇṇā pātiyo, aññāyaṃ vattate kathā;
Ākāraṇena jānāmi, na cāyaṃ bhaddikā surāti.
54. 何果本生巴利
54. Kiṃphalajātakaṃ
54 这棵树并不难攀,离村落也不远;
观其相状我便知晓,此树果实并非甘美。巴利 注疏 1
Nāyaṃ rukkho durāruho, napi gāmato ārakā; Ākāraṇena jānāmi, nāyaṃ sāduphalo dumoti.
55. 五兵本生巴利
55. Pañcāvudhajātakaṃ
55 其心不退、意志坚定之人;
他修习善法,为证得离轭的安稳;
他渐次证得一切结缚的断尽。巴利 注疏 1
Yo alīnena cittena, alīnamanaso naro; Bhāveti kusalaṃ dhammaṃ, yogakkhemassa pattiyā; Pāpuṇe anupubbena, sabbasaṃyojanakkhayanti.
56. 金蕴本生巴利
56. Kañcanakkhandhajātakaṃ
56 那心怀欢喜、意念愉悦之人,
为证得安稳解脱,修习善法。
便能渐次灭尽一切结缚。巴利 注疏 1
Yo pahaṭṭhena cittena, pahaṭṭhamanaso naro; Bhāveti kusalaṃ dhammaṃ, yogakkhemassa pattiyā; Pāpuṇe anupubbena, sabbasaṃyojanakkhayanti.
57. 猴王本生巴利
57. Vānarindajātakaṃ
57 猴王啊,正如你具有这四种品德——
真实、法、坚定、布施,具足此者能超越可见的怨敌。巴利 注疏 1
Yassete caturo dhammā, vānarinda yathā tava; Saccaṃ dhammo dhiti cāgo, diṭṭhaṃ so ativattatīti.
58. 三法本生巴利
58. Tayodhammajātakaṃ
58 猴王,正如你具备这三种品德——
机敏、勇健与智慧,能超越眼前的敌人。巴利 注疏 1
Yassete ca tayo dhammā, vānarinda yathā tava; Dakkhiyaṃ sūriyaṃ paññā, diṭṭhaṃ so ativattatīti.
59. 击鼓者本生巴利
59. Bherivādakajātakaṃ
59 当吹即吹,莫过度吹;过度吹奏,实为不善。
善加吹奏而有所得,过度猛吹反招毁坏。巴利 注疏 1
Dhame dhame nātidhame, atidhantañhi pāpakaṃ; Dhantena hi sataṃ laddhaṃ, atidhantena nāsitanti.
60. 吹螺者本生巴利
60. Saṅkhadhamajātakaṃ
60 吹,吹,切莫吹过;吹过即恶。
由吹所得的财富,被父亲一吹而散。巴利 注疏 1
Dhame dhame nātidhame, atidhantañhi pāpakaṃ; Dhantenādhigatā bhogā, te tāto vidhamī dhamanti.
如我所愿,水陆之间,甘美多汁的果实,心无厌倦。
心满意足而振发,四者与三者,依凭财富获得百倍之利。巴利
Yathā icchiṃ tathāhudakā thalā, sura sāduphalo ca alīnamano; Sampahaṭṭhamano caturo ca tayo, sataladdhaka bhogadhanena dasāti.
61. 不乐咒本生巴利
61. Asātamantajātakaṃ
61 世间那些所谓不受约束的女子,于她们而言,本无堤岸可依;
她们沉溺贪染,又无所忌惮,犹如吞噬一切的火焰;
舍弃她们,我将出家,以增长远离与独处。巴利 注疏 1
Asā lokitthiyo nāma, velā tāsaṃ na vijjati; Sārattā ca pagabbhā ca, sikhī sabbaghaso yathā; Tā hitvā pabbajissāmi, vivekamanubrūhayanti.
62. 卵生本生巴利
62. Aṇḍabhūtajātakaṃ
62 那位蒙住脸弹奏琵琶的婆罗门
妻子如同由卵孵化、自幼被养育成人,对这样的女人,谁能真正信赖?巴利 注疏 1
Yaṃ brāhmaṇo avādesi, vīṇaṃ samukhaveṭhito; Aṇḍabhūtā bhatā bhariyā, tāsu ko jātu vissaseti.
63. 逻辑贤者本生巴利
63. Takkapaṇḍitajātakaṃ
63 嗔怒者、不知感恩者、搬弄是非者、离间朋友者;
比丘,应当行持梵行,这样你便不会失去安乐。巴利 注疏 1
Kodhanā akataññū ca, pisuṇā mittabhedikā ; Brahmacariyaṃ cara bhikkhu, so sukhaṃ na vihāhasīti .
64. 难知本生巴利
64. Durājānajātakaṃ
64 莫以她欲我而欢喜,莫以她不欲我而忧愁;
女人的心意,难以测知,犹如鱼迹,没于水中。巴利 注疏 1
Mā su nandi icchati maṃ, mā su soci na micchati ; Thīnaṃ bhāvo durājāno, macchassevodake gatanti.
65. 不喜乐本生巴利
65. Anabhiratijātakaṃ
65 犹如河流与道路,酒馆、会堂与水井;
世间女子即是如此,真正的智者不会对她们生起瞋怒。巴利 注疏 1
Yathā nadī ca pantho ca, pānāgāraṃ sabhā papā; Evaṃ lokitthiyo nāma, nāsaṃ kujjhanti paṇḍitāti.
66. 柔相本生巴利
66. Mudulakkhaṇajātakaṃ
66 昔日我曾有一种愿望,那时尚未迎娶那位容颜娇美的女子;
待我迎回那位双眸如月的佳丽后,欲望便接连不断地生起。巴利 注疏 1
Ekā icchā pure āsi, aladdhā mudulakkhaṇaṃ; Yato laddhā aḷārakkhī, icchā icchaṃ vijāyathāti.
膝上本生巴利
67. Ucchaṅgajātakaṃ
67 大王啊,我的孩子从我怀中,跌落在奔忙的路上;
我却寻不见那样的地方,能迎回一个同吮母乳的兄弟。巴利 注疏 1
Ucchaṅge deva me putto, pathe dhāvantiyā pati; Tañca desaṃ na passāmi, yato sodariyamānayeti .
68. 娑鸡帝本生巴利
68. Sāketajātakaṃ
68 在他身上,意得安住,心亦净信;
即便是素未谋面之人,他也欣然信任。巴利 注疏 1
Yasmiṃ mano nivisati, cittañcāpi pasīdati; Adiṭṭhapubbake pose, kāmaṃ tasmimpi vissaseti.
69. 有毒本生巴利
69. Visavantajātakaṃ
69 可憎啊,那已吐出的毒,我竟为了活命,
又要将它吞回去——于我而言,宁死胜过偷生。巴利 注疏 1
Dhiratthu taṃ visaṃ vantaṃ, yamahaṃ jīvitakāraṇā; Vantaṃ paccāvamissāmi , mataṃ me jīvitā varanti.
70. 锄头本生巴利
70. Kuddālajātakaṃ
70 会失去的胜利,并非真正的胜利;
那不会失去的胜利,才是真正的胜利。巴利 注疏 1
Na taṃ jitaṃ sādhu jitaṃ, yaṃ jitaṃ avajīyati; Taṃ kho jitaṃ sādhu jitaṃ, yaṃ jitaṃ nāvajīyatīti.
有冠者、吞噬一切者及最胜琵琶,离间者、破友者、欢喜与河流;
柔相、同母兄弟与心,毒与善胜,合为十则。巴利
Sikhīsabbaghasopi ca vīṇavaro, pisuṇā mittabhedikā nandī nadī; Mudulakkhaṇa sodariyā ca mano, visa sādhujitena bhavanti dasāti.
71. 瓦卢那本生巴利
71. Varuṇajātakaṃ
71 有人把本该先做的事,留到后来才想做;
犹如折了瓦鲁那木柴的人,事后方懊悔不已。巴利 注疏 1
Yo pubbe karaṇīyāni, pacchā so kātumicchati; Varuṇakaṭṭha bhañjova, sa pacchā manutappatīti.
72. 戒象本生巴利
72. Sīlavahatthijātakaṃ
72 不念恩德之人,时时寻觅他人的过失,巴利 注疏 1
Akataññussa posassa, niccaṃ vivaradassino;
纵使将整个大地都赐予他,也决不可能令他称心满意。巴利
Sabbaṃ ce pathaviṃ dajjā, neva naṃ abhirādhayeti.
73. 实语本生巴利
73. Saccaṃkirajātakaṃ
73 诚然,此间有些人曾这样说:
一块漂流之木,也胜过某一类人。巴利 注疏 1
Saccaṃ kirevamāhaṃsu, narā ekacciyā idha; Kaṭṭhaṃ niplavitaṃ seyyo, na tvevekacciyo naroti.
74. 树法本生巴利
74. Rukkhadhammajātakaṃ
74 众多亲族,诚为善好,纵是林中树木亦然;
风将独处的树吹倒,纵使伟岸如林中之王。巴利 注疏 1
Sādhū sambahulā ñātī, api rukkhā araññajā; Vāto vahati ekaṭṭhaṃ, brahantampi vanappatinti.
75. 鱼本生巴利
75. Macchajātakaṃ
75 雨云啊,请发出雷鸣,扫尽乌鸦的宝藏;
让乌鸦陷入忧伤,而令我脱离忧伤。巴利 注疏 1
Abhitthanaya pajjunna, nidhiṃ kākassa nāsaya; Kākaṃ sokāya randhehi, mañca sokā pamocayāti.
76. 阿桑奇亚本生巴利
76. Asaṅkiyajātakaṃ
76 我于村落中安然无惧,在旷野中亦无怖畏;
我登上了正直之道,与慈与悲同行。巴利 注疏 1
Asaṅkiyomhi gāmamhi, araññe natthi me bhayaṃ; Ujuṃ maggaṃ samārūḷho, mettāya karuṇāya cāti.
第七十七 大梦本生巴利
77. Mahāsupinajātakaṃ
77 公牛、树木、母牛与黄牛,骏马、铜器、母豺、水罐;
莲池、未煮之米、檀香木,葫芦下沉,石头却浮起。
青蛙吞食黑蛇,金翅鸟环绕乌鸦;
狼因母羊的威胁而颤抖,对我而言,这里并无颠倒发生。巴利 注疏 1
Usabhā rukkhā gāviyo gavā ca, asso kaṃso siṅgālī ca kumbho; Pokkharaṇī ca apākacandanaṃ, lābūni sīdanti silā plavanti. Maṇḍūkiyo kaṇhasappe gilanti, kākaṃ supaṇṇā parivārayanti; Tasā vakā eḷakānaṃ bhayāhi, vipariyāso vattati nayidha matthīti.
78. 伊利萨本生巴利
78. Illisajātakaṃ
78 两个都是跛脚,两个都是弯臂,两个都是斜眼;
两人身上都长满了疮,我看不见伊利萨。巴利 注疏 1
Ubho khañjā ubho kuṇī, ubho visamacakkhukā ; Ubhinnaṃ piḷakā jātā, nāhaṃ passāmi illisanti.
卡拉萨拉本生巴利
79. Kharassarajātakaṃ
79 当牛群被劫掠杀害,屋舍被焚烧,人们被掳走之时;
随后,那位失去儿子的妇人之子前来,擂响了声音刺耳的战鼓。巴利 注疏 1
Yato viluttā ca hatā ca gāvo, daḍḍhāni gehāni jano ca nīto; Athāgamā puttahatāya putto, kharassaraṃ ḍiṇḍimaṃ vādayantoti.
第八十则·毕玛谢那本生巴利
80. Bhīmasenajātakaṃ
80 你先前口出的大言,如今只落得自取其辱。
怖军,这两者实不相称——你的战斗言谈,与你此刻的挫败之状,并不相应。巴利 注疏 1
Yaṃ te pavikatthitaṃ pure, atha te pūtisarā sajanti pacchā; Ubhayaṃ na sameti bhīmasena, yuddhakathā ca idañca te vihaññanti.
婆楼那、不知恩者、实语者、萨瓦那巴提那与雷鸣,
慈悲、石筏、伊利沙,以及击鼓腐尸声,合为十事。巴利
Varuṇā akataññūvare tu saccavaraṃ, savanappatinā ca abhitthanaya; Karuṇāya silāplava illisato, puna ḍiṇḍimapūtisarena dasāti.
第九品 地狱品巴利
9. Apāyimhavaggo
81. 饮酒本生巴利
81. Surāpānajātakaṃ
81 我们曾堕恶趣,我们曾舞蹈,我们曾歌唱,我们也曾哭泣;
我们饮下令人迷醉的酒,见到了猴子,却认不出那是猴子。巴利 注疏 1
Apāyimha anaccimha, agāyimha rudimha ca; Visaññikaraṇiṃ pitvā , diṭṭhā nāhumha vānarāti.
82. 密德温德咖本生巴利
82. Mittavindakajātakaṃ
82 你越过拉马纳迦,又越过萨达马塔和杜巴迦;
他坐在岩石上,你因此无法活着逃脱。巴利 注疏 1
Atikkamma ramaṇakaṃ, sadāmattañca dūbhakaṃ; Svāsi pāsāṇamāsīno, yasmā jīvaṃ na mokkhasīti.
83. 咖喇咖尼本生谭巴利
83. Kālakaṇṇijātakaṃ
83 同行七步可称为友,相伴十二日则为伙伴;
共住半月一月便成亲属,若更长久,则与知己无异;
我如何能为了一己的安乐,而舍弃长年相伴却带来不幸的人呢?巴利 注疏 1
Mitto have sattapadena hoti, sahāyo pana dvādasakena hoti; Māsaḍḍhamāsena ca ñāti hoti, tatuttariṃ attasamopi hoti; Sohaṃ kathaṃ attasukhassa hetu, cirasanthutaṃ kāḷakaṇṇiṃ jaheyyanti.
84. 义门本生巴利
84. Atthassadvārajātakaṃ
84 愿得健康、最上利益,与长者所赞许的戒德及博学;
依法而行,坚固不退——此六者,乃是通往真舍利益的首要门户。巴利 注疏 1
Ārogyamicche paramañca lābhaṃ, sīlañca vuddhānumataṃ sutañca; Dhammānuvattī ca alīnatā ca, atthassa dvārā pamukhā chaḷeteti.
85. 金巴果本生巴利
85. Kiṃpakkajātakaṃ
85 若人不知未来之过患,而耽染于欲乐;
果报成熟时,则摧折其人,犹如吞食金巴果。巴利 注疏 1
Āyatiṃ dosaṃ nāññāya, yo kāme paṭisevati; Vipākante hananti naṃ, kiṃpakkamiva bhakkhitanti.
86. 戒观察本生巴利
86. Sīlavīmaṃsakajātakaṃ
86 戒德确实善美,戒德在世间无与伦比;
看啊,那头剧毒的象王,因持戒故,未遭杀害。巴利 注疏 1
Sīlaṃ kireva kalyāṇaṃ, sīlaṃ loke anuttaraṃ; Passa ghoraviso nāgo, sīlavāti na haññatīti.
87. 吉祥本生巴利
87. Maṅgalajātakaṃ
87 那已舍离吉祥物、凶兆、梦兆与相兆的人,
他已超越吉祥与过失的执取,度越系缚,不再受生。巴利 注疏 1
Yassa maṅgalā samūhatāse , uppātā supinā ca lakkhaṇā ca; So maṅgaladosavītivatto, yugayogādhigato na jātumetīti.
88. 萨拉巴本生巴利
88. Sārambhajātakaṃ
88 只应释放那贤善的女子,绝不应释放那邪恶的女子;
贤善者的释放带来善好,邪恶者的释放则必将带来痛苦。巴利 注疏 1
Kalyāṇimeva muñceyya, na hi muñceyya pāpikaṃ; Mokkho kalyāṇiyā sādhu, mutvā tappati pāpikanti.
89. 诡诈者本生巴利
89. Kuhakajātakaṃ
89 据说,你的话语曾是那般柔和、亲切而友善;
连一根草都不曾贪取,却不知求取百金。巴利 注疏 1
Vācāva kira te āsi, saṇhā sakhilabhāṇino; Tiṇamatte asajjittho, no ca nikkhasataṃ haranti.
90. 忘恩负义本生巴利
90. Akataññujātakaṃ
90 先前受人恩惠,却不忆念所受之恩;
日后急事现前,也无相助之人可得。巴利 注疏 1
Yo pubbe katakalyāṇo, katattho nāvabujjhati; Pacchā kicce samuppanne, kattāraṃ nādhigacchatīti.
从地狱出、背信者、七步、六门、未来。巴利
Apāyimha ca dūbhakaṃ sattapadaṃ, chaḷadvara ca āyatinā ca puna;
持蛇戒、吉祥、恶行女、百金币、报恩,这十则殊胜的本生。巴利
Ahisīlava maṅgali pāpikassā, sataṃnikkha katatthavarena dasāti.
91. 利德本生巴利
91. Littajātakaṃ
91 为那极猛烈的欲贪之火所沾染,人在吞咽之时却浑然不觉;
吞吧,吞吧,你这耽于恶行之人,日后你必有苦果。巴利 注疏 1
Littaṃ paramena tejasā, gilamakkhaṃ puriso na bujjhati; Gila re gila pāpadhuttaka, pacchā te kaṭukaṃ bhavissatīti.
九二·大萨拉本生巴利
92. Mahāsārajātakaṃ
92 危难之际,众人渴求勇士;谋划之时,则渴求沉着稳重之人。
饮食之间,可见亲爱;变故来时,方显智者。巴利 注疏 1
Ukkaṭṭhe sūramicchanti, mantīsu akutūhalaṃ; Piyañca annapānamhi, atthe jāte ca paṇḍitanti.
93. 维萨萨博迦那本生巴利
93. Visāsabhojanajātakaṃ
93 对不可信赖者,不应信赖;对可信赖者,亦不应滥信;
信任招致危险,犹如母鹿信赖狮子。巴利 注疏 1
Na vissase avissatthe, vissatthepi na vissase; Vissāsā bhayamanveti, sīhaṃva migamātukāti .
第九十四则 罗玛汉萨本生巴利
94. Lomahaṃsajātakaṃ
94 为炎热所迫,消瘦枯槁,独处于可怖森林中;
他赤身露体,不近火,一心乞食,是为牟尼。巴利 注疏 1
Sotatto sosindo ceva, eko bhiṃsanake vane; Naggo na caggimāsīno, esanāpasuto munīti.
95. 大善见本生巴利
95. Mahāsudassanajātakaṃ
95 诸行确实无常,有生有灭的本质;
生起之后旋即息灭,它们的止息才是安乐。巴利 注疏 1
Aniccā vata saṅkhārā, uppādavayadhammino; Uppajjitvā nirujjhanti, tesaṃ vūpasamo sukhoti.
96. 油钵本生巴利
96. Telapattajātakaṃ
96 犹如端持盛满而不溢的油钵
因此,渴望到达那未曾至的境地者,应如是守护其心巴利 注疏 1
Samatittikaṃ anavasekaṃ, telapattaṃ yathā parihareyya; Evaṃ sacittamanurakkhe, patthayāno disaṃ agatapubbanti.
名成就本生巴利
97. Nāmasiddhijātakaṃ
97 既见吉瓦卡死去,又见达纳巴利陷入困苦;
那个在林中迷失的旅人,那个恶人,又回来了。巴利 注疏 1
Jīvakañca mataṃ disvā, dhanapāliñca duggataṃ; Panthakañca vane mūḷhaṃ, pāpako punarāgatoti.
98. 欺诈商人本生巴利
98. Kūṭavāṇijajātakaṃ
98 智者的称誉固然为善,但绝不是那种过度聪明的智者;
正因这个过度聪明的儿子,我的心才备受搅扰,不得安宁。巴利 注疏 1
Sādhu kho paṇḍito nāma, na tveva atipaṇḍito; Atipaṇḍitena puttena, manamhi upakūḷitoti .
99. 过千本生巴利
99. Parosahassajātakaṃ
99 纵使逾千人聚集一处,若无智慧,即便哭泣百年,亦徒劳无益。
不如一位有智慧者,独能了知所说之义。巴利 注疏 1
Parosahassampi samāgatānaṃ, kandeyyuṃ te vassasataṃ apaññā; Ekova seyyo puriso sapañño, yo bhāsitassa vijānāti atthanti.
100. 不悦色本生经巴利
100. Asātarūpajātakaṃ
100 不悦者以悦色现,不可爱者以可爱色现;
痛苦会以快乐的样子出现,由此超越那放逸之人。巴利 注疏 1
Asātaṃ sātarūpena, piyarūpena appiyaṃ; Dukkhaṃ sukhassa rūpena, pamattamativattatīti.
《病者》《蝇之好奇》《母迦娑》,与牟尼所证的殊胜无常;
《财护》《极智者》,及《逾千》《不悦》——此十则殊胜本生。巴利
Gilamakkhakutūhala mātukassā, muninā ca aniccata pattavaraṃ; Dhanapālivaro atipaṇḍitako, saparosahassaasātadasāti.
中分五十巴利
Majjhimo paṇṇāsako.
一〇一 逾百本生谭巴利
101. Parosatajātakaṃ
101 纵令无慧者百人聚集,禅修满百年,
一位有智、能明了所言之义的人,才更为殊胜。巴利 注疏 1
Parosataṃ cepi samāgatānaṃ, jhāyeyyuṃ te vassasataṃ apaññā; Ekova seyyo puriso sapañño, yo bhāsitassa vijānāti atthanti.
102.叶商本生经巴利
102. Paṇṇikajātakaṃ
102 那在我受苦时本应成为庇护的人——我的父亲,竟在林中加害于我;
在这密林深处,我又为谁悲泣?那本该保护我的人,竟行此粗暴之举。巴利 注疏 1
Yo dukkhaphuṭṭhāya bhaveyya tāṇaṃ, so me pitā dubbhi vane karoti; Sā kassa kandāmi vanassa majjhe, yo tāyitā so sahasaṃ karotīti.
103. 韦利本生经巴利
103. Verijātakaṃ
103 敌人所居之处,智者不应安住;
纵使一宿或两宿,与敌共住皆是苦。巴利 注疏 1
Yattha verī nivisati , na vase tattha paṇḍito; Ekarattaṃ dirattaṃ vā, dukkhaṃ vasati verisūti.
104. 友寻本生经巴利
104. Mittavindakajātakaṃ
104 由四增长至八,由八增长至十六;
从十六倍乃至三十二倍,贪求无度者,轮子便降临其身;
为欲望所征服者,轮子于其顶上旋转不息。巴利 注疏 1
Catubbhi aṭṭhajjhagamā, aṭṭhāhipi ca soḷasa; Soḷasāhi ca bāttiṃsa , atricchaṃ cakkamāsado; Icchāhatassa posassa, cakkaṃ bhamati matthaketi.
弱木本生经巴利
105. Dubbalakaṭṭhajātakaṃ
105 林中树木虽多,风只摧折脆弱者;
大象啊,你若畏惧于此,必将瘦弱不堪。巴利 注疏 1
Bahumpetaṃ vane kaṭṭhaṃ, vāto bhañjati dubbalaṃ; Tassa ce bhāyasī nāga, kiso nūna bhavissasīti.
106. 水瓶本生经巴利
106. Udañcanījātakaṃ
106 我活着的时候,她煮着饭、提着水罐,真是快乐啊。
那女子名为妻,实为贼,前来乞求油和盐。巴利 注疏 1
Sukhaṃ vata maṃ jīvantaṃ , pacamānā udañcanī; Corī jāyappavādena, telaṃ loṇañca yācatīti.
一〇七 沙利德咖本生经巴利
107. Sālittakajātakaṃ
107 善哉!这技艺,不论何种技艺,确实好啊。
你看,就凭那跛子挨打的手段,他获得了四方的村庄。巴利 注疏 1
Sādhu kho sippakaṃ nāma, api yādisa kīdisaṃ; Passa khañjappahārena, laddhā gāmā catuddisāti.
108. 婆醯本生经巴利
108. Bāhiyajātakaṃ
108 凡所应学者,便当勤学;世间从来不乏有心向学之人。
婆醯正是凭着那伪作自缢,令国王称心满意。巴利 注疏 1
Sikkheyya sikkhitabbāni, santi tacchandino janā; Bāhiyā hi suhannena, rājānamabhirādhayīti.
109. 罐饼本生巴利
109. Kuṇḍapūvajātakaṃ
109 人如其食,其神明亦如其食。
把那块糕饼取来,别毁了我的那份。巴利 注疏 1
Yathanno puriso hoti, tathannā tassa devatā; Āharetaṃ kuṇḍapūvaṃ , mā me bhāgaṃ vināsayāti.
110. 一切收集问本生经巴利
110. Sabbasaṃhārakapañhajātakaṃ
110 并无谁将一切吹尽扬空,唯有纯净的穇子在飘动。
这狡诈女子佯装畏惧,老太婆说的才是实话。巴利
Sabbasaṃhārako natthi, suddhaṃ kaṅgu pavāyati; Alikaṃ bhāyatiyaṃ dhuttī, saccamāha mahallikāti.
Saparosata、Tāyita,复次 Verī、Bhama-cakkatha、Nāgasirivhayano。
快乐、手艺、小巴希娅、弯糕、老妇人,共此十则。巴利
Saparosata tāyita verī puna, bhamacakkatha nāgasirivhayano; Sukhakañca vata sippaka bāhiyā, kuṇḍapūva mahallikakā ca dasāti.
111. 驴问本生经巴利
111. Gadrabhapañhajātakaṃ
111 大王,若您认为父亲胜于儿子,
那么您这匹骡子——骡子的父亲正是驴。巴利
Haṃci tuvaṃ evamaññasi seyyo, puttena pitāti rājaseṭṭha; Handassatarassa te ayaṃ, assatarassa hi gadrabho pitāti.
112. 阿玛拉天女问本生巴利
112. Amarādevīpañhajātakaṃ
112 以炒面与双瓣叶开花,
我施与,则我宣说;我不施与,则我不宣说。
这就是中道,你要认清这隐秘的小径。巴利
Yena sattubilaṅgā ca, diguṇapalāso ca pupphito; Yena dadāmi tena vadāmi, yena na dadāmi na tena vadāmi; Esa maggo yavamajjhakassa, etaṃ channapathaṃ vijānāhīti.
113. 豺本生巴利
113. Siṅgālajātakaṃ
113 婆罗门,你竟相信了那饮了酒的豺狼。
连一百枚贝壳也无,何来两百枚铜币?巴利 注疏 1
Saddahāsi siṅgālassa , surāpītassa brāhmaṇa; Sippikānaṃ sataṃ natthi, kuto kaṃsasatā duveti.
114. 量思本生巴利
114. Mitacintijātakaṃ
114 多思者与少思者,二人俱陷于网中;
量思者为之解困,两人遂于彼处会合。巴利 注疏 1
Bahucintī appacintī, ubho jāle abajjhare; Mitacintī pamocesī, ubho tattha samāgatāti.
115. 教诫本生经巴利
115. Anusāsikajātakaṃ
115 她虽教诫他人,自己却耽著欲贪;
傍晚,她如折翼之鸟倒卧,又似被车轮碾碎的芝麻秆。巴利 注疏 1
Yāyañña manusāsati, sayaṃ loluppacārinī; Sāyaṃ vipakkhikā seti, hatā cakkena sāsikāti .
116. 难教本生经巴利
116. Dubbacajātakaṃ
116 老师,您做得太过分了,对此我也不认可。
你已逾越了第四项,却被第五项所缚。巴利 注疏 1
Atikaramakarācariya , mayhampetaṃ na ruccati; Catutthe laṅghayitvāna, pañcamāyasi āvutoti.
117. 鹧鸪本生巴利
117. Tittirajātakaṃ
117 叶过茂则垂,言过繁则失;
言语能毁愚人,犹如鹧鸪啼鸣不止。巴利 注疏 1
Accuggatātilapatā , ativelaṃ pabhāsitā; Vācā hanati dummedhaṃ, tittiraṃvātivassitanti.
118. 鹌鹑本生巴利
118. Vaṭṭakajātakaṃ
118 不作思惟者,不能获得殊胜;
请观思惟之果报:我已从杀戮与束缚中解脱。巴利 注疏 1
Nācintayanto puriso, visesamadhigacchati; Cintitassa phalaṃ passa, muttosmi vadhabandhanāti.
119. 非时鸣本生巴利
119. Akālarāvijātakaṃ
119 并非由父母抚养,而住在无师教之家。
这只公鸡不能分辨时宜与非时。巴利 注疏 1
Amātāpitarasaṃvaddho , anācerakule vasaṃ; Nāyaṃ kālaṃ akālaṃ vā, abhijānāti kukkuṭoti.
缚解本生巴利
120. Bandhanamokkhajātakaṃ
120 未受缚者,在愚者言说之处反遭捆缚;
已受缚者,在智者言说之处而得解脱。巴利 注疏 1
Abaddhā tattha bajjhanti, yattha bālā pabhāsare; Baddhāpi tattha muccanti, yattha dhīrā pabhāsareti.
那驴子怀着敌意,百般筹谋,犹如田间稻谷的病害。
过度的执取,犹如无师者一般,为坚定智者的光辉言教所揭露。巴利
Atha gadrabha sattuva kaṃsasataṃ, bahucinti sāsikāyātikara; Ativela visesamanācariyova, dhīrāpabhāsaratena dasāti.
13. 吉祥草品巴利
13. Kusanāḷivaggo
121. 古萨那利本生巴利
121. Kusanāḷijātakaṃ
121 应亲近同等者,或亲近殊胜者;若孤身一人,亦可与卑下者相交;
他们于危难之中,能为最上利益而行,正如我因喜爱吉祥草一般。巴利 注疏 1
Kare sarikkho atha vāpi seṭṭho, nihīnako vāpi kareyya eko; Kareyyumete byasane uttamatthaṃ, yathā ahaṃ kusanāḷi rucāyanti.
122. 愚钝本生巴利
122. Dummedhajātakaṃ
122 愚人得到名声,反而做出伤害自己的事。
此人所行,既伤害自己,也伤害他人。巴利 注疏 1
Yasaṃ laddhāna dummedho, anatthaṃ carati attano; Attano ca paresañca, hiṃsāya paṭipajjatīti.
123. 难嘎利萨本生巴利
123. Naṅgalīsajātakaṃ
123 愚者随处放言,尽说不当之语。
此人既不识酪,也不识犁轭,竟将酪制品当作犁轭。巴利 注疏 1
Asabbatthagāmiṃ vācaṃ, bālo sabbattha bhāsati; Nāyaṃ dadhiṃ vedi na naṅgalīsaṃ, dadhippayaṃ maññati naṅgalīsanti.
124. 芒果本生巴利
124. Ambajātakaṃ
124 人应当精勤努力,智者不应厌倦;
且看精勤所得之果——芒果已被享用,这并非道听途说。巴利 注疏 1
Vāyametheva puriso, na nibbindeyya paṇḍito; Vāyāmassa phalaṃ passa, bhuttā ambā anītihanti.
125. 咖他哈咖本生巴利
125. Kaṭāhakajātakaṃ
125 纵使远走他方国土,他依然会处处自夸不止。
他若跟来,定会坏事。Kaṭāhaka,去享受你的富贵吧。巴利 注疏 1
Bahumpi so vikattheyya, aññaṃ janapadaṃ gato; Anvāgantvāna dūseyya, bhuñja bhoge kaṭāhakāti.
一二六 剑相本生巴利
126. Asilakkhaṇajātakaṃ
126 同一件事,对一方是福,对另一方则是祸。
是故,并非一切皆是善,亦非一切皆是恶。巴利 注疏 1
Tadevekassa kalyāṇaṃ, tadevekassa pāpakaṃ; Tasmā sabbaṃ na kalyāṇaṃ, sabbaṃ vāpi na pāpakanti.
127. 咖兰杜咖本生巴利
127. Kalaṇḍukajātakaṃ
127 那些地方,那些住所,还有我这在林间觅食的。
他们一旦查明,便会将你捉住。喝奶吧,咖兰杜咖。巴利 注疏 1
Te desā tāni vatthūni, ahañca vanagocaro; Anuvicca kho taṃ gaṇheyyuṃ, piva khīraṃ kalaṇḍukāti.
一二八 猫戒本生巴利
128. Biḷāravatajātakaṃ
128 有人以法为幢,暗中却行恶事。
骗取有情的信任后,便称之为猫。巴利 注疏 1
Yo ve dhammaṃ dhajaṃ katvā, nigūḷho pāpamācare; Vissāsayitvā bhūtāni, biḷāraṃ nāma taṃ vatanti.
129. 火婆罗德瓦惹本生巴利
129. Aggikabhāradvājajātakaṃ
129 此发髻不为功德,此发髻只为食物;巴利 注疏 1
Nāyaṃ sikhā puññahetu, ghāsahetu ayaṃ sikhā;
它不会去细数尾巴,拜火者,收起你的火祭苦行吧!巴利
Nāṅguṭṭhagaṇanaṃ yāti, alaṃ te hotu aggikāti.
一三〇 乔希耶本生巴利
130. Kosiyajātakaṃ
130 让你的言语与所食一致,让你的所食与言语一致;
乔希耶,你的言语与所食,这两者毫不相符。巴利 注疏 1
Yathā vācā ca bhuñjassu, yathā bhuttañca byāhara; Ubhayaṃ te na sameti, vācā bhuttañca kosiyeti.
古萨那里、具吉祥称与荣耀,第五则是酪浆、芒果与迦吒诃。
又有恶业、乳粥、猫行,以及顶髻、苟西亚为名,此十为第十。巴利
Kusanāḷisirivhayano ca yasaṃ, dadhi mamba kaṭāhakapañcamako; Atha pāpaka khīra biḷāravataṃ, sikhi kosiyasavhayanena dasāti.
14. 非施品巴利
14. Asampadānavaggo
一三一 不施与本生巴利
131. Asampadānajātakaṃ
131 不行布施,愚者的友伴便成灾祸;
是故我取半量谷壳,免令我的交谊永遭毁坏。巴利 注疏 1
Asampadānenitarītarassa, bālassa mittāni kalī bhavanti; Tasmā harāmi bhusaṃ aḍḍhamānaṃ, mā me mitti jīyittha sassatāyanti.
132. 胆怯本生巴利
132. Bhīrukajātakaṃ
132 以善巧教诲、坚定与稳固,及不退转、无惧无畏故;
我们未曾落入罗刹的掌控,我由此大怖畏中得安稳解脱。巴利 注疏 1
Kusalūpadese dhitiyā daḷhāya ca, anivattitattābhayabhīrutāya ca; Na rakkhasīnaṃ vasamāgamimhase, sa sotthibhāvo mahatā bhayena meti.
133. 嘎他萨那本生巴利
133. Ghatāsanajātakaṃ
133 彼处安稳,敌已溃散,水之中央却烈焰升腾,吞噬酥油。巴利 注疏 1
Khemaṃ yahiṃ tattha arī udīrito , dakassa majjhe jalate ghatāsano;
今日不必在大地诸树间安住,你们各自散去四方吧,今日我们已有了远离怖畏的庇护。巴利
Na ajja vāso mahiyā mahīruhe, disā bhajavho saraṇājja no bhayanti.
134. 禅那净化本生巴利
134. Jhānasodhanajātakaṃ
134 有想众生堕于苦界,无想众生亦堕于苦界。
远离此二者,那等至之乐方是无垢的。巴利 注疏 1
Ye saññino tepi duggatā, yepi asaññino tepi duggatā; Etaṃ ubhayaṃ vivajjaya, taṃ samāpattisukhaṃ anaṅgaṇanti.
135. 《占达巴本生》巴利
135. Candābhajātakaṃ
135 月光与日光,于此以慧而得安立。
依无寻之禅那,得生光音天。巴利 注疏 1
Candābhaṃ sūriyābhañca, yodha paññāya gādhati. Avitakkena jhānena, hoti ābhassarūpagoti.
一三六、金鹅本生巴利
136. Suvaṇṇahaṃsajātakaṃ
136 对于所得应当知足,因为过分的贪欲实为不善。
抓住了天鹅王之后,你们却将失去黄金。巴利 注疏 1
Yaṃ laddhaṃ tena tuṭṭhabbaṃ, atilobho hi pāpako; Haṃsarājaṃ gahetvāna, suvaṇṇā parihāyathāti.
一三七·猫本生巴利
137. Babbujātakaṃ
137 一只猫在某处得食,第二只便在那里出生。
第三只、第四只也同样,这洞穴便是你等猫类的巢窟。巴利 注疏 1
Yattheko labhate babbu, dutiyo tattha jāyati; Tatiyo ca catuttho ca, idaṃ te babbukā bilanti.
138. 蜥蜴本生巴利
138. Godhajātakaṃ
138 愚人,留着发辫有何用?披着兽皮衣又有何用?
你内在犹如密林,却只顾擦拭外表。巴利 注疏 1
Kiṃ te jaṭāhi dummedha, kiṃ te ajinasāṭiyā; Abbhantaraṃ te gahanaṃ, bāhiraṃ parimajjasīti.
139. 两边侍奉本生巴利
139. Ubhatobhaṭṭhajātakaṃ
139 器物破了,衣服丢了,又在朋友家起了口角。
无论水里还是地上,双方面的事务都落得一片混乱。巴利 注疏 1
Akkhī bhinnā paṭo naṭṭho, sakhigehe ca bhaṇḍanaṃ; Ubhato paduṭṭhā kammantā , udakamhi thalamhi cāti.
140 常怀惊怖之心,恼害一切世间众生。
因此,我们与他们毫无关联,这些乌鸦不是我们的亲族。巴利 注疏 1
Niccaṃ ubbiggahadayā, sabbalokavihesakā; Tasmā nesaṃ vasā natthi, kākānamhāka ñātinanti.
他护佑种种危厄,安隐无虞;另有他人百问之题,则属光音天。
是故,天鹅最胜者、螺髻与光音,乃至八则坠落、十则乌鸦胜者。巴利
Itarītara rakkhasi khemiyo ca, parosatapañhena ābhassaro puna; Atha haṃsavaruttamababbujaṭaṃ, paṭanaṭṭhaka kākavarena dasāti.
15. 迦甘德迦品巴利
15. Kakaṇṭakavaggo
141. 蜥蜴本生巴利
141. Godhajātakaṃ
141 与恶人相交,绝不会获得究竟的安乐;
犹如迦甘德迦鸟,蜥蜴家族为自己招来灾祸。巴利 注疏 1
Na pāpajanasaṃsevī, accantasukhamedhati; Godhākulaṃ kakaṇṭāva , kaliṃ pāpeti attananti.
142. 豺本生巴利
142. Siṅgālajātakaṃ
142 这于你确实难以了知:你正如此如尸而卧。
当你被人这样拖拽时,手中的棍子为何还不曾松开?巴利 注疏 1
Etañhi te durājānaṃ, yaṃ sesi matasāyikaṃ; Yassa te kaḍḍhamānassa, hatthā daṇḍo na muccatīti.
143. 维罗迦本生巴利
143. Virocajātakaṃ
143 你的脑浆迸流,头颅也被劈开;
你肋骨折尽,今日却这般容光焕发。巴利 注疏 1
Lasī ca te nipphalitā, matthako ca padālito ; Sabbā te phāsukā bhaggā, ajja kho tvaṃ virocasīti.
一四四 难古他本生巴利
144. Naṅguṭṭhajātakaṃ
144 火神啊,我们这些不善者,竟以尾巴尖来供奉你,这实在太过了。
食肉者啊,现在肉已没有了,请您连尾巴也收下吧。巴利 注疏 1
Bahumpetaṃ asabbhi jātaveda, yaṃ taṃ vāladhinābhipūjayāma; Maṃsārahassa natthajja maṃsaṃ, naṅguṭṭhampi bhavaṃ paṭiggahātūti.
145. 《罗陀本生》巴利
145. Rādhajātakaṃ
145 罗陀,你不知,半夜尚未到来;
你徒然哀叹,科西耶尼的心已离去了。巴利 注疏 1
Na tvaṃ rādha vijānāsi, aḍḍharatte anāgate; Abyayataṃ vilapasi, virattā kosiyāyaneti.
146. 海乌本生巴利
146. Samuddakākajātakaṃ
146 纵然颚骨尚完好,口腔也会变得干涩吧;
我们将退而不能进,唯有眼见这广大海洋被填满。巴利 注疏 1
Api nu hanukā santā, mukhañca parisussati; Oramāma na pārema, pūrateva mahodadhīti.
147. 花夜本生巴利
147. Puppharattajātakaṃ
147 既非此痛,亦非彼痛,乌鸦啄我之痛;
沙玛因那花红之故,不得受用迦提月。巴利 注疏 1
Nayidaṃ dukkhaṃ aduṃ dukkhaṃ, yaṃ maṃ tudati vāyaso; Yaṃ sāmā puppharattena, kattikaṃ nānubhossatīti.
第148则《豺本生》巴利
148. Siṅgālajātakaṃ
148 我不复还来,亦不重复,亦非永不复还;
我因被恐惧所逼,而将进入象群。巴利 注疏 1
Nāhaṃ punaṃ na ca punaṃ, na cāpi apunappunaṃ; Hatthibondiṃ pavekkhāmi, tathā hi bhayatajjitoti.
149. 一叶本生巴利
149. Ekapaṇṇajātakaṃ
149 这棵树仅有孤零零一片叶,离地面还不到四指高。
它的果实便是毒,待其长大,又会怎样?巴利 注疏 1
Ekapaṇṇo ayaṃ rukkho, na bhūmyā caturaṅgulo; Phalena visakappena, mahāyaṃ kiṃ bhavissatīti.
一五〇 散基瓦本生巴利
150. Sañjīvajātakaṃ
150 凡推崇虚妄者,亲近虚妄者,
他自身便成其食物,犹如老虎以散基瓦为食。巴利 注疏 1
Asantaṃ yo paggaṇhāti, asantaṃ cūpasevati; Tameva ghāsaṃ kurute, byaggho sañjīvako yathāti.
他乐于智慧,又是杖中最胜者,尾巴闪耀,第五半月的胜者;
大海与迦提迦月复又,四指虎胜者十句。巴利
Sukhamedhati daṇḍavaro ca puna, lasi vāladhi pañcamarādhavaro; Samahodadhi kattika bondi puna, caturaṅgulabyagghavarena dasāti.
480 其次为品之摄颂:巴利
Atha vagguddānaṃ –
上五十品巴利
(Uparimo paṇṇāsako.)
无戏论、戒品鹿、巢、以利益为第五
祝福、女胜、堕恶趣者、涂污品,这些为十
百超、天鹅与莲花茎、无财、小乌鸦诸品巴利
Apaṇṇakaṃ sīlavaggakuruṅga, kulāvakaṃ atthakāmena pañcamaṃ; Āsīso itthivaruṇaṃ apāyi, littavaggena te dasa; Parosataṃ haṃci kusanāḷi , asampadaṃ kakaṇṭakavaggo.
一集庄严巴利
Ekanipātamhilaṅkatanti.
第151则 国王教诫本生巴利
151. Rājovādajātakaṃ (2-1-1)
1 以刚强应刚强,以柔软应柔软。
他以善胜善,亦以不善胜不善;
御者,如是之王已至,请驶离道路。注疏 1
2 以不怒征服忿怒,以善征服不善;
他以布施降伏悭吝,以真实降伏妄语者;
这位国王正是如此,车夫啊,请你驶离此路吧。巴利 注疏 1
Daḷhaṃ daḷhassa khipati, balliko mudunā muduṃ; Sādhumpi sādhunā jeti, asādhumpi asādhunā; Etādiso ayaṃ rājā, maggā uyyāhi sārathi. Akkodhena jine kodhaṃ, asādhuṃ sādhunā jine; Jine kadariyaṃ dānena, saccenālikavādinaṃ; Etādiso ayaṃ rājā, maggā uyyāhi sārathīti.
那轻率从事、急躁冲动之人,对行为不加审察。
他的那些恶业将折磨他,如同滚烫的食物在口中灼烫。
4 狮子以狮吼之声,震响了达达拉山;
那住在达达拉山的豺,听到狮子的吼声,
它惊恐万状,心生怖畏,心也为之颤抖。巴利 注疏 1
152 Asamekkhitakammantaṃ, turitābhinipātinaṃ. Sāni kammāni tappenti, uṇhaṃvajjhohitaṃ mukhe. Sīho ca sīhanādena, daddaraṃ abhinādayi; Sutvā sīhassa nigghosaṃ, siṅgālo daddare vasaṃ; Bhīto santāsamāpādi, hadayañcassa apphalīti.
第153则 猪本生巴利
153. Sūkarajātakaṃ (2-1-3)
5 朋友,我是四足者,朋友,你也是四足者;
来吧,朋友,转身回来,你为何惊恐奔逃?注疏 1
6 你污秽不净,毛发腐臭,你这臭气熏天的猪!
若你想战斗,朋友,我便将胜利让与你。巴利 注疏 1
Catuppado ahaṃ samma, tvampi samma catuppado; Ehi samma nivattassu, kiṃ nu bhīto palāyasi. Asuci pūtilomosi, duggandho vāsi sūkara; Sace yujjhitukāmosi, jayaṃ samma dadāmi teti.
第一五四则 龙王本生(二之一四)巴利
154. Uragajātaka (2-1-4)
7 此刻,诸蛇中的最胜者已潜入,借岩石之色而寻求脱身;
他恭敬梵天的形貌,我虽饥饿,也不能去吃。注疏 1
8 愿你为梵天所护佑,得享长寿;愿天界之食显现于你。
那敬重梵天之德的人,当他饥饿时,你竟不施予食物?巴利 注疏 1
Idhūragānaṃ pavaro paviṭṭho, selassa vaṇṇena pamokkhamicchaṃ; Brahmañca vaṇṇaṃ apacāyamāno, bubhukkhito no vitarāmi bhottuṃ. So brahmagutto cirameva jīva, dibyā ca te pātubhavantu bhakkhā; Yo brahmavaṇṇaṃ apacāyamāno, bubhukkhito no vitarāsi bhottunti.
第155则 诸破戒者本生 (2-1-5)巴利
155. Bhaggajātakaṃ (2-1-5)
9 婆祇,愿你活满百年,再增二十载;
愿毗舍遮鬼莫食我,愿你活满一百个秋天。注疏 1
10 愿你也活满百岁,更增二十个秋;
愿毗舍遮鬼吞下毒,愿你活满一百个秋天。巴利 注疏 1
Jīva vassasataṃ bhagga , aparāni ca vīsatiṃ ; Mā maṃ pisācā khādantu, jīva tvaṃ sarado sataṃ. Tvampi vassasataṃ jīva, aparāni ca vīsatiṃ; Visaṃ pisācā khādantu, jīva tvaṃ sarado satanti.
阿利那心本生(2-1-6)巴利
156. Alīnacittajātakaṃ (2-1-6)
11 依仗阿利那心,大军气势高昂。
憍萨罗王统帅大军,生擒了敌军将领。注疏 1
12 如此,具足依止、精进勇猛的比丘,
修习善法,为证得究竟安稳,
便会渐次证得一切结缚的彻底灭尽。巴利 注疏 1
Alīnacittaṃ nissāya, pahaṭṭhā mahatī camū; Kosalaṃ senāsantuṭṭhaṃ, jīvaggāhaṃ agāhayi. Evaṃ nissayasampanno, bhikkhu āraddhavīriyo; Bhāvayaṃ kusalaṃ dhammaṃ, yogakkhemassa pattiyā; Pāpuṇe anupubbena, sabbasaṃyojanakkhayanti.
157 戒德本生 (2-1-7)巴利
157. Guṇajātakaṃ (2-1-7)
13 正法犹如大力者的母鹿,能随心所欲地引导。
狂吠者,你当知晓,恐惧已从依怙中产生。注疏 1
14 纵然朋友软弱,只要他坚守友道;
他既是亲族,又是眷属;他是我的朋友,也是我的同伴。
利齿者,莫轻慢母亲!那只豺狼是我的救命恩人。巴利 注疏 1
Yena kāmaṃ paṇāmeti, dhammo balavataṃ migī; Unnadantī vijānāhi, jātaṃ saraṇato bhayaṃ. Api cepi dubbalo mitto, mittadhammesu tiṭṭhati; So ñātako ca bandhu ca, so mitto so ca me sakhā; Dāṭhini mātimaññittho , siṅgālo mama pāṇadoti.
一五八 苏哈努本生(2-1-8)巴利
158. Suhanujātakaṃ (2-1-8)
15 不可与此戒行不端的恶犬苏哈努共处。
苏哈努自身亦属同类,不过是犬群中的一只罢了。注疏 1
16 跳跃、莽撞,惯于咬断缰绳者;
恶者与恶相交,不实者与不实相聚。巴利 注疏 1
Nayidaṃ visamasīlena, soṇena suhanū saha; Suhanūpi tādisoyeva, yo soṇassa sagocaro. Pakkhandinā pagabbhena, niccaṃ sandānakhādinā; Sameti pāpaṃ pāpena, sameti asatā asanti.
一五九·孔雀本生巴利
159. Morajātakaṃ (2-1-9)
17 这位具眼者,独一的君王,金色辉耀,照亮大地,此刻正升起来;
我礼敬那金色辉耀、照亮大地者;今日由你守护,我们安然度过此日。
那些通达一切法的婆罗门,我礼敬他们,愿他们护佑我。
礼敬诸佛,礼敬菩提,礼敬解脱者,礼敬解脱。
唱诵此护卫偈后,孔雀便出外觅食。注疏 1
18 这位具眼者、独一王隐没而去,金色光辉,朗照大地。
我礼敬那金光晃耀、普照大地的您;在您的守护下,我们安稳度过此夜。
那些通达一切法的婆罗门,我礼敬他们,愿他们护佑我。
礼敬诸佛,礼敬菩提,礼敬解脱者,礼敬解脱。
作此护卫已,孔雀便安居下来。巴利 注疏 1
Udetayaṃ cakkhumā ekarājā, harissavaṇṇo pathavippabhāso ; Taṃ taṃ namassāmi harissavaṇṇaṃ pathavippabhāsaṃ, tayājja guttā viharemu divasaṃ. Ye brāhmaṇā vedagū sabbadhamme, te me namo te ca maṃ pālayantu; Namatthu buddhānaṃ namatthu bodhiyā, namo vimuttānaṃ namo vimuttiyā; Imaṃ so parittaṃ katvā, moro carati esanā. Apetayaṃ cakkhumā ekarājā, harissavaṇṇo pathavippabhāso; Taṃ taṃ nammassāmi harissavaṇṇaṃ pathavippabhāsaṃ, tayājja guttā viharemu rattiṃ. Ye brāhmaṇā vedagū sabbadhamme, te me namo te ca maṃ pālayantu; Namatthu buddhānaṃ namatthu bodhiyā, namo vimuttānaṃ namo vimuttiyā; Imaṃ so parittaṃ katvā, moro vāsamakappayīti.
青颈本生——二之一〇巴利
160. Vinīlajātakaṃ (2-1-10)
19 如同那弥提罗城的毗提诃族王,必定也如此
良驹承载骏马,犹如天鹅负载青颈。注疏 1
20 青颈啊,你踏上的是险途;孩子啊,你亲近的是不宜之地;
你应依止村落近处,那才是你母亲的家园。巴利 注疏 1
Evameva nūna rājānaṃ, vedehaṃ mithilaggahaṃ; Assā vahanti ājaññā, yathā haṃsā vinīlakaṃ. Vinīla duggaṃ bhajasi, abhūmiṃ tāta sevasi; Gāmantakāni sevassu, etaṃ mātālayaṃ tavāti.
胜威乐、达达拉、野猪、最上龙,第五篇为跋伽婆尊。
大军、乃至豺尊、胜妙手、孔雀、青颈,共十篇。巴利
Varaballika daddara sūkarako, uragūttama pañcamabhaggavaro; Mahatīcamu yāva siṅgālavaro, suhanuttama mora vinīlaṃ dasāti.
161. 因陀沙门崛多本生经 (2-2-1)巴利
161. Indasamānagottajātakaṃ (2-2-1)
21 不应与卑劣之人亲近结交,圣者善知利益所在,不会与非圣者共处。
纵然长久相伴,恶人仍会造作恶行,犹如那头名叫因德萨马那果德的象。注疏 1
22 若你确知有人戒行、智慧与博学与我相当,
你便应与他建立友谊,与善人交往确实带来快乐。巴利 注疏 1
Na santhavaṃ kāpurisena kayirā, ariyo anariyena pajānamatthaṃ; Cirānuvutthopi karoti pāpaṃ, gajo yathā indasamānagottaṃ. Yaṃ tveva jaññā sadiso mamanti, sīlena paññāya sutena cāpi; Teneva mettiṃ kayirātha saddhiṃ, sukho have sappurisena saṅgamoti.
第一六二 亲近本生巴利
162. Santhavajātakaṃ (2-2-2)
23 与恶人亲近,实无更可哀之事;亲近恶人者,终归于不幸;
他以酥油乳粥饱受款待,却将辛苦搭起的草屋纵火烧毁。注疏 1
24 与善士亲近,胜过一切;再无较此更胜的亲近。
狮子、老虎与豹子,那只名叫萨玛的母狗,也因亲近而能舔它们的面颊。巴利 注疏 1
Na santhavasmā paramatthi pāpiyo, yo santhavo kāpurisena hoti; Santappito sappinā pāyasena , kicchākataṃ paṇṇakuṭiṃ adayhi . Na santhavasmā paramatthi seyyo, yo santhavo sappurisena hoti; Sīhassa byagghassa ca dīpino ca, sāmā mukhaṃ lehati santhavenāti.
163. 须深本生(2-2-3)巴利
163. Susīmajātakaṃ (2-2-3)
25 这一群黑鹿,齿白如雪,为数上百,身披金色网罩;
须深,你说要将它们尽数给我,念念不忘历代先祖。注疏 1
26 这些是我的黑鹿——白牙森然,上百之数,周身披覆金网。
年轻人,我对你说:‘这些我全都给你。’这正是追念先祖的传承。巴利 注疏 1
Kāḷā migā setadantā tavīme , parosataṃ hemajālābhichannā ; Te te dadāmīti susīma brūsi, anussaraṃ pettipitāmahānaṃ. Kāḷā migā setadantā mamīme , parosataṃ hemajālābhicchannā; Te te dadāmīti vadāmi māṇava, anussaraṃ pettipitāmahānanti.
一六四 鹫本生(二之二四)巴利
164. Gijjhajātakaṃ (2-2-4)
27 鹫鸟纵然能望见百由旬外的尸骸,
为何已近罗网与陷阱,你却仍未觉察?注疏 1
28 当人趋向毁灭,寿命终尽之时,
无论是罗网还是陷阱,即使碰触,也无所觉知。巴利 注疏 1
Yaṃ nu gijjho yojanasataṃ, kuṇapāni avekkhati; Kasmā jālañca pāsañca, āsajjāpi na bujjhasi. Yadā parābhavo hoti, poso jīvitasaṅkhaye; Atha jālañca pāsañca, āsajjāpi na bujjhatīti.
165. 猫鼬本生(2-2-5)巴利
165. Nakulajātakaṃ (2-2-5)
29 与敌人结成盟约,卵生者啊,胎生者啊;
你露齿而卧,此怖畏从何而来?注疏 1
30 对敌人切莫信任,在朋友中也不可轻信;
从无惧中竟生恐惧,连根基也被切断。巴利 注疏 1
Sandhiṃ katvā amittena, aṇḍajena jalābuja; Vivariya dāṭhaṃ sesi , kuto te bhayamāgataṃ. Saṅketheva amittasmiṃ, mittasmimpi na vissase; Abhayā bhayamuppannaṃ, api mūlāni kantatīti .
166. 优波萨拉迦本生(2-2-6)巴利
166. Upasāḷakajātakaṃ (2-2-6)
31 名为优波萨拉迦的有情,计一万四千位;
悉皆在此地被烧而亡,世间无有不死者。注疏 1
32 真实、法、不害、自制与调伏所在之处;
圣者们亲近于此,此于世间是不死的。巴利 注疏 1
Upasāḷakanāmāni , sahassāni catuddasa; Asmiṃ padese daḍḍhāni, natthi loke anāmataṃ. Yamhi saccañca dhammo ca, ahiṃsā saṃyamo damo; Etaṃ ariyā sevanti, etaṃ loke anāmatanti.
167. 三弥提本生巴利
167. Samiddhijātakaṃ (2-2-7)
33 比丘,你未进食而来乞食,并非食后还来乞食;
比丘,你先进食,再去乞食,莫让时机空过。注疏 1
34 我不识时机,隐藏的时机亦不现;
因此,我未等饭熟便去乞食,切莫让时机弃我而去。巴利 注疏 1
Abhutvā bhikkhasi bhikkhu, na hi bhutvāna bhikkhasi; Bhutvāna bhikkhu bhikkhassu, mā taṃ kālo upaccagā. Kālaṃ vohaṃ na jānāmi, channo kālo na dissati; Tasmā abhutvā bhikkhāmi, mā maṃ kālo upaccagāti.
168. 鹰本生巴利
168. Sakuṇagghijātakaṃ (2-2-8)
35 老鹰凭借力量俯冲,扑向正在觅食的鹌鹑;
猝然扑至,他便这样遭逢了死亡。注疏 1
36 我依此行持而得具足,好乐于祖辈所行之处,
我已远离怨敌,心生欢悦,照见自身的真实义利。巴利 注疏 1
Seno balasā patamāno, lāpaṃ gocaraṭhāyinaṃ; Sahasā ajjhappattova, maraṇaṃ tenupāgami. Sohaṃ nayena sampanno, pettike gocare rato; Apetasattu modāmi, sampassaṃ atthamattanoti.
169. 阿拉咖本生巴利
169. Arakajātakaṃ (2-2-9)
37 凡以慈心悲悯一切世间众生,
向上、向下及横向,无量遍满一切方所;注疏 1
38 利益无量心,圆满善修习;
依于限量所造之业,不会在其中残留。巴利 注疏 1
Yo ve mettena cittena, sabbalokānukampati; Uddhaṃ adho ca tiriyaṃ, appamāṇena sabbaso. Appamāṇaṃ hitaṃ cittaṃ, paripuṇṇaṃ subhāvitaṃ; Yaṃ pamāṇakataṃ kammaṃ, na taṃ tatrāvasissatīti.
170. 甘塔卡本生 (2-2-10)巴利
170. Kakaṇṭakajātakaṃ (2-2-10)
39 从前在拱门顶上,这只甘塔卡并不昂首;
大药啊,请告诉我,甘塔卡是因何而僵硬的。
40 得到了从未有过的东西,却只值半文钱的卡坎塔卡;
他轻慢那位国王——毗提诃族的米提拉城主。巴利
Nāyaṃ pure uṇṇamati , toraṇagge kakaṇṭako; Mahosadha vijānāhi, kena thaddho kakaṇṭako. Aladdhapubbaṃ laddhāna, aḍḍhamāsaṃ kakaṇṭako; Atimaññati rājānaṃ, vedehaṃ mithilaggahanti.
接着是因陀罗沙摩纳、树叶小屋、最上调御、秃鹫与胎生者。
优波色罗迦比丘——最胜之语;复次,最上慈爱,第十则故事圆满。巴利
Atha indasamāna sapaṇṇakuṭi, susimuttama gijjha jalābujako; Upasāḷaka bhikkhu salāpavaro, atha mettavaro dasapuṇṇamatīti.
一七一 善法本生故事(2-3-1)巴利
171. Kalyāṇadhammajātakaṃ (2-3-1)
41 众生之主啊,当他在世间获得“善法之人”的美名时,
因此,有智慧的人不应懈怠,纵使以惭愧自制,也当担起责任。注疏 1
42 众生之主啊,今日在此,我已获得这个称号,于世间被称为“善法之人”;
我如此审观之后,故于此处出家,因我对诸欲乐确实无任何欲求。巴利 注疏 1
Kalyāṇadhammoti yadā janinda, loke samaññaṃ anupāpuṇāti; Tasmā na hiyyetha naro sapañño, hiriyāpi santo dhuramādiyanti. Sāyaṃ samaññā idha majja pattā, kalyāṇadhammoti janinda loke; Tāhaṃ samekkhaṃ idha pabbajissaṃ, na hi matthi chando idha kāmabhogeti.
一七二 达达拉本生巴利
172. Daddarajātakaṃ (2-3-2)
43 是谁以如此巨大的声音,令达达拉轰然震响?
“群狮并不回应那吼声,这个自称兽中之王的究竟是谁?”注疏 1
44 “孩子,这不过是豺狼在嗥叫,它是兽类中最下劣的一种。”
“狮子们厌恶它的出身,于是都默然忍受。”巴利 注疏 1
Ko nu saddena mahatā, abhinādeti daddaraṃ; Taṃ sīhā nappaṭinadanti , ko nāmeso migādhibhū. Adhamo migajātānaṃ, siṅgālo tāta vassati; Jātimassa jigucchantā, tuṇhī sīhā samacchareti.
“一七三 猕猴本生(2-3-3)”巴利
173. Makkaṭajātakaṃ (2-3-3)
45 “孩子,那位青年正靠着棕榈树根。”
“这里刚好有一间小屋,来吧,我们把这小屋给了他。”注疏 1
46 孩子,切莫高声喊叫,那会毁坏我们的小屋。
一位持戒清净的婆罗门,不会有这样的面容。巴利 注疏 1
Tāta māṇavako eso, tālamūlaṃ apassito; Agārakañcidaṃ atthi, handa demassagārakaṃ. Mā kho tvaṃ tāta pakkosi, dūseyya no agārakaṃ; Netādisaṃ mukhaṃ hoti, brāhmaṇassa susīlinoti.
174. 背叛猴本生 (2-3-4)巴利
174. Dubbhiyamakkaṭajātakaṃ (2-3-4)
47 我们曾给你丰沛的水,那时你为酷热所逼,干渴难耐。
如今你饮足了水,却作出这般行径。不与恶人相交,才是上善。注疏 1
48 你可曾听过、可曾见过,有哪只猴子,真有戒行?
如今我将收走你,此是我们的天性。巴利 注疏 1
Adamha te vāri pahūtarūpaṃ, ghammābhitattassa pipāsitassa; So dāni pitvāna kiriṅkarosi , asaṅgamo pāpajanena seyyo. Ko te suto vā diṭṭho vā, sīlavā nāma makkaṭo; Idāni kho taṃ ohacchaṃ , esā asmāka dhammatāti.
一七五·侍奉太阳本生(2-3-5)巴利
175. Ādiccupaṭṭhānajātakaṃ (2-3-5)
49 据说,一切众生之中,确有具足戒行与定力者;
看这卑劣的猴子,竟在侍奉太阳!注疏 1
50 你们不知其戒,无知地称赞它;
那火供的器皿和两个水罐,都已破损了。巴利 注疏 1
Sabbesu kira bhūtesu, santi sīlasamāhitā; Passa sākhāmigaṃ jammaṃ, ādiccamupatiṭṭhati. Nāssa sīlaṃ vijānātha, anaññāya pasaṃsatha; Aggihuttañca uhannaṃ , dve ca bhinnā kamaṇḍalūti.
176. 一把豌豆本生巴利
176. Kaḷāyamuṭṭhijātakaṃ (2-3-6)
51 这头在林间枝头活动的猕猴真是愚痴,大王,它毫无智慧;
它将满握的豆子尽数撒落,却只去寻觅那一颗掉落的豆子。注疏 1
52 大王,我们以及那些极度贪求的人,也是如此。
为了一粒豆,失了满把豆,恰如那只猴子。巴利 注疏 1
Bālo vatāyaṃ dumasākhagocaro, paññā janinda nayimassa vijjati; Kaḷāyamuṭṭhiṃ avakiriya kevalaṃ, ekaṃ kaḷāyaṃ patitaṃ gavesati. Evameva mayaṃ rāja, ye caññe atilobhino; Appena bahuṃ jiyyāma, kaḷāyeneva vānaroti.
177. 柿树本生巴利
177. Tindukajātakaṃ (2-3-7)
53 手持弓箭,身佩箭囊,挥着套索的野蛮人,从四面八方将我们团团围住;
我们被团团包围,如何方能得以解脱?注疏 1
54 或许在事务繁忙的众人之中,能有谁的所求得以成就吧。
此树尚有未遭折损的,你们便去吃别的汀杜迦果吧。巴利 注疏 1
Dhanuhatthakalāpehi, nettiṃ savaradhāribhi; Samantā parikiṇṇamha, kathaṃ mokkho bhavissati. Appeva bahukiccānaṃ, attho jāyetha koci naṃ; Atthi rukkhassa acchinnaṃ, khajjathaññeva tindukanti.
一七八·龟本生 (2-3-8)巴利
178. Kacchapajātakaṃ (2-3-8)
55 “这是我的生地,这是我的长养之地”——凭着这个念头,我沉陷在泥沼之中;
那泥沼淹没了我,正如淹没一个无力之人那样。
婆祇婆,我正是为此而说,请谛听我的话语。注疏 1
56 无论在村落还是山林,何处获得安乐,
那所谓“生”与“有”,具智慧者如实了知;
随其生活而往,不应系着于固定住处。巴利 注疏 1
Janittaṃ me bhavittaṃ me, iti paṅke avassayiṃ; Taṃ maṃ paṅko ajjhabhavi, yathā dubbalakaṃ tathā; Taṃ taṃ vadāmi bhaggava, suṇohi vacanaṃ mama. Gāme vā yadi vā raññe, sukhaṃ yatrādhigacchati; Taṃ janittaṃ bhavittañca, purisassa pajānato; Yamhi jīve tamhi gacche, na niketahato siyāti.
179. 萨达法本生 (2-3-9)巴利
179. Satadhammajātakaṃ (2-3-9)
57 我施的既少又是残食,且来之不易。
我本是婆罗门种姓所生,连所食之物也都吐出来了。注疏 1
58 如此轻蔑正法,以非法谋生的人;
安住于法者,纵有所得,亦不欢喜。巴利 注疏 1
Tañca appañca ucchiṭṭhaṃ, tañca kicchena no adā; Sohaṃ brāhmaṇajātiko, yaṃ bhuttaṃ tampi uggataṃ. Evaṃ dhammaṃ niraṃkatvā , yo adhammena jīvati; Satadhammova lābhena, laddhenapi na nandatīti.
180. 难施本生经 (2-3-10)巴利
180. Duddadajātakaṃ (2-3-10)
59 布施难施之物、行持难行之业者,
不善之人不效仿善者,善者的法深奥难解。注疏 1
60 因此,善者与不善者从此处死后的趣向便截然不同:
不善者堕入地狱,善者以天界为归宿。巴利 注疏 1
Duddadaṃ dadamānānaṃ, dukkaraṃ kamma kubbataṃ; Asanto nānukubbanti, sataṃ dhammo durannayo. Tasmā satañca asataṃ, nānā hoti ito gati; Asanto nirayaṃ yanti, santo saggaparāyaṇāti .
善名、鹿王、青年,以及取水现相者的侍奉等。
又有那整片的铁与柿树泥沼,以及那极难施舍的百种法,如此便是所说的十种。巴利
Susamaññamigādhibhū māṇavako, vāripahūtarūpādiccupaṭṭhānā; Sakaḷāyasatindukapaṅka puna, satadhamma sududdadakena dasāti.
4. 无与伦比品巴利
4. Asadisavaggo
无与伦比本生巴利
181. Asadisajātakaṃ (2-4-1)
61 这位弓箭手无与伦比,乃是力大无比的王子;
他能远射,刹那中的,能摧破庞大的身躯。注疏 1
62 他与一切敌人交战之后,却不曾伤害任何一人;
让兄弟得到安稳之后,他安住于自律。巴利 注疏 1
Dhanuggaho asadiso, rājaputto mahabbalo; Dūrepātī akkhaṇavedhī, mahākāyappadālano. Sabbāmitte raṇaṃ katvā, na ca kañci viheṭhayi; Bhātaraṃ sotthiṃ katvāna, saṃyamaṃ ajjhupāgamīti.
182. 战士本生(2-4-2)巴利
182. Saṅgāmāvacarajātakaṃ (2-4-2)
63 那战士勇猛有力,以力大而闻名;
你已临近拱门,为何却退却了,象王?注疏 1
64 速速摧毁门闩,拔除那些立柱;
摧毁拱门之后,速速进入吧,象王!巴利 注疏 1
Saṅgāmāvacaro sūro, balavā iti vissuto; Kiṃ nu toraṇamāsajja, paṭikkamasi kuñjara. Omadda khippaṃ palighaṃ, esikāni ca abbaha ; Toraṇāni ca madditvā, khippaṃ pavisa kuñjarāti.
劣水本生巴利
183. Vālodakajātakaṃ (2-4-3)
65 饮下那寡味低劣的劣水,驴子们便会醉意生起,陷于狂乱;
而饮此殊胜上味,信度良马却不生醉意。注疏 1
66 出身低劣者,仅饮少许,便醉成那般——人主啊,因你问起,我才这样说。
而生于良家、具负重耐劳之德者,饮最上美味,亦不醉。巴利 注疏 1
Vālodakaṃ apparasaṃ nihīnaṃ, pitvā mado jāyati gadrabhānaṃ; Imañca pitvāna rasaṃ paṇītaṃ, mado na sañjāyati sindhavānaṃ. Appaṃ pivitvāna nihīnajacco, so majjatī tena janinda puṭṭho ; Dhorayhasīlī ca kulamhi jāto, na majjatī aggarasaṃ pivitvāti.
184. 山授本生 (2-4-4)巴利
184. Giridattajātakaṃ (2-4-4)
67 那匹名为潘达瓦的马,原本是主人的良驹,却被山授调教坏了;
它舍离了旧日本性,便随顺着那人的方式而行。注疏 1
68 纵使是身形瘦弱之人,若被妆扮得如同巍峨山岳一般;
也要擒住他的口,在圆场上令他团团打转;
随即迅猛鞭策一番,他便这样调伏而顺从。巴利 注疏 1
Dūsito giridattena , hayo sāmassa paṇḍavo; Porāṇaṃ pakatiṃ hitvā, tassevānuvidhiyyati . Sace ca tanujo poso, sikharākāra kappito; Ānane naṃ gahetvāna, maṇḍale parivattaye; Khippameva pahantvāna, tassevānuvidhiyyatīti.
185. 无喜本生 (2-4-5)巴利
185. Anabhiratijātakaṃ (2-4-5)
69 犹如浑浊不清的水中,不能看见蛤蜊与贝壳;
譬如浑浊的水中,看不清沙砾、细沙与鱼群;同样地,心浑浊时,便不能见自利与他利。
不能见自利与他利。注疏 1
70 犹如清澈明净的水中,便能见到贝壳与螺;
如此,于澄净的心中,砾石、沙粒与鱼群皆清晰可见;
他既见到自己的利益,也见到他人的利益。巴利 注疏 1
Yathodake āvile appasanne, na passati sippikasambukañca; Sakkharaṃ vālukaṃ macchagumbaṃ, evaṃ āvilamhi citte; Na passati attadatthaṃ paratthaṃ. Yathodake acche vippasanne, so passati sippikasambukañca; Sakkharaṃ vālukaṃ macchagumbaṃ, evaṃ anāvilamhi citte; So passati attadatthaṃ paratthanti.
持酪车本生(2-4-6)巴利
186. Dadhivāhanajātakaṃ (2-4-6)
71 这棵芒果,昔日色、香、味悉皆具足;
如今受到同样的供养,为何却结出苦涩的果?注疏 1
72 持酪车,你的芒果树为苦楝层层环绕;
根与根交缠,枝与枝互相掩映;
只因与苦涩之树共住,芒果便成了苦果。巴利 注疏 1
Vaṇṇagandharasūpeto , amboyaṃ ahuvā pure; Tameva pūjaṃ labhamāno, kenambo kaṭukapphalo. Pucimandaparivāro, ambo te dadhivāhana; Mūlaṃ mūlena saṃsaṭṭhaṃ, sākhā sākhā nisevare ; Asātasannivāsena, tenambo kaṭukapphaloti.
187. 四个月本生 (2-4-7)巴利
187. Catumaṭṭhajātakaṃ (2-4-7)
73 你们登上高处,秘密商谈;
请下到低处来谈,鹿王也会听到。注疏 1
74 当金翅鸟与金翅鸟,天神与天神共语之时,
在此,你这四柱者,又能如何?钻进洞去吧,狐狸。巴利 注疏 1
Ucce viṭabhimāruyha, mantayavho rahogatā; Nīce oruyha mantavho, migarājāpi sossati. Yaṃ suvaṇṇo suvaṇṇena , devo devena mantaye; Kiṃ tettha catumaṭṭhassa, bilaṃ pavisa jambukāti.
188. 狮子与豺本生 (2-4-8)巴利
188. Sīhakotthujātakaṃ (2-4-8)
75 指如狮子、爪如狮子,足掌如狮子般安立;
他是狮子,于狮群之中,发出与众不同的吼声。注疏 1
76 王子,切莫发声,请于林中安住寂静;
仅凭吼声,他们便能认出你,因为你发出的并非你父亲所传之声。巴利 注疏 1
Sīhaṅgulī sīhanakho, sīhapādapatiṭṭhito; So sīho sīhasaṅghamhi, eko nadati aññathā. Mā tvaṃ nadi rājaputta, appasaddo vane vasa; Sarena kho taṃ jāneyyuṃ, na hi te pettiko saroti.
189. 狮皮本生 (2-4-9)巴利
189. Sīhacammajātakaṃ (2-4-9)
77 此非狮子之吼,非虎之啸,非豹之鸣;
卑劣的驴子,虽披着狮子皮,还是叫了起来。注疏 1
78 那驴子本可长久享用青青的麦子,
但披着狮子皮一声鸣叫,便败露了自己。巴利 注疏 1
Netaṃ sīhassa naditaṃ, na byagghassa na dīpino; Pāruto sīhacammena, jammo nadati gadrabho. Cirampi kho taṃ khādeyya, gadrabho haritaṃ yavaṃ; Pāruto sīhacammena, ravamānova dūsayīti.
第190则 戒德利益本生(2-4-10)巴利
190. Sīlānisaṃsajātakaṃ (2-4-10)
79 请看,此是信心、戒德与布施所感得的果报;
大象化为船的形象,运载具信的在家信徒。注疏 1
80 唯与善人共住,唯与善人亲近;
正因与善人同住,理发师得以安隐。巴利 注疏 1
Passa saddhāya sīlassa, cāgassa ca ayaṃ phalaṃ; Nāgo nāvāya vaṇṇena, saddhaṃ vahatupāsakaṃ. Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ; Satañhi sannivāsena, sotthiṃ gacchati nhāpitoti.
持弓者、大象、无味者,山中施者、心喜者、殊胜净心者;
酪车、豺狼、狮子爪,青麦、最胜龙象——此十者。巴利
Dhanuggaha kuñjara apparaso, giridattamanāvilacittavaraṃ; Dadhivāhana jambūka sīhanakho, haritayava nāgavarena dasāti.
191. 卢哈卡本生(2-5-1)巴利
191. Ruhakajātakaṃ (2-5-1)
81 卢哈卡啊,弓弦虽断,犹可再接;
当接旧弦,莫为忿怒所牵。注疏 1
82 当制作新弓弦的材料尚在,制作弓弦的工匠也尚在之时,
我将另做一根新弦,那根旧弦已不堪用了。巴利 注疏 1
Api ruhaka chinnāpi, jiyā sandhīyate puna; Sandhīyassu purāṇiyā, mā kodhassa vasaṃ gami. Vijjamānesu vākesu , vijjamānesu kārisu; Aññaṃ jiyaṃ karissāmi, alaññeva purāṇiyāti.
192. 吉祥与黑耳本生(2-5-2)巴利
192. Sirikāḷakaṇṇijātakaṃ (2-5-2)
83 女子或容貌端丽,亦或持戒有德;
男子却可能不希求她,大药,你可相信?
84 大王,我相信,有的男子确实是无福之人;
吉祥与晦气,从来无法共处。巴利
Itthī siyā rūpavatī, sā ca sīlavatī siyā; Puriso taṃ na iccheyya, saddahāsi mahosadha. Saddahāmi mahārāja, puriso dubbhago siyā; Sirī ca kāḷakaṇṇī ca, na samenti kudācananti.
小莲花本生(2-5-3)巴利
193. Cūḷapadumajātakaṃ (2-5-3)
85 这就是她,我也是他,绝非他人;这就是那被砍断手的人,绝非他人。巴利 注疏 1
Ayameva sā ahamapi so anañño, ayameva so hatthacchinno anañño;
谁若说“此为我少妻”——可鄙的女人啊,妇人之中,何曾有过真实。
86 用木杵击杀这贱民——这凶残的鄙夫,专淫他人妻室者;
至于这背弃丈夫的恶妻,趁她尚在人间,割去她的耳鼻。巴利 注疏 1
Yamāha ‘‘komārapatī mama’’nti, vajjhitthiyo natthi itthīsu saccaṃ. Imañca jammaṃ musalena hantvā, luddaṃ chavaṃ paradārūpaseviṃ; Imissā ca naṃ pāpapatibbatāya, jīvantiyā chindatha kaṇṇanāsanti.
194.《摩尼盗贼本生》巴利
194. Maṇicorajātakaṃ (2-5-4)
87 天神们想必是远游去了,这世间想必没有守护者吧;
对于肆意妄为、不加节制的人,难道真的没有能制止他们的人了吗?注疏 1
88 不该下雨时他那儿下雨,该下雨时他那儿反而不下。
从天界乐处堕落后,他不就这样毁了吗?巴利 注疏 1
Na santi devā pavasanti nūna, na hi nūna santi idha lokapālā; Sahasā karontānamasaññatānaṃ, na hi nūna santī paṭisedhitāro. Akāle vassatī tassa, kāle tassa na vassati; Saggā ca cavati ṭhānā, nanu so tāvatā hatoti.
195. 山麓本生 (2-5-5)巴利
195. Pabbatūpattharajātakaṃ (2-5-5)
89 在那令人愉悦的山麓,有一处吉祥的池塘;
那豺狼明知此池为狮子所守护,仍去偷偷饮水。注疏 1
90 大王,纵使野兽去饮用那猛兽出没的大河,
也不会因此便不再是大河。若你珍爱于他,就请宽恕吧。巴利 注疏 1
Pabbatūpatthare ramme, jātā pokkharaṇī sivā; Taṃ siṅgālo apāpāyi , jānaṃ sīhena rakkhitaṃ. Pivanti ce mahārāja, sāpadāni mahānadiṃ; Na tena anadī hoti, khamassu yadi te piyāti.
196. 云马本生 (2-5-6)巴利
196. Valāhakassajātakaṃ (2-5-6)
91 那些不遵行佛陀所教诫的人,
他们必将走向毁灭,如商人遭遇母夜叉一般。注疏 1
92 而那些依佛陀教导而行的人,
将安稳抵达彼岸,如同商人依云马抵达。巴利 注疏 1
Ye na kāhanti ovādaṃ, narā buddhena desitaṃ; Byasanaṃ te gamissanti, rakkhasīhiva vāṇijā. Ye ca kāhanti ovādaṃ, narā buddhena desitaṃ; Sotthiṃ pāraṃ gamissanti, valāheneva vāṇijāti.
第197 友敌本生 (2-5-7)巴利
197. Mittāmittajātakaṃ (2-5-7)
93 见时不展颜,亦不表欢迎;
不以正眼相看,且处处与他作对。注疏 1
94 这些便是显现于敌人身上的行相;
智者藉由见、闻这些行相,便能辨识敌人。巴利 注疏 1
Na naṃ umhayate disvā, na ca naṃ paṭinandati; Cakkhūni cassa na dadāti, paṭilomañca vattati. Ete bhavanti ākārā, amittasmiṃ patiṭṭhitā; Yehi amittaṃ jāneyya, disvā sutvā ca paṇḍitoti.
第一九八 罗陀本生 (2-5-8)巴利
198. Rādhajātakaṃ (2-5-8)
95 你从远行归来,孩子,如今才回来不久;
孩子,你的母亲莫非另有男人相伴?注疏 1
96 你说的这番话,言辞既不悦耳,也无真实依据;
就好比波吒帕陀,只能躺在闷烧的余烬之上。巴利 注疏 1
Pavāsā āgato tāta, idāni nacirāgato; Kaccinnu tāta te mātā, na aññamupasevati. Na kho panetaṃ subhaṇaṃ, giraṃ saccupasaṃhitaṃ; Sayetha poṭṭhapādova, mummure upakūthitoti .
199. 居士本生(2-5-9)巴利
199. Gahapatijātakaṃ (2-5-9)
97 此二事,我不忍;此二事,我不喜。
他乞求道:“我已跨过门槛,进到屋里来了。”随后却说:“我没有看见那东西。”注疏 1
98 聚落主,我这样对你说:生命如此短暂,你却这般吝啬。
你曾与我约定,两个月后把那又老又瘦的牛的肉给我。
时候未至,你便来催促,这不合我意。巴利 注疏 1
Ubhayaṃ me na khamati, ubhayaṃ me na ruccati; Yācāyaṃ koṭṭhamotiṇṇā, nāddasaṃ iti bhāsati. Taṃ taṃ gāmapati brūmi, kadare appasmi jīvite; Dve māse saṅgaraṃ katvā , maṃsaṃ jaraggavaṃ kisaṃ; Appattakāle codesi, tampi mayhaṃ na ruccatīti.
200. 善戒本生(2-5-10)巴利
200. Sādhusīlajātakaṃ (2-5-10)
99 身体衰朽,老迈不堪,纵有高贵的出身与良好的戒行。
我们便询问那些婆罗门:“我们应礼敬他们中的哪一位呢?”注疏 1
100 身体之中实有利益,应当礼敬老者。
利益在善生者中,我们乐于持戒。巴利 注疏 1
Sarīradabyaṃ vuḍḍhabyaṃ , sojaccaṃ sādhusīliyaṃ; Brāhmaṇaṃ teva pucchāma, kannu tesaṃ vanimhase . Attho atthi sarīrasmiṃ, vuḍḍhabyassa namo kare; Attho atthi sujātasmiṃ, sīlaṃ asmāka ruccatīti.
阿毗卢哈咖、美貌女、杵、远行者,以及第五莲花池;
随后,解脱商人面露微笑,久来者、库藏与十事身。巴利
Apiruhaka rūpavatī musalo, pavasanti sapañcamapokkharaṇī; Atha muttimavāṇija umhayate, ciraāgata koṭṭha sarīra dasāti.
牢狱本生故事巴利
201. Bandhanāgārajātakaṃ (2-6-1)
101 智者们说,那以铁、木或芦苇所造的束缚,并非牢固的束缚;
而对宝石耳环、子女妻子的深深贪着与期盼。注疏 1
102 智者们称此为坚固的束缚,它令人沉沦,看似松弛,却难以挣脱。
智者们斩断此缚之后,无所期盼,舍弃了感官欲乐,飘然而去。巴利 注疏 1
Na taṃ daḷhaṃ bandhanamāhu dhīrā, yadāyasaṃ dārujapabbajañca ; Sārattarattā maṇikuṇḍalesu, puttesu dāresu ca yā apekkhā. Etaṃ daḷhaṃ bandhanamāhu dhīrā, ohārinaṃ sithilaṃ duppamuñcaṃ; Etampi chetvāna vajanti dhīrā, anapekkhino kāmasukhaṃ pahāyāti.
第二〇二 游戏戒本生 (2-6-2)巴利
202. Keḷisīlajātakaṃ (2-6-2)
103 天鹅、白鹭与孔雀,大象、羚羊及鹿群;
他们悉皆畏狮子,体魄无有能比伦。注疏 1
104 同样地,在人群之中,即便年少而具智慧;
他正是在那里成为伟大,而非仅有强壮身体的愚人。巴利 注疏 1
Haṃsā koñcā mayūrā ca, hatthayo pasadā migā; Sabbe sīhassa bhāyanti, natthi kāyasmi tulyatā. Evameva manussesu, daharo cepi paññavā; So hi tattha mahā hoti, neva bālo sarīravāti.
第203则 甘蔗本生故事 (2-6-3)巴利
203. Khaṇḍajātakaṃ (2-6-3)
105 我对广目天王诸龙修习慈心,我对伊罗跋那诸龙修习慈心;
我对六子诸龙修习慈心,也对黑乔达摩诸龙修习慈心。
于无足众生,我怀慈心;于两足众生,我怀慈心;
于四足众生,我怀慈心;于多足众生,我怀慈心。
愿无足众生莫伤害我,愿两足众生莫伤害我;
愿四足众生不伤害我,愿多足众生亦不伤害我。
一切众生,一切生命,一切存在,全无例外;
愿他们都得见吉祥,愿无任何人遭遇不幸。注疏 1
106 佛是无量的,法是无量的;
僧是无量的,诸爬虫则是有量的;
如:蛇、蝎、蜈蚣、蜘蛛、蜥蜴、老鼠。
我的护卫已成就,我的守护已安立;愿那些非人都各自散去吧。
是故我礼敬彼世尊,礼敬七位正自觉者。巴利 注疏 1
Virūpakkhehi me mettaṃ, mettaṃ erāpathehi me; Chabyāputtehi me mettaṃ, mettaṃ kaṇhāgotamakehi ca. Apādakehi me mettaṃ, mettaṃ dvipādakehi me; Catuppadehi me mettaṃ, mettaṃ bahuppadehi me. Mā maṃ apādako hiṃsi, mā maṃ hiṃsi dvipādako; Mā maṃ catuppado hiṃsi, mā maṃ hiṃsi bahuppado. Sabbe sattā sabbe pāṇā, sabbe bhūtā ca kevalā; Sabbe bhadrāni passantu, mā kañci pāpamāgamā. Appamāṇo buddho, appamāṇo dhammo; Appamāṇo saṅgho, pamāṇavantāni sarīsapāni ; Ahivicchikasatapadī, uṇṇanābhi sarabūmūsikā. Katā me rakkhā katā me parittā, paṭikkamantu bhūtāni; Sohaṃ namo bhagavato, namo sattannaṃ sammāsambuddhānanti.
204. 英雄本生(2-6-4)巴利
204. Vīrakajātakaṃ (2-6-4)
107 英雄,你可曾见过那音声甜美的鸟,
颈项色泽宛如孔雀,那是我具冠的夫婿。注疏 1
108 那是一只水陆觅食的飞禽,常以生鱼为食,
那只仿效它的冠羽鸟,被苔藓缠缚而死。巴利 注疏 1
Api vīraka passesi, sakuṇaṃ mañjubhāṇakaṃ; Mayūragīvasaṅkāsaṃ, patiṃ mayhaṃ saviṭṭhakaṃ. Udakathalacarassa pakkhino, niccaṃ āmakamacchabhojino; Tassānukaraṃ saviṭṭhako, sevāle paliguṇṭhito matoti.
《恒河鱼本生经》巴利
205. Gaṅgeyyajātakaṃ (2-6-5)
109 恒河之鱼美丽,亚穆纳之鱼亦复美丽,
此男子具足四肢,躯干圆实如尼拘律树,
他颈项微长,于一切中最为超胜。注疏 1
110 所问之事,他不作答,却另说一番话;
这个称赞自己的人,我们并不中意。巴利 注疏 1
Sobhati maccho gaṅgeyyo, atho sobhati yāmuno ; Catuppadoyaṃ puriso, nigrodhaparimaṇḍalo; Īsakāyata gīvo ca, sabbeva atirocati. Yaṃ pucchito na taṃ akkhāsi , aññaṃ akkhāsi pucchito; Attappasaṃsako poso, nāyaṃ asmāka ruccatīti.
206. 鹿本生巴利
206. Kuruṅgamigajātakaṃ (2-6-6)
111 来啊,乌龟,用你的牙齿咬断这藤蔓做的套索。
我会如此行事,使那位猎人不会前来。注疏 1
112 乌龟潜入水中,鹿儿奔入森林;
鸟儿从树梢上,将幼雏带到了远方。巴利 注疏 1
Iṅgha vaddhamayaṃ pāsaṃ, chinda dantehi kacchapa; Ahaṃ tathā karissāmi, yathā nehiti luddako. Kacchapo pāvisī vāriṃ, kuruṅgo pāvisī vanaṃ; Satapatto dumaggamhā, dūre putte apānayīti.
二〇七 驴本生巴利
207. Assakajātakaṃ (2-6-7)
113 此地,我曾随阿娑迦王一同游历;
为欲乐故,与亲爱的丈夫共住。注疏 1
114 新起的苦乐,会将旧事覆蔽。
因此,于我而言,这虫子比阿娑迦王更可亲爱。巴利 注疏 1
Ayamassakarājena, deso vicarito mayā; Anukāmaya kāmena , piyena patinā saha. Navena sukhadukkhena, porāṇaṃ apidhīyati ; Tasmā assakaraññāva, kīṭo piyataro mamāti.
208. 鳄鱼本生(2-6-8)巴利
208. Susumārajātakaṃ (2-6-8)
115 这些芒果、阎浮果与菠萝蜜,我已足够,不须再要。
大海彼岸的那些果实,再好也不如我的优昙婆罗果。注疏 1
116 你的肚腹诚然很大,智慧却未与之相称。
鳄鱼啊,你已被诳惑,如今随你所悦意,去吧。巴利 注疏 1
Alaṃ metehi ambehi, jambūhi panasehi ca; Yāni pāraṃ samuddassa, varaṃ mayhaṃ udumbaro. Mahatī vata te bondi, na ca paññā tadūpikā; Susumāra vañcito mesi, gaccha dāni yathāsukhanti.
209. 鸡本生(2-6-9)巴利
209. Kukkuṭajātakaṃ (2-6-9)
117 我曾于林中见种种树,马耳树、毗毗吒迦树;
树啊,它们皆不能如你一般;而你竟能如此!注疏 1
118 这只老鸡,已破笼而出;
“要善于避开猛兽的陷阱,”它这样说着,便离开了。巴利 注疏 1
Diṭṭhā mayā vane rukkhā, assakaṇṇā vibhīṭakā ; Na tāni evaṃ sakkanti, yathā tvaṃ rukkha sakkasi. Purāṇakukkuṭo ayaṃ, bhetvā pañjaramāgato; Kusalo vāḷapāsānaṃ, apakkamati bhāsatīti.
第210则 甘达伽拉本生(2-6-10)巴利
210. Kandagalakajātakaṃ (2-6-10)
119 此为何树?湿叶多刺。
就在那里,只一记重击,头便破裂了。注疏 1
120 它确实曾穿行林中,啄食于那些无心材的枯木;
而后,它撞上了心材质密的阔叶树,正是在那里,金翅鸟撞破了自己的头。巴利 注疏 1
Ambho ko nāma yaṃ rukkho, sinnapatto sakaṇṭako; Yattha ekappahārena, uttamaṅgaṃ vibhijjitaṃ . Acāri vatāyaṃ vitudaṃ vanāni, kaṭṭhaṅgarukkhesu asārakesu; Athāsadā khadiraṃ jātasāraṃ , yatthabbhidā garuḷo uttamaṅganti.
坚固缚、鹅王、毗卢博叉、有粪者、鱼王;
沙库龙伽、具阿娑迦、芒果王,然后是鸡、金翅鸟等十则。巴利
Daḷhabandhana haṃsavaro ca puna, virūpakkha saviṭṭhaka macchavaro; Sakuruṅga saassaka ambavaro, puna kukkuṭako garuḷena dasāti.
7. 毗罗那柱品巴利
7. Bīraṇathambhavaggo
二一一 索玛达塔本生(第二册第七品第一则)巴利
211. Somadattajātakaṃ (2-7-1)
121 他精勤不懈,整整一年都在香苇柱上反复修习。
他深入众中宣说暗号,然而规矩并不能救护浅慧之人。注疏 1
122 索马达多啊,乞求者所遇有二:
或不得利,或得财富,这便是乞求的法则。巴利 注疏 1
Akāsi yoggaṃ dhuvamappamatto, saṃvaccharaṃ bīraṇathambhakasmiṃ; Byākāsi saññaṃ parisaṃ vigayha, na niyyamo tāyati appapaññaṃ. Dvayaṃ yācanako tāta, somadatta nigacchati; Alābhaṃ dhanalābhaṃ vā, evaṃ dhammā hi yācanāti.
212. 残食本生经巴利
212. Ucchiṭṭhabhattajātakaṃ (2-7-2)
123 上层是一副模样,下层是另一副模样;
我请问婆罗门女:下方是什么,上方又是什么?注疏 1
124 尊者,我本是舞者,今来此处,为乞食之人。
此人正是进入仓库的人,也是你正在寻找的那一位。巴利 注疏 1
Añño uparimo vaṇṇo, añño vaṇṇo ca heṭṭhimo; Brāhmaṇī tveva pucchāmi, kiṃ heṭṭhā kiñca uppari. Ahaṃ naṭosmi bhaddante, bhikkhakosmi idhāgato; Ayañhi koṭṭhamotiṇṇo, ayaṃ so yaṃ gavesasīti.
第213篇 婆楼本生 (2-7-3)巴利
213. Bharujātakaṃ (2-7-3)
125 于诸仙人中,我曾闻说:“婆楼王”如是:
国土俱毁,王亦殒灭,归于无有。注疏 1
126 因此,智者不称赞随欲而行。
当以无嗔之心,说与真实相应之语。巴利 注疏 1
Isīnamantaraṃ katvā, bharurājāti me sutaṃ; Ucchinno saha raṭṭhehi , sarājā vibhavaṅgato. Tasmā hi chandāgamanaṃ, nappasaṃsanti paṇḍitā; Aduṭṭhacitto bhāseyya, giraṃ saccupasaṃhitanti.
214. 满河本生 (2-7-4)巴利
214. Puṇṇanadījātakaṃ (2-7-4)
127 满河因何而被称为可爱?生长的大麦因何而被称为隐藏?
那远去之人因何而被呼唤?他已来到你这里,来吧,请用食,婆罗门。注疏 1
128 自从国王忆念我,即便只派一只乌鸦来,也无不妥。
天鹅、白鹭与孔雀啊,这不善,正是更恶。巴利 注疏 1
Puṇṇaṃ nadiṃ yena ca peyyamāhu, jātaṃ yavaṃ yena ca guyhamāhu; Dūraṃ gataṃ yena ca avhayanti, so tyāgato handa ca bhuñja brāhmaṇa. Yato maṃ saratī rājā, vāyasampi pahetave; Haṃsā koñcā mayūrā ca , asatīyeva pāpiyāti.
215. 乌龟本生经 (2-7-5)巴利
215. Kacchapajātakaṃ (2-7-5)
129 乌龟开口说了话,反倒害了自己;
在紧紧咬住的木头上,它被自己的言语所毁。注疏 1
130 人中勇者之首,见此之后,你也应说善语,而不过度。
你看,那乌龟正是因为多嘴,才遭了灾祸。巴利 注疏 1
Avadhī vata attānaṃ, kacchapo byāharaṃ giraṃ ; Suggahītasmiṃ kaṭṭhasmiṃ, vācāya sakiyāvadhi. Etampi disvā naravīriyaseṭṭha, vācaṃ pamuñce kusalaṃ nātivelaṃ; Passasi bahubhāṇena, kacchapaṃ byasanaṃ gatanti.
鱼本生(2-7-6)巴利
216. Macchajātakaṃ (2-7-6)
131 那幻术之火不能烧我,削得尖锐的木桩也不会折磨我;
那条母鱼心里念着我,她的心却已随欲乐转向了他人。注疏 1
132 那贪欲之火焚烧着我,又灼烤我的心;
诸位尊者,请从网中放我出去——在欲乐中,从不曾有人丧命。巴利 注疏 1
Na māyamaggi tapati, na sūlo sādhutacchito; Yañca maṃ maññate macchī, aññaṃ so ratiyā gato. So maṃ dahati rāgaggi, cittaṃ cūpatapeti maṃ; Jālino muñcathāyirā maṃ, na kāme haññate kvacīti.
二一七 渔夫本生(二·七·七)巴利
217. Seggujātakaṃ (2-7-7)
133 所有人都满心欢喜,那些不谙村落之法的人便随顺了;
“少女啊,你今日所行的到底是什么法?为何被捉住后,在林间独自悲泣?”注疏 1
134 那个本该在痛苦时成为依怙的人,正是我的父亲,他却在林中对我加以伤害;
我在这林野深处为谁哀泣?那个本应是我的护者,却亲手施加了伤害。巴利 注疏 1
Sabbo loko attamano ahosi, akovidā gāmadhammassa seggu; Komāri ko nāma tavajja dhammo, yaṃ tvaṃ gahitā pavane parodasi. Yo dukkhaphuṭṭhāya bhaveyya tāṇaṃ, so me pitā dubbhi vane karoti; Sā kassa kandāmi vanassa majjhe, yo tāyitā so sahasaṃ karotīti.
狡诈商人本生 (2-7-8)巴利
218. Kūṭavāṇijajātakaṃ (2-7-8)
135 这奸诈者设下的奸计,虽是苦心谋划,/ 却让反奸计者以其人之计还击于身。
倘若老鼠真能啃食铁犁,/ 那老鹰为何不抓走孩童?注疏 1
136 骗子自有骗子的伎俩,狡诈之人也自有狡诈的手段。
犁头当给为子求犁之人,莫令犁主将你儿夺去。巴利 注疏 2
Saṭhassa sāṭheyyamidaṃ sucintitaṃ, paccoḍḍitaṃ paṭikūṭassa kūṭaṃ; Phālañce khādeyyuṃ mūsikā, kasmā kumāraṃ kulalā na hareyyuṃ. Kūṭassa hi santi kūṭakūṭā, bhavati cāpi nikatino nikatyā; Dehi puttanaṭṭha phālanaṭṭhassa phālaṃ, mā te puttamahāsi phālanaṭṭhoti.
219. 受呵责者的本生(2-7-9)巴利
219. Garahitajātakaṃ (2-7-9)
137 “我的金币,我的黄金”——他们日夜所谈论的,不外乎这些。
如此,即是那些不见圣法的愚人。注疏 1
138 每户人家各有两个在家人,其中一人没有胡须。
他胸膛下垂,编着发辫,耳朵穿孔。
人们用许多钱财将他买来,却又折磨他。巴利 注疏 1
Hiraññaṃ me suvaṇṇaṃ me, esā rattiṃ divā kathā; Dummedhānaṃ manussānaṃ, ariyadhammaṃ apassataṃ. Dve dve gahapatayo gehe, eko tattha amassuko; Lambatthano veṇikato, atho aṅkitakaṇṇako; Kīto dhanena bahunā, so taṃ vitudate jananti.
220. 法幢本生(2-7-10)巴利
220. Dhammadhajajātakaṃ (2-7-10)
139 你容颜安详,却从王都来到这荒野,
你独自一人坐在树下,如同孤苦者一般,静默沉思。
140 我容貌安详,从王城来到这荒野;
我独自一人坐在树下,如同孤苦者一般,静默沉思;
随念善人之法。巴利 注疏 1
Sukhaṃ jīvitarūposi, raṭṭhā vivanamāgato; So ekako rukkhamūle , kapaṇo viya jhāyasi. Sukhaṃ jīvitarūposmi, raṭṭhā vivanamāgato; So ekako rukkhamūle, kapaṇo viya jhāyāmi; Sataṃ dhammaṃ anussaraṃti.
复次,最尊贵的孤沙草束、舞者、跋如王与至上的满河;
多语者、火与风、鼠,鹌鹑与垂乳,穷人与十事。巴利
Atha bīraṇathambhavaro ca naṭo, bharurājavaruttamapuṇṇanadī; Bahubhāṇi aggipavane mūsikā, sahalambatthano kapaṇena dasāti.
221. 袈裟本生(2-8-1)巴利
221. Kāsāvajātakaṃ (2-8-1)
141 若人未离垢染,身披此袈裟衣;
离于调伏与真实者,不配身着这件袈裟。注疏 1
142 已吐弃烦恼、于戒行中极善安住者,
具足调伏与真实,他确实堪配身着这件袈裟。巴利 注疏 1
Anikkasāvo kāsāvaṃ, yo vatthaṃ paridahissati ; Apeto damasaccena, na so kāsāvamarahati. Yo ca vantakasāvassa, sīlesu susamāhito; Upeto damasaccena, sa ve kāsāvamarahatīti.
二二二 小欢喜本生(二之八之二)巴利
222. Cūḷanandiyajātakaṃ (2-8-2)
143 这便是那时老师的教言,是波拉沙利耶所宣说的:
莫造作那作后令你追悔痛苦的恶业。注疏 1
144 一个人所造作的业,必会在自身中亲见其果。
行善者得善报,造恶者得恶报。
所播之种如何,所获之果即如何。巴利 注疏 1
Idaṃ tadācariyavaco, pārāsariyo yadabravi ; Māsu tvaṃ akari pāpaṃ, yaṃ tvaṃ pacchā kataṃ tape. Yāni karoti puriso, tāni attani passati; Kalyāṇakārī kalyāṇaṃ, pāpakārī ca pāpakaṃ; Yādisaṃ vapate bījaṃ, tādisaṃ harate phalanti.
223. 普塔跋陀本生 (2-8-3)巴利
223. Puṭabhattajātakaṃ (2-8-3)
145 向致敬你者致敬,亲近亲近你者;成全你事业的人,你亦应成全他的事业。
不要为心怀恶意的人谋求利益;即便他不亲近你,你也不应亲近他。注疏 1
146 舍弃那舍弃你者,勿生系着;对心已背弃者,莫与亲近。
鸟儿知道那棵树的果实已经耗尽,便会另寻他树,因为世界广阔无边。巴利 注疏 1
Name namantassa bhaje bhajantaṃ, kiccānukubbassa kareyya kiccaṃ; Nānatthakāmassa kareyya atthaṃ, asambhajantampi na sambhajeyya. Caje cajantaṃ vanathaṃ na kayirā, apetacittena na sambhajeyya; Dijo dumaṃ khīṇaphalanti ñatvā, aññaṃ samekkheyya mahā hi loko.
224. 鳄鱼本生(2-8-4)巴利
224. Kumbhilajātakaṃ (2-8-4)
147 猴王啊,若有谁像你这样具备四种法——
真实、法、坚忍与慷慨,他以此超越所见。注疏 1
148 若人不具备这些至为殊胜的美德,
真实、法、坚忍、慷慨,能令人不违失所见。巴利 注疏 1
Yassete caturo dhammā, vānarinda yathā tava; Saccaṃ dhammo dhiti cāgo, diṭṭhaṃ so ativattati. Yassa cete na vijjanti, guṇā paramabhaddakā; Saccaṃ dhammo dhiti cāgo, diṭṭhaṃ so nātivattatīti.
二二五 堪提婆那本生巴利
225. Khantivaṇṇajātakaṃ (2-8-5)
149 大王,我有一位侍从,在我一切事务中都很得力。
然而他有一处过失,对此,您意下如何?注疏 1
150 我们也有这样的人,正如同眼前这位。
具足种种功德的善士实为难得,我们亦悦纳他的安忍。巴利 注疏 1
Atthi me puriso deva, sabbakiccesu byāvaṭo ; Tassa cekoparādhatthi, tattha tvaṃ kinti maññasi. Amhākampatthi puriso, ediso idha vijjati; Dullabho aṅgasampanno, khantirasmāka ruccatīti.
《戈西耶本生》(226)巴利
226. Kosiyajātakaṃ (2-8-6)
151 应时出行,是为善妙;非时出行,则非善妙。
若非时而出,纵使只是一人,亦会累及大众;
终究一事无成,犹如鸦群围攻猫头鹰。注疏 1
152 智者通达时宜与方法,洞悉他人的破绽;
降伏一切怨敌之后,便如那猫头鹰一般,得享安乐。巴利 注疏 1
Kāle nikkhamanā sādhu, nākāle sādhu nikkhamo; Akālena hi nikkhamma, ekakampi bahujjano; Na kiñci atthaṃ joteti, dhaṅkasenāva kosiyaṃ. Dhīro ca vidhividhānaññū, paresaṃ vivarānugū; Sabbāmitte vasīkatvā, kosiyova sukhī siyāti.
《粪虫本生》·二二七(二·八·七)巴利
227. Gūthapāṇajātakaṃ (2-8-7)
153 勇士与勇士相逢,与勇猛的击敌者遭遇;
来吧,大象,掉头回来,你为何畏惧而逃呢?
让鸯伽与摩揭陀的人们,看见你我之勇武吧。注疏 1
154 我不用脚来踏杀你,不用象牙,也不用象鼻;
我以粪击你,让恶臭者死于恶臭。巴利 注疏 1
Sūro sūrena saṅgamma, vikkantena pahārinā; Ehi nāga nivattassu, kiṃ nu bhīto palāyasi; Passantu aṅgamagadhā, mama tuyhañca vikkamaṃ. Na taṃ pādā vadhissāmi, na dantehi na soṇḍiyā; Mīḷhena taṃ vadhissāmi, pūti haññatu pūtināti.
228. 迦摩尼塔本生经 (2-8-8)巴利
228. Kāmanītajātakaṃ (2-8-8)
155 我渴望得到三山之间的地域,般遮罗、俱卢与凯卡迦;
婆罗门,我还想求那更胜一筹的境界。请疗愈我,婆罗门,疗愈我这被贪欲所缚的人。注疏 1
156 有些人能为被黑蛇咬伤的人施治,智者能为被非人附体的人施治;
却无人能为被贪欲所缚的人施治,因为贪欲已然深入,又何来疗愈可言?巴利 注疏 1
Tayo giriṃ antaraṃ kāmayāmi, pañcālā kuruyo kekake ca ; Tatuttariṃ brāhmaṇa kāmayāmi, tikiccha maṃ brāhmaṇa kāmanītaṃ. Kaṇhāhidaṭṭhassa karonti heke, amanussapaviṭṭhassa karonti paṇḍitā; Na kāmanītassa karoti koci, okkantasukkassa hi kā tikicchāti.
二二九 败逃本生巴利
229. Palāyitajātakaṃ (2-8-9)
157 象阵若云,马队如环,战车似潮,箭落如雨
手持强弓的悍勇战士,从四面八方将塔迦尸喇城团团包围。注疏 1
158 “冲啊!快冲!”——呐喊声中,种种战鼓齐声震响。
此时,巨大的喧嚣轰然响起,犹如乌云中电闪雷鸣。巴利 注疏 1
Gajaggameghehi hayaggamālibhi, rathūmijātehi sarābhivassebhi ; Tharuggahāvaṭṭa daḷhappahāribhi, parivāritā takkasilā samantato. Abhidhāvatha cūpadhāvatha ca , vividhā vināditā vadantibhi; Vattatajja tumulo ghoso yathā, vijjulatā jaladharassa gajjatoti .
第230篇 第二逃走本生 (2-8-10)巴利
230. Dutiyapalāyitajātakaṃ (2-8-10)
159 旗帜密布,无有边际,难可抵挡,犹如大海。
犹如强风吹撼不倒的大山,我今日却难抵挡这般阵势。注疏 1
160 莫作愚痴的哭泣,世间无人能与他相比;你只会自受烧灼,寻不到任何可以阻拦他的人。巴利 注疏 1
Dhajamaparimitaṃ anantapāraṃ, duppasahaṃdhaṅkehi sāgaraṃva ; Girimivaanilena duppasayho , duppasaho ahamajjatādisena. Mā bāliyaṃ vilapi na hissa tādisaṃ, viḍayhase na hi labhase nisedhakaṃ;
你冲撞了他,如同冲撞一头独行的象,他必将抬脚将你踏碎,如同踩碎芦苇一般。巴利
Āsajjasi gajamiva ekacārinaṃ, yo taṃ padā naḷamiva pothayissatīti.
1202 彼之摄颂曰:巴利
Tassuddānaṃ –
殊胜衣语、枯树果、四胜法、最上人
乌鸦摩揭陀、名为三山、最胜象、胜旗,凡十则。巴利
Varavatthavaco dumakhīṇaphalaṃ, caturodhammavaraṃ purisuttama; Dhaṅkamagadhā ca tayogirināma, gajaggavaro dhajavarena dasāti.
鞋子本生故事巴利
231. Upāhanajātakaṃ (2-9-1)
161 就像有人买来鞋子,原为求得安适,却反而带来痛苦;
脚被酷热煎逼、被硬地压迫,那双鞋子,竟磨损了自己的脚。注疏 1
162 同样地,一个出身低贱、不具圣性的人,从你这里受学了明与闻;巴利 注疏 1
Yathāpi kītā purisassupāhanā, sukhassa atthāya dukhaṃ udabbahe; Ghammābhitattā thalasā papīḷitā, tasseva pāde purisassa khādare. Evameva yo dukkulīno anariyo, tammāka vijjañca sutañca ādiya;
他却在彼处用这所学反噬了你——这种人即被称为不具圣性,犹如那双坏鞋的譬喻。巴利
Tameva so tattha sutena khādati, anariyo vuccati dupāhanūpamoti .
232. 琵琶弦本生故事巴利
232. Vīṇāguṇajātakaṃ (2-9-2)
163 独自思量的义理,愚者若无人引导,便无法明了。
夫人,您实在不应与驼背歪斜之人交往。注疏 1
164 我曾将他错认为人中的雄牛,竟贪恋起这驼背之人。巴利 注疏 1
Ekacintito yamattho, bālo apariṇāyako; Na hi khujjena vāmena, bhoti saṅgantumarahasi. Purisūsabhaṃ maññamānā, ahaṃ khujjamakāmayiṃ;
如今,他蜷缩而卧,恰似一把断了弦的琴。巴利
Soyaṃ saṃkuṭito seti, chinnatanti yathā viṇāti .
233. 《维坎纳本生》(2-9-3)巴利
233. Vikaṇṇajātakaṃ (2-9-3)
165 你愿往何处,便往何处去吧,你已被维坎纳之箭射中要害。
它已饱餐那味美的饮食,这贪馋之徒,仍追逐着鱼儿不放。注疏 1
166 就这样,他投身于世间利养,随自心的推动而流转,饱受摧残。巴利 注疏 1
Kāmaṃ yahiṃ icchasi tena gaccha, viddhosi mammamhi vikaṇṇakena; Hatosi bhattena suvāditena , lolo ca macche anubandhamāno. Evampi lokāmisaṃ opatanto, vihaññatī cittavasānuvattī;
他便这样命丧亲友之间,如同那条追逐鱼儿的鳄鱼一般。巴利
So haññati ñātisakhāna majjhe, macchānugo soriva suṃsumāroti .
二三四 剑叶林本生谭巴利
234. Asitābhūjātakaṃ (2-9-4)
167 此皆由你自造作,所欲已离你远去;
此物断灭无余,犹如细尘遭连根斫断。注疏 1
168 贪求无厌,以过度的贪欲与骄慢,
如此便会从利益中衰亡,犹如我——阿西塔布。巴利 注疏 1
Tvameva dānimakara , yaṃ kāmo byagamā tayi; Soyaṃ appaṭisandhiko, kharachinnaṃva renukaṃ . Atricchaṃ atilobhena, atilobhamadena ca; Evaṃ hāyati atthamhā, ahaṃva asitābhuyāti.
235. 犊鼻本生(2-9-5)巴利
235. Vacchanakhajātakaṃ (2-9-5)
169 家有金银财宝,有美食,犊鼻啊,那才是快乐之家;
在那里,你们吃饱喝足之后,便可无有牵挂地安歇。注疏 1
170 不贪求者,不以家为家;不妄语者,不以家为家。
不持杖罚、不伤害他人者,亦不以家为家。
如是,家多缺漏,防不胜防,谁还愿建立家室?巴利 注疏 1
Sukhā gharā vacchanakha, sahiraññā sabhojanā; Yattha bhutvā pivitvā ca, sayeyyātha anussuko. Gharā nānīhamānassa, gharā nābhaṇato musā; Gharā nādinnadaṇḍassa, paresaṃ anikubbato ; Evaṃ chiddaṃ durabhisambhavaṃ , ko gharaṃ paṭipajjatīti.
236. 白鹭本生(2-9-6)巴利
236. Bakajātakaṃ (2-9-6)
171 这真是一只祥瑞的鸟儿,容颜皎洁如白睡莲;
它敛起双翅,缓缓地,仿佛正在入定。注疏 1
172 未了解他的戒行,不应妄加称赞;
这只鸟并不哺育我们,因此它敛翼不动。巴利 注疏 1
Bhaddako vatayaṃ pakkhī, dijo kumudasannibho; Vūpasantehi pakkhehi, mandamandova jhāyati. Nāssa sīlaṃ vijānātha, anaññāya pasaṃsatha; Amhe dijo na pāleti, tena pakkhī na phandatīti.
第237 萨给德本生 (2-9-7)巴利
237. Sāketajātakaṃ (2-9-7)
173 世尊,是什么因缘,令此处的某些人,
心极度清凉而寂静,心也变得明净澄澈;注疏 1
174 是由于过去的共住,还是由于现世的利益;
爱便如此生起,犹如水生之青莲。巴利 注疏 1
Ko nu kho bhagavā hetu, ekacce idha puggale; Atīva hadayaṃ nibbāti, cittañcāpi pasīdati. Pubbeva sannivāsena, paccuppannahitena vā; Evaṃ taṃ jāyate pemaṃ, uppalaṃva yathodaketi.
238. 一偈本生(2-9-8)巴利
238. Ekapadajātakaṃ (2-9-8)
175 来,孩子,说一句含摄众多义理的偈颂,
你只需说些简要之言,好让我们依此成办利益。注疏 1
176 孩子,请说一句善巧、蕴含多义的偈颂,
且它安立于戒德之中,成就于忍辱之上;
足以令朋友欢喜,亦足以令敌人忧苦。巴利 注疏 1
Iṅgha ekapadaṃ tāta, anekatthapadassitaṃ ; Kiñci saṅgāhikaṃ brūsi, yenatthe sādhayemase. Dakkheyyekapadaṃ tāta, anekatthapadassitaṃ; Tañca sīlena saññuttaṃ, khantiyā upapāditaṃ; Alaṃ mitte sukhāpetuṃ, amittānaṃ dukhāya cāti.
239. 绿蛙本生 (2-9-9)巴利
239. Haritamaṇḍūkajātakaṃ (2-9-9)
177 我虽为毒蛇,亦钻入了鱼笼口;
绿母却甘愿我被群鱼吞食。注疏 1
178 一个人只要力所能及,便必定掠夺;
当他人劫掠时,被劫掠者又会去劫掠。巴利 注疏 1
Āsīvisampi maṃ santaṃ, paviṭṭhaṃ kumināmukhaṃ; Ruccate haritāmātā, yaṃ maṃ khādanti macchakā. Vilumpateva puriso, yāvassa upakappati; Yadā caññe vilumpanti, so vilutto vilumpatīti .
240. 大平加拉王本生巴利
240. Mahāpiṅgalajātakaṃ (2-9-10)
179 平加拉王在世时,一切民众皆受其苦;待他死后,人们才得以感到释然与庆幸。
守门人,莫非那黑眸之人是你的至爱?你为何因此悲泣?注疏 1
180 那黑眸之人并非我的至爱,我恐惧的是他再度归来。
他从此处离去后,也许会加害阎罗王;阎罗王被他所害后,又会将他送回此处。注疏 1
181 他的尸体被上千车薪柴焚烧,又被上百罐水浇淋,
那块地已经准备妥善,不必害怕,他不会来的。巴利 注疏 1
Sabbo jano hiṃsito piṅgalena, tasmiṃ mate paccayā vedayanti; Piyo nu te āsi akaṇhanetto, kasmā nu tvaṃ rodasi dvārapāla. Na me piyo āsi akaṇhanetto, bhāyāmi paccāgamanāya tassa; Ito gato hiṃseyya maccurājaṃ, so hiṃsito āneyya puna idha. Daḍḍho vāhasahassehi, sitto ghaṭasatehi so; Parikkhatā ca sā bhūmi, mā bhāyi nāgamissatīti.
瓦鲁帕哈那、库贾、维坎纳卡卡、阿西塔布亚,第五位是婆蹉纳卡;
迪加、佩玛瓦鲁塔马、埃卡帕达、库米纳穆卡、宾嘎拉卡,共十则。巴利
Varupāhana khujja vikaṇṇakako, asitābhuya pañcamavacchanakho; Dija pemavaruttamaekapadaṃ, kumināmukha piṅgalakena dasāti.
第241则 《全齿本生》巴利
241. Sabbadāṭhijātakaṃ (2-10-1)
182 豺狼傲慢且顽固,渴求众多随从;
它得到广大领土,成为一切长牙兽之王。注疏 1
183 同样地,生而为人,若有人拥有众多扈从,
他在那里便成为一个大人物,正如那有着獠牙的豺狼。巴利 注疏 1
Siṅgālo mānathaddho ca, parivārena atthiko; Pāpuṇi mahatiṃ bhūmiṃ, rājāsi sabbadāṭhinaṃ. Evameva manussesu, yo hoti parivāravā; So hi tattha mahā hoti, siṅgālo viya dāṭhinanti.
242. 狗本生(二·一〇·二)巴利
242. Sunakhajātakaṃ (2-10-2)
184 这只狗真是愚痴,近在嘴边的皮带竟不知去咬;
若能咬断系缚,它便可从中解脱,无牵无挂地返回家中。注疏 1
185 这事已在我心中牢牢立定,深深刻在我的心上;
我等待那个时刻,直到众人全都沉入梦乡。巴利 注疏 1
Bālo vatāyaṃ sunakho, yo varattaṃ na khādati; Bandhanā ca pamuñceyya, asito ca gharaṃ vaje. Aṭṭhitaṃ me manasmiṃ me, atho me hadaye kataṃ; Kālañca paṭikaṅkhāmi, yāva passupatū jano .
第243 郭提罗本生经 (2-10-3)巴利
243. Guttilajātakaṃ (2-10-3)
186 我曾拨动七弦琴,奏出那极其甜美、令人愉悦的乐音;
而今他竟在竞技场上向我挑战,帝释天尊,请您做我的皈依。注疏 1
187 朋友,我依止于你,我是恭敬导师的人。
弟子不能胜过他,导师啊,你必将战胜弟子。巴利 注疏 1
Sattatantiṃ sumadhuraṃ, rāmaṇeyyaṃ avācayiṃ; So maṃ raṅgamhi avheti, saraṇaṃ me hohi kosiya. Ahaṃ taṃ saraṇaṃ samma , ahamācariyapūjako; Na taṃ jayissati sisso, sissamācariya jessasīti.
第二四四则本生——离欲本生(二集第十篇第四则)。巴利
244. Vigaticchajātakaṃ (2-10-4)
188 他见到的不想要,见不到的却急切寻求。
我想他将在轮回中长久流转于世,因为他所希求的,终不可得。注疏 1
189 所得不以此为满足,渴望的对象一旦得到,又被他轻视;
欲贪确有无尽的领域,我们礼敬那些离欲者。巴利 注疏 1
Yaṃ passati na taṃ icchati, yañca na passati taṃ kiricchati; Maññāmi ciraṃ carissati, na hi taṃ lacchati yaṃ sa icchati. Yaṃ labhati na tena tussati, yañca pattheti laddhaṃ hīḷeti; Icchā hi anantagocarā, vigaticchāna namo karomaseti.
245. 根本法门本生(2-10-5)巴利
245. Mūlapariyāyajātakaṃ (2-10-5)
190 时间吞噬一切众生,连同自身一并吞噬。
而那成为吞噬时间者的存在,便将吞噬那吞噬众生者。注疏 1
191 人头众多,遍体生毛且身形巨大;
它们悬系于颈项之上,其中某个,居然还长着耳朵。巴利 注疏 1
Kālo ghasati bhūtāni, sabbāneva sahattanā; Yo ca kālaghaso bhūto, sa bhūtapacaniṃ paci. Bahūni narasīsāni, lomasāni brahāni ca; Gīvāsu paṭimukkāni, kocidevettha kaṇṇavāti.
愚者教诫本生(246)巴利
246. Bālovādajātakaṃ (2-10-6)
192 杀害、砍伤、杀戮之后,那无自制者仍行布施;
享用如此得来的饭食,他便染上了恶业。注疏 1
193 即便杀害了自己的妻儿,那无自制者仍行布施;
即使食用这样的饭食,具慧者也不会沾染恶业。巴利 注疏 1
Hantvā chetvā vadhitvā ca, deti dānaṃ asaññato; Edisaṃ bhattaṃ bhuñjamāno, sa pāpamupalimpati . Puttadārampi ce hantvā, deti dānaṃ asaññato; Bhuñjamānopi sappañño, na pāpamupalimpatīti.
合掌本生(二四七)巴利
247. Pādañjalījātakaṃ (2-10-7)
194 这些合掌者中,论智慧,他确实最为殊胜;
正因如此,他折断了骆驼,必然还能看见更高处。注疏 1
195 此人不能明辨法与非法,也无法分辨利与不利。
除了嘴唇翕动,他别无所知。巴利 注疏 1
Addhā pādañjalī sabbe, paññāya atirocati; Tathā hi oṭṭhaṃ bhañjati, uttariṃ nūna passati. Nāyaṃ dhammaṃ adhammaṃ vā, atthānatthañca bujjhati; Aññatra oṭṭhanibbhogā, nāyaṃ jānāti kiñcananti.
248. 甄叔迦树譬喻本生 (2-10-8)巴利
248. Kiṃsukopamajātakaṃ (2-10-8)
196 你们都见过甄叔迦树,为何在此疑惑不定?
并非在一切场合,都要询问车夫。注疏 1
197 像这样,那些具足一切智而未能了知诸法的人,
他们对于诸法必定疑惑,诸位兄弟,就像对那棵金苏迦树一样。巴利 注疏 1
Sabbehi kiṃsuko diṭṭho, kiṃnvettha vicikicchatha; Na hi sabbesu ṭhānesu, sārathī paripucchito. Evaṃ sabbehi ñāṇehi, yesaṃ dhammā ajānitā; Te ve dhammesu kaṅkhanti, kiṃsukasmiṃva bhātaroti.
249.《娑罗迦本生》(2-10-9)巴利
249. Sālakajātakaṃ (2-10-9)
198 你将有一个独子,也将成为我们家族的主人。
娑罗迦,从树上下来吧,来,现在我们一道回家去。注疏 1
199 你莫不是以为我心性柔软,却用竹条来打我?
我们在芒果林间嬉游,你回你的家,自便去吧。巴利 注疏 1
Ekaputtako bhavissasi, tvañca no hessasi issaro kule; Oroha dumasmā sālaka, ehi dāni gharakaṃ vajemase. Nanu maṃ suhadayoti maññasi, yañca maṃ hanasi veḷuyaṭṭhiyā; Pakkambavane ramāmase, gaccha tvaṃ gharakaṃ yathāsukhanti.
250. 猴本生 (2-10-10)巴利
250. Kapijātakaṃ (2-10-10)
200 这位仙人乐好寂静与调伏,如今却为严寒所逼,战栗而立;
来!请他进入这间屋舍,除去寒冷与一切疲惫。注疏 1
201 此人并非乐于寂静与调伏的仙人,他不过是在妙树枝间游荡的猴子。
他是个破坏者,暴躁又卑劣,竟连我的家也要来毁坏。巴利 注疏 1
Ayaṃ isī upasamasaṃyame rato, sa tiṭṭhati sisirabhayena aṭṭito; Handa ayaṃ pavisatumaṃ agārakaṃ, vinetu sītaṃ darathañca kevalaṃ. Nāyaṃ isī upasamasaṃyame rato, kapī ayaṃ dumavarasākhagocaro; So dūsako rosako cāpi jammo, sacevajemampi dūseyyagāranti .
1153 其摄颂如下:巴利
Tassuddānaṃ –
继而是国王、豺王、狗,以及拘尸耶、欲求、食时者。
接着是施主、骆驼与车夫,又有芒果林、冬与猴,共十则。巴利
Atha rājā siṅgālavaro sunakho, tathā kosiya icchati kālaghaso; Atha dānavaroṭṭhapi sārathinā, punambavanañca sisirakapi dasāti.
1156 接着是该品的摄颂:巴利
Atha vagguddānaṃ –
坚固品,接着是亲近品、善品,以及鲁哈卡品。
那丛坚固的香草不再重生,袈裟与鞋履已被豺狼撕咬殆尽。巴利
Daḷhañca vaggaṃ aparena santhavaṃ, kalyāṇavaggāsadiso ca rūhakaṃ; Nataṃdaḷha bīraṇathambhakaṃ puna, kāsāvupāhana siṅgālakena dasāti.
251. 思欲本生(3-1-1)巴利
251. Saṅkapparāgajātakaṃ (3-1-1)
1 被欲贪之念所涤荡,被寻思磨得锐利;
这既不是华丽装点的吉祥箭,也不是造箭师所打造。注疏 1
2 并非藉由修长的箭杆,也不靠孔雀的羽毛;
它却就这样射入我的心脏,使我全身炽燃若火;注疏 1
3 我看不见箭刺入的所在,只见鲜血从那不断涌出;
全因我不如理作意,此心自招此苦。巴利 注疏 1
Saṅkapparāgadhotena , vitakkanisitena ca; Nālaṅkatena bhadrena , usukārākatena ca . Na kaṇṇāyatamuttena, nāpi morūpasevinā; Tenamhi hadaye viddho, sabbaṅgaparidāhinā. Āvedhañca na passāmi, yato ruhiramassave; Yāva ayoniso cittaṃ, sayaṃ me dukkhamābhatanti.
第252《芝麻束本生》(3-1-2)巴利
252. Tilamuṭṭhijātakaṃ (3-1-2)
4. 内品巴利
4. Abbhantaravaggo
4 直到今日,我心中依然记得那件事——你用一把芝麻
你抓住我的手臂,用竹条抽打我。注疏 1
5 难道你已不喜乐于生命了吗?身为婆罗门,为何做出这等事来?
你捉住我的手臂,连抽了三记。注疏 1
6 圣者见到有人行不善,便以棍棒加以制止;
那是教诫,并非仇怨——智者们如是了知。巴利 注疏 1
Ajjāpi me taṃ manasi , yaṃ maṃ tvaṃ tilamuṭṭhiyā; Bāhāya maṃ gahetvāna, laṭṭhiyā anutāḷayi. Nanu jīvite na ramasi, yenāsi brāhmaṇāgato; Yaṃ maṃ bāhā gahetvāna, tikkhattuṃ anutāḷayi. Ariyo anariyaṃ kubbantaṃ , yo daṇḍena nisedhati; Sāsanaṃ taṃ na taṃ veraṃ, iti naṃ paṇḍitā vidūti.
253. 宝颈本生(3-1-3)巴利
253. Maṇikaṇṭhajātakaṃ (3-1-3)
7 我的饮食丰盛而精妙,全仗此宝石而得。
这宝石我不会给你,你索求太过分了,我也不会再来你的隐居处。注疏 1
8 孩子,你就像那用砂砾洗手的人,一边求取宝石,一边却来恫吓我。
这宝石我不会给你,你索求太过分了,我也不会再来你的隐居处。巴利 注疏 1
Mamannapānaṃ vipulaṃ uḷāraṃ, uppajjatīmassa maṇissa hetu; Taṃ te na dassaṃ atiyācakosi, na cāpi te assamamāgamissaṃ. Susū yathā sakkharadhotapāṇī, tāsesi maṃ selaṃ yācamāno; Taṃ te na dassaṃ atiyācakosi, na cāpi te assamamāgamissaṃ.
9 我之所以不向他乞求,是因越是渴望得其所爱,就越容易失去;过度的乞求,终将令人厌恶。
当婆罗门向龙王乞求宝珠时,龙王选择了隐没不见。巴利 注疏 1
Na taṃ yāce yassa piyaṃ jigīse , desso hoti atiyācanāya; Nāgo maṇiṃ yācito brāhmaṇena, adassanaṃyeva tadajjhagamāti.
二五四 麸饭腹马本生巴利
254. Kuṇḍakakucchisindhavajātakaṃ (3-1-4)
10 你曾以草叶为食,以麸饭酸粥为餐;
此本是你往昔之食,为何如今却不食?注疏 1
11 在那里,人们不以出身或教养来辨识一个人;
大梵天,在那里,即便是麸饭酸粥,也会变得丰盛。注疏 1
12 你也了解我,亦知这匹上等马是怎样的;
明知而来,至于知处,我不吃你的粗糠。巴利 注疏 1
Bhutvā tiṇaparighāsaṃ, bhutvā ācāmakuṇḍakaṃ; Etaṃ te bhojanaṃ āsi, kasmā dāni na bhuñjasi. Yattha posaṃ na jānanti, jātiyā vinayena vā; Bahuṃ tattha mahābramhe, api ācāmakuṇḍakaṃ. Tvañca kho maṃ pajānāsi, yādisāyaṃ hayuttamo; Jānanto jānamāgamma, na te bhakkhāmi kuṇḍakanti.
二五五·鹦鹉本生 (3-1-5)巴利
255. Sukajātakaṃ (3-1-5)
13 那只鸟对食物知量有度,
那时它得以远行,也奉养了母亲。注疏 1
14 然而一旦吞食过量,
他便沉没在那里,因为他实不知量。注疏 1
15 因此,于饮食知量而不贪著,是为善。
不知量者沉没,知量者则不沉没。巴利 注疏 1
Yāva so mattamaññāsi, bhojanasmiṃ vihaṅgamo; Tāva addhānamāpādi, mātarañca aposayi. Yato ca kho bahutaraṃ, bhojanaṃ ajjhavāhari ; Tato tattheva saṃsīdi, amattaññū hi so ahu. Tasmā mattaññutā sādhu, bhojanasmiṃ agiddhatā ; Amattaññū hi sīdanti, mattaññū ca na sīdareti.
第二五六 老井本生(3-1-6)巴利
256. Jarūdapānajātakaṃ (3-1-6)
16 商人们渴望饮水,挖掘那口老井;
商人们获得了铁、铜,以及锡和铅。
银子、金子与珍珠,还有众多的猫眼石。注疏 1
17 他们对此却不知足,便一再地挖掘;
在那里,一条凶恶的毒蛇,以自身的威光将他们击倒。注疏 1
18 因此,挖掘不宜过度,过度挖掘实为恶行;
适度挖掘能得财富,过度挖掘反致毁灭。巴利 注疏 1
Jarūdapānaṃ khaṇamānā, vāṇijā udakatthikā; Ajjhagamuṃ ayasaṃ lohaṃ , tipusīsañca vāṇijā; Rajataṃ jātarūpañca, muttā veḷūriyā bahū. Te ca tena asantuṭṭhā, bhiyyo bhiyyo akhāṇisuṃ; Te tatthāsīviso ghoro, tejassī tejasā hani. Tasmā khaṇe nātikhaṇe, atikhātaṃ hi pāpakaṃ; Khātena ca dhanaṃ laddhaṃ, atikhātena nāsitanti.
257. 村长月本生经 (3-1-7)巴利
257. Gāmaṇicandajātakaṃ (3-1-7)
19 此猴不谙家务,贪婪且心浮动;
无论做什么,它总要加以毁坏,这个家族便是这样的禀性。注疏 1
20 这并非具慧者身上的毛,此鹿不可信赖;
这是迦那珊达留给我的余食,而此人却一无所知。注疏 1
21 不论是母亲、父亲,抑或是自己的兄弟、姐妹,
这样的人理当供养——这即是十车王留给我的残羹剩饭。巴利 注疏 1
Nāyaṃ gharānaṃ kusalo, lolo ayaṃ valīmukho; Kataṃ kataṃ kho dūseyya, evaṃdhammamidaṃ kulaṃ. Nayidaṃ cittavato lomaṃ, nāyaṃ assāsiko migo; Siṭṭhaṃ me janasandhena, nāyaṃ kiñci vijānati. Na mātaraṃ pitaraṃ vā, bhātaraṃ bhaginiṃ sakaṃ; Bhareyya tādiso poso, siṭṭhaṃ dasarathena meti.
曼达度王本生巴利
258. Mandhātujātakaṃ (3-1-8)
22 凡日月所行之处,遍照十方,光明显耀;
大地之上,一切依地而生的有情,皆为曼达度王的仆从。注疏 1
23 纵然金钱如雨般降下,于诸欲中亦无满足可得;
智者了知:欲乐寡味而多苦。注疏 1
24 即便是天界的诸般欲乐,智者亦不于其中觅得喜乐。
他乐于渴爱的灭尽,是正自觉者的弟子。巴利 注疏 1
Yāvatā candimasūriyā, pariharanti disā bhanti virocanā ; Sabbeva dāsā mandhātu, ye pāṇā pathavissitā . Na kahāpaṇavassena, titti kāmesu vijjati; Appassādā dukhā kāmā, iti viññāya paṇḍito. Api dibbesu kāmesu, ratiṃ so nādhigacchati; Taṇhakkhayarato hoti, sammāsambuddhasāvakoti.
第259则 蒂瑞塔瓦洽本生 (3-1-9)巴利
259. Tirīṭavacchajātakaṃ (3-1-9)
25 此人并无任何由明而成的本领,既无亲族,也并非你的同伴;
那么,持三杖的蒂瑞塔瓦洽是因何缘由,得以享用那最上的食物呢?注疏 1
26 当我战败遭难,独自困于恐怖的荒野之时,
他向我这个身陷困境的人伸出了手,藉由他,我这被痛苦所逼的人得以渡脱。注疏 1
27 为了他的事,我来到这里,进入活人世界商人所行之境;
亲爱的蒂利塔瓦洽,他应得供养,请布施他财物,并作祭祀吧。巴利 注疏 1
Nayimassa vijjāmayamatthi kiñci, na bandhavo no pana te sahāyo; Atha kena vaṇṇena tirīṭavaccho , tedaṇḍiko bhuñjati aggapiṇḍaṃ. Āpāsu me yuddhaparājitassa, ekassa katvā vivanasmi ghore; Pasārayī kicchagatassa pāṇiṃ, tenūdatāriṃ dukhasaṃpareto. Etassa kiccena idhānupatto, vesāyino visayā jīvaloke; Lābhāraho tāta tirīṭavaccho, dethassa bhogaṃ yajathañca yaññanti.
二六〇·使者本生巴利
260. Dūtajātakaṃ (3-1-10)
28 人们为了他的利益远道而来,甚至为求助而亲近仇敌;
我是乌达拉的使者,车王,请勿对我动怒。注疏 1
29 那位青年们不论昼夜都前来依止的人,
我是那位乌达拉的使者,车王,请勿对我动怒。注疏 1
30 婆罗门,我赠你一千头黄牛,连同公牛一并赠予。
因为使者理当回应使者的话语,我们同样也是他的使者啊。巴利 注疏 1
Yassatthā dūramāyanti, amittamapi yācituṃ; Tassūdarassahaṃ dūto, mā me kujjha rathesabha. Yassa divā ca ratto ca, vasamāyanti māṇavā; Tassūdarassahaṃ dūto, mā me kujjha rathesabha. Dadāmi te brāhmaṇa rohiṇīnaṃ, gavaṃ sahassaṃ saha puṅgavena; Dūto hi dūtassa kathaṃ na dajjaṃ, mayampi tasseva bhavāma dūtāti.
良造箭师、一握胡麻、摩尼珠、马王、飞鸟、毒蛇;
人民集会、金钱雨、提利塔树,再加最佳使者,合为十则。巴利
Usukāravaro tilamuṭṭhi maṇi, hayarāja vihaṅgama āsiviso; Janasandha kahāpaṇavassa puna, tiriṭaṃ puna dūtavarena dasāti.
261. 莲花本生(3-2-1)巴利
261. Padumajātakaṃ (3-2-1)
31 就像头发与胡须,剪了仍会再生长。
就让你的鼻子如此长出来吧,我恳请你,把莲花给我。注疏 1
32 犹如秋天的种子,播在田中便能生长;
就让你的鼻子如此长出来吧,我恳请你,把莲花给我。注疏 1
33 二者皆是空谈,却未必能令莲花显现;
他们说也罢,不说也罢,鼻子终究不会重新长出。
贤友,请把那些莲花给我吧,我确实在恳求你。巴利 注疏 1
Yathā kesā ca massū ca, chinnaṃ chinnaṃ virūhati; Evaṃ rūhatu te nāsā, padumaṃ dehi yācito. Yathā sāradikaṃ bījaṃ, khette vuttaṃ virūhati; Evaṃ rūhatu te nāsā, padumaṃ dehi yācito. Ubhopi palapantete , api padmāni dassati; Vajjuṃ vā te na vā vajjuṃ, natthi nāsāya rūhanā; Dehi samma padumāni, ahaṃ yācāmi yācitoti.
柔软手本生巴利
262. Mudupāṇijātakaṃ (3-2-2)
34 纵使手是柔软的,那头象也被善加调御,
且黑暗倾泻如雨,那时或许才会发生。注疏 1
35 她们炽燃如火,言语柔和,却永不满足,犹如河流;
深知它将令人沉没,便应远远避离。
36 她们或为爱欲,或为钱财而亲近他人,
犹如烈火吞噬干燥之地,迅速将其彻底烧尽。巴利
Pāṇi ce muduko cassa, nāgo cassa sukārito; Andhakāro ca vasseyya, atha nūna tadā siyā. Analā mudusambhāsā, duppūrā tā nadīsamā; Sīdanti naṃ viditvāna, ārakā parivajjaye. Yaṃ etā upasevanti, chandasā vā dhanena vā; Jātavedova saṃ ṭhānaṃ, khippaṃ anudahanti nanti.
263. 小诱惑本生(3-2-3)巴利
263. Cūḷapalobhanajātakaṃ (3-2-3)
37 水面未曾破开,他依神通自行而来;
你若走近女色相染,便沉没于汪洋大海。
38 这大幻术如同漩涡,是清净梵行的破坏者;
深知其能令沉没,便应远远回避她们。
39 她们或因姿色,或因财富而亲近他人;
犹如火触及了薪,迅速将那人燃尽。巴利 注疏 1
Abhijjamāne vārismiṃ, sayaṃ āgamma iddhiyā; Missībhāvitthiyā gantvā, saṃsīdasi mahaṇṇave. Āvaṭṭanī mahāmāyā, brahmacariyavikopanā; Sīdanti naṃ viditvāna, ārakā parivajjaye. Yaṃ etā upasevanti, chandasā vā dhanena vā; Jātavedova saṃ ṭhānaṃ, khippaṃ anudahanti nanti.
第二六四 摩诃波那陀本生谭(3-2-4)巴利
264. Mahāpanādajātakaṃ (3-2-4)
40 那位名为称吼的国王,拥有一根纯金所造的献祭柱,
横广十六倍,向上据说高达千倍。注疏 1
41 千节为体,百珠严饰,旗幔之上翠玉璀璨,
彼处曾有六千乐神,分作七部翩翩起舞。注疏 1
42 那时的情况,跋达吉,正如你所说,确是如此。
我即是当时那位天王帝释,是为你侍奉效劳之人。巴利 注疏 1
Panādo nāma so rājā, yassa yūpo suvaṇṇayo; Tiriyaṃ soḷasubbedho , uddhamāhu sahassadhā. Sahassakaṇḍo satageṇḍu , dhajāsu haritāmayo; Anaccuṃ tattha gandhabbā, cha sahassāni sattadhā. Evametaṃ tadā āsi, yathā bhāsasi bhaddaji; Sakko ahaṃ tadā āsiṃ, veyyāvaccakaro tavāti.
265. 剃刀本生 (3-2-5)巴利
265. Khurappajātakaṃ (3-2-5)
43 看见那从弓弦上猛射而出的利箭,看见那拔出鞘的、经油磨亮的锋锐之剑;
在那恐惧涌动、死亡纷乱的险境中,为何你竟丝毫没有颤抖?注疏 1
44 看见那弓弦猛力射出的箭,看见那拔出、锋利而油亮的剑;
在那恐惧涌动、死亡纷乱的险境中,我证得了广大而崇高的觉悟。注疏 1
45 我依此智降伏了怨敌,因为我此前已把生命全然舍下。
若贪著于生命,勇士何时能成就勇士的作为?巴利 注疏 1
Disvā khurappe dhanuveganunne, khagge gahīte tikhiṇe teladhote; Tasmiṃ bhayasmiṃ maraṇe viyūḷhe, kasmā nu te nāhu chambhitattaṃ. Disvā khurappe dhanuveganunne, khagge gahīte tikhiṇe teladhote; Tasmiṃ bhayasmiṃ maraṇe viyūḷhe, vedaṃ alatthaṃ vipulaṃ uḷāraṃ. So vedajāto ajjhabhaviṃ amitte, pubbeva me jīvitamāsi cattaṃ; Na hi jīvite ālayaṃ kubbamāno, sūro kayirā sūrakiccaṃ kadācīti.
二六六 风骏马本生谭巴利
266. Vātaggasindhavajātakaṃ (3-2-6)
46 为何你如此消瘦、面容苍白,为何茶饭不思、食之无味?
你的夫主已经回来了,为何如今你反而转身就走?注疏 1
47 如果仅仅因为些许微小的初始因缘,所谓的亲昵就会生起;
女子的声誉将由此衰减,所以,亲爱的,我急忙逃离。注疏 1
48 那生于同族、前来的人,她并不中意。
她长久忧伤,如风中的芭蕉树。巴利 注疏 1
Yenāsi kisiyā paṇḍu, yena bhattaṃ na ruccati; Ayaṃ so āgato bhattā , kasmā dāni palāyasi. Sace panādikeneva, santhavo nāma jāyati; Yaso hāyati itthīnaṃ, tasmā tāta palāyahaṃ . Yassassinaṃ kule jātaṃ, āgataṃ yā na icchati; Socati cirarattāya, vātaggamiva bhaddalīti .
267. 蟹本生(3-2-7)巴利
267. Kakkaṭakajātakaṃ (3-2-7)
49 那只有角的鹿,眼目修长,瘦骨嶙峋,栖身水中,通体无毛;
被它所困,我哀哀泣诉,只愿他莫将我舍离,如同舍离生命一般。注疏 1
50 尊贵的女士,我不会舍弃你,也不会舍弃这头六十岁的象。
在这片四方大地之上,你是我最亲爱的人。注疏 1
51 那些螃蟹——大海里的、恒河与耶牟那河中的螃蟹;
于它们之中,你是最殊胜的水族,请释放这位哭泣女人的丈夫吧。巴利 注疏 1
Siṅgīmigo āyatacakkhunetto, aṭṭhittaco vārisayo alomo; Tenābhibhūto kapaṇaṃ rudāmi, mā heva maṃ pāṇasamaṃ jaheyya . Ayya na taṃ jahissāmi, kuñjaraṃ saṭṭhihāyanaṃ ; Pathabyā cāturantāya, suppiyo hosi me tuvaṃ. Ye kuḷīrā samuddasmiṃ, gaṅgāya yamunāya ca; Tesaṃ tvaṃ vārijo seṭṭho, muñca rodantiyā patinti.
第268则 毁园者本生 (3-2-8)巴利
268. Ārāmadūsakajātakaṃ (3-2-8)
52 于一切会众之中,他确曾被尊为最胜者;
他的智慧已是如此,何况其他众生。注疏 1
53 正是如此,婆罗门,你不明究竟便加指责;
未见树根,怎能了知树木是如何安立的?注疏 1
54 我并非要责备你们,也不是责怪林中其他的猴子;
真正应受责备的,是那轻信之人——正是为了他,才种下这些树。巴利 注疏 1
Yo ve sabbasametānaṃ, ahuvā seṭṭhasammato; Tassāyaṃ edisī paññā, kimeva itarā pajā. Evameva tuvaṃ brahme, anaññāya vinindasi; Kathaṃ mūlaṃ adisvāna , rukkhaṃ jaññā patiṭṭhitaṃ. Nāhaṃ tumhe vinindāmi, ye caññe vānarā vane; Vissasenova gārayho, yassatthā rukkharopakāti.
第269则 善生本生经(3-2-9)巴利
269. Sujātajātakaṃ (3-2-9)
55 并非那些容色端严、言语悦耳、面容讨喜之人,
粗语者在今生与来世,皆不会为人所爱。注疏 1
56 你可见那乌鸦,通体乌黑,相貌丑陋,又被粘胶所伤;
杜鹃鸟却因声音柔和,为众多生灵所喜爱。注疏 1
57 因此,言语亲切、谈吐有度、不骄不慢的人,
他既阐明利益,也开示正法,言辞甘美。巴利 注疏 1
Na hi vaṇṇena sampannā, mañjukā piyadassanā; Kharavācā piyā hoti, asmiṃ loke paramhi ca. Nanu passasimaṃ kāḷiṃ, dubbaṇṇaṃ tilakāhataṃ; Kokilaṃ saṇhavācena, bahūnaṃ pāṇinaṃ piyaṃ. Tasmā sakhilavācassa, mantabhāṇī anuddhato; Atthaṃ dhammañca dīpeti, madhuraṃ tassa bhāsitanti.
270. 猫头鹰本生(3-2-10)巴利
270. Ulūkajātakaṃ (3-2-10)
58 据说,亲族们已拥立科西耶为首领;
若能得到亲族们的允许,我想说一句话。注疏 1
59 说吧,朋友,你已得到允许,把那兼具法与义的话尽皆道来;
因为确实有些幼鸟,既具智慧,又带光辉。注疏 1
60 诸位贤友,我不赞同为猫头鹰举行灌顶。
且看它不动怒时的面容,若动起怒来,又会做出何等事呢?巴利 注疏 1
Sabbehi kira ñātīhi, kosiyo issaro kato; Sace ñātīhi anuññāto , bhaṇeyyāhaṃ ekavācikaṃ. Bhaṇa samma anuññāto, atthaṃ dhammañca kevalaṃ; Santi hi daharā pakkhī, paññavanto jutindharā. Na me ruccati bhaddaṃ vo , ulūkassābhisecanaṃ; Akkuddhassa mukhaṃ passa, kathaṃ kuddho karissatīti.
莲华上、名为祥龙者、大海、柱、殊胜斧
接着是贤面、象、树,再后为粗语、殊胜猫头鹰,合为十则。巴利
Padumuttama nāgasirivhayano, sa-mahaṇṇava yūpa khurappavaro; Atha bhaddalī kuñjara rukkha puna, kharavāca ulūkavarena dasāti.
二七一 破坏水井者本生巴利
271. Udapānadūsakajātakaṃ (3-3-1)
61 那位林栖的仙人,长久修习苦行;
辛苦挖成的水井,朋友啊,你为何把它毁掉?
62 这便是豺狼的习性:喝过水后,我们便将它弄浑浊;
这是祖辈相传的法,你不应轻蔑它。注疏 1
63 你们的法既是如此,那非法又当如何?
但愿我们永不目睹你们的法与非法。巴利 注疏 1
Āraññikassa isino, cirarattaṃ tapassino; Kicchākataṃ udapānaṃ, kathaṃ samma avāhasi . Esa dhammo siṅgālānaṃ, yaṃ pitvā ohadāmase; Pitupitāmahaṃ dhammo, na taṃ ujjhātumarahasi. Yesaṃ vo ediso dhammo, adhammo pana kīdiso; Mā vo dhammaṃ adhammaṃ vā, addasāma kudācananti.
272. 虎本生 (3-3-2)巴利
272. Byagghajātakaṃ (3-3-2)
64 因与那样的友伴交往,安稳便会减损。
智者会事先将他除去,犹如挖掉树上的节瘤。注疏 1
65 与这样的朋友交往,安稳便会增长。
在一切事务中,智者都应像对待自己一样与他相处。注疏 1
66 退回吧,老虎们,转身重返广袤的森林。
莫砍伐这无虎的丛林,也别让老虎失去丛林。巴利 注疏 1
Yena mittena saṃsaggā, yogakkhemo vihiyyati; Pubbevajjhābhavaṃ tassa, rukkhe akkhīva paṇḍito. Yena mittena saṃsaggā, yogakkhemo pavaḍḍhati; Kareyyattasamaṃ vuttiṃ, sabbakiccesu paṇḍito. Etha byagghā nivattavho, paccupetha mahāvanaṃ; Mā vanaṃ chindi nibyagghaṃ, byagghā māhesu nibbanāti.
273. 龟本生 (3-3-3)巴利
273. Kacchapajātakaṃ (3-3-3)
67 谁像那钵饭满盈?谁像那满手的婆罗门?
你往何处乞食?你依谁的敬信而前往?注疏 1
68 我是猴群中的愚者,碰触了不可碰触之物。
尊者,请救我!脱离此难,我便归返山林。注疏 1
69 龟属迦叶一族,猿猴属憍陈如族。
放过迦叶与憍陈如吧,你已行不净行。巴利 注疏 1
Ko nu uddhitabhattova , pūrahatthova brāhmaṇo; Kahaṃ nu bhikkhaṃ acari, kaṃ saddhaṃ upasaṅkami. Ahaṃ kapismi dummedho, anāmāsāni āmasiṃ; Tvaṃ maṃ mocaya bhaddante, mutto gaccheyya pabbataṃ. Kacchapā kassapā honti, koṇḍaññā honti makkaṭā; Muñca kassapa koṇḍaññaṃ, kataṃ methunakaṃ tayāti.
274. 贪婪本生 (3-3-4)巴利
274. Lolajātakaṃ (3-3-4)
70 身子像苍鹭,却顶着冠羽;你这骗子,欺骗了祖父。
过来吧,苍鹭,我的朋友乌鸦脾气可暴躁得很。注疏 1
71 我不是那顶着冠羽的苍鹭,我呀,是只贪婪的乌鸦。
我没有听从你的话,你看,我被拔光了羽毛而归。注疏 1
72 朋友,你又要作恶了,你的戒行正是如此;
凡人的财物,实非鸟儿能轻易受用。巴利 注疏 1
Kāyaṃ balākā sikhinī, corī laṅghipitāmahā; Oraṃ balāke āgaccha, caṇḍo me vāyaso sakhā. Nāhaṃ balākā sikhinī, ahaṃ lolosmi vāyaso; Akatvā vacanaṃ tuyhaṃ, passa lūnosmi āgato. Punapāpajjasī samma, sīlañhi tava tādisaṃ; Na hi mānusakā bhogā, subhuñjā honti pakkhināti.
第275则 美丽本生巴利
275. Rucirajātakaṃ (3-3-5)
73 美丽的苍鹭,你在乌鸦巢中做何事?
那凶猛的乌鸦是我的朋友,这鸟巢是它的。注疏 1
74 朋友,以粟米为食的鸟儿啊,难道你不认识我了吗?
我没听从你的话——你看,我羽毛被拔尽,就这样回来了。注疏 1
75 朋友,你又造恶了,你的戒德便是如此这般;
凡人之欲乐,鸟类终不能享。巴利 注疏 1
Kāyaṃ balākā rucirā, kākanīḷasmimacchati; Caṇḍo kāko sakhā mayhaṃ, yassa cetaṃ kulāvakaṃ. Nanu maṃ samma jānāsi, dija sāmākabhojana; Akatvā vacanaṃ tuyhaṃ, passa lūnosmi āgato. Punapāpajjasī samma, sīlañhi tava tādisaṃ; Na hi mānusakā bhogā, subhuñjā honti pakkhināti.
276. 古卢法本生 (3-3-6)巴利
276. Kurudhammajātakaṃ (3-3-6)
76 人主啊,既知您的信心与戒德,
我们在羯陵伽,以眼膏般的深色,画下了您的容貌。注疏 1
77 那些以我饮食为生的人、随从,以及受差遣来此处的人,
他们全都不可回绝,这是古师传下的教言。注疏 1
78 婆罗门,我将这头象赠予你们,它堪配国王,为国王所享用,具足荣光,
它装饰华美,覆以金网,连同御者,随心所愿,往你们想去之处驶去。巴利 注疏 1
Tava saddhañca sīlañca, viditvāna janādhipa; Vaṇṇaṃ añjanavaṇṇena, kāliṅgasmiṃ nimimhase . Annabhaccā cabhaccā ca, yodha uddissa gacchati; Sabbe te appaṭikkhippā, pubbācariyavaco idaṃ. Dadāmi vo brāhmaṇā nāgametaṃ, rājārahaṃ rājabhoggaṃ yasassinaṃ; Alaṅkataṃ hemajālābhichannaṃ, sasārathiṃ gacchatha yena kāmanti.
277. 罗马迦本生 (3-3-7)巴利
277. Romakajātakaṃ (3-3-7)
79 罗马迦,我们在这山岩的洞穴中,已住了五十余载。
从前,这些鸟儿毫无畏惧,心意寂然,常飞落到我手中。注疏 1
80 如今,瓦康伽啊,这些鸟儿为何这般急切,飞向另一处山岩?
它们想必已不再像从前那样认得我了,或许是离别太久,又或许眼前的已不是那一群。注疏 1
81 我们认得你,我们并不迷乱;你正是那人,我们正是那群,并非他者。
你的心对这些众生已生恶毒,我们为保活命,因而对你恐惧不安。巴利 注疏 1
Vassāni paññāsa samādhikāni, vasimha selassa guhāya romaka; Asaṅkamānā abhinibbutattā , hatthatta māyanti mamaṇḍajā pure. Te dāni vakkaṅga kimatthamussukā, bhajanti aññaṃ girikandaraṃ dijā; Na nūna maññanti mamaṃ yathā pure, cirappavutthā atha vā na te ime. Jānāma taṃ na mayaṃ sampamūḷhā , soyeva tvaṃ te mayamasma nāññe; Cittañca te asmiṃ jane paduṭṭhaṃ, ājīvikā tena tamuttasāmāti.
278. 水牛王本生巴利
278. Mahiṃsarājajātakaṃ (3-3-8)
82 你对我这心思轻浮、不忠之人,究竟有何意图?
如同一切愿望皆得满足之人,你却甘受此苦。注疏 1
83 用角将它顶翻摧毁,再用脚牢牢踏住不放!
那些愚人只会更增嗔怒,却无人能予制止。注疏 1
84 他以为这不过是冲我而来,日后对他人也会如此作为。
他们将在那里杀害他,那便是我的解脱。巴利 注疏 1
Kimattha mabhisandhāya, lahucittassa dubbhino ; Sabbakāmadadasseva , imaṃ dukkhaṃ titikkhasi. Siṅgena nihanāhetaṃ, padasā ca adhiṭṭhaha; Bhiyyo bālā pakujjheyyuṃ, no cassa paṭisedhako. Mamevāyaṃ maññamāno, aññepevaṃ karissati; Te naṃ tattha vadhissanti, sā me mutti bhavissatīti.
279. 萨塔帕特本生 (3-3-9)巴利
279. Satapattajātakaṃ (3-3-9)
85 譬如一青年行于道中,遇见一林间觅食之牝豺,
牝豺心怀善意而予忠告,青年却视之为不怀善意;
把那个存心不良的萨他帕特,当成了心怀善意之人。注疏 1
86 同样,世间就有这样一种人,
他人以饶益之语相劝,他却从颠倒的一面去领受。注疏 1
87 那些出于怖畏,而以谗曲之言赞誉他的人,
他却反将那人奉为知己,如同那位青年误将萨他帕特当作朋友一般。巴利 注疏 1
Yathā māṇavako panthe, siṅgāliṃ vanagocariṃ; Atthakāmaṃ pavedentiṃ , anatthakāmāti maññati; Anatthakāmaṃ satapattaṃ, atthakāmoti maññati. Evameva idhekacco, puggalo hoti tādiso; Hitehi vacanaṃ vutto, paṭigaṇhāti vāmato. Ye ca kho naṃ pasaṃsanti, bhayā ukkaṃsayanti vā ; Tañhi so maññate mittaṃ, satapattaṃva māṇavoti.
二八〇 毁袋本生(3-3-10)巴利
280. Puṭadūsakajātakaṃ (3-3-10)
88 兽王啊,你定是精于毁袋之事者,
你如此毁坏此袋,必定还会另有所为。注疏 1
89 我的母亲并非毁坏袋囊的行家,我父亲也不是。
这个家族的法便是如此:我们无论做了什么,都只是在行损害之事。注疏 1
90 你们竟有这样的法,那非法又会是什么样子呢?
愿我们永不目睹你们所谓的法与非法。巴利 注疏 1
Addhā hi nūna migarājā, puṭakammassa kovido; Tathā hi puṭaṃ dūseti, aññaṃ nūna karissati. Na me mātā vā pitā vā, puṭakammassa kovido; Kataṃ kataṃ kho dūsema, evaṃ dhammamidaṃ kulaṃ. Yesaṃ vo ediso dhammo, adhammo pana kīdiso; Mā vo dhammaṃ adhammaṃ vā, addasāma kudācananti.
4562 此本生之摄颂:巴利
Tassuddānaṃ –
殊胜水井、林中虎、猴、孔雀、鹤、优美殊胜。
善人王污损事、殊胜百叶、篮子业,此十事。巴利
Udapānavaraṃ vanabyaggha kapi, sikhinī ca balāka ruciravaro; Sujanādhiparomakadūsa puna, satapattavaro puṭakamma dasāti.
二八一 内本生 (三·四·一)巴利
281. Abbhantarajātakaṃ (3-4-1)
91 有一棵名为“内”的树,所结的是天上的果实;
食此果后,求孕的妇人便会诞下转轮王。注疏 1
92 贤德的王后,你亦如是,且为丈夫所钟爱;
国王自会为你带来这内园之果。注疏 1
93 他为护主之利而精进,故能证得如是果位;
勇者舍己,若有所得,我等成就伟大。巴利 注疏 1
Abbhantaro nāma dumo, yassa dibyamidaṃ phalaṃ; Bhutvā dohaḷinī nārī, cakkavattiṃ vijāyati. Tvampi bhadde mahesīsi, sā cāpi patino piyā; Āharissati te rājā, idaṃ abbhantaraṃ phalaṃ. Bhatturatthe parakkanto, yaṃ ṭhānamadhigacchati; Sūro attapariccāgī, labhamāno bhavāmahanti.
282. 歇雅本生 (3-4-2)巴利
282. Seyyajātakaṃ (3-4-2)
94 亲近胜妙者,自身亦成胜妙;
仅与一人结盟,便解救了百名囚犯。注疏 1
95 是故,当与一切世间结盟,合为一方;
死后将生天界,迦尸人啊,请听此理。注疏 1
96 这样说后,大王,那位执持波罗奈城的堪萨王;
放下弓与箭,便修习调御。巴利 注疏 1
Seyyaṃso seyyaso hoti, yo seyyamupasevati; Ekena sandhiṃ katvāna, sataṃ vajjhe amocayiṃ. Tasmā sabbena lokena, sandhiṃ katvāna ekato ; Pecca saggaṃ nigaccheyya , idaṃ suṇātha kāsiyā . Idaṃ vatvā mahārājā, kaṃso bārāṇasiggaho; Dhanuṃ kaṇḍañca nikkhippa, saṃyamaṃ ajjhupāgamīti.
283. 木匠野猪本生 (3-4-3)巴利
283. Vaḍḍhakīsūkarajātakaṃ (3-4-3)
97 往昔你在此地逞凶,将上等野猪逐一屠戮;
如今你独自退到一旁沉思,虎王啊,你的力量,难道如今已不复存在了吗?注疏 1
98 从前,他们惊慌失措,四处奔走,各奔东西,到处寻找藏身之处;
如今他们又聚集一处,共住一处,在他们安住之处,我要再对付他们,就难了。注疏 1
99 我向聚集的僧众致敬,亲眼目睹后,我将宣说这未曾有的友谊。巴利 注疏 1
Varaṃ varaṃ tvaṃ nihanaṃ pure cari, asmiṃ padese abhibhuyya sūkare; So dāni eko byapagamma jhāyasi, balaṃ nu te byaggha na cajja vijjati. Ime sudaṃ yanti disodisaṃ pure, bhayaṭṭitā leṇagavesino puthu; Te dāni saṅgamma vasanti ekato, yatthaṭṭhitā duppasahajja te mayā. Namatthu saṅghāna samāgatānaṃ, disvā sayaṃ sakhya vadāmi abbhutaṃ;
在那里,鹿群以和合战胜了利齿的老虎,凭借和合之力,它们从尖牙的威力中解脱。巴利
Byagghaṃ migā yattha jiniṃsu dāṭhino, sāmaggiyā dāṭhabalesu muccareti.
284. 吉祥本生 (3-4-4)巴利
284. Sirijātakaṃ (3-4-4)
100 无福之人纵然辛劳积聚众多财富,
有技艺者与无技艺者中,有福者方能享用那些财物。注疏 1
101 于一切处行善的人,远胜其他众生;
即使是在狭小之处,也会生起众多财富。注疏 1
102 公鸡、宝石、棍棒,以及具福德相的女子——这些都是吉祥的象征;
它们生起于无恶行、行善业的众生之中。巴利 注疏 1
Yaṃ ussukā saṅgharanti, alakkhikā bahuṃ dhanaṃ; Sippavanto asippā ca, lakkhivā tāni bhuñjati. Sabbattha katapuññassa, aticcaññeva pāṇino; Uppajjanti bahū bhogā, appanāyatanesupi. Kukkuṭo maṇayo daṇḍo, thiyo ca puññalakkhaṇā; Uppajjanti apāpassa, katapuññassa jantunoti.
第二八五 宝珠猪本生巴利
285. Maṇisūkarajātakaṃ (3-4-5)
103 我们约三十人,在洞穴中住了七年;
我们那时商议着:‘这宝珠的光辉将会毁灭我们。’注疏 1
104 我们越是擦拭这宝珠,它却越发光亮。
如今我们且问你:你在此处,意欲何为?注疏 1
105 这颗琉璃宝珠,无瑕、清净、光洁。
它的光彩无可毁坏,你们这些野猪,走开吧!巴利 注疏 1
Dariyā satta vassāni, tiṃsamattā vasāmase; Haññāma maṇino ābhaṃ, iti no mantanaṃ ahu. Yāvatā maṇiṃ ghaṃsāma , bhiyyo vodāyate maṇi; Idañca dāni pucchāma, kiṃ kiccaṃ idha maññasi. Ayaṃ maṇi veḷūriyo, akāco vimalo subho; Nāssa sakkā siriṃ hantuṃ, apakkamatha sūkarāti.
第286则 萝卜本生 (3-4-6)巴利
286. Sālūkajātakaṃ (3-4-6)
106 莫贪恋萝卜,那是病者所食;
安闲地嚼食谷糠吧,这才是长寿的征相。注疏 1
107 如今他来到此处,是一位理应受到侍奉的客人;
那时你将看见,那萝卜躺在杵臼之上。注疏 1
108 看见那只被宰割的猪,正躺在杵臼之上。
年迈的公牛们暗自思量:‘对我等而言,谷糠反而更胜。’巴利 注疏 1
Mā sālūkassa pihayi, āturannāni bhuñjati; Appossukko bhusaṃ khāda, etaṃ dīghāyulakkhaṇaṃ. Idāni so idhāgantvā, atithī yuttasevako; Atha dakkhasi sālūkaṃ, sayantaṃ musaluttaraṃ. Vikantaṃ sūkaraṃ disvā, sayantaṃ musaluttaraṃ; Jaraggavā vicintesuṃ, varamhākaṃ bhusāmivāti.
二八七 谴责利得本生谭巴利
287. Lābhagarahajātakaṃ (3-4-7)
109 不疯狂,不搬弄是非;不事伎乐,不凑热闹;
在愚昧者当中,你才能得到利养——这是我给你的教诫。注疏 1
110 让那种名望之利、财富之利皆应唾弃,婆罗门——
若那生计是由堕落、由非法行径所得。注疏 1
111 即使托钵行乞,以无家之身游方乞食,
依正命而活,方为善好,胜过以非法谋生。巴利 注疏 1
Nānummatto nāpisuṇo, nānaṭo nākutūhalo; Mūḷhesu labhate lābhaṃ, esā te anusāsanī. Dhiratthu taṃ yasalābhaṃ, dhanalābhañca brāhmaṇa; Yā vutti vinipātena, adhammacaraṇena vā. Api ce pattamādāya, anagāro paribbaje; Esāva jīvikā seyyo , yā cādhammena esanāti.
288. 鱼供养本生 (3-4-8)巴利
288. Macchuddānajātakaṃ (3-4-8)
112 这些鱼价值逾千,却无人能信此事。
若我能在此安度七个月,我亦会买下那份鱼供养。注疏 1
113 你供养鱼食之后,却称此功德属我;
感念着那份供养,以及你所行的礼敬。注疏 1
114 心怀恶意者不得昌盛,诸天亦不敬奉他;
骗取兄弟之父产的人,是造恶者。巴利 注疏 1
Agghanti macchā adhikaṃ sahassaṃ, na so atthi yo imaṃ saddaheyya; Mayhañca assu idha satta māsā, ahampi taṃ macchuddānaṃ kiṇeyyaṃ. Macchānaṃ bhojanaṃ datvā, mama dakkhiṇamādisi; Taṃ dakkhiṇaṃ sarantiyā, kataṃ apacitiṃ tayā. Paduṭṭhacittassa na phāti hoti, na cāpi taṃ devatā pūjayanti; Yo bhātaraṃ pettikaṃ sāpateyyaṃ, avañcayī dukkaṭakammakārīti.
第289则·种种欲乐本生 (3-4-9)巴利
289. Nānāchandajātakaṃ (3-4-9)
115 大王,我等的欲求各不相同,却同住一屋;
我欲得最殊胜的村庄,婆罗门女则欲得一百头牛。注疏 1
116 儿子欲得良驹与宝车,女儿欲得宝石耳环;
而这位名叫普尼卡的卑微女仆,却欲得捣米臼。注疏 1
117 给婆罗门上好的村落,给婆罗门女百头牛;
给儿子骏马宝车,给女儿宝石耳环;
至于这卑贱的女仆普尼卡,你们便把捣米臼扔给她吧。巴利 注疏 1
Nānāchandā mahārāja, ekāgāre vasāmase; Ahaṃ gāmavaraṃ icche, brāhmaṇī ca gavaṃ sataṃ. Putto ca ājaññarathaṃ, kaññā ca maṇikuṇḍalaṃ; Yā cesā puṇṇikā jammī, udukkhalaṃbhikaṅkhati. Brāhmaṇassa gāmavaraṃ, brāhmaṇiyā gavaṃ sataṃ; Puttassa ājaññarathaṃ, kaññāya maṇikuṇḍalaṃ; Yañcetaṃ puṇṇikaṃ jammiṃ, paṭipādethudukkhalanti.
290.《审查戒行本生经》(3-4-10)巴利
290. Sīlavīmaṃsakajātakaṃ (3-4-10)
118 戒确实是善的,于世间无上。
请看那剧毒之龙,因持戒而不被杀害。注疏 1
119 我宣说这世间所认可的吉祥——戒。
具足圣者行持的人,便名为有戒者。注疏 1
120 他为亲族所喜爱,在朋友中光彩照人;
身坏命终后,持戒者投生善趣。巴利
Sīlaṃ kireva kalyāṇaṃ, sīlaṃ loke anuttaraṃ; Passa ghoraviso nāgo, sīlavāti na haññati. Sohaṃ sīlaṃ samādissaṃ, loke anumataṃ sivaṃ; Ariyavuttisamācāro , yena vuccati sīlavā. Ñātīnañca piyo hoti, mittesu ca virocati; Kāyassa bhedā sugatiṃ, upapajjati sīlavāti.
树、上妙罐、虎、鹿,宝石、宝珠、名为萨卢卡者;
教诫者与最上鱼,宝石耳环者与基拉,共十则。巴利
Duma kaṃsavaruttamabyagghamigā, maṇayo maṇi sālukamavhayano; Anusāsaniyopi ca macchavaro, maṇikuṇḍalakena kirena dasāti.
第291 酒瓶本生(2-5-1)巴利
291. Surāghaṭajātakaṃ (2-5-1)
121 欺诈之人得到了那能满一切欲愿的宝罐,
若能善加护持,他便安享其乐。注疏 1
122 当他沉醉自满,因放逸打碎瓦罐;
此时他赤身露体,仅以破布遮身,愚人过后徒然懊恼。注疏 1
123 同样地,有人得了钱财,却放逸迷醉,耽着享乐;
那愚人事后便饱受热恼,犹如赌徒砸碎罐子一般。巴利 注疏 1
Sabbakāmadadaṃ kumbhaṃ, kuṭaṃ laddhāna dhuttako; Yāva naṃ anupāleti, tāva so sukhamedhati. Yadā matto ca ditto ca, pamādā kumbhamabbhidā; Tadā naggo ca pottho ca, pacchā bālo vihaññati. Evameva yo dhanaṃ laddhā, pamatto paribhuñjati; Pacchā tappati dummedho, kuṭaṃ bhitvāva dhuttakoti.
292. 善翼本生谭 (3-5-2)巴利
292. Supattajātakaṃ (3-5-2)
124 大王,在波罗奈城中,住着一位乌鸦王,
善翼为八万随从所围绕。注疏 1
125 他的妻子美触已有身孕,渴望吃到
国王御厨中烹好的那份珍贵御膳。注疏 1
126 我是他们派来的使者,大王,已来到此处。
我这样做,是出于对丈夫的敬意,莫说我的鼻子被割了。巴利 注疏 1
Bārāṇasyaṃ mahārāja, kākarājā nivāsako ; Asītiyā sahassehi, supatto parivārito. Tassa dohaḷinī bhariyā, suphassā bhakkhitumicchati ; Rañño mahānase pakkaṃ, paccagghaṃ rājabhojanaṃ. Tesāhaṃ pahito dūto, rañño camhi idhāgato; Bhattu apacitiṃ kummi, nāsāyamakaraṃ vaṇanti.
厌身本生巴利
293. Kāyanibbindajātakaṃ (3-5-3)
127 我被一种病痛所触,被剧烈的疾病折磨、逼害,痛苦不堪。
此身很快就会干涸,犹如烈日下尘土中的花朵。注疏 1
128 以低劣为高贵,以不净为清净。
这身体盛满种种腐尸,却徒有高贵的外形,只是视而不见罢了。注疏 1
129 可厌啊,这多病、注定坏灭的腐烂之身,满身污秽、令人作呕,为坏灭之法。
凡是放逸、深迷其中的众生,便会失去导向善趣的道路。巴利 注疏 1
Phuṭṭhassa me aññatarena byādhinā, rogena bāḷhaṃ dukhitassa ruppato; Parisussati khippamidaṃ kaḷevaraṃ, pupphaṃ yathā paṃsuni ātape kataṃ. Ajaññaṃ jaññasaṅkhātaṃ, asuciṃ sucisammataṃ; Nānākuṇapaparipūraṃ, jaññarūpaṃ apassato. Dhiratthumaṃ āturaṃ pūtikāyaṃ, jegucchiyaṃ assuciṃ byādhidhammaṃ; Yatthappamattā adhimucchitā pajā, hāpenti maggaṃ sugatūpapattiyāti.
294. 阎浮果食者本生(3-5-4)巴利
294. Jambukhādakajātakaṃ (3-5-4)
130 这位音声圆润悦耳、在诸善歌者中最为殊胜者,是谁?
那安稳者安住阎浮树枝上,其声如孔雀幼雏般啼鸣。注疏 1
131 唯有善族子弟,方能了知如何称叹善族子弟。
身色如虎崽的朋友,请享用吧,这我赠予你。注疏 1
132 许久以来,我终得一见,这些妄语者聚在一处。
那些食呕吐物、食腐尸者,彼此竟相互赞美。巴利 注疏 1
Koyaṃ bindussaro vaggu, saravantāna muttamo; Accuto jambusākhāya, moracchāpova kūjati. Kulaputtova jānāti , kulaputtaṃ pasaṃsituṃ; Byagghacchāpasarīvaṇṇa, bhuñja samma dadāmi te. Cirassaṃ vata passāmi, musāvādī samāgate; Vantādaṃ kuṇapādañca, aññamaññaṃ pasaṃsaketi.
295. 安塔本生 (3-5-5)巴利
295. Antajātakaṃ (3-5-5)
133 你的肩臂如牛王般宽厚,你的伸展如狮子般威猛;
兽中之王,向你致敬,我们可否获得些许?注疏 1
134 唯有善家子,方能称叹善家子。
“你这颈似孔雀的乌鸦,速速离去。”注疏 1
135 走兽之中,豺狼最为低劣;飞禽之中,乌鸦最为下劣。
蓖麻树是树木中最下劣者,三个最下劣之辈已聚在一起。巴利 注疏 1
Usabhasseva te khandho, sīhasseva vijambhitaṃ; Migarāja namo tyatthu, api kiñci labhāmase. Kulaputtova jānāti, kulaputtaṃ pasaṃsituṃ; Mayūragīvasaṅkāsa, ito pariyāhi vāyasa. Migānaṃ siṅgālo anto, pakkhīnaṃ pana vāyaso; Eraṇḍo anto rukkhānaṃ, tayo antā samāgatāti.
296. 海本生(3-5-6)巴利
296. Samuddajātakaṃ (3-5-6)
136 是谁在咸水中游荡打转?
它驱赶鱼群与鳄鱼,自己却在波浪中受尽苦楚。注疏 1
137 那饮而无厌的鸟,听着四方之言,却说:“我仍不满足。”
我想饮尽那大海,那众河之王的大海。注疏 1
138 而这大海,既有退落,也有涨满,
饮之终无尽头,据说大海不可饮尽。巴利 注疏 1
Ko nāyaṃ loṇatoyasmiṃ, samantā paridhāvati; Macche makare ca vāreti, ūmīsu ca vihaññati. Anantapāyī sakuṇo, atittoti disāsuto; Samuddaṃ pātumicchāmi, sāgaraṃ saritaṃ patiṃ. So ayaṃ hāyati ceva, pūrate ca mahodadhi; Nāssa nāyati pītanto, apeyyo kira sāgaroti.
二九七 欲哭本生(3-5-7)巴利
297. Kāmavilāpajātakaṃ (3-5-7)
139 在高空飞翔的鸟儿啊,你这以翼为车、遨游天际的空中行者!
你说啊,美腿的女子,那女人会拖延许久。注疏 1
140 她不知道这件事,剑与矛已拔出鞘;
那悍妇将大发怒火,折磨我的是那个,而不是这个。注疏 1
141 这是莲花璎珞,金币枕边安放;
更有迦尸国的柔软衣布,令那位所爱的债主心生悦足。巴利 注疏 1
Ucce sakuṇa ḍemāna, pattayāna vihaṅgama; Vajjāsi kho tvaṃ vāmūruṃ, ciraṃ kho sā karissati . Idaṃ kho sā na jānāti, asiṃ sattiñca oḍḍitaṃ; Sā caṇḍī kāhati kodhaṃ, taṃ me tapati no idaṃ . Esa uppalasannāho, nikkhañcussīsakohitaṃ ; Kāsikañca muduṃ vatthaṃ, tappetu dhanikā piyāti .
298. 优昙钵本生 (3-5-8)巴利
298. Udumbarajātakaṃ (3-5-8)
142 这些优昙婆罗果已熟,还有尼拘律与迦毗它那的果实;
来吧,出来享用吧,何必因饥饿而死。注疏 1
143 如此,恭敬长者之人,便能得此安乐;
正如我今天这般,食了树上之果,心得满足。注疏 1
144 林中野猴若欲欺诳林中另一野猴,
幼猴或许容易轻信,老猴却不会,因为它自己就是只老猴。巴利 注疏 1
Udumbarā cime pakkā, nigrodhā ca kapitthanā; Ehi nikkhama bhuñjassu, kiṃ jighacchāya miyyasi. Evaṃ so suhito hoti, yo vuḍḍhamapacāyati; Yathāhamajja suhito, dumapakkāni māsito. Yaṃ vanejo vanejassa, vañceyya kapino kapi; Daharo kapi saddheyya, na hi jiṇṇo jarākapīti.
二九九 《童子本生》巴利
299. Komāraputtajātakaṃ (3-5-9)
145 从前,你曾在持戒者面前,于净修林中跳来跃去地嬉戏;
来吧,猴子,耍你的猴把戏吧,我们可不喜爱那位持戒者。注疏 1
146 因为我听说,那位多闻的童子弟子,拥有最上清净。
贤友,如今你切莫再以从前的眼光看待我,我现正安住于禅那之中。注疏 1
147 纵使将种子播在岩石上,天降雨水,它也不会发芽;
你所听闻的那无上清净,猕猴啊,实则离禅那的境地尚远。巴利 注疏 1
Pure tuvaṃ sīlavataṃ sakāse, okkantikaṃ kīḷasi assamamhi; Karohare makkaṭiyāni makkaṭa, na taṃ mayaṃ sīlavataṃ ramāma. Sutā hi mayhaṃ paramā visuddhi, komāraputtassa bahussutassa; Mā dāni maṃ maññi tuvaṃ yathā pure, jhānānuyutto viharāmi āvuso. Sacepi selasmi vapeyya bījaṃ, devo ca vasse na hi taṃ virūḷhe ; Sutā hi te sā paramā visuddhi, ārā tuvaṃ makkaṭa jhānabhūmiyāti.
300. 狐狼本生(3-5-10)巴利
300. Vakajātakaṃ (3-5-10)
148 以残害他命维生,以血肉为食;
狐狼立下誓愿后,便受持了布萨戒。注疏 1
149 帝释天知道了它的誓愿,便化作山羊之形前来。
离苦行者心生贪欲,煮血者毁坏了苦行。注疏 1
150 同样地,这世上有些人,在受持上意志薄弱;
他们轻易毁掉自己,一如羊为狼所害。巴利 注疏 1
Parapāṇarodhā jīvanto, maṃsalohitabhojano; Vako vataṃ samādāya, upapajji uposathaṃ. Tassa sakko vataññāya, ajarūpenupāgami; Vītatapo ajjhappatto, bhañji lohitapo tapaṃ. Evameva idhekacce, samādānamhi dubbalā; Lahuṃ karonti attānaṃ, vakova ajakāraṇāti.
4417 其摄颂如下:巴利
Tassuddānaṃ –
瓦拉贡巴、苏帕塔、西里瓦亚那,苏契善玛、宾度萨罗及乌萨巴;
河流之主、凶恶女、老猴,及母猴与狼,如是十则。巴利
Varakumbha supattasirivhayano, sucisammata bindusaro cusabho; Saritaṃpati caṇḍi jarākapinā, atha makkaṭiyā vakakena dasāti.
4420 此为品之摄颂:巴利
Atha vagguddānaṃ –
思惟本生、莲花本生,井本生为第三;
《内部本生》与《破罐本生》收录于三集之中。巴利
Saṅkappo padumo ceva, udapānena tatiyaṃ; Abbhantaraṃ ghaṭabhedaṃ, tikanipātamhilaṅkatanti.
301. 小迦陵伽本生 (4-1-1)巴利
301. Cūḷakāliṅgajātakaṃ (4-1-1)
1 打开此门,让他们进入阿鲁纳王的城中。
善训之雄狮难提塞那,善为守护。注疏 1
2 羯陵伽人得胜,力克强敌;阿湿波人败亡,灾祸临身。
梵行者,此言正是:不正直之人,所说皆虚妄。注疏 1
3 天神们都已超越妄语,沙咖帝释天啊,真实在他们之中是最上的财富。
天王啊,你这句话是虚诳的,摩伽婆、大因陀罗,你因何而出此言?注疏 1
4 婆罗门,当人们反复宣说之际,你难道没有听说过:天神并不嫉妒人们精进努力。
调伏、心不可摧坏之定,平和沉稳,适时勇猛精进。
以坚固精进与勇悍努力,阿萨卡人遂获胜利。巴利 注疏 1
Vivarathimāsaṃ dvāraṃ, nagaraṃ pavisantu aruṇarājassa; Sīhena susiṭṭhena, surakkhitaṃ nandisenena. Jayo kaliṅgānamasayhasāhinaṃ, parājayo anayo assakānaṃ; Icceva te bhāsitaṃ brahmacāri, na ujjubhūtā vitathaṃ bhaṇanti. Devā musāvādamupātivattā, saccaṃ dhanaṃ paramaṃ tesu sakka; Taṃ te musā bhāsitaṃ devarāja, kiṃ vā paṭicca maghavā mahinda. Nanu te sutaṃ brāhmaṇa bhaññamāne, devā na issanti purisaparakkamassa; Damo samādhi manaso abhejjo , abyaggatā nikkamanañca kāle; Daḷhañca viriyaṃ purisaparakkamo ca, teneva āsi vijayo assakānanti.
三〇二 大骑手本生(四之一之二)巴利
302. Mahāassārohajātakaṃ (4-1-2)
5 于不应施者行布施,于应施者却不肯施与;
一旦遭遇灾祸,他便找不到朋友。注疏 1
6 不向不应施者行施,唯向应施者慷慨布施的人;
当他遭遇灾祸时,便能得到朋友的帮助。注疏 1
7 对和合与受用之差异的知见,于不圣洁、狡诈的法中便会消亡。
在圣者与正直者面前所做的善业,即使微细,也有广大的果报。注疏 1
8 往昔已行善业的人,在世间行极难行之行;
此后无论行或不行,永远都是应受供养者。巴利 注疏 1
Adeyyesu dadaṃ dānaṃ, deyyesu nappavecchati; Āpāsu byasanaṃ patto, sahāyaṃ nādhigacchati. Nādeyyesu dadaṃ dānaṃ, deyyesu yo pavecchati; Āpāsu byasanaṃ patto, sahāyamadhigacchati. Saññogasambhogavisesadassanaṃ, anariyadhammesu saṭhesu nassati; Katañca ariyesu ca ajjavesu, mahapphalaṃ hoti aṇumpi tādisu. Yo pubbe katakalyāṇo, akā loke sudukkaraṃ; Pacchā kayirā na vā kayirā, accantaṃ pūjanārahoti.
三〇三 一位国王本生经巴利
303. Ekarājajātakaṃ (4-1-3)
9 往昔有一国王,享尽无上微妙之欲乐,成就圆满而安住其中。
如今他被抛入险恶的地狱,仍不舍弃往昔的名誉与力量。注疏 1
10 往昔我曾致力于忍辱与精勤,却遭遇了凶恶的敌军;
如今既已得到,国王啊,我又为何要舍弃往昔的名誉与力量?注疏 1
11 据说,一切事对于具盛誉、有慧、具足能力的人,终究皆得圆满成就;
既已获得往昔崇高的声誉,便不放弃旧有的荣光与力量。注疏 1
12 人主啊,或以苦去除乐,或以乐去除难忍之苦;
他在两方面都平静,因已彻底寂灭,对乐与苦皆能平等而住。巴利 注疏 1
Anuttare kāmaguṇe samiddhe, bhutvāna pubbe vasī ekarāja; So dāni dugge narakamhi khitto, nappajjahe vaṇṇabalaṃ purāṇaṃ. Pubbeva khantī ca tapo ca mayhaṃ, sampatthitā dubbhisena ahosi; Taṃ dāni laddhāna kathaṃ nu rāja, jahe ahaṃ vaṇṇabalaṃ purāṇaṃ. Sabbā kirevaṃ pariniṭṭhitāni, yasassinaṃ paññavantaṃ visayha; Yaso ca laddhā purimaṃ uḷāraṃ, nappajjahe vaṇṇabalaṃ purāṇaṃ. Panujja dukkhena sukhaṃ janinda, sukhena vā dukkhamasayhasāhi; Ubhayattha santo abhinibbutattā, sukhe ca dukkhe ca bhavanti tulyāti.
304. 陀达罗本生(4-1-4)巴利
304. Daddarajātakaṃ (4-1-4)
13 陀达罗啊,在这人世间,这些粗暴伤人的话语,令我痛苦不堪。
那些食蛙为生、栖身水畔的无毒之蛇,竟咒骂我这毒蛇。注疏 1
14 离了故国,流落他乡,
应当兴建一座大库房,来将自己不善的言语悉数息藏于其中。注疏 1
15 当人们尚未了知一个人,对于他的出身或德行修养都还不清楚时,
在那样的情形下,便不应对那些素不相识的人心生傲慢。注疏 1
16 客居异国他乡之人,纵然遭遇烈火般的境况,
有智慧者也应堪忍,即便是来自奴仆的呵责。巴利 注疏 1
Imāni maṃ daddara tāpayanti, vācāduruttāni manussaloke; Maṇḍūkabhakkhā udakantasevī, āsīvisaṃ maṃ avisā sapanti. Sakā raṭṭhā pabbājito, aññaṃ janapadaṃ gato; Mahantaṃ koṭṭhaṃ kayirātha, duruttānaṃ nidhetave. Yattha posaṃ na jānanti, jātiyā vinayena vā; Na tattha mānaṃ kayirātha, vasamaññātake jane. Videsavāsaṃ vasato, jātavedasamenapi ; Khamitabbaṃ sapaññena, api dāsassa tajjitanti.
305. 试戒本生(4-1-5)巴利
305. Sīlavīmaṃsanajātakaṃ (4-1-5)
17 行恶之人,世间实无隐秘之处;
林间众生皆见其行,愚者却自以为无人知晓。注疏 1
18 我看不见任何隐蔽,空无也并不存在;
在我不见有其他之处,那对我而言便是不空。注疏 1
19 出身卑下者与出身高贵者,难陀和养尊处优者;
医生与戒行不坚者,彻底抛弃了法。注疏 1
20 而通达一切法的婆罗门,怎会抛弃呢?
那守护法的人,坚定、致力于真实。巴利 注疏 1
Natthi loke raho nāma, pāpakammaṃ pakubbato; Passanti vanabhūtāni, taṃ bālo maññatī raho. Ahaṃ raho na passāmi, suññaṃ vāpi na vijjati; Yattha aññaṃ na passāmi, asuññaṃ hoti taṃ mayā. Dujjacco ca sujacco ca, nando ca sukhavaḍḍhito ; Vejjo ca addhuvasīlo ca, te dhammaṃ jahu matthikā. Brāhmaṇo ca kathaṃ jahe, sabbadhammāna pāragū; Yo dhammamanupāleti, dhitimā saccanikkamoti.
306. 善生本生 (4-1-6)巴利
306. Sujātajātakaṃ (4-1-6)
21 大王,这些放在铜碗中的,是什么?
那些微红可爱之物,我向您请问,请告诉我。注疏 1
22 王后,从前您剃除头发,身着旧布衣。
那时您双手兜着衣襟在捡拾,那枚枣子便归于您。注疏 1
23 灼烧之际,他不得安乐,种种欲乐舍他而去。
便在此处将它放回,就在那枣子将要煮熟的地方。注疏 1
24 大王,这些是属于那位证得神通的女人的。
请宽容善生吧,天王;莫对她动怒,车乘之雄啊。巴利 注疏 1
Kimaṇḍakā ime deva, nikkhittā kaṃsamallake; Upalohitakā vaggū, taṃ me akkhāhi pucchito. Yāni pure tuvaṃ devi, bhaṇḍu nantakavāsinī; Ucchaṅgahatthā pacināsi, tassā te koliyaṃ phalaṃ. Uḍḍayhate na ramati, bhogā vippajahanti taṃ ; Tatthevimaṃ paṭinetha, yattha kolaṃ pacissati. Honti hete mahārāja, iddhippattāya nāriyā; Khama deva sujātāya, māssā kujjha rathesabhāti.
307. 棕榈叶本生(4-1-7)巴利
307. Palāsajātakaṃ (4-1-7)
25 婆罗门,这无知无觉、不会倾听之物,你明知它不解语,却仍向这无知的棕榈叶诉说……
你精勤不懈,恒常警觉,又为何来问我睡得是否安稳?注疏 1
26 这棵树声名远播,高大挺拔,伫立于此地,宛如众生的住处。
因此我礼敬这棵跋罗沙树,以及那些为财宝之故住于此处的众生。注疏 1
27 婆罗门,我见你知恩图报,当随力回报于你。
既已来到善士座前,你的辛劳奔走又怎会徒劳无果?注疏 1
28 那棵定度迦树旁的霹罗劫树,被众人围绕,宛如一场古老而隆重的祭典。
“那棵树下,埋藏着一笔宝藏;你并无继承之份,去把它掘出来吧。”巴利 注疏 1
Acetanaṃ brāhmaṇa assuṇantaṃ, jāno ajānantamimaṃ palāsaṃ; Āraddhaviriyo dhuvaṃ appamatto, sukhaseyyaṃ pucchasi kissa hetu. Dūre suto ceva brahā ca rukkho, dese ṭhito bhūtanivāsarūpo; Tasmā namassāmi imaṃ palāsaṃ, ye cettha bhūtā te dhanassa hetu. So te karissāmi yathānubhāvaṃ, kataññutaṃ brāhmaṇa pekkhamāno; Kathañhi āgamma sataṃ sakāse, moghāni te assu pariphanditāni. Yo tindukarukkhassa paro pilakkho , parivārito pubbayañño uḷāro; Tassesa mūlasmiṃ nidhi nikhāto, adāyādo gaccha taṃ uddharāhīti.
“308. 鹌鹑本生 (4-1-8)”巴利
308. Sakuṇajātakaṃ (4-1-8)
29 “我们已为您尽了应尽之责,使出了所有的力气;”
“兽王啊,向您致敬!我等可否稍有所得?”注疏 1
30 “我以血为食,常行残忍之事;”
“你曾落入我的牙缝之间,居然还能活这么久,这确实非同小可。”注疏 1
31 不知恩、不行善之人,对所受恩德,毫无回报。
若人不知感恩,与之交往便毫无实义。注疏 1
32 纵使当面以善意相待,真正的友谊之道亦不可从他那里获得。
不怀怨恨,不出恶言,只静静地从他身边离去。巴利 注疏 1
Akaramhasa te kiccaṃ, yaṃ balaṃ ahuvamhase; Migarāja namo tyatthu, api kiñci labhāmase. Mama lohitabhakkhassa, niccaṃ luddāni kubbato; Dantantaragato santo, taṃ bahuṃ yampi jīvasi. Akataññumakattāraṃ , katassa appaṭikārakaṃ; Yasmiṃ kataññutā natthi, niratthā tassa sevanā. Yassa sammukhaciṇṇena, mittadhammo na labbhati; Anusūya manakkosaṃ, saṇikaṃ tamhā apakkameti.
309. 贱尸本生 (4-1-9)巴利
309. Chavakajātakaṃ (4-1-9)
33 此一切皆是最后所作,二者皆不见法。
两者皆从本性中退失:那教诵咒语之人,
以及那学习咒语之人。注疏 1
34 我食粳米饭,清净而浇有肉汁。
因此,我不修习那种仙人所行的法。注疏 1
35 去游方吧,广阔世间之中,众生也在杀害其他生命;
莫让你所行的非法,如石块击破陶罐一般摧毁你。注疏 1
36 婆罗门,那种名声与财富的获得,实在可鄙!
那种以伤害他人或以非法行径而过的生活。巴利 注疏 1
Sabbamidaṃ carimaṃ kataṃ , ubho dhammaṃ na passare; Ubho pakatiyā cutā, yo cāyaṃ mantejjhāpeti ; Yo ca mantaṃ adhīyati. Sālīnaṃ odanaṃ bhuñje, suciṃ maṃsūpasecanaṃ; Tasmā etaṃ na sevāmi, dhammaṃ isīhi sevitaṃ. Paribbaja mahā loko , pacantaññepi pāṇino; Mā taṃ adhammo ācarito, asmā kumbhamivābhidā. Dhiratthu taṃ yasalābhaṃ, dhanalābhañca brāhmaṇa; Yā vutti vinipātena, adhammacaraṇena vāti.
第310则《殊胜本生》(4-1-10)巴利
310. Seyyajātakaṃ (4-1-10)
37 大地以大海为环珮,
你不要企求与讥嫌相伴的事,你应当这样了知那才更善好。
38 婆罗门,那种名声与财富的获得,实在可鄙!
但凡由堕落恶道或行非法而成的活命,注疏 1
39 即使托钵,作为无家者游方而行;
这样的活命才更善好,胜过以非法去营求。注疏 1
40 即使托钵,作为无家者游方而行;
在世间不伤害众生,纵以王国相换,此亦最为殊胜。巴利 注疏 1
Sasamuddapariyāyaṃ , mahiṃ sāgarakuṇḍalaṃ; Na icche saha nindāya, evaṃ seyya vijānahi. Dhiratthu taṃ yasalābhaṃ, dhanalābhañca brāhmaṇa; Yā vutti vinipātena, adhammacaraṇena vā. Api ce pattamādāya, anagāro paribbaje; Sāyeva jīvikā seyyo, yā cādhammena esanā. Api ce pattamādāya, anagāro paribbaje; Aññaṃ ahiṃsayaṃ loke, api rajjena taṃ varanti.
应施与开启之门与最上圆满,复次,于大寂静处行广大恶;
那时,你应行持最胜的嫩叶事,最终与兔海共用十事。巴利
Vivarañca adeyya samiddhavaraṃ, atha daddara pāpamahātiraho; Atha koli palāsavarañca kara, carimaṃ sasamuddavarena dasāti.
311. 紫矿本生 (4-2-1)巴利
311. Pucimandajātakaṃ (4-2-1)
41 起来,盗贼!你为何还在躺卧?梦对你有何益处?
莫让国王们在村中捉拿你这行恶之人。注疏 1
42 那在村中作恶的盗贼,他们就要将他捉住了。
这与那棵生在林中、立在那里的紫矿树有何关系?注疏 1
43 毕钵罗树啊,你不知我与那盗贼的差别。
国王们捉住在村里作恶的盗贼后,
便将他绑在尼姆树桩上;见此景,我心悚惧。注疏 1
44 于应畏惧之事,心存畏惧;对尚未到来之危险,善加防护。
智者因见未来之怖畏,恒常观察今生与来世这两个世界。巴利 注疏 1
Uṭṭhehi cora kiṃ sesi, ko attho supanena te; Mā taṃ gahesuṃ rājāno, gāme kibbisakārakaṃ. Yaṃ nu coraṃ gahessanti, gāme kibbisakārakaṃ; Kiṃ tattha pucimandassa, vane jātassa tiṭṭhato. Na tvaṃ assattha jānāsi, mama corassa cantaraṃ; Coraṃ gahetvā rājāno, gāme kibbisakārakaṃ; Appenti nimbasūlasmiṃ, tasmiṃ me saṅkate mano. Saṅkeyya saṅkitabbāni, rakkheyyānāgataṃ bhayaṃ; Anāgatabhayā dhīro, ubho loke avekkhatīti.
312. 迦叶愚痴本生 (4-2-2)巴利
312. Kassapamandiyajātakaṃ (4-2-2)
45 迦叶啊,纵使愚痴的年轻人咒骂或殴打,
智者皆能安忍这一切,贤者于此悉皆容受。注疏 1
46 即使善人之间生起争执,也能迅速重归于好;
愚人则如陶罐般碎裂,无法平息诤论。注疏 1
47 他们愈发和合,彼此的和睦不会衰损;
有人了知冒犯之由,有人了知劝解之道。注疏 1
48 他确为更为殊胜之人,是能负重担、堪当重任者;
对于为他人所冒犯者,他能亲自加以调和。巴利 注疏 1
Api kassapa mandiyā, yuvā sapati hanti vā; Sabbaṃ taṃ khamate dhīro, paṇḍito taṃ titikkhati. Sacepi santo vivadanti, khippaṃ sandhīyare puna; Bālā pattāva bhijjanti, na te samathamajjhagū. Ete bhiyyo samāyanti, sandhi tesaṃ na jīrati; Yo cādhipannaṃ jānāti, yo ca jānāti desanaṃ. Eso hi uttaritaro, bhāravaho dhuraddharo; Yo paresādhipannānaṃ , sayaṃ sandhātumarahatīti.
313. 忍辱说法者本生(4-2-3)巴利
313. Khantīvādījātakaṃ (4-2-3)
49 那斩断你双手、双足与耳鼻者,
大勇士,对他发怒吧,不要毁灭这王国。注疏 1
50 那割断我手与脚、割去我耳与鼻的人,
愿那位国王长寿,因为我这等人不会发怒。注疏 1
51 于过去世,曾有沙门,为忍辱之示现者;
安住于忍辱的他,迦尸王却割截其肢。注疏 1
52 此粗暴行为之业,带来了剧烈的苦果。
迦尸王堕入地狱后,亲受其果报。巴利 注疏 1
Yo te hatthe ca pāde ca, kaṇṇanāsañca chedayi; Tassa kujjha mahāvīra, mā raṭṭhaṃ vinasā idaṃ. Yo me hatthe ca pāde ca, kaṇṇanāsañca chedayi; Ciraṃ jīvatu so rājā, na hi kujjhanti mādisā. Ahū atītamaddhānaṃ , samaṇo khantidīpano; Taṃ khantiyāyeva ṭhitaṃ, kāsirājā achedayi. Tassa kamma pharusassa, vipāko kaṭuko ahu; Yaṃ kāsirājā vedesi, nirayamhi samappitoti.
314. 铜锅本生经(4-2-4)巴利
314. Lohakumbhijātakaṃ (4-2-4)
53 我们度过了何其糟劣的一生,有贤善者在时,却不曾行布施;
明明拥有财物,我们竟未为自己营造庇护之处。注疏 1
54 整整六万年,完完全全地逝去;
在地狱中备受煎熬,何时方是尽头?注疏 1
55 既无尽头,何来尽头?尽头实不可见;
因为那时,所造恶业既属我,也属于你,贤者啊。注疏 1
56 是故,我从这里离去之后,定当获得人的生命;
我将成为乐善好施、戒行具足之人,广行众多善法。巴利 注疏 1
Dujjīvitamajīvimha, ye sante na dadamhase; Vijjamānesu bhogesu, dīpaṃ nākamha attano. Saṭṭhi vassasahassāni, paripuṇṇāni sabbaso; Niraye paccamānānaṃ, kadā anto bhavissati. Natthi anto kuto anto, na anto paṭidissati; Tadā hi pakataṃ pāpaṃ, mama tuyhañca mārisā . Sohaṃ nūna ito gantvā, yoniṃ laddhāna mānusiṃ; Vadaññū sīlasampanno, kāhāmi kusalaṃ bahunti.
三一五 得一切肉本生巴利
315. Sabbamaṃsalābhajātakaṃ (4-2-5)
57 你的话确实粗暴,原来你是个乞讨肉的人;
你的言语像皮膜一样,朋友,我就给你这皮膜。注疏 1
58 此乃人之肢体,世间称之为兄弟;
此言如肢体相系,朋友,我将这肢体交付于你。注疏 1
59 儿子口唤‘爸爸’,牵动父亲的心肠;
与心相应的言语,朋友,我将心交付予你。注疏 1
60 若村中无友,那里便与荒野无异;
对一切,他都这样说:朋友,我把一切赠予你。巴利 注疏 1
Pharusā vata te vācā, maṃsaṃ yācanako asi ; Kilomasadisī vācā, kilomaṃ samma dammi te. Aṅgametaṃ manussānaṃ, bhātā loke pavuccati; Aṅgassa sadisī vācā , aṅgaṃ samma dadāmi te. Tātāti putto vadamāno, kampeti hadayaṃ pitu; Hadayassa sadisī vācā, hadayaṃ samma dammi te. Yassa gāme sakhā natthi, yathāraññaṃ tatheva taṃ; Sabbassa sadisī vācā, sabbaṃ samma dadāmi teti.
兔子贤者本生(第316)巴利
316. Sasapaṇḍitajātakaṃ (4-2-6)
61 我那七条红鱼,悉从水中捞取上岸
婆罗门,这是我所有的;你享用了它,便可安住于林中。注疏 1
62 我还有田守人的粗布衣,和夜间带来的食物。
还有肉串、两只大蜥蜴,以及一罐凝乳。
婆罗门,这是我所有的;你享用了它,便可安住于林中。注疏 1
63 熟透的芒果,清凉的水,还有凉爽宜人、令人心旷神怡的树荫。
婆罗门,这是我所有的;你享用了它,便可安住于林中。注疏 1
64 此兔无有芝麻,无有绿豆,亦无米谷;
用此火烤熟,食我身肉已,便住于森林中吧。巴利 注疏 1
Satta me rohitā macchā, udakā thalamubbhatā; Idaṃ brāhmaṇa me atthi, etaṃ bhutvā vane vasa. Dussa me khettapālassa, rattibhattaṃ apābhataṃ; Maṃsasūlā ca dve godhā, ekañca dadhivārakaṃ; Idaṃ brāhmaṇa me atthi, etaṃ bhutvā vane vasa. Ambapakkaṃ dakaṃ sītaṃ, sītacchāyā manoramā ; Idaṃ brāhmaṇa me atthi, etaṃ bhutvā vane vasa. Na sasassa tilā atthi, na muggā napi taṇḍulā; Iminā agginā pakkaṃ, mamaṃ bhutvā vane vasāti.
三一七 哭死本生 (4-2-7)巴利
317. Matarodanajātakaṃ (4-2-7)
65 你们只知为已死的死者悲泣,却不为那必将死去的人而哭;
一切有身体的众生,无不次第舍弃生命。注疏 1
66 诸天、人类、四足走兽、群飞之鸟、爬行的蛇类以及龙众,
在自己的身体中不得自在,他们耽着欢娱之际,便舍弃了生命。注疏 1
67 如此漂移不定、不得安稳,于人间见乐见苦而起系着;
哭泣与哀号全无实益,你们这些淹没在悲伤里的人们,为何还徒自沉溺其中?注疏 1
68 那些放逸、嗜酒、不修善行、愚痴、好斗、不勤于修习的人——
那些不明法义的人,反将智者视作愚人。巴利 注疏 1
Mataṃ mataṃ eva rodatha, na hi taṃ rodatha yo marissati; Sabbepi sarīradhārino, anupubbena jahanti jīvitaṃ. Devamanussā catuppadā, pakkhigaṇā uragā ca bhogino; Samhi sarīre anissarā, ramamānāva jahanti jīvitaṃ. Evaṃ calitaṃ asaṇṭhitaṃ, sukhadukkhaṃ manujesvapekkhiya; Kanditaruditaṃ niratthakaṃ, kiṃ vo sokagaṇābhikīrare. Dhuttā ca soṇḍā akatā, bālā sūrā ayogino ; Dhīraṃ maññanti bāloti, ye dhammassa akovidāti.
318. 夹竹桃本生 (4-2-8)巴利
318. Kaṇaverajātakaṃ (4-2-8)
69 在那春日时节,夹竹桃盛开之际,
她亲自用双臂紧紧拥抱你,并对你说那会带来健康。注疏 1
70 实在难以置信,风竟能将山吹走;
纵使风能吹走山岳,吹走整个大地;
在那金色少女逝去之处,她曾告知我她身体安康。注疏 1
71 她既未逝去,也不渴求别的男子。
黄金色少女唯有一夫,她全心爱慕的唯有他一人。注疏 1
72 她以故交旧识的姿态欺瞒我这陌生人,黄金色少女以恒常伪装无常。
我也要像黄金色少女衡量他人那样去衡量她,然后远远地离开她。巴利 注疏 1
Yaṃ taṃ vasantasamaye, kaṇaveresu bhāṇusu; Sāmaṃ bāhāya pīḷesi, sā taṃ ārogyamabravi. Ambho na kira saddheyyaṃ, yaṃ vāto pabbataṃ vahe; Pabbatañce vahe vāto, sabbampi pathaviṃ vahe; Yattha sāmā kālakatā , sā maṃ ārogyamabravi. Na ceva sā kālakatā, na ca sā aññamicchati; Ekabhattikinī sāmā, tameva abhikaṅkhati. Asanthutaṃ maṃ cirasanthutena , nimīni sāmā adhuvaṃ dhuvena; Mayāpi sāmā nimineyya aññaṃ, ito ahaṃ dūrataraṃ gamissanti.
319. 蒂提拉鸟本生(4-2-9)巴利
319. Tittirajātakaṃ (4-2-9)
73 我活得何等快乐,又能享用饮食。
我正立于险难之中,尊者啊,我今后的归趣如何?注疏 1
74 鸟啊,若你的心不倾向恶业,
对于不执著、安善的人,恶便不染著于他。注疏 1
75 亲族群聚而坐,众人纷至沓来。
因业而感触,我心于此忧惧。注疏 1
76 若心不起嗔怒,则不因业而感触。
心善而少事少务者,恶法便无法沾染。巴利 注疏 1
Susukhaṃ vata jīvāmi, labhāmi ceva bhuñjituṃ; Paripantheva tiṭṭhāmi, kā nu bhante gatī mama. Mano ce te nappaṇamati, pakkhi pāpassa kammuno; Abyāvaṭassa bhadrassa, na pāpamupalimpati. Ñātako no nisinnoti, bahu āgacchate jano; Paṭicca kammaṃ phusati, tasmiṃ me saṅkate mano. Na paṭicca kammaṃ phusati, mano ce nappadussati; Appossukkassa bhadrassa, na pāpamupalimpatīti.
320.《善舍本生》(4-2-10)巴利
320. Succajajātakaṃ (4-2-10)
77 善舍啊,你其实并未舍弃,仅仅以言语施予了山。
为了利益本当舍弃之时,却只以言语施予山,这又有何用呢?注疏 1
78 应行之事,方可说;不应行之事,切莫说。
只说不做的人,智者都能看透。注疏 1
79 王子啊,向你致敬,你安住于真实与法;
你虽遭遇不幸,心中却依然乐于真实。注疏 1
80 她,在贫穷时是穷人的妻子,在富有时是富人的妻子,这不过是虚伪的妻子。
她才是他无上的妻子,名为“有金的女子”。巴利 注疏 1
Succajaṃ vata naccaji, vācāya adadaṃ giriṃ; Kiṃ hitassa cajantassa, vācāya adada pabbataṃ. Yañhi kayirā tañhi vade, yaṃ na kayirā na taṃ vade; Akarontaṃ bhāsamānaṃ, parijānanti paṇḍitā. Rājaputta namo tyatthu, sacce dhamme ṭhito casi; Yassa te byasanaṃ patto, saccasmiṃ ramate mano. Yā daliddī daliddassa, aḍḍhā aḍḍhassa kittima ; Sā hissa paramā bhariyā, sahiraññassa itthiyoti.
随后是盗贼本生、迦叶本生、忍辱本生、恶劣生存本生、恶口本生;
随后是兔本生、贤善本生、春本生、安乐本生、善舍本生,以及第十的离舍本生。巴利
Atha cora sakassapa khantīvaro, dujjīvitatā ca varā pharusā; Atha sasa matañca vasanta sukhaṃ, succajaṃvatanaccajinā ca dasāti.
第三 毁屋者品巴利
3. Kuṭidūsakavaggo
三二一 毁屋者本生(第四集第三品之一)巴利
321. Kuṭidūsakajātakaṃ (4-3-1)
81 你的头如同人,手和脚却是猿猴;
那么,你是出于什么原因,没有住处呢?注疏 1
82 我的头与人无异,手脚却如同猿猴;
那种人中尊胜者才具备的智慧,我却不曾有。注疏 1
83 心不坚住、心念轻躁而心怀诡诈之人;
恒常戒行不坚固者,终不得安乐。注疏 1
84 你当施展威德,超越一己之习限吧;
猴子,你快搭建一座草棚,好抵御寒风啊!巴利 注疏 1
Manussasseva te sīsaṃ, hatthapādā ca vānara; Atha kena nu vaṇṇena, agāraṃ te na vijjati. Manussasseva me sīsaṃ, hatthapādā ca siṅgila ; Yāhu seṭṭhā manussesu, sā me paññā na vijjati. Anavaṭṭhitacittassa , lahucittassa dubbhino ; Niccaṃ addhuvasīlassa, sukhabhāvo na vijjati. So karassu ānubhāvaṃ, vītivattassu sīliyaṃ; Sītavātaparittāṇaṃ, karassu kuṭavaṃ kapīti.
322. 大祸本生(4-3-2)巴利
322. Duddubhajātakaṃ (4-3-2)
85 尊贤者,我所住的地方,传来一声声‘大祸临头’的怪响。
然而我也不知,那‘大祸临头’到底是什么。注疏 1
86 兔子听到木苹果落地的声响,以为‘大祸临头’,便仓皇奔逃。
鹿群听了兔子的话,全都惊慌失措。注疏 1
87 尚未达到自知之明、但知随逐他人音声的人;
那些以他人音声为最上的人,这些愚者,唯是仰赖他人而存。注疏 1
88 那些具足戒德、乐于慧与止息的人,
具慧的智者远离放逸、善于克制,不依附他人。巴利 注疏 1
Duddubhāyati bhaddante, yasmiṃ dese vasāmahaṃ; Ahampetaṃ na jānāmi, kimetaṃ duddubhāyati. Beluvaṃ patitaṃ sutvā, duddubhanti saso javi; Sasassa vacanaṃ sutvā, santattā migavāhinī. Appatvā padaviññāṇaṃ, paraghosānusārino; Panādaparamā bālā, te honti parapattiyā. Ye ca sīlena sampannā, paññāyūpasame ratā; Ārakā viratā dhīrā, na honti parapattiyāti.
三二三·梵授本生巴利
323. Brahmadattajātakaṃ (4-3-3)
89 大王,梵授啊,乞求者所求,无非两种结果:
或不得利,或得其财,乞求之法,本来如此。注疏 1
90 他们说,请求如同哭泣,般遮罗的车乘之主啊。
凡是拒绝请求的人,他们称那为回绝。注疏 1
91 莫让齐聚的般遮罗人见到哭泣者。
你正对着我哭泣,因此我想要独处。注疏 1
92 婆罗门,我赠你一千头赤牛,连同公牛。
圣者实不该向圣者出非善之言,听了您的偈颂,那确是与法相应的。巴利 注疏 1
Dvayaṃ yācanako rāja, brahmadatta nigacchati; Alābhaṃ dhanalābhaṃ vā, evaṃ dhammā hi yācanā. Yācanaṃ rodanaṃ āhu, pañcālānaṃ rathesabha; Yo yācanaṃ paccakkhāti, tamāhu paṭirodanaṃ. Mā maddasaṃsu rodantaṃ, pañcālā susamāgatā; Tuvaṃ vā paṭirodantaṃ, tasmā icchāmahaṃ raho. Dadāmi te brāhmaṇa rohiṇīnaṃ, gavaṃ sahassaṃ saha puṅgavena; Ariyo hi ariyassa kathaṃ na dajjā , sutvāna gāthā tava dhammayuttāti.
三二四、皮衣本生(4-3-4)巴利
324. Cammasāṭakajātakaṃ (4-3-4)
93 此四足兽容貌端严,既具吉祥,又极温顺;
这头有名望的殊胜公羊,向那位出身尊贵、种姓圆满的婆罗门表示恭敬;注疏 1
94 婆罗门啊,切勿仅凭一眼之见,便对这只四足动物心生信赖;
它潜伏待机,渴求重重一击,便会给予猛烈一击。注疏 1
95 大腿骨折断,肩上的担子翻倒,婆罗门的物品全都摔得粉碎。
他高举双臂,哭喊道:“快去啊!那梵行者正遭人殴打!”注疏 1
96 那赞美不应受恭敬者的人,就这样被打倒,躺卧在地。
正如我今日被击倒,被那恶羊所杀——愚痴之人落得这般下场。巴利 注疏 1
Kalyāṇarūpo vatayaṃ catuppado, subhaddako ceva supesalo ca; Yo brāhmaṇaṃ jātimantūpapannaṃ, apacāyati meṇḍavaro yasassī. Mā brāhmaṇa ittaradassanena, vissāsamāpajji catuppadassa; Daḷhappahāraṃ abhikaṅkhamāno , avasakkatī dassati suppahāraṃ. Ūruṭṭhi bhaggaṃ pavaṭṭito khāribhāro, sabbañca bhaṇḍaṃ brāhmaṇassa bhinnaṃ; Ubhopi bāhā paggayha kandati , abhidhāvatha haññate brahmacārī. Evaṃ so nihato seti, yo apūjaṃ pasaṃsati ; Yathāhamajja pahato, hato meṇḍena dummatīti.
325. 蜥蜴王本生(4-3-5)巴利
325. Godharājajātakaṃ (4-3-5)
97 我视他为沙门,便走向那未调伏之人。
他却用棍棒打我,如同非沙门之人一般。注疏 1
98 愚者!你的发辫有何用?你的鹿皮衣又有何用?
你内里如密林般繁乱,却只在外表擦拭。注疏 1
99 来吧,鬣蜥,转身回来,享用这上好的香米饭;
我有油,也有盐,胡椒亦相当充足。注疏 1
100 我将再进一步,钻入那百人高的蚁丘。
你称赞油与盐,但胡椒于我却不适宜。巴利 注疏 1
Samaṇaṃ taṃ maññamāno, upagacchimasaññataṃ; So maṃ daṇḍena pāhāsi, yathā assamaṇo tathā. Kiṃ te jaṭāhi dummedha, kiṃ te ajinasāṭiyā; Abbhantaraṃ te gahanaṃ, bāhiraṃ parimajjasi. Ehi godha nivattassu, bhuñja sālīnamodanaṃ; Telaṃ loṇañca me atthi, pahūtaṃ mayha pipphali. Esa bhiyyo pavekkhāmi, vammikaṃ sataporisaṃ; Telaṃ loṇañca kittesi , ahitaṃ mayha pipphalīti.
第三二六则 迦迦鲁本生(4-3-6)巴利
326. Kakkārujātakaṃ (4-3-6)
101 若人以身不偷盗,以口不妄语;
获得声誉而不骄慢,此人实堪受迦迦鲁。注疏 1
102 他应依法求取财富,不以欺诈方式获取财物;
得到财富受用也不骄慢,这样的人才是真正的迦迦鲁。注疏 1
103 内心无有虚伪,信心恒不退转;
不独享美味,这样的人确实堪受那佳果。注疏 1
104 无论当面或背后,都不毁谤善人;
如其所言而如实而行,这样的人确实堪受那佳果。巴利 注疏 1
Kāyena yo nāvahare, vācāya na musā bhaṇe; Yaso laddhā na majjeyya, sa ve kakkārumarahati. Dhammena vittameseyya, na nikatyā dhanaṃ hare; Bhoge laddhā na majjeyya, sa ve kakkārumarahati. Yassa cittaṃ ahāliddaṃ, saddhā ca avirāginī; Eko sāduṃ na bhuñjeyya, sa ve kakkārumarahati. Sammukhā vā tirokkhā vā , yo sante na paribhāsati; Yathāvādī tathākārī, sa ve kakkārumarahatīti.
327. 乌鸦本生 (4-3-7)巴利
327. Kākavatījātakaṃ (4-3-7)
105 风从那方吹来了香气,那里住着我心爱的人;
此地距卡卡瓦提的确遥远,我的心却安乐于彼处。注疏 1
106 你是如何渡过海洋的?又是如何渡过凯普卡河的?
你是如何渡过七重大海的?又是如何登上丝棉树的?注疏 1
107 因你,我渡过汪洋;因你,我渡过凯普卡。
因你,我渡过七海;因你,我攀上丝棉树。注疏 1
108 如此巨大之躯,真是可鄙!如此无识之物,真是可鄙!
我为妻子找来了情夫,又将他带来带去。巴利 注疏 1
Vāti cāyaṃ tato gandho, yattha me vasatī piyā; Dūre ito hi kākavatī , yattha me nirato mano. Kathaṃ samuddamatarī, kathaṃ atari kepukaṃ ; Kathaṃ satta samuddāni, kathaṃ simbalimāruhi. Tayā samuddamatariṃ, tayā atari kepukaṃ ; Tayā satta samuddāni, tayā simbalimāruhiṃ. Dhiratthumaṃ mahākāyaṃ, dhiratthumaṃ acetanaṃ; Yattha jāyāyahaṃ jāraṃ, āvahāmi vahāmi cāti.
328.《不悲伤本生》(4-3-8)巴利
328. Ananusociyajātakaṃ (4-3-8)
109 这位夫人与众人皆有牵连,我与他们又有何干?
是故,我不为这面带笑容的可意人儿悲伤。注疏 1
110 若为那些并非属于他的事物,一一哀悼悲泣的话,
他更应为自己悲伤,因为他恒常陷于死亡的掌控之中。注疏 1
111 非是站立,非是端坐,非是躺卧,亦非行走;
纵在眨眼之间,寿命亦在流逝。注疏 1
112 如此,自身注定衰败,终将别离,无可置疑;
尚存者当慈悯照护,已逝者则不必忧伤。巴利 注疏 1
Bahūnaṃ vijjatī bhotī, tehi me kiṃ bhavissati; Tasmā etaṃ na socāmi, piyaṃ sammillahāsiniṃ. Taṃ taṃ ce anusoceyya, yaṃ yaṃ tassa na vijjati; Attānamanusoceyya, sadā maccuvasaṃ pataṃ. Na heva ṭhitaṃ nāsīnaṃ, na sayānaṃ na paddhaguṃ ; Yāva byāti nimisati, tatrāpi rasatī vayo. Tatthattani vatappaddhe , vinābhāve asaṃsaye; Bhūtaṃ sesaṃ dayitabbaṃ, vītaṃ ananusociyanti .
三二九 黑腕本生谭 (4-3-9)巴利
329. Kāḷabāhujātakaṃ (4-3-9)
113 往昔我们所得的饮食,如今唯归那树上的猿猴;
罗陀,我们现在就去林中。毕竟,我们已不为丹娜迦雅所恭敬。注疏 1
114 利与衰,誉与毁,称赞与讥讽,快乐与痛苦;
人世间,这些诸法皆是无常。莫要悲伤,波特帕达,你又何须忧愁?注疏 1
115 罗陀,你必定是位智者,能了知未来之事;
我们怎能看见那只树杈上的猴子?它如贱民一般,早已从王宫中逃离。注疏 1
116 它抖动着耳朵,紧蹙眉头,一再恫吓幼童;
黑臂自会如此行事,饮食便因此远离于他。巴利 注疏 1
Yaṃ annapānassa pure labhāma, taṃ dāni sākhamigameva gacchati; Gacchāma dāni vanameva rādha, asakkatā casma dhanañjayāya . Lābho alābho yaso ayaso ca, nindā pasaṃsā ca sukhañca dukkhaṃ; Ete aniccā manujesu dhammā, mā soci kiṃ socasi poṭṭhapāda. Addhā tuvaṃ paṇḍitakosi rādha, jānāsi atthāni anāgatāni; Kathaṃ nu sākhāmigaṃ dakkhisāma , niddhāvitaṃ rājakulatova jammaṃ. Cāleti kaṇṇaṃ bhakuṭiṃ karoti, muhuṃ muhuṃ bhāyayate kumāre; Sayameva taṃ kāhati kāḷabāhu, yenārakā ṭhassati annapānāti.
戒审查本生(第4集第3篇第10则)巴利
330. Sīlavīmaṃsajātakaṃ (4-3-10)
117 确实,戒是善的,在世间戒是无上的。
且看那剧毒的大蛇,因持戒而不遭杀害。注疏 1
118 它还有什么,他们便吃尽什么;
世间善人相聚一处,不伤害那无依无靠者。注疏 1
119 无欲者安眠是乐,欲望得偿亦是乐;
将欲望化为无欲之后,宾伽拉安然入眠。注疏 1
120 于此世间及他方世界,无有胜过定者。
得定之人,不害他人,亦不害己。巴利 注疏 1
Sīlaṃ kireva kalyāṇaṃ, sīlaṃ loke anuttaraṃ; Passa ghoraviso nāgo, sīlavāti na haññati. Yāvadevassahū kiñci, tāvadeva akhādisuṃ; Saṅgamma kulalā loke, na hiṃsanti akiñcanaṃ. Sukhaṃ nirāsā supati, āsā phalavatī sukhā; Āsaṃ nirāsaṃ katvāna, sukhaṃ supati piṅgalā. Na samādhiparo atthi, asmiṃ loke paramhi ca; Na paraṃ nāpi attānaṃ, vihiṃsati samāhitoti.
人、善诱饵、乞求者,复有羊、骆驼、蜥蜴王;
复有迦耶萨、凯普卡、波提瓦拉,及罗陀、苏西拉、瓦拉,凡此十则。巴利
Samanussa -saduddubha-yācanako, atha meṇḍavaruttama-godhavaro; Atha kāyasakepuka bhotīvaro, atha rādhasusīlavarena dasāti.
三三一 拘耆罗本生经(四之四之一)巴利
331. Kokilajātakaṃ (4-4-1)
121 若人于非时,过度发论议;
他便这样被击倒而卧,如同那拘耆罗鸟的幼雏。注疏 1
122 既不是锐利的刀剑,也不是哈拉哈拉的剧毒;
粗恶言语却会让人这样倒下。注疏 1
123 因此,无论时机合宜与否,智者都应守护自己的言语。
即使是与自己相当的人相处,也不应说太多话。注疏 1
124 而那些在恰当时机说适量之语,以智慧为先导、明察秋毫的人,
他降伏一切怨敌,犹如金翅鸟捕食诸蛇。巴利 注疏 1
Yo ve kāle asampatte, ativelaṃ pabhāsati; Evaṃ so nihato seti, kokilāyiva atrajo. Na hi satthaṃ sunisitaṃ, visaṃ halāhalāmiva ; Evaṃ nikaṭṭhe pāteti, vācā dubbhāsitā yathā. Tasmā kāle akāle vā , vācaṃ rakkheyya paṇḍito; Nātivelaṃ pabhāseyya, api attasamamhi vā. Yo ca kāle mitaṃ bhāse, matipubbo vicakkhaṇo; Sabbe amitte ādeti, supaṇṇo uragāmivāti.
332.《车轴本生》(4-4-2)巴利
332. Rathalaṭṭhijātakaṃ (4-4-2)
125 杀了人,却声称自己受害;战胜了,却说成自己失利。
国王啊,对于先前允诺之人,决不可轻易信之。注疏 1
126 是故,具足智慧之人,亦当倾听另一方的说法。
听取双方所言之后,应如法而行。注疏 1
127 在家人懒惰、沉溺于欲乐,是不善的;出家人不具自制,也是不善的。
不思择而行事的国王,是不善的;心怀忿怒的智者,那同样是不善的。
128 刹帝利应审慎而行,统御世间者不可贸然行事;
深思熟虑的国王,声望和荣耀便不断增长。巴利
Api hantvā hato brūti, jetvā jitoti bhāsati; Pubbavakkhāyino rāja, aññadatthu na saddahe. Tasmā paṇḍitajātiyo, suṇeyya itarassapi; Ubhinnaṃ vacanaṃ sutvā, yathā dhammo tathā kare. Alaso gihī kāmabhogī na sādhu, asaññato pabbajito na sādhu; Rājā na sādhu anisammakārī, yo paṇḍito kodhano taṃ na sādhu. Nisamma khattiyo kayirā, nānisamma disampati; Nisammakārino rāja , yaso kitti ca vaḍḍhatīti.
333. 熟蜥蜴本生(4-4-3)巴利
333. Pakkagodhajātakaṃ (4-4-3)
129 那时,在丛林深处,我已认出你,车乘之雄啊;
你腰佩宝剑,全副戎装,头戴帝利提诺冠;
从菩提树枝条间,一只成熟的大蜥蜴迅速逃去。注疏 1
130 对向你致敬的人,应当致敬;对亲近你的人,应当亲近。对为你做事的人,应当为他做事。
不要为心怀恶意的人谋求利益;即使他不亲近你,你也不应亲近他。注疏 1
131 舍弃那舍弃你的人,莫生依恋;心已离去之人,不应再与他交往。
鸟儿知道树上的果实已尽,便会飞往他方——这世间是何等广阔。注疏 1
132 我必尽我所能为你效劳,心中念着刹帝利当知感恩的道理。
一切权柄我悉付与你,凡你所欲,我皆赐予。巴利 注疏 1
Tadeva me tvaṃ vidito, vanamajjhe rathesabha; Yassa te khaggabaddhassa, sannaddhassa tirīṭino; Assatthadumasākhāya, pakkā godhā palāyatha. Name namantassa bhaje bhajantaṃ, kiccānukubbassa kareyya kiccaṃ; Nānatthakāmassa kareyya atthaṃ, asambhajantampi na sambhajeyya. Caje cajantaṃ vanathaṃ na kayirā, apetacittena na sambhajeyya; Dijo dumaṃ khīṇaphalanti ñatvā, aññaṃ samekkheyya mahā hi lokoti. So te karissāmi yathānubhāvaṃ, kataññutaṃ khattiye pekkhamāno; Sabbañca te issariyaṃ dadāmi, yassicchasī tassa tuvaṃ dadāmīti.
334. 王训本生巴利
334. Rājovādajātakaṃ (4-4-4)
133 牛群匆忙赶路时,若领头的公牛走上歧途,
领路者若行歧途,众牛便都会随之偏斜。注疏 1
134 同样地,在人类当中,若有人被尊为最上者,
若他行于非法,何况其余众人?
若国王不依法而行,举国皆陷于苦。注疏 1
135 牛群仓惶奔走时,领头牛笔直前行。
当领头的牛走正了路,所有的牛也都随之笔直而行。注疏 1
136 在人间也是如此:如果有那么一位被公认最上的人,
他若能行于正法,更不消说其余众人,
若国王能依法而行,举国上下便得安乐而住。巴利 注疏 1
Gavaṃ ce taramānānaṃ, jimhaṃ gacchati puṅgavo; Sabbā tā jimhaṃ gacchanti , nette jimhaṃ gate sati. Evameva manussesu, yo hoti seṭṭhasammato; So ce adhammaṃ carati, pageva itarā pajā; Sabbaṃ raṭṭhaṃ dukhaṃ seti, rājā ce hoti adhammiko. Gavaṃ ce taramānānaṃ, ujuṃ gacchati puṅgavo; Sabbā gāvī ujuṃ yanti , nette ujuṃ gate sati. Evameva manussesu, yo hoti seṭṭhasammato; So sace dhammaṃ carati, pageva itarā pajā; Sabbaṃ raṭṭhaṃ sukhaṃ seti, rājā ce hoti dhammikoti.
三三五 豺狼本生经(四-四-五)巴利
335. Jambukajātakaṃ (4-4-5)
137 身躯高大如梵天,獠牙锋利的豺狼,
你并未生在那种能擒获大象的族姓之中。注疏 1
138 并非雄狮,却怀着狮子的骄慢,自我伪装;
犹如豺狼扑向大象,却伏地悲嚎。注疏 1
139 那享有盛名的最上者,具足圆满之蕴、具大威力者;
未衡量自己的体力与禀赋,这豺狼便瘫倒在地,被象击倒。注疏 1
140 在此,若有人先衡量自身,明了自己所有的力气与能力而行事;
他以吟诵、密语与善说,那圆熟者便赢得广大成就。巴利 注疏 1
Brahā pavaḍḍhakāyo so, dīghadāṭho ca jambuka; Na tvaṃ tattha kule jāto, yattha gaṇhanti kuñjaraṃ. Asīho sīhamānena, yo attānaṃ vikubbati; Kotthūva gajamāsajja, seti bhūmyā anutthunaṃ. Yasassino uttamapuggalassa, sañjātakhandhassa mahabbalassa; Asamekkhiya thāmabalūpapattiṃ, sa seti nāgena hatoyaṃ jambuko. Yo cīdha kammaṃ kurute pamāya, thāmabbalaṃ attani saṃviditvā; Jappena mantena subhāsitena, parikkhavā so vipulaṃ jinātīti.
第三三六 婆罗诃闼多本生 (4-4-6)巴利
336. Brahāchattajātakaṃ (4-4-6)
141 你口口声声说着“草、草”,是谁为你取来了草?
你究竟有什么事需要用草,才只一味地说着草?注疏 1
142 梵行者婆罗诃闼多来到此处,他博学多闻。巴利 注疏 1
Tiṇaṃ tiṇanti lapasi, ko nu te tiṇamāhari; Kiṃ nu te tiṇakiccatthi, tiṇameva pabhāsasi. Idhāgamā brahmacārī, brahā chatto bahussuto;
第二 瓦纳罗哈品巴利
2. Vaṇṇārohavaggo
143 的确,这便是应行之事:以微少而欲求广多。
属于自己的一切,他全然执取;而对草芥,却无有所取。注疏 1
144 具戒者不刻意造作,愚人却矫饰戒行。
戒行无常即是恶戒,那样的智慧又有何用?巴利 注疏 1
So me sabbaṃ samādāya, tiṇaṃ nikkhippa gacchati. Evetaṃ hoti kattabbaṃ, appena bahumicchatā; Sabbaṃ sakassa ādānaṃ, anādānaṃ tiṇassa ca. ( ) Sīlavanto na kubbanti, bālo sīlāni kubbati; Aniccasīlaṃ dussīlyaṃ , kiṃ paṇḍiccaṃ karissatīti.
第三三七 凳子本生(四-四-七)巴利
337. Pīṭhajātakaṃ (4-4-7)
145 我们未给您座位,也未供给饮水与食物。
梵行者,请原谅我,我已见到这过失。注疏 1
146 我不执著,也不恼怒,于我亦无任何不喜爱的事物。
那时我心中生起这样的念头:这必定是此家族的家法。注疏 1
147 这便是我们族中代代相承的规矩,从父祖以来,恒常如此:
座席、饮水与洗足水,这一切我们皆悉恭敬备办。注疏 1
148 这是我们家族的传统,自父亲、祖父以来,一贯如此。
我们总是恭敬地承事,犹如对待最尊贵的亲人一般。巴利 注疏 1
Na te pīṭhamadāyimhā , na pānaṃ napi bhojanaṃ; Brahmacāri khamassu me, etaṃ passāmi accayaṃ. Nevābhisajjāmi na cāpi kuppe, na cāpi me appiyamāsi kiñci; Athopi me āsi manovitakko, etādiso nūna kulassa dhammo. Esasmākaṃ kule dhammo, pitupitāmaho sadā; Āsanaṃ udakaṃ pajjaṃ, sabbetaṃ nipadāmase. Esasmākaṃ kule dhammo, pitupitāmaho sadā; Sakkaccaṃ upatiṭṭhāma, uttamaṃ viya ñātakanti.
三三八 麸本生 (4-4-8)巴利
338. Thusajātakaṃ (4-4-8)
149 麸糠,老鼠固然熟知;精米,它们也认得。
它们舍离种种麸糠,只拣精米来吃。注疏 1
150 那些在林中密谋的话语,那些在村中窃窃私语,
那些“如是如是”“这般这般”的言谈,我也尽皆了知。注疏 1
151 据说,那如法而生的儿子,父亲竟是一只猴子;
他年纪虽幼,性情却温和,能用牙齿咬取果实。注疏 1
152 你匍匐爬行于此,犹如独眼山羊在芥子丛中。
那躺在下方的,我也已经了知。巴利 注疏 1
Viditaṃ thusaṃ undurānaṃ , viditaṃ pana taṇḍulaṃ; Thusaṃ thusaṃ vivajjetvā, taṇḍulaṃ pana khādare. Yā mantanā araññasmiṃ, yā ca gāme nikaṇṇikā; Yañcetaṃ iti cīti ca, etampi viditaṃ mayā. Dhammena kira jātassa, pitā puttassa makkaṭo; Daharasseva santassa, dantehi phalamacchidā. Yametaṃ parisappasi , ajakāṇova sāsape; Yopāyaṃ heṭṭhato seti , etampi viditaṃ mayāti.
三三九 波韦鲁本生巴利
339. Bāverujātakaṃ (4-4-9)
153 因不见那具冠翎、鸣声曼妙的孔雀
人们便在那地方以肉与果供养了乌鸦。注疏 1
154 然而,当那只音声具足的孔雀回到波婆城时,
于是,利养与恭敬便从乌鸦身上消失了。注疏 1
155 只要那带来光明的佛陀、法王尚未出现,
众人便广作供养,礼敬众多沙门与婆罗门。注疏 1
156 当那位音声具足妙味的佛陀宣说正法时,外道所得的利养恭敬便消失无余。
那时,外道的利养与恭敬便随之消散了。巴利 注疏 1
Adassanena morassa, sikhino mañjubhāṇino; Kākaṃ tattha apūjesuṃ, maṃsena ca phalena ca. Yadā ca sarasampanno, moro bāverumāgamā; Atha lābho ca sakkāro, vāyasassa ahāyatha. Yāva nuppajjatī buddho, dhammarājā pabhaṅkaro; Tāva aññe apūjesuṃ, puthū samaṇabrāhmaṇe. Yadā ca sarasampanno, buddho dhammaṃ adesayi; Atha lābho ca sakkāro, titthiyānaṃ ahāyathāti.
340. 威萨亚本生 (4-4-10)巴利
340. Visayhajātakaṃ (4-4-10)
157 昔日,威萨亚,你曾慷慨布施。然而,对于布施的你而言,那些财物终有灭尽之法。
倘若你自此之后不再行布施,那么当你安住于知足时,那些财富便会留存下来。注疏 1
158 千眼者啊,人们说:以非圣者的方式对待圣者,甚至以极其鄙劣的方式对待他,也是不应当的。
帝释天啊,切莫为了财物而舍弃信仰。注疏 1
159 前车所行之路,后车便随之而行。
古昔所立之规,帝释天,你但依此而行便是。注疏 1
160 若有,我们便行布施;若无,又能以何物施与?
纵使处此境地,我们依然布施,切莫于布施生放逸。巴利 注疏 1
Adāsi dānāni pure visayha, dadato ca te khayadhammo ahosi; Ito paraṃ ce na dadeyya dānaṃ, tiṭṭheyyuṃ te saṃyamantassa bhogā. Anariyamariyena sahassanetta, suduggatenāpi akiccamāhu; Mā vo dhanaṃ taṃ ahu devarāja , yaṃ bhogahetu vijahemu saddhaṃ. Yena eko ratho yāti, yāti tenāparo ratho; Porāṇaṃ nihitaṃ vattaṃ, vattataññeva vāsava. Yadi hessati dassāma, asante kiṃ dadāmase; Evaṃbhūtāpi dassāma, mā dānaṃ pamadamhaseti.
吉塔瓦拉,你光照得太迟了,车乘之主,林间的路曲折难行;
以上十则为:阎浮、草食、胜座、米、孔雀、威萨亚。巴利
Ativelapabhāsati jītavaro, vanamajjha rathesabha jimhagamo; Atha jambu tiṇāsanapīṭhavaraṃ, atha taṇḍula mora visayha dasāti.
第五 小拘那罗品巴利
5. Cūḷakuṇālavaggo
三四一 康达利本生(四-五-一)巴利
341. Kaṇḍarījātakaṃ (4-5-1)
161 那些以男子为欢、心意纷杂而无有约束的女子;
纵使她处处皆不令人欢喜,也不可信任,因为女人犹如渡口浅滩。注疏 1
162 一旦见到那些迦达利紧那罗,所有女子便不再乐于家中。
妻子舍弃了那样的丈夫,看上一个跛脚的男人。注疏 1
163 而极度耽欲的巴克王与婆和利卡王,他们的妻子
竟与地行者私通;哪个女人不会背弃他,另寻他人呢?注疏 1
164 宾耆耶尼是一切世间主的梵授王的爱妃,
她又私通于依地而行者;然而那个渴求欲乐的女人,也未能得到他。巴利 注疏 1
Narānamārāmakarāsu nārisu, anekacittāsu aniggahāsu ca; Sabbattha nāpītikarāpi ce siyā , na vissase titthasamā hi nāriyo. Yaṃ ve disvā kaṇḍarīkinnarānaṃ , sabbitthiyo na ramanti agāre; Taṃ tādisaṃ maccaṃ cajitvā bhariyā, aññaṃ disvā purisaṃ pīṭhasappiṃ. Bakassa ca bāvarikassa rañño, accantakāmānugatassa bhariyā; Avācarī paṭṭhavasānugassa , kaṃ vāpi itthī nāticare tadaññaṃ. Piṅgiyānī sabbalokissarassa, rañño piyā brahmadattassa bhariyā; Avācarī paṭṭhavasānugassa, taṃ vāpi sā nājjhagā kāmakāminīti.
三四二 猴子本生(四·五·二)巴利
342. Vānarajātakaṃ (4-5-2)
165 我终于得以从水中救起自身,登上干地。
从今往后,我再也不会受你支配,水中所生者。注疏 1
166 这些芒果、阎浮果与面包果,于我而言已足够。
至于海之彼岸的那些,我的乌昙跋罗果才更殊胜。注疏 1
167 若有人于已然现起之义利,不能迅速了悟,
他随顺敌意,事后却又追悔。注疏 1
168 而若有人,对已发生的事能迅速了悟,
他便能从敌人的逼迫中解脱,事后亦不追悔。巴利 注疏 1
Asakkhiṃ vata attānaṃ, uddhātuṃ udakā thalaṃ; Na dānāhaṃ puna tuyhaṃ, vasaṃ gacchāmi vārija. Alametehi ambehi, jambūhi panasehi ca; Yāni pāraṃ samuddassa, varaṃ mayhaṃ udumbaro. Yo ca uppatitaṃ atthaṃ, na khippamanubujjhati; Amittavasamanveti , pacchā ca anutappati. Yo ca uppatitaṃ atthaṃ, khippameva nibodhati; Muccate sattusambādhā, na ca pacchānutappatīti.
343. 昆提尼本生(4-5-3)巴利
343. Kuntinījātakaṃ (4-5-3)
169 我们曾安住于您的殿堂,恒常受恭敬与供养;
如今你既已做出此事,罢了,大王,我走了。注疏 1
170 若有人对已做之事施以报复,对恶行还以恶行,
如此,那仇恨便会止息;停下吧,贡蒂尼,莫再过来。注疏 1
171 对于已做之事与做此事的人,友谊便无法再弥合,
我心不能认同,车乘之主,你只管离去吧。注疏 1
172 对于已做之事与做此事的人,友谊则可重新弥合,
这是智者所能为,而非愚者所能行;停住吧,贡蒂尼,不要再上前了。巴利 注疏 1
Avasimha tavāgāre, niccaṃ sakkatapūjitā; Tvameva dānimakari, handa rāja vajāmahaṃ. Yo ve kate paṭikate, kibbise paṭikibbise; Evaṃ taṃ sammatī veraṃ, vasa kuntini māgamā. Na katassa ca kattā ca, metti sandhīyate puna; Hadayaṃ nānujānāti, gacchaññeva rathesabha. Katassa ceva kattā ca, metti sandhīyate puna; Dhīrānaṃ no ca bālānaṃ, vasa kuntini māgamāti.
三四四 芒果本生 (4-5-4)巴利
344. Ambajātakaṃ (4-5-4)
173 以秽垢装扮自身者,必为铁钳所痛恼。
愿那偷你芒果的女子,任他摆布。注疏 1
174 或二十、二十五,乃至未满三十之龄。
愿那偷你芒果的女子,莫要觅得那样的丈夫。注疏 1
175 愿那幽会的女人,独自踏上漫漫远途。
愿那偷你芒果的女子,在相约之处不见其夫。注疏 1
176 你盛装华服,佩戴花环,遍涂旃檀香膏;
你独自卧于床榻,你这偷摘芒果的女人。巴利 注疏 1
Yo nīliyaṃ maṇḍayati, saṇḍāsena vihaññati; Tassa sā vasamanvetu, yā te ambe avāhari. Vīsaṃ vā pañcavīsaṃ vā, ūnatiṃsaṃ va jātiyā; Tādisā pati mā laddhā , yā te ambe avāhari. Dīghaṃ gacchatu addhānaṃ, ekikā abhisārikā; Saṅkete pati mā adda , yā te ambe avāhari. Alaṅkatā suvasanā, mālinī candanussadā; Ekikā sayane setu, yā te ambe avāharīti.
第三四五·象腹本生(四-五-五)巴利
345. Gajakumbhajātakaṃ (4-5-5)
177 大火焚烧树林,火焰拖曳着黑烟;
你为何这般昏沉,举动如此迟缓?注疏 1
178 树洞遍布,地上的坑洼也不少;
若我们不能避开这些,那便是我们命终之时。注疏 1
179 应缓慢时却急躁,该迅速时反拖延;
他恰似踩着干枯的叶子,损害了自己的利益。注疏 1
180 能在应当徐缓时徐缓,在应当迅捷时迅捷而行;
犹如月亮分判夜色,他的义利得以圆满达成。巴利 注疏 1
Vanaṃ yadaggi dahati, pāvako kaṇhavattanī; Kathaṃ karosi pacalaka, evaṃ dandhaparakkamo. Bahūni rukkhachiddāni, pathabyā vivarāni ca; Tāni ce nābhisambhoma, hoti no kālapariyāyo. Yo dandhakāle tarati, taraṇīye ca dandhati; Sukkhapaṇṇaṃva akkamma, atthaṃ bhañjati attano. Yo dandhakāle dandheti, taraṇīye ca tārayi; Sasīva rattiṃ vibhajaṃ, tassattho paripūratīti.
346. 《凯萨瓦本生》(4-5-6)巴利
346. Kesavajātakaṃ (4-5-6)
181 他舍弃了人间的王位,以及一切圆满的欲乐享受;
世尊凯西,为何乐于安居在劫婆的林野之中?注疏 1
182 那里有甜美怡人、令人心喜的树木;
劫婆的善语,那罗陀啊,令我欢喜。注疏 1
183 我食上等米饭,佐以清净的肉汁;
这样粗糙无盐的黍稷粗粮,怎能令他们满足?注疏 1
184 或可口,或难咽,或量少,或众多;
于可信处方受食,信赖方为至上味。巴利 注疏 1
Manussindaṃ jahitvāna, sabbakāmasamiddhinaṃ; Kathaṃ nu bhagavā kesī, kappassa ramati assame . Sādūnī ramaṇīyāni, santi vakkhā manoramā; Subhāsitāni kappassa, nārada ramayanti maṃ. Sālīnaṃ odanaṃ bhuñje, suciṃ maṃsūpasecanaṃ; Kathaṃ sāmākanīvāraṃ, aloṇaṃ chādayanti taṃ. Sāduṃ vā yadi vāsāduṃ, appaṃ vā yadi vā bahuṃ; Vissattho yattha bhuñjeyya, vissāsaparamā rasāti.
三四七 铁斧本生巴利
347. Ayakūṭajātakaṃ (4-5-7)
185 你手执那纯铁铸就、极其沉重的巨斧,安立于虚空之中;
你是为守护我而受命前来,抑或蓄意欲加害于我?注疏 1
186 我是罗刹王的使者,奉命前来取你性命。
然而天王帝释天护佑着你,因此我不劈开你的头颅。注疏 1
187 如果那位天王——诸神之主、摩伽婆、须阇的丈夫——护佑着我,
即使所有毕舍遮鬼齐声嚎叫,我也不会惧怕这罗刹女的族类。注疏 1
188 就让鸠槃荼鬼们放声哭泣,让一切食尘小鬼都去嘶吼吧,
毕舍遮根本不配交战,这般恫吓委实太过巨大了。巴利 注疏 1
Sabbāyasaṃ kūṭamatippamāṇaṃ, paggayha yo tiṭṭhasi antalikkhe; Rakkhāya me tvaṃ vihito nusajja, udāhu me cetayase vadhāya. Dūto ahaṃ rājidha rakkhasānaṃ, vadhāya tuyhaṃ pahitohamasmi; Indo ca taṃ rakkhati devarājā, tenuttamaṅgaṃ na te phālayāmi. Sace ca maṃ rakkhati devarājā, devānamindo maghavā sujampati; Kāmaṃ pisācā vinadantu sabbe, na santase rakkhasiyā pajāya. Kāmaṃ kandantu kumbhaṇḍā, sabbe paṃsupisācakā; Nālaṃ pisācā yuddhāya, mahatī sā vibhiṃsikāti .
三四八 森林本生(4-5-8)巴利
348. Araññajātakaṃ (4-5-8)
189 从林野来到村落后,我当持何等戒、修何等行?
朋友,请告诉我:什么样的人值得我亲近?注疏 1
190 朋友,他能令你生起信赖,又能承载你的信赖,
善于倾听、堪于安忍——离开此处后,你当去亲近这样的人。注疏 1
191 他的身、语、意皆无恶行。
应如依止胸膛一般,亲近他;从此离去后,便往他处。注疏 1
192 心如姜黄染料般善变,意如猿猴般躁动,这样的人却佯装离欲。
这样的人,孩子,切莫亲近,即使他并非人类。巴利 注疏 1
Araññā gāmamāgamma, kiṃsīlaṃ kiṃvataṃ ahaṃ; Purisaṃ tāta seveyyaṃ, taṃ me akkhāhi pucchito. Yo taṃ vissāsaye tāta, vissāsañca khameyya te; Sussūsī ca titikkhī ca, taṃ bhajehi ito gato. Yassa kāyena vācāya, manasā natthi dukkaṭaṃ; Urasīva patiṭṭhāya, taṃ bhajehi ito gato. Haliddirāgaṃ kapicittaṃ, purisaṃ rāgavirāginaṃ; Tādisaṃ tāta mā sevi, nimmanussampi ce siyāti.
三四九 破僧本生(4-5-9)巴利
349. Sandhibhedajātakaṃ (4-5-9)
193 他对女人毫无沙门的操守,对食物也全无节制,御者啊。
请看这分裂僧团的人,算计得可真是“周全”!
194 犹如利剑在肉中翻搅,离间的话语也是如此翻转。
在那些本该是牛王与狮子的地方,卑劣的鹿却在吞噬。
195 车夫啊,你所见的这个人,正躺卧在这样的卧处。
若有人听信那离间者、谗谤者的言语,
196 那些人安享快乐,犹如已生天界的人一般。
车夫啊,那些人对于离间者的言语,不会听信。巴利
Neva itthīsu sāmaññaṃ, nāpi bhakkhesu sārathi; Athassa sandhibhedassa, passa yāva sucintitaṃ. Asi tikkhova maṃsamhi, pesuññaṃ parivattati; Yatthūsabhañca sīhañca, bhakkhayanti migādhamā. Imaṃ so sayanaṃ seti, yamimaṃ passasi sārathi; Yo vācaṃ sandhibhedassa, pisuṇassa nibodhati. Te janā sukhamedhanti, narā saggagatāriva; Ye vācaṃ sandhibhedassa, nāvabodhanti sārathīti.
三五〇 天神问本生(四-五-一〇)巴利
350. Devatāpañhajātakaṃ (4-5-10)
197 他用手打,用脚踢,又掌掴他的脸;
他反倒成为国王所喜爱的人,你为何这样看?
198 随意辱骂他,却又盼着他来近前;
此人深得国王喜爱,你以为这是由于什么呢?
199 以不实之事诽谤,用虚假之言中伤他;
他确为国王所喜爱,你为何这般看待?
200 他取走食物与饮品,以及衣物与卧具;
大王,他们分明是攫取他人供养之人,却正是您所喜爱的。
你认为此事因何而起呢?巴利
Hanti hatthehi pādehi, mukhañca parisumbhati; Sa ve rāja piyo hoti, kaṃ tena tvābhipassasi . Akkosati yathākāmaṃ, āgamañcassa icchati; Sa ve rāja piyo hoti, kaṃ tena tvābhipassasi. Abbhakkhāti abhūtena, alikenābhisāraye; Sa ve rāja piyo hoti, kaṃ tena tvābhipassasi. Haraṃ annañca pānañca, vatthasenāsanāni ca; Aññadatthuharā santā, te ve rāja piyā honti; Kaṃ tena tvābhipassasīti.
于众人中,无能者反成狮子王,复为靛青与火中之最胜者;
复次,那炼金师中最胜者,犹如车夫,于林中击杀十人。巴利
Narānaṃ asakkhivasimhavaro, nīliyamaggivarañca puna; Puna rasāyasakūṭavaro, tathārañña sārathi hanti dasāti.
4518 此是品目摄颂:巴利
Atha vagguddānaṃ –
羯陵伽国本生、阎浮树本生、毁坏小屋者本生、拘耆罗鸟本生;
此即善所开示之第五小金翅鸟品。巴利
Kāliṅgaṃ pucimandañca, kuṭidūsaka kokilā ; Cūḷakuṇālavaggo so, pañcamo suppakāsitoti.
摩尼耳环品巴利
1. Maṇikuṇḍalavaggo
第351则 摩尼耳环本生(5-1-1)巴利
351. Maṇikuṇḍalajātakaṃ (5-1-1)
1 他失去了车乘、摩尼耳环,同样也失去了儿女与妻子;
一切财富荡然无余,悲伤之时,你为何不感到悲伤?注疏 1
2 财富会先弃舍必死之人,或那必死之人会先弃舍财富;
财富本是无常,享有财富而贪著欲乐者,因此,在应当悲伤之时,我不悲伤。注疏 1
3 月亮升起、圆满、又消逝,太阳放光后便隐没而去;
我已了知含有敌意的世间法,因此在应当悲伤的时候,我不悲伤。注疏 1
4 在家者懈怠而耽着欲乐,非善;出家者不能自制,亦非善。
国王不审虑而行,非善;智者若有瞋怒,此亦非善。
5 刹帝利当深思而后行,治理国土者不可莽撞。
行事审慎的国王,声望与荣誉与日俱增。巴利
Jīno rathassaṃ maṇikuṇḍale ca, putte ca dāre ca tatheva jīno; Sabbesu bhogesu asesakesu , kasmā na santappasi sokakāle. Pubbeva maccaṃ vijahanti bhogā, macco vā te pubbataraṃ jahāti; Asassatā bhogino kāmakāmi, tasmā na socāmahaṃ sokakāle. Udeti āpūrati veti cando, atthaṃ tapetvāna paleti sūriyo; Viditā mayā sattuka lokadhammā, tasmā na socāmahaṃ sokakāle. Alaso gihī kāmabhogī na sādhu, asaññato pabbajito na sādhu; Rājā na sādhu anisammakārī, yo paṇḍito kodhano taṃ na sādhu. Nisamma khattiyo kayirā, nānisamma disampati; Nisammakārino rāja , yaso kitti ca vaḍḍhatīti.
第三五二 善生本生巴利
352. Sujātajātakaṃ (5-1-2)
6 何必这般匆忙地割下青草?
“吃啊!吃啊!”你唤着,对着一头已死的老牛。注疏 1
7 死牛岂能靠饮食再站立起来。
而你徒自空哭,恰如那迷昧之人。注疏 1
8 它的头、四肢与尾巴,分明仍在原处。
耳朵依旧如故,我却以为那牛能活过来。注疏 1
9 可你祖父的头颅与手脚,难道不也早已消失不见了吗?
你在泥像前哭泣,这不正是你自身的愚痴吗?注疏 1
10 实在啊,当我正在燃烧时,犹如酥油浇在火苗上;
如同以水洒熄,但愿熄灭这一切忧恼。注疏 1
11 他实已为我拔出那支插在心头的箭,
当我为忧伤所淹没时,是他为我拔除了对父亲的悲恸。注疏 1
12 如今我箭已拔出,离于忧伤,内心澄澈。
听了你这些话,年轻人,我不再忧伤,不再哭泣。注疏 1
13 具足智慧与悲悯的人,便会如此而行。
犹如善生令父亲脱离忧伤,他们也令人从忧伤中解脱。巴利 注疏 1
Kiṃ nu santaramānova, lāyitvā haritaṃ tiṇaṃ; Khāda khādāti lapasi, gatasattaṃ jaraggavaṃ. Na hi annena pānena, mato goṇo samuṭṭhahe; Tvañca tucchaṃ vilapasi, yathā taṃ dummatī tathā. Tatheva tiṭṭhati sīsaṃ, hatthapādā ca vāladhi; Sotā tatheva tiṭṭhanti , maññe goṇo samuṭṭhahe. Nevayyakassa sīsañca , hatthapādā ca dissare; Rudaṃ mattikathūpasmiṃ, nanu tvaññeva dummati. Ādittaṃ vata maṃ santaṃ, ghatasittaṃva pāvakaṃ; Vārinā viya osiñcaṃ , sabbaṃ nibbāpaye daraṃ. Abbahī vata me sallaṃ, yamāsi hadayassitaṃ ; Yo me sokaparetassa, pitu sokaṃ apānudi. Sohaṃ abbūḷhasallosmi, vītasoko anāvilo; Na socāmi na rodāmi, tava sutvāna māṇava. Evaṃ karonti sappaññā, ye honti anukampakā; Vinivattenti sokamhā, sujāto pitaraṃ yathāti.
第353则 毗那萨迦本生巴利
353. Venasākhajātakaṃ (5-1-3)
14 梵授王,此身之安稳、富足与安乐,皆非恒常。
危难临头时,切莫惘然失措,如同船破于大海中央。注疏 1
15 凡所造作,必见于自身。
行善者得善,作恶者得恶。
播下怎样的种子,便会收获怎样的果实。注疏 1
16 这便是导师彼时所说,正如巴拉沙利耶昔日所言。
你切莫造作恶行,以免日后为之追悔痛苦。注疏 1
17 他就是那位宾耆耶·维那萨可,我曾于此处消灭了一千位刹帝利。
我已装束齐整,遍身涂以檀香妙膏,而同样的痛苦却又返回到我身上。注疏 1
18 而莎玛,她肢体涂满檀香,恰似辣木的嫩枝一般挺拔。巴利 注疏 1
Nayidaṃ niccaṃ bhavitabbaṃ brahmadatta, khemaṃ subhikkhaṃ sukhatā ca kāye; Atthaccaye mā ahu sampamūḷho, bhinnaplavo sāgarasseva majjhe. Yāni karoti puriso, tāni attani passati; Kalyāṇakārī kalyāṇaṃ, pāpakārī ca pāpakaṃ; Yādisaṃ vapate bījaṃ, tādisaṃ harate phalaṃ. Idaṃ tadācariyavaco, pārāsariyo yadabravi; Mā su tvaṃ akari pāpaṃ, yaṃ tvaṃ pacchā kataṃ tape. Ayameva so piṅgiya venasākho, yamhi ghātayiṃ khattiyānaṃ sahassaṃ; Alaṅkate candanasārānulitte, tameva dukkhaṃ paccāgataṃ mamaṃ. Sāmā ca kho candanalittagattā , laṭṭhīva sobhañjanakassa uggatā;
未能见到乌跋莉,我就要这样死去了;对我而言,这将是比眼前的痛苦更深重的苦。巴利
Adisvā kālaṃ karissāmi ubbariṃ, taṃ me ito dukkhataraṃ bhavissatīti.
354. 蛇本生(5-1-4)巴利
354. Uragajātakaṃ (5-1-4)
19 犹如蛇蜕去旧皮,弃之而以己身离去。
同样,当此身已失功用,命终去世之时,亦应如是舍离。注疏 1
20 正在被火化的人,并不知道亲族为他悲泣。
因此,我不为此悲伤,他已去往他应往的归宿。注疏 1
21 他未受召唤而来此世间,未获允许而离此而去;
来如是,去亦如是,于此又有何可悲泣?注疏 1
22 正在被火化的人,并不知道亲族为他悲泣。
所以,我并不为此哀伤,他已去往他当去的归处。注疏 1
23 我若因哭泣而形销骨立,这样对我有什么利益呢?
徒然令亲戚、朋友与同伴更加忧愁不乐。注疏 1
24 正在被燃烧的人,并不知道亲人们的悲泣;
所以,我并不为此哀伤,他已去往他当去的归处。注疏 1
25 正如幼童追逐移动的月亮,边追边哭;
为逝者悲伤,正是如此徒劳。注疏 1
26 被火化者,不知亲人的哀泣;
因此我不为他悲伤,他已去到应往之处。注疏 1
27 犹如水罐破碎,便无法再复原;
为亡者悲伤的人,也正是这样,全然无别。注疏 1
28 正在为火所烧的人,不觉亲人的哀泣。
因此,我不为此悲伤,他已去往他应往的归宿。巴利 注疏 1
Uragova tacaṃ jiṇṇaṃ, hitvā gacchati saṃ tanuṃ; Evaṃ sarīre nibbhoge, pete kālaṅkate sati. Ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ; Tasmā etaṃ na socāmi, gato so tassa yā gati. Anavhito tato āgā, ananuññāto ito gato; Yathāgato tathā gato, tattha kā paridevanā. Ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ; Tasmā etaṃ na socāmi, gato so tassa yā gati. Sace rode kisā assaṃ, tassā me kiṃ phalaṃ siyā; Ñātimittasuhajjānaṃ , bhiyyo no aratī siyā. Ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ; Tasmā etaṃ na socāmi, gato so tassa yā gati. Yathāpi dārako candaṃ, gacchantamanurodati; Evaṃ sampadamevetaṃ, yo petamanusocati. Ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ; Tasmā etaṃ na socāmi, gato so tassa yā gati. Yathāpi udakakumbho, bhinno appaṭisandhiyo; Evaṃ sampadamevetaṃ, yo petamanusocati. Ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ; Tasmā etaṃ na socāmi, gato so tassa yā gatīti.
瓦罐本生(第三五五)巴利
355. Ghaṭajātakaṃ (5-1-5)
29 他人忧伤哭泣,他人泪流满面;
你面容安详明亮,瓦罐啊,为何你不忧伤?注疏 1
30 忧愁不能带回已逝去的,也无法带来未来的快乐;
因此,乌鸦啊,我无忧愁;忧愁本无伴侣。注疏 1
31 忧伤令人苍白消瘦,饮食也索然无味;
仇敌则心满意足,见中箭者痛苦辗转。注疏 1
32 无论是在村落或旷野,还是在低洼处或高平地;
它都找不到伫立着的我;我如此安住,见道稳固。注疏 1
33 若一个人内心不能独处而知足,一味贪求一切欲乐之味;
纵使拥有整个大地,也不能为他带来安乐。巴利 注疏 1
Aññe socanti rodanti, aññe assumukhā janā; Pasannamukhavaṇṇosi, kasmā ghaṭa na socasi. Nābbhatītaharo soko, nānāgatasukhāvaho; Tasmā dhaṅka na socāmi, natthi soke dutīyatā . Socaṃ paṇḍu kiso hoti, bhattañcassa na ruccati; Amittā sumanā honti, sallaviddhassa ruppato. Gāme vā yadi vāraññe, ninne vā yadi vā thale; Ṭhitaṃ maṃ nāgamissati, evaṃ diṭṭhapado ahaṃ. Yassattā nālamekova, sabbakāmarasāharo; Sabbāpi pathavī tassa, na sukhaṃ āvahissatīti.
356.《高兰迪亚本生经》(5-1-6)巴利
356. Koraṇḍiyajātakaṃ (5-1-6)
34 你独自在山林深谷,一次又一次举起石块,掷落而下;
你一再神色匆忙地奔走,高兰迪亚朋友,你在此究竟所为何事?注疏 1
35 我要把这大海环绕的大地,平整得如同手掌一般;
削开山脊与峰峦,令其崩散,我这才将石块投入深谷。注疏 1
36 这片大地,岂能仅凭一人双手便将它抹平;
我以为你只想征服这座山谷,科兰迪亚,可众生世界都要被你毁尽。注疏 1
37 若我独自一人,无法令大地平坦,
梵天啊,同样地,你也不能将这些执持种种异见的人,引归于一致。注疏 1
38 尊者,您以简略的方式为我阐明了此事,柯兰迪亚啊,正是如此。
正如人无法将大地弄成平坦,同样地,众生也不可能被强使一致。巴利 注疏 1
Eko araññe girikandarāyaṃ, paggayha paggayha silaṃ pavecchasi ; Punappunaṃ santaramānarūpo, koraṇḍiya ko nu tava yidhattho. Ahañhimaṃ sāgara sevitantaṃ, samaṃ karissāmi yathāpi pāṇi; Vikiriya sānūni ca pabbatāni ca, tasmā silaṃ dariyā pakkhipāmi. Nayimaṃ mahiṃ arahati pāṇikappaṃ, samaṃ manusso karaṇāya meko; Maññāmimaññeva dariṃ jigīsaṃ , koraṇḍiya hāhasi jīvalokaṃ. Sace ahaṃ bhūtadharaṃ na sakkā , samaṃ manusso karaṇāya meko; Evameva tvaṃ brahme ime manusse, nānādiṭṭhike nānayissasi te . Saṅkhittarūpena bhavaṃ mamatthaṃ, akkhāsi koraṇḍiya evametaṃ; Yathā na sakkā pathavī samāyaṃ, kattuṃ manussena tathā manussāti.
357. 鹌鹑本生 (5-1-7)巴利
357. Laṭukikajātakaṃ (5-1-7)
39 我礼敬您——六十岁的象王,林中的族群之主,声名远扬。
我以双翅向你合掌恳请:请勿杀害我这弱小鸟儿的幼雏。注疏 1
40 我礼敬您,独行的象王,栖居山林、以山野为行处的您。
我以双翅向你合掌恳请:请勿杀害我这弱小鸟儿的幼雏。注疏 1
41 我照样会踏碎你的孩子,你这鹌鹑。你如此弱小,又能奈我何?
纵有成百上千如我一般的人,我仅用左脚也能将他们悉数踏倒。注疏 1
42 并非一切事都能靠蛮力成就,因为蛮力正是愚人毁灭之因。
龙王啊,谁杀害了我这柔弱者的孩子,我必将祸患加诸于他。注疏 1
43 你看那乌鸦、鹌鹑、青蛙和黑苍蝇,
这些动物杀害了大象,看啊,这就是以怨报怨的结果。
因此,即使是对不可爱者,也不应怀有敌意。巴利 注疏 1
Vandāmi taṃ kuñjara saṭṭhihāyanaṃ, āraññakaṃ yūthapatiṃ yasassiṃ; Pakkhehi taṃ pañjalikaṃ karomi, mā me vadhī puttake dubbalāya. Vandāmi taṃ kuñjara ekacāriṃ, āraññakaṃ pabbatasānugocaraṃ; Pakkhehi taṃ pañjalikaṃ karomi, mā me vadhī puttake dubbalāya; Vamissāmi te laṭukike puttakāni, kiṃ me tuvaṃ kāhasi dubbalāsi; Sataṃ sahassānipi tādisīnaṃ, vāmena pādena papothayeyyaṃ. Na heva sabbattha balena kiccaṃ, balañhi bālassa vadhāya hoti; Karissāmi te nāgarājā anatthaṃ, yo me vadhī puttake dubbalāya. Kākañca passa laṭukikaṃ, maṇḍūkaṃ nīlamakkhikaṃ; Ete nāgaṃ aghātesuṃ, passa verassa verinaṃ; Tasmā hi veraṃ na kayirātha, appiyenapi kenacīti.
三五八·小法护本生巴利
358. Cūḷadhammapālajātakaṃ (5-1-8)
44 我正是那冒犯者、毁害众生之人,对具大威力的王犯下大罪者。
请释放这位法护,天神啊,请斩断我的双手。注疏 1
45 我才是那加害者,那摧残人民者,那对大王犯下大罪者。
请释放这位法护,天神啊,请斩断我的双脚。注疏 1
46 我才是那造恶者、祸害者,触怒了那位具大威德的王。
放了这位法护,天神啊,请砍下我的头颅吧。注疏 1
47 看来这位国王身边,确实没有尽心尽意的朋友与臣僚了。
他们竟无一人向国王谏言:‘莫害嫡亲骨肉。’注疏 1
48 看来这位国王,确实没有真心为他着想的亲族与挚友。
他们竟无一人向国王谏言:‘莫害亲生骨肉。’注疏 1
49 法护那涂满檀香精华的双臂,即将被斩断。
大地之嗣的大王啊,我的性命正遭到摧残。巴利 注疏 1
Ahameva dūsiyā bhūnahatā, rañño mahāpatāpassa; Etaṃ muñcatu dhammapālaṃ, hatthe me deva chedehi. Ahameva dūsiyā bhūnahatā, rañño mahāpatāpassa; Etaṃ muñcatu dhammapālaṃ, pāde me deva chedehi. Ahameva dūsiyā bhūnahatā, rañño mahāpatāpassa; Etaṃ muñcatu dhammapālaṃ, sīsaṃ me deva chedehi. Na hi nūnimassa rañño, mittāmaccā ca vijjare suhadā; Ye na vadanti rājānaṃ, mā ghātayi orasaṃ puttaṃ. Na hi nūnimassa rañño, ñātī mittā ca vijjare suhadā; Ye na vadanti rājānaṃ, mā ghātayi atrajaṃ puttaṃ. Candanasārānulittā , bāhā chijjanti dhammapālassa; Dāyādassa pathabyā, pāṇā me deva rujjhantīti.
359. 金鹿本生 (5-1-9)巴利
359. Suvaṇṇamigajātakaṃ (5-1-9)
50 展现勇猛吧,金足鹿,展现勇猛吧,大鹿!
割断这套索吧,我不愿独自在林中欢喜。注疏 1
51 我竭力挣扎,却无法脱身,只能急促地撞击地面。
那套索系得很牢,正割伤我的脚。注疏 1
52 猎人啊,铺上树叶,拔出你的剑。
请先取我性命,而后再杀那头大鹿。注疏 1
53 我不曾听闻,亦未曾亲见,有母鹿能作人语。
善女子,愿你得安乐,也愿这头大鹿得安乐。注疏 1
54 猎人,愿你如此欢喜,与诸亲眷同乐。
正如我今日,因见大鹿获得自由而欢喜。巴利
Vikkama re haripāda , vikkama re mahāmiga ; Chinda vārattikaṃ pāsaṃ, nāhaṃ ekā vane rame. Vikkamāmi na pāremi, bhūmiṃ sumbhāmi vegasā; Daḷho vārattiko pāso, pādaṃ me parikantati. Attharassu palāsāni, asiṃ nibbāha luddaka; Paṭhamaṃ maṃ vadhitvāna, hana pacchā mahāmigaṃ. Na me sutaṃ vā diṭṭhaṃ vā, bhāsantiṃ mānusiṃ migiṃ ; Tvañca bhadde sukhī hohi, eso cāpi mahāmigo. Evaṃ luddaka nandassu, saha sabbehi ñātibhi; Yathāhamajja nandāmi, muttaṃ disvā mahāmiganti.
360. 善喜本生 (5-1-10)巴利
360. Suyonandījātakaṃ (5-1-10)
55 提弥罗花的芬芳随风飘送,花丛中传来阵阵嗡鸣。
苏雍南蒂远在他方,贪图财利,不断折磨着我。注疏 1
56 你是如何渡过海洋的?又如何见到塞杜玛?
她与你,又是如何在诸天相会的?注疏 1
57 从俱卢咖咤出发的商队,为求财富远行而去;
船遭鳄鱼撞破,我凭一块木板漂渡而来。
58 她性情柔和温雅,身上常带旃檀的芳香。
巴答氏将菩提氏视如己出,悉心抚养。注疏 1
59 她以饮食、衣物、床具养育我。
她自身尚且目暗智昏——坦巴,你当如此了知。巴利 注疏 1
Vāti gandho timirānaṃ, kusamuddo ca ghosavā; Dūre ito suyonandī , tambakāmā tudanti maṃ. Kathaṃ samuddamatari, kathaṃ addakkhi sedumaṃ ; Kathaṃ tassā ca tuyhañca, ahu sagga samāgamo. Kurukacchā payātānaṃ, vāṇijānaṃ dhanesinaṃ; Makarehi abhidā nāvā, phalakenāhamaplaviṃ. Sā maṃ saṇhena mudunā, niccaṃ candanagandhinī; Aṅgena uddharī bhaddā, mātā puttaṃva orasaṃ. Sā maṃ annena pānena, vatthena sayanena ca; Attanāpi ca mandakkhī, evaṃ tamba vijānāhīti.
彼时,最胜佛陀犹如被拖曳的青草,又如破筏、似蛇、若水罐,
复如裂开的洞窟,再如残害生灵之象,最殊胜的鹿为其第十。巴利
Atha jinavaro haritaṃ tiṇako, atha bhinnaplavo uragova ghaṭo; Dariyā puna kuñjara bhūnahatā, migamuttamasaggavarena dasāti.
三六一·瓦纳罗哈本生 (5-2-1)巴利
361. Vaṇṇārohajātakaṃ (5-2-1)
60 论容色与出身,论力量与奋发,
须婆胡并不比我优胜,苏达陀,你如此说。注疏 1
61 以瓦纳罗哈的出身和精进力而论,
你说苏达陀并不比我更胜,须婆胡。注疏 1
62 朋友须婆胡,你竟对如此生活的我说出这般恶语;
那么,我不再愿与你共住了。注疏 1
63 若人轻信他人的话语,不加审察便全盘接受,
此人迅即失去朋友,且会招来许多敌意。注疏 1
64 若有人总是小心戒备,疑惧分裂,只紧盯你的过失——这般的人不配称为朋友。
唯有那让你如孩子依在父亲的胸膛般安稳休息之人,才是真正的朋友,不为他人所离间。巴利 注疏 1
Vaṇṇārohena jātiyā, balanikkamanena ca; Subāhu na mayā seyyo, sudāṭha iti bhāsasi. Vaṇṇārohena jātiyā, balanikkamanena ca; Sudāṭho na mayā seyyo, subāhu iti bhāsasi. Evaṃ ce maṃ viharantaṃ, subāhu samma dubbhasi; Na dānāhaṃ tayā saddhiṃ, saṃvāsamabhirocaye. Yo paresaṃ vacanāni, saddaheyya yathātathaṃ; Khippaṃ bhijjetha mittasmiṃ, verañca pasave bahuṃ. Na so mitto yo sadā appamatto, bhedāsaṅkī randhamevānupassī; Yasmiñca setī urasīva putto, sa ve mitto yo abhejjo parehīti.
戒德审察本生巴利
362. Sīlavīmaṃsajātakaṃ (5-2-2)
65 戒与学问,何者更胜?我于此曾生疑惑。
戒确实胜于学问,对此我再无疑惑。注疏 1
66 出身与容貌皆为空虚,唯有戒行方为至上。
不具足戒者,虽有多闻亦无实义。注疏 1
67 刹帝利若住于非法,吠舍若依止非法,
在此世间舍弃了这两者,便会投生于恶趣。注疏 1
68 刹帝利、婆罗门、吠舍,以及首陀罗、旃陀罗、补羯娑;
在此世间如法行持之后,便会同样地投生于天界。
69 并非凭吠陀能得善趣,不凭出身,亦不凭亲族;
唯有自己清净无染的戒行,能令来生获得安乐。巴利 注疏 1
Sīlaṃ seyyo sutaṃ seyyo, iti me saṃsayo ahu; Sīlameva sutā seyyo, iti me natthi saṃsayo. Moghā jāti ca vaṇṇo ca, sīlameva kiruttamaṃ; Sīlena anupetassa, sutenattho na vijjati. Khattiyo ca adhammaṭṭho, vesso cādhammanissito; Te pariccajjubho loke, upapajjanti duggatiṃ. Khattiyā brāhmaṇā vessā, suddā caṇḍālapukkusā; Idha dhammaṃ caritvāna, bhavanti tidive samā. Na vedā samparāyāya, na jāti nāpi bandhavā; Sakañca sīlaṃ saṃsuddhaṃ, samparāyāya sukhāya cāti .
363. 惭本生(5-2-3)巴利
363. Hirijātakaṃ (5-2-3)
70 舍断了惭耻、内心怀着厌恶,却说“我是你的人”;
不亲近善行之人,应当知道:“他并非我的人。”注疏 1
71 行何事,便说何事;不行何事,便不言之。
只说不做之人,智者能彻底了知。注疏 1
72 那种时时警觉、忧虑决裂、唯见他人过失的人,不是朋友;
让你如同儿子安卧于父亲胸口般安然的人,那才是他人无法离间的真正朋友。注疏 1
73 这是能生喜悦之处,是赢得赞叹的安乐;
他修习果报的功德,肩负起为人的责任。注疏 1
74 品尝了独处之味,也品尝了寂静之味;
他清净无垢,远离诸恶;他们啜饮法喜之味。巴利 注疏 1
Hiriṃ tarantaṃ vijigucchamānaṃ, tavāhamasmī iti bhāsamānaṃ; Seyyāni kammāni anādiyantaṃ, neso mamanti iti naṃ vijaññā. Yañhi kayirā tañhi vade, yaṃ na kayirā na taṃ vade; Akarontaṃ bhāsamānaṃ, parijānanti paṇḍitā. Na so mitto yo sadā appamatto, bhedāsaṅkī randhamevānupassī; Yasmiñca setī urasīva putto, sa ve mitto yo abhejjo parehi. Pāmojjakaraṇaṃ ṭhānaṃ, pasaṃsāvahanaṃ sukhaṃ; Phalānisaṃso bhāveti, vahanto porisaṃ dhuraṃ. Pavivekarasaṃ pitvā, rasaṃ upasamassa ca; Niddaro hoti nippāpo, dhammappītirasaṃ pivanti.
三六四 萤火虫本生巴利
364. Khajjopanakajātakaṃ (5-2-4)
75 身在光明之中,是谁还四处奔走寻觅火?
夜里见了萤火虫,便以为是火。注疏 1
76 他便取来干牛粪末与草叶,用力钻磨;
以颠倒的认知,终究无法点燃。注疏 1
77 同样地,若以不正确的方法,鹿也无法获得利益;
如同由牛角处挤乳,那里本无乳汁可得。注疏 1
78 青年们以种种方便,成就利益;
以压制敌人,以扶持朋友,注疏 1
79 以取得统帅之位,以依循亲信的引导;
大地的守护者们,安住在这承载万物的大地上,也为大地所承载。巴利 注疏 1
Ko nu santamhi pajjote, aggipariyesanaṃ caraṃ; Addakkhi ratti khajjotaṃ, jātavedaṃ amaññatha. Svassa gomayacuṇṇāni, abhimatthaṃ tiṇāni ca; Viparītāya saññāya, nāsakkhi pajjaletave. Evampi anupāyena, atthaṃ na labhate migo ; Visāṇato gavaṃ dohaṃ, yattha khīraṃ na vindati. Vividhehi upāyehi, atthaṃ papponti māṇavā; Niggahena amittānaṃ, mittānaṃ paggahena ca. Senāmokkhapalābhena , vallabhānaṃ nayena ca; Jagatiṃ jagatipālā, āvasanti vasundharanti.
365. 蛇管本生(5-2-5)巴利
365. Ahituṇḍikajātakaṃ (5-2-5)
80 朋友啊,面若祥云之人,我是个赌徒,已在骰戏中一败涂地;
请取来芒果吧,让我们分享你所精进取得的果实。注疏 1
81 朋友啊,你对我所说的,实在是不实之言,你这是以虚妄之辞在称赞我。
你在何处听闻,又在何处见过,有只猴子名叫“美面容”?注疏 1
82 直至今日,那件事仍在我心里:你这捕蛇者,那时你……
你进入粮店后,醉意醺然地殴打了饥饿的我。注疏 1
83 想起那段痛苦的遭遇,纵使给我王位,我也不愿再经历;
纵使有人来求,我也决不会给予,因为我已被恐惧所震慑;注疏 1
84 若能了知此人出身良家,在胎中便已知足、不怀悭吝;
因此,智者应与这样的人结交为友。巴利 注疏 1
Dhuttomhi samma sumukha, jūte akkhaparājito; Harehi ambapakkāni, vīriyaṃ te bhakkhayāmase. Alikaṃ vata maṃ samma, abhūtena pasaṃsasi; Ko te suto vā diṭṭho vā, sumukho nāma makkaṭo. Ajjāpi me taṃ manasi , yaṃ maṃ tvaṃ ahituṇḍika; Dhaññāpaṇaṃ pavisitvā, matto chātaṃ hanāsi maṃ. Tāhaṃ saraṃ dukkhaseyyaṃ, api rajjampi kāraye; Nevāhaṃ yācito dajjaṃ, tathā hi bhayatajjito. Yañca jaññā kule jātaṃ, gabbhe tittaṃ amacchariṃ; Tena sakhiñca mittañca, dhīro sandhātumarahatīti.
三六六·黑蜂本生(五·二·六)巴利
366. Gumbiyajātakaṃ (5-2-6)
85 色如蜜,味如蜜,香如蜜,实为毒药。
黑蜂在林中寻食,布下了毒。注疏 1
86 那些以为是蜜而吞下那毒的人……
对他们而言,那极为惨烈,死亡由此而至。注疏 1
87 而那些善于审察的人,便避开了那毒药;
他们身处病者中而得安乐,在燃烧者中清凉寂止。注疏 1
88 同样地,在人们之中,诸欲乐如同毒药,被巧妙地安设其中;
这是诱饵,是束缚,是潜藏在洞穴中的死亡猎手。注疏 1
89 同样地,对于这些欲乐,有病的人却像侍女般侍奉它们;
恒常远离执著者,已超越世间系缚。巴利 注疏 1
Madhuvaṇṇaṃ madhurasaṃ, madhugandhaṃ visaṃ ahu; Gumbiyo ghāsamesāno, araññe odahī visaṃ. Madhu iti maññamānā , ye taṃ visamakhādisuṃ ; Tesaṃ taṃ kaṭukaṃ āsi, maraṇaṃ tenupāgamuṃ. Ye ca kho paṭisaṅkhāya, visaṃ taṃ parivajjayuṃ; Te āturesu sukhitā, ḍayhamānesu nibbutā. Evameva manussesu, visaṃ kāmā samohitā; Āmisaṃ bandhanañcetaṃ, maccuveso guhāsayo. Evameva ime kāme, āturā paricārike ; Ye sadā parivajjenti, saṅgaṃ loke upaccagunti.
367. 萨利耶本生(5-2-7)巴利
367. Sāḷiyajātakaṃ (5-2-7)
90 他握住那根萨利耶嫩枝,却抓住了一条黑蛇;
他便被那条蛇所咬,这位行邪恶教法者因而丧命。注疏 1
91 若有人图谋杀害那既不害他、又是大士的人。
如此,他便倒卧在地,正如这人被杀一般。注疏 1
92 若有人欲杀害那从不杀生、无加害之人;
如此,他便倒卧在地,正如这人被杀一般。注疏 1
93 如同有人逆风扬起一把尘土,
那尘土便会反过来落在他自己身上。这作恶之人,正是如此自取毁灭。注疏 1
94 若有人对一位清净无垢、毫无过患的人起恶念,
那恶行终归愚人自身,犹如细尘,逆风抛撒,还落己身。巴利 注疏 1
Yvāyaṃ sāḷiya chāpoti, kaṇhasappaṃ agāhayi; Tena sappenayaṃ daṭṭho, hato pāpānusāsako. Ahantāra mahantāraṃ, yo naro hantumicchati; Evaṃ so nihato seti, yathāyaṃ puriso hato. Ahantāra maghātentaṃ, yo naro hantumicchati; Evaṃ so nihato seti, yathāyaṃ puriso hato. Yathā paṃsumuṭṭhiṃ puriso, paṭivātaṃ paṭikkhipe; Tameva so rajo hanti, tathāyaṃ puriso hato. Yo appaduṭṭhassa narassa dussati, suddhassa posassa anaṅgaṇassa; Tameva bālaṃ pacceti pāpaṃ, sukhumo rajo paṭivātaṃva khittoti.
368. 多伽罗萨拉本生 (5-2-8)巴利
368. Tacasārajātakaṃ (5-2-8)
95 你们已落入敌人手中,又被多伽罗萨拉草牢牢捆缚;
然而你们容光澄净,神色安详,为何全无悲戚?注疏 1
96 依靠悲伤,依靠哭泣,终究得不到丝毫利益;
敌人见到他愁苦悲伤,便心生欢喜。注疏 1
97 然而,智者逢遇灾难时,因为了知如何抉择真舍利益,绝不动摇;
对手看见他昔日面容毫无改变,自己便陷入痛苦。注疏 1
98 或以恳请、咒语、善言,或以赠礼、传统;
无论在何处以何方式能得利益,即应于彼处以彼方式精勤努力。注疏 1
99 倘若了知此利益,无论是我或他人,皆不可得;
应无忧地安忍,心自思惟:“此业如此坚固,如今我又能何为?”巴利 注疏 1
Amittahatthatthagatā , tacasārasamappitā; Pasannamukhavaṇṇāttha, kasmā tumhe na socatha. Na socanāya paridevanāya, atthova labbho api appakopi; Socantamenaṃ dukhitaṃ viditvā, paccatthikā attamanā bhavanti. Yato ca kho paṇḍito āpadāsu, na vedhatī atthavinicchayaññū; Paccatthikāssa dukhitā bhavanti, disvā mukhaṃ avikāraṃ purāṇaṃ. Jappena mantena subhāsitena, anuppadānena paveṇiyā vā; Yathā yathā yattha labhetha atthaṃ, tathā tathā tattha parakkameyya. Yato ca jāneyya alabbhaneyyo, mayā va aññena vā esa attho; Asocamāno adhivāsayeyya, kammaṃ daḷhaṃ kinti karomi dānīti.
三六九 弥塔温达咖本生经(五之二·九)巴利
369. Mittavindakajātakaṃ (5-2-9)
100 我曾对诸天做了什么?我又曾造下什么恶业?
为何有轮坠落于我的头上,在我头顶上旋转不停?注疏 1
101 越过了拉马纳迦,又越过萨达马塔和杜巴迦;
又越过了梵授的宫殿,我究竟为何而来至此?注疏 1
102 我想,此处的财富将比那边更多。
正是抱着这样的念头,你看我现在陷入了何等惨境。注疏 1
103 由四法而达八法,由八法而至十六法;
由十六法而至三十二法,贪求转增,便为轮所击打;
那被贪欲击倒的人,轮便在他头顶旋转。注疏 1
104 欲望向上蔓延,难以填满,四处流散;
那些贪著欲望的人,便成为承载轮子之器。巴利 注疏 1
Kyāhaṃ devānamakaraṃ, kiṃ pāpaṃ pakataṃ mayā; Yaṃ me sirasmiṃ ohacca , cakkaṃ bhamati matthake. Atikkamma ramaṇakaṃ, sadāmattañca dūbhakaṃ; Brahmattarañca pāsādaṃ, kenatthena idhāgato. Ito bahutarā bhogā, atra maññe bhavissare; Iti etāya saññāya, passa maṃ byasanaṃ gataṃ. Catubbhi aṭṭhajjhagamā, aṭṭhāhipi ca soḷasa; Soḷasāhi ca bāttiṃsa, atricchaṃ cakkamāsado; Icchāhatassa posassa, cakkaṃ bhamati matthake. Uparivisālā duppūrā, icchā visaṭagāminī ; Ye ca taṃ anugijjhanti, te honti cakkadhārinoti.
第三七〇·巴拉萨本生(第五集第二篇第十则)巴利
370. Palāsajātakaṃ (5-2-10)
105 天鹅告诉无忧树:“朋友,榕树如是生长;
你若安坐在它的枝节上,它便会刺穿你的要害。”注疏 1
106 任那榕树生长吧,我愿成为它的依止;
犹如父母之于子女,于我而言,它亦将如是。注疏 1
107 你在怀中所育的这棵,却是那险恶的乳树;
我们就此告别吧,我不乐见它的增长。注疏 1
108 如今你令我生起怖畏,犹如高耸的须弥山现前;
因未能识知这天鹅,大怖畏已降临于我。注疏 1
109 对于那种在增长中吞噬自己立身之本的人,善巧者并不称赞他的增长;
智者担忧他会带来障碍,为彻底根除其害,便将他遣离。巴利 注疏 1
Haṃso palāsamavaca, nigrodho samma jāyati; Aṅkasmiṃ te nisinnova, so te mammāni checchati . Vaḍḍhatāmeva nigrodho, patiṭṭhassa bhavāmahaṃ; Yathā pitā ca mātā ca , evaṃ me so bhavissati. Yaṃ tvaṃ aṅkasmiṃ vaḍḍhesi, khīrarukkhaṃ bhayānakaṃ; Āmanta kho taṃ gacchāma, vuḍḍhi massa na ruccati. Idāni kho maṃ bhāyeti, mahānerunidassanaṃ; Haṃsassa anabhiññāya, mahā me bhayamāgataṃ. Na tassa vuḍḍhi kusalappasatthā, yo vaḍḍhamāno ghasate patiṭṭhaṃ; Tassūparodhaṃ parisaṅkamāno, patārayī mūlavadhāya dhīroti.
3. 阿达品(半品)巴利
3. Aḍḍhavaggo
瓦纳罗哈品(第二)巴利
Vaṇṇārohavaggo dutiyo .
三七一长寿王本生(5-3-1)巴利
371. Dīghītikosalajātakaṃ (5-3-1)
110 大王,你既落得这般境地,又来到我的掌控之中,
可有什么方法,能让你从这苦难中解脱?注疏 1
111 朋友,我如今落到这般田地,已全然在你手中,
确实没有任何途径,能令我从此苦中解脱。注疏 1
112 国王啊,能救护你的,并非别的善行;国王啊,亦非别的善语。
临命终时,能救护你的,正是这些;其余的财富,则毫无用处。注疏 1
113 他辱骂我,殴打我,战胜我,夺走我的财物;
那些怀恨在心的人,怨恨不会止息。注疏 1
114 他辱骂我,殴打我,战胜我,夺走我的财物;
不怀这些怨恨的人,仇恨便会止息。注疏 1
115 于此世间,以怨报怨,怨终不能平息;
唯有以不怨才能平息怨恨,这是亘古不易的法则。巴利 注疏 1
Evaṃbhūtassa te rāja, āgatassa vase mama; Atthi nu koci pariyāyo, yo taṃ dukkhā pamocaye. Evaṃbhūtassa me tāta, āgatassa vase tava; Natthi no koci pariyāyo, yo maṃ dukkhā pamocaye. Nāññaṃ sucaritaṃ rāja, nāññaṃ rāja subhāsitaṃ; Tāyate maraṇakāle, evamevitaraṃ dhanaṃ. Akkocchi maṃ avadhi maṃ, ajini maṃ ahāsi me; Ye ca taṃ upanayhanti, veraṃ tesaṃ na sammati. Akkocchi maṃ avadhi maṃ, ajini maṃ ahāsi me; Ye ca taṃ nupanayhanti, veraṃ tesūpasammati. Na hi verena verāni, sammantīdha kudācanaṃ; Averena ca sammanti, esa dhammo sanantanoti.
372. 幼鹿本生(5-3-2)巴利
372. Migapotakajātakaṃ (5-3-2)
116 你从家出离,成为无家者,常持正念;
沙门如此为亡者悲伤,实在不恰当。注疏 1
117 帝释啊,的确,因为共同生活,无论是对人还是对鹿,
心中便会生起爱意,便不能不为之悲伤。注疏 1
118 人们为死者与将死者哭泣,那些人正是悲泣哀叹者。
因此,仙人,你莫哭泣;圣者说,哭泣徒劳无益。注疏 1
119 婆罗门啊,若死者能因哭泣而起身,
我们聚在一起,为彼此的亲人哀泣。注疏 1
120 我身正炽燃,犹如浇了酥油的火焰;
你如同以水泼洒,将我一切忧苦悉皆止息。注疏 1
121 你已为我拔出那支深藏于心的箭;
你为悲痛的我,消解了丧子之痛。注疏 1
122 如今我已拔去了那支箭,无忧无浊。
帝释啊,听了你的话,我不再哀伤,不再哭泣。巴利 注疏 1
Agārā paccupetassa, anagārassa te sato; Samaṇassa na taṃ sādhu, yaṃ petamanusocasi. Saṃvāsena have sakka, manussassa migassa vā; Hadaye jāyate pemaṃ, na taṃ sakkā asocituṃ. Mataṃ marissaṃ rodanti, ye rudanti lapanti ca; Tasmā tvaṃ isi mā rodi, roditaṃ moghamāhu santo. Roditena have brahme, mato peto samuṭṭhahe; Sabbe saṅgamma rodāma, aññamaññassa ñātake. Ādittaṃ vata maṃ santaṃ, ghatasittaṃva pāvakaṃ; Vārinā viya osiñcaṃ, sabbaṃ nibbāpaye daraṃ. Abbahi vata me sallaṃ, yamāsi hadayassitaṃ; Yo me sokaparetassa, puttasokaṃ apānudi. Sohaṃ abbūḷhasallosmi, vītasoko anāvilo; Na socāmi na rodāmi, tava sutvāna vāsavāti.
第373则《鼠本生》(5-3-3)巴利
373. Mūsikajātakaṃ (5-3-3)
123 人们哀叹:“去了哪里?去往何方?”
唯有我知道,老鼠死在井中。注疏 1
124 你如同驴子一般,叽叽咕咕地转过身去。
在井里打死一只老鼠,便想吃大麦。注疏 1
125 你年幼痴顽,不过是个刚出生的稚嫩幼崽;
你若触犯这些大事,我绝不会留你性命。注疏 1
126 并非凭空中楼阁,也非凭儿子与肥肉;
他为儿子所祈求,依偈颂而得解脱。注疏 1
127 凡所听闻,不论低、高、中等,皆当修学。
应当明了这一切的利益所在,却不必事事皆加运用。
确有这样的时刻,那时所听闻的法能引生利益。巴利 注疏 1
Kuhiṃ gatā kattha gatā, iti lālappatī jano; Ahameveko jānāmi, udapāne mūsikā hatā. Yañcetaṃ iti cīti ca, gadrabhova nivattasi; Udapāne mūsikaṃ hantvā, yavaṃ bhakkhetumicchasi. Daharo cāsi dummedha, paṭhamuppattiko susu; Dīghañcetaṃ samāsajja , na te dassāmi jīvitaṃ. Nāntalikkhabhavanena, nāṅgaputtapinena vā; Puttena hi patthayito, silokehi pamocito. Sabbaṃ sutamadhīyetha, hīnamukkaṭṭhamajjhimaṃ; Sabbassa atthaṃ jāneyya, na ca sabbaṃ payojaye; Hoti tādisako kālo, yattha atthāvahaṃ sutanti.
第374则 小弓术师本生(5-3-4)巴利
374. Cūḷadhanuggahajātakaṃ (5-3-4)
128 婆罗门,你带着所有货物,已抵达彼岸;
请你速速归来,也带我从此处渡过去吧。注疏 1
129 你我素昧平生,你却以故交之态相待,女士,你竟用恒常来欺诳无常。
女士,你更应去欺诳他人,我将从此处远行。注疏 1
130 为何在羊角拗丛中,做出这般令人发笑的举止?
这里既无舞蹈、歌唱,也无和谐合拍的节奏。
美臀女,此非其时,你因何嬉笑,美丽的人?注疏 1
131 豺狼,你这愚痴无慧者,你这无智的胡狼!
失败者啊,在鱼与糕点面前,你像个可怜人一样独自发愁。注疏 1
132 他人的过失容易看清,自己的过失却难以看清;
你失去了丈夫,又失去了情人,我看你唯有独自发愁了。注疏 1
133 正是如此,兽王,正如你所说的,豺狼;
那么,我从此处离去之后,定会顺从丈夫,做随顺之人。注疏 1
134 能偷取陶钵的人,同样能偷取铜钵;
你已造作了恶业,难道还要再造吗?巴利 注疏 1
Sabbaṃ bhaṇḍaṃ samādāya, pāraṃ tiṇṇosi brāhmaṇa; Paccāgaccha lahuṃ khippaṃ, mampi tārehi dānito . Asanthutaṃ maṃ cirasanthutena, nimīni bhotī addhuvaṃ dhuvena; Mayāpi bhotī nimineyya aññaṃ, ito ahaṃ dūrataraṃ gamissaṃ. Kāyaṃ eḷagalāgumbe , karoti ahuhāsiyaṃ; Nayīdha naccagītaṃ vā , tāḷaṃ vā susamāhitaṃ; Anamhikāle susoṇi , kiṃ nu jagghasi sobhane . Siṅgāla bāla dummedha, appapaññosi jambuka; Jīno macchañca pesiñca, kapaṇo viya jhāyasi. Sudassaṃ vajjamaññesaṃ, attano pana duddasaṃ; Jīnā patiñca jārañca, maññe tvaññeva jhāyasi. Evametaṃ migarāja, yathā bhāsasi jambuka; Sā nūnāhaṃ ito gantvā, bhattu hessaṃ vasānugā. Yo hare mattikaṃ thālaṃ, kaṃsathālampi so hare; Katañceva tayā pāpaṃ, punapevaṃ karissasīti.
《鸽本生》第375(5-3-5)巴利
375. Kapotajātakaṃ (5-3-5)
135 如今我确实快乐而无病,已离刺恼,犹如鸽子脱出樊笼,无忧无惧;
如今我当令心生欢喜,为此,我吃下这些肉与蔬菜,以得气力。注疏 1
136 鹤之身、孔雀之姿,那女贼竟越过了祖父。
鹤啊,近前一些,我的乌鸦朋友凶猛得很。注疏 1
137 看到我这般模样,也确实够你嘲笑了:
头被厨师的儿子剃光,还涂满了面糊。注疏 1
138 你沐浴净身,涂抹香膏,饮食饱满;
颈上还挂着琉璃项饰,莫非你去了迦章伽罗?注疏 1
139 莫让朋友或敌人前往迦章伽罗,你自己也切莫前去;
那里的人会采下孔雀羽毛,系在你颈间作为环饰。注疏 1
140 朋友,你又造恶了,你的戒行正是如此。
人间的欲乐,终非鸟类能善加享受。巴利 注疏 1
Idāni khomhi sukhito arogo, nikkaṇṭako nippatito kapoto; Kāhāmi dānī hadayassa tuṭṭhiṃ, tathāhimaṃ maṃsasākaṃ baleti. Kāyaṃ balākā sikhino, corī laṅghipitāmahā; Oraṃ balāke āgaccha, caṇḍo me vāyaso sakhā. Alañhi te jagghitāye, mamaṃ disvāna edisaṃ; Vilūnaṃ sūdaputtena, piṭṭhamaṇḍena makkhitaṃ. Sunhāto suvilittosi, annapānena tappito; Kaṇṭhe ca te veḷuriyo, agamā nu kajaṅgalaṃ. Mā te mitto amitto vā, agamāsi kajaṅgalaṃ; Piñchāni tattha lāyitvā, kaṇṭhe bandhanti vaṭṭanaṃ. Punapāpajjasī samma, sīlañhi tava tādisaṃ; Na hi mānusakā bhogā, subhuñjā honti pakkhināti.
随后是〈美貌〉、〈具戒〉、〈惭〉、〈得〉、〈善面〉、〈毒〉、〈萨厘友最上〉。
随后是〈轮〉、〈叶〉、〈箭王〉、〈念〉、〈大麦〉、〈愚者〉、〈鸽〉、第十五等。巴利
Atha vaṇṇa sasīla hiri labhate, sumukhā visa sāḷiyamittavaro; Atha cakka palāsa sarāja sato, yava bāla kapotaka pannarasāti.
5147 随后是品的摄颂:巴利
Atha vagguddānaṃ –
《胜者》《色相》《无比上方》《善说》《本生》,共二十篇。
大仙宣说了最上梵行的偈颂,义理充实,言辞优美。巴利
Jīnañca vaṇṇaṃ asamaṃvaguppari, sudesitā jātakanti santi vīsati ; Mahesino brahmacarittamutta-mavoca gāthā atthavatī subyañjanāti.
1. 阿瓦利耶品巴利
1. Avāriyavaggo
376. 阿瓦利耶本生经 (6-1-1)巴利
376. Avāriyajātakaṃ (6-1-1)
1 “大地之主,请勿嗔怒;车乘之主,请勿嗔怒。”
“国王若不以怒回应愤怒者,便为国人爱戴尊重。”注疏 1
2 无论是在村落还是旷野,在低地还是高地;
在一切处,我皆如此教导:车乘之主,切莫动怒。注疏 1
3 曾有一位名叫阿瓦利耶毗多的船夫,在恒河上摆渡。
他总是先将人渡过河,之后才索取报酬。
因此,他常与人诤论,财富也不得增长。注疏 1
4 你只应向那未渡、未至彼岸的人索取,孩子,船夫啊。
已渡者之心为一,欲渡者之心为另一。注疏 1
5 或在村落,或在荒野,或在低地,或在高地
我于一切处都这样教导,船夫啊,你切莫嗔怒。注疏 1
6 正是依于此番教诫,国王赐予了最胜的村庄。
正是由于这番教导,船夫扇了他一记耳光。注疏 1
7 食物泼洒一地,妻子被杀,腹中胎儿也坠落于地。
犹如鹿因黄金之故,终不得利益。巴利 注疏 1
Māsu kujjha bhūmipati, māsu kujjha rathesabha; Kuddhaṃ appaṭikujjhanto, rājā raṭṭhassa pūjito. Gāme vā yadi vāraññe, ninne vā yadi vā thale; Sabbattha anusāsāmi, māsu kujjha rathesabha. Avāriyapitā nāma, ahu gaṅgāya nāviko; Pubbe janaṃ tāretvāna, pacchā yācati vetanaṃ; Tenassa bhaṇḍanaṃ hoti, na ca bhogehi vaḍḍhati. Atiṇṇaṃyeva yācassu, apāraṃ tāta nāvika; Añño hi tiṇṇassa mano, añño hoti pāresino . Gāme vā yadi vāraññe, ninne vā yadi vā thale; Sabbattha anusāsāmi, māsu kujjhittha nāvika. Yāyevānusāsaniyā, rājā gāmavaraṃ adā; Tāyevānusāsaniyā, nāviko paharī mukhaṃ. Bhattaṃ bhinnaṃ hatā bhariyā, gabbho ca patito chamā; Migova jātarūpena, na tenatthaṃ abandhi sūti .
第377则 塞塔凯图本生 (6-1-2)巴利
377. Setaketujātakaṃ (6-1-2)
8 孩子,莫生嗔怒,嗔怒实非善,你尚有诸多未见未闻之事;
塞塔凯图,母亲与父亲被称为方向,而老师则被称为方向中最值得赞叹的。注疏 1
9 在家人施予食物、饮料与衣物,那些发出邀请者也称此为方向;
塞塔凯图,这是至高的方向,达此方向后,痛苦者便得享安乐。
那些身披粗皮衣、蓄着发髻、齿污面陋之人,口中喃喃持咒;
他们真能藉着人间作为,了知此法后,便从恶趣彻底解脱吗?
大王,纵使多闻之士,若造了恶业后不依法而行;
纵使通晓千种吠陀,若不依此行持,便不能从苦中解脱。
纵使通晓千种吠陀,若不依此行持,便不能从苦中解脱;
依我之见,知见若无行持便会落空;唯有具足自律的行持,才是真实。
吠陀并非徒劳无益,但自律与行持方为真实。
精通吠陀得名声,由行持而证寂静,成为已调伏者。巴利 注疏 1
Mā tāta kujjhi na hi sādhu kodho, bahumpi te adiṭṭhamassutañca; Mātā pitā disatā setaketu, ācariyamāhu disataṃ pasatthā. Agārino annadapānavatthadā , avhāyikā tampi disaṃ vadanti; Esā disā paramā setaketu, yaṃ patvā dukkhī sukhino bhavanti. Kharājinā jaṭilā paṅkadantā, dummakkharūpā ye mantaṃ jappanti ; Kacci nu te mānusake payoge, idaṃ vidū parimuttā apāyā. Pāpāni kammāni katvāna rāja, bahussuto ce na careyya dhammaṃ; Sahassavedopi na taṃ paṭicca, dukkhā pamuñce caraṇaṃ apatvā. Sahassavedopi na taṃ paṭicca, dukkhā pamuñce caraṇaṃ apatvā; Maññāmi vedā aphalā bhavanti, sasaṃyamaṃ caraṇaññeva saccaṃ. Na heva vedā aphalā bhavanti, sasaṃyamaṃ caraṇaññeva saccaṃ; Kittiñhi pappoti adhicca vede, santiṃ puṇeti caraṇena dantoti.
378. 达利穆卡本生(6-1-3)巴利
378. Darīmukhajātakaṃ (6-1-3)
欲望如泥沼,欲望如泥淖,这便是我所说的三根怖畏。
尘埃与烟,我已为你阐明。梵授,你当舍离这些,出家修行。
婆罗门,我沉溺于欲乐之中,贪着、迷恋、迷醉,这景象实在令人怖畏。
为了谋生,我无力舍弃这些,我将会造下不小的善业。
对于那心怀利益、具足悲悯者所给予的教诫,他却置若罔闻,不依教奉行。
这愚者心想“唯此更胜”,便一再入于母胎。
他堕入形象恐怖、遍满净秽粪尿的地狱。
众生贪著自身,不肯舍离;他们正是于诸欲乐中未离贪染之人。
他们从那里出来时,身沾粪便,遍染鲜血,粘附粘液。
凡身体所触受的一切,当下全然是苦,唯是不适。
我是亲见而说,并非从他处听闻;我忆念起众多过去生。
达利穆卡以种种善说之偈,令苏美达得以省悟。巴利
Paṅko ca kāmā palipo ca kāmā, bhayañca metaṃ timūlaṃ pavuttaṃ; Rajo ca dhūmo ca mayā pakāsitā, hitvā tuvaṃ pabbaja brahmadatta. Gadhito ca ratto ca adhimucchito ca, kāmesvahaṃ brāhmaṇa bhiṃsarūpaṃ; Taṃ nussahe jīvikattho pahātuṃ, kāhāmi puññāni anappakāni. Yo atthakāmassa hitānukampino, ovajjamāno na karoti sāsanaṃ; Idameva seyyo iti maññamāno, punappunaṃ gabbhamupeti mando. So ghorarūpaṃ nirayaṃ upeti, subhāsubhaṃ muttakarīsapūraṃ; Sattā sakāye na jahanti giddhā, ye honti kāmesu avītarāgā. Mīḷhena littā ruhirena makkhitā, semhena littā upanikkhamanti; Yaṃ yañhi kāyena phusanti tāvade, sabbaṃ asātaṃ dukhameva kevalaṃ. Disvā vadāmi na hi aññato savaṃ, pubbenivāsaṃ bahukaṃ sarāmi; Citrāhi gāthāhi subhāsitāhi, darīmukho nijjhāpayi sumedhanti.
三七九·尼鲁鹿本生谭(六之一四)巴利
379. Nerujātakaṃ (6-1-4)
乌鸦与鸦群,以及我们这些飞禽中的殊胜者;
来到此山,我们便全都彼此相似,无有差别。
此处有狮子、老虎,还有豺狼与最下劣的鹿,
它们全都如此相似,此山究竟叫何名字?
人们称它为‘须弥’,乃众山之最。
此处一切众生具足妙色,安住于此。
若于某处,有对寂静者的不敬与轻视,
或有对卑劣者的尊敬,便不应居住在那里。
在那里,懒惰者与精进者、勇士与懦夫都同等受到尊敬;
善人不愿居于彼处,在那不作区别的众人之中。
此须弥山不区分低下、中等与殊胜;
须弥山既无分别,来,我们舍离它。巴利
Kākolā kākasaṅghā ca, mayañca patataṃ varā ; Sabbeva sadisā homa, imaṃ āgamma pabbataṃ. Idha sīhā ca byagghā ca, siṅgālā ca migādhamā; Sabbeva sadisā honti, ayaṃ ko nāma pabbato. Imaṃ nerūti jānanti, manussā pabbatuttamaṃ; Idha vaṇṇena sampannā, vasanti sabbapāṇino. Amānanā yattha siyā, santānaṃ vā vimānanā; Hīnasammānanā vāpi, na tattha vasatiṃ vase . Yatthālaso ca dakkho ca, sūro bhīru ca pūjiyā; Na tattha santo vasanti, avisesakare nare . Nāyaṃ neru vibhajati, hīnaukkaṭṭhamajjhime; Avisesakaro neru, handa neruṃ jahāmaseti.
380. 疑虑本生(6-1-5)巴利
380. Āsaṅkajātakaṃ (6-1-5)
有藤名期望,生于心藤林;
这藤蔓历经千年,才结出一颗果实。
众天神亲近那果报如此遥远的念;
国王啊,你应当怀有希望;有果的希望是快乐的。
那只鸟满怀期望,那只二生者也满怀期望;
他的愿望竟得以成就,尽管那念想已飘至远方;
国王啊,你应当怀有希望;有果的希望是快乐的。
你用言语来粉饰我,却不以行动来践行。
恰如无香之色利花,徒有鲜艳却毫无芳香。
若对朋友只说甜美而无舍利的话,他便徒有虚言。
不施舍、不放手,只知积聚财富,他的积蓄因此衰败消散。
已做的才说,未做的便不说;
只空谈而不践行的人,智者们都能洞悉。
我已是筋疲力竭,路上的干粮也已用尽。
我担心这趟行程会危及性命,那么,我这就走吧。
这正是我的名字,因为我名为最胜车。
大王,请稍候,容我们禀告父亲。巴利
Āsāvatī nāma latā, jātā cittalatāvane; Tassā vassasahassena, ekaṃ nibbattate phalaṃ. Taṃ devā payirupāsanti, tāva dūraphalaṃ satiṃ; Āsīseva tuvaṃ rāja, āsā phalavatī sukhā. Āsīsateva so pakkhī, āsīsateva so dijo; Tassa cāsā samijjhati, tāva dūragatā satī; Āsīseva tuvaṃ rāja, āsā phalavatī sukhā. Sampesi kho maṃ vācāya, na ca sampesi kammunā; Mālā sereyyakasseva, vaṇṇavantā agandhikā. Aphalaṃ madhuraṃ vācaṃ, yo mittesu pakubbati; Adadaṃ avissajaṃ bhogaṃ, sandhi tenassa jīrati. Yañhi kayirā tañhi vade, yaṃ na kayirā na taṃ vade; Akarontaṃ bhāsamānaṃ, parijānanti paṇḍitā. Balañca vata me khīṇaṃ, pātheyyañca na vijjati; Saṅke pāṇūparodhāya, handa dāni vajāmahaṃ. Etadeva hi me nāmaṃ, yaṃ nāmasmi rathesabha; Āgamehi mahārāja, pitaraṃ āmantayāmahanti.
三八一 弥伽罗巴本生 (6-1-6)巴利
381. Migālopajātakaṃ (6-1-6)
弥伽罗巴,我不喜你那般行径。
孩子,你飞向了不当之处,你踏上了不应踏足的土地。
当大地成为你四角方整的良田,
那时,孩子,你便回头吧,切莫再由此向前走去。
还有其他飞鸟,它们以翅膀为车,翱翔天空,
被狂风一卷,便杳无踪影,仿佛永远消逝。
只因为未曾遵从年迈父亲的教诫。
它才越过旋风,便又陷入了高空狂风的境地。
他的儿子们与妻眷,以及其余依他而活的人,
全都陷入不幸,皆因那不听劝告的鸟。
同样地,于此世间,若有人不能领悟长者的教言,
行为越界且骄横,犹如背离教法的鹫鸟;
不行持佛陀教导之人,终将陷入一切衰败。巴利
Na me rucci migālopa, yassa te tādisī gatī; Atuccaṃ tāta patasi, abhūmiṃ tāta sevasi. Catukkaṇṇaṃva kedāraṃ, yadā te pathavī siyā; Tato tāta nivattassu, māssu etto paraṃ gami. Santi aññepi sakuṇā, pattayānā vihaṅgamā; Akkhittā vātavegena, naṭṭhā te sassatīsamā. Akatvā apanandassa , pitu vuddhassa sāsanaṃ; Kālavāte atikkamma, verambhānaṃ vasaṃ agā . Tassa puttā ca dārā ca, ye caññe anujīvino; Sabbe byasanamāpāduṃ, anovādakare dije. Evampi idha vuddhānaṃ, yo vākyaṃ nāvabujjhati; Atisīmacaro ditto, gijjhovātītasāsano; Sabbe byasanaṃ papponti, akatvā buddhasāsananti.
382. 尸利迦罗坎尼本生 (6-1-7)巴利
382. Sirikāḷakaṇṇijātakaṃ (6-1-7)
你肤色黝黑,是谁家女?又不悦目;
你究竟是谁?是谁的女儿?我们又如何认得你?
我是广目天王的女儿,
我肤色黝黑,相貌不吉,他们称我为咖喇咖尼;
请应允我的请求,让我们住在你的近处。
怎样的品德,怎样的行持,才会让人亲近你呢?
你既问我,黑女,请告诉我:我们要如何才能了知那样的人?
虚伪、傲慢、暴躁,嫉妒、悭吝与狡诈——
这种人倒令我欢喜——他得到的一切,终归失去。
易怒、记恨,又搬弄是非、挑拨离间,
出言刺耳、话语粗鲁——较之前者,此人更令我喜欢。
这个人今日推明日,全然不知什么才是对自己真正有益的。
他受人劝诫便动怒,又轻慢那些高尚的道理。
沉溺于嬉戏的人,终将被一切朋友所离弃。
他是我心爱的人,依止于他,我才能这般安稳无忧。
离去吧,迦利,从此处离开;我们这里容不得你。
去往他方国土,到那些城镇与都城中吧。
我亦知此事,然你们之中并无此物。
世间有些不幸之人,却能积聚大量财富。
我为天神,我的兄弟亦然,我二人将把他彻底摧灭。
您是何人,以天人之色,稳立于大地?
我是持国天王的女儿,具足威德者之女。
我是吉祥与福德,众人称我为“广慧”。
你安住于具足何等戒行、何等行持的人之中?
幸运女神,我请问您:我们如何才能认出那样的人?
若有人于寒冷、炎热、风吹日晒、蚊虻毒蛇之中,
他战胜了饥渴,日夜精勤不懈;
该做的事情,时机成熟也从不空过,这样的人合我心意,我也乐于与他同住。
他不轻易动怒,具足友谊,乐善好施,德行圆满,不狡诈,心地正直;
乐于助人,待人友善,言语温和,纵使获得崇高位势,为人依然谦和随顺;
在与那样的善人相处时,我变得丰盛广大,犹如大海波浪的色彩一般。
无论是对于朋友,还是对于怨敌,对于优于己者、与己相当者,或是不及己者;
无论他所行是利益还是损害,或显露或隐藏,都应给予摄护与善待。
我任何时候都不说粗暴的话语,无论他是生是死,我都是他的。
于此种种事物中,若无智慧之人得到其中某一项,便会沉醉在那种迷人的荣华中。
那骄慢而行径邪曲之人,我避开他,如同避开粪坑。
幸运由自己造,不幸亦由自己造。
因为或幸或不幸,没有人能为他人制造。巴利
Kā nu kāḷena vaṇṇena, na cāpi piyadassanā; Kā vā tvaṃ kassa vā dhītā, kathaṃ jānemu taṃ mayaṃ. Mahārājassahaṃ dhītā, virūpakkhassa caṇḍiyā; Ahaṃ kāḷī alakkhikā, kāḷakaṇṇīti maṃ vidū; Okāsaṃ yācito dehi, vasemu tava santike. Kiṃsīle kiṃsamācāre, purise nivisase tuvaṃ; Puṭṭhā me kāḷi akkhāhi, kathaṃ jānemu taṃ mayaṃ. Makkhī paḷāsī sārambhī, issukī maccharī saṭho; So mayhaṃ puriso kanto, laddhaṃ yassa vinassati. Kodhano upanāhī ca, pisuṇo ca vibhedako; Kaṇḍakavāco pharuso, so me kantataro tato. Ajja suveti puriso, sadatthaṃ nāvabujjhati; Ovajjamāno kuppati, seyyaṃ so atimaññati. Davappaluddho puriso, sabbamittehi dhaṃsati; So mayhaṃ puriso kanto, tasmiṃ homi anāmayā. Apehi etto tvaṃ kāḷi, netaṃ amhesu vijjati; Aññaṃ janapadaṃ gaccha, nigame rājadhāniyo. Ahampi kho taṃ jānāmi, netaṃ tumhesu vijjati; Santi loke alakkhikā, saṅgharanti bahuṃ dhanaṃ; Ahaṃ devo ca me bhātā, ubho naṃ vidhamāmase. Kā nu dibbena vaṇṇena, pathabyā supatiṭṭhitā; Mahārājassahaṃ dhītā, dhataraṭṭhassa sirīmato ; Ahaṃ sirī ca lakkhī ca, bhūripaññāti maṃ vidū; Kiṃsīle kiṃsamācāre, purise nivisase tuvaṃ; Puṭṭhā me lakkhi akkhāhi, kathaṃ jānemu taṃ mayaṃ. Yo cāpi sīte athavāpi uṇhe, vātātape ḍaṃsasarīsape ca; Khudhaṃ pipāsaṃ abhibhuyya sabbaṃ, rattintivaṃ yo satataṃ niyutto; Kālāgatañca na hāpeti atthaṃ, so me manāpo nivise ca tamhi. Akkodhano mittavā cāgavā ca, sīlūpapanno asaṭhojubhūto ; Saṅgāhako sakhilo saṇhavāco, mahattapattopi nivātavutti; Tasmiṃhaṃ pose vipulā bhavāmi, ūmi samuddassa yathāpi vaṇṇaṃ. Yo cāpi mitte athavā amitte, seṭṭhe sarikkhe atha vāpi hīne; Atthaṃ carantaṃ athavā anatthaṃ, āvī raho saṅgahameva vatte . Vācaṃ na vajjā pharusaṃ kadāci, matassa jīvassa ca tassa homi. Etesaṃ yo aññataraṃ labhitvā, kantā sirī majjati appapañño; Taṃ dittarūpaṃ visamaṃ carantaṃ, karīsaṭhānaṃva vivajjayāmi. Attanā kurute lakkhiṃ, alakkhiṃ kurutattanā; Na hi lakkhiṃ alakkhiṃ vā, añño aññassa kārakoti.
第三八三 鸡本生(6-1-8)巴利
383. Kukkuṭajātakaṃ (6-1-8)
羽毛绚烂、头冠泛红的鸟儿啊!
从树枝上下来吧,我做你的妻子,只是徒然。
你是四足的佳人,我是两足的悦意者。
母鹿与飞鸟本不相合,你另寻丈夫去吧。
我愿作你温柔可爱、言语亲切的少女。
你当以圣洁的方式迎娶我,若有所愿,便告知于我。
你这食尸者、嗜血者,你这偷鸡的盗贼。
你并非为了圣法,而是想打我家丈夫的主意。
同样,那些狡黠的女人,一旦见到拥有财富的男子,
便以柔言蜜语将他引走,好似母猫诱捕公鸡一般。
若人于已生之事,不能速疾了知,
便随敌所制,事后追悔无及。
若人于已生之事,能即刻明悟,
他从怨敌与障碍中解脱,犹如公鸡脱身于母猫。巴利
Sucittapattachadana , tambacūḷa vihaṅgama; Oroha dumasākhāya, mudhā bhariyā bhavāmi te. Catuppadī tvaṃ kalyāṇi, dvipadāhaṃ manorame; Migī pakkhī asaññuttā, aññaṃ pariyesa sāmikaṃ. Komārikā te hessāmi, mañjukā piyabhāṇinī; Vinda maṃ ariyena vedena, sāvaya maṃ yadicchasi. Kuṇapādini lohitape, cori kukkuṭapothini; Na tvaṃ ariyena vedena, mamaṃ bhattāramicchasi. Evampi caturā nārī, disvāna sadhanaṃ naraṃ; Nenti saṇhāhi vācāhi, biḷārī viya kukkuṭaṃ. Yo ca uppatitaṃ atthaṃ, na khippamanubujjhati; Amittavasamanveti, pacchā ca anutappati. Yo ca uppatitaṃ atthaṃ, khippameva nibodhati; Muccate sattusambādhā, kukkuṭova biḷāriyāti.
384.《法幢本生》(6-1-9)巴利
384. Dhammadhajajātakaṃ (6-1-9)
亲属们,应行于正法;行于正法,于你们是吉祥的。
行正法者,于此世安乐而住,于他世亦安乐。
此鸟实为殊胜,具足最上之法。
他以一只脚站立,却只是教导法。
你们不了解他的戒行,便在无知中称赞他。
他吃了蛋和雏鸟,嘴里却说着“法啊,法啊”。
他口中所说的是一回事,身体所做的却是另一回事。
只有言语,没有身行,这样的人并未安住于法。
言语温和,内心却暗藏毒意,就像被盖住的井里隐伏着一条黑蛇。
法幢在村落、市镇中实为善,但愚者却难以了知。
用你们的喙、翅膀与脚,去伤害此物吧;
将这具尸体毁灭吧,此人不配与你们共住。巴利
Dhammaṃ caratha ñātayo, dhammaṃ caratha bhaddaṃ vo ; Dhammacārī sukhaṃ seti, asmiṃ loke paramhi ca. Bhaddako vatayaṃ pakkhī, dijo paramadhammiko; Ekapādena tiṭṭhanto, dhammamevānusāsati. Nāssa sīlaṃ vijānātha, anaññāya pasaṃsatha; Bhutvā aṇḍañca potañca , dhammo dhammoti bhāsati. Aññaṃ bhaṇati vācāya, aññaṃ kāyena kubbati; Vācāya no ca kāyena, na taṃ dhammaṃ adhiṭṭhito. Vācāya sakhilo manoviduggo, channo kūpasayova kaṇhasappo; Dhammadhajo gāmanigamāsusādhu , dujjāno purisena bālisena. Imaṃ tuṇḍehi pakkhehi, pādā cimaṃ viheṭhatha ; Chavañhimaṃ vināsetha, nāyaṃ saṃvāsanārahoti.
欢喜鹿王本生巴利
385. Nandiyamigarājajātakaṃ (6-1-10)
婆罗门,若你前往沙计多的阿朱那林,
你去告诉那名为欢喜的人,他是我们的亲生之子。
你的父母都已年迈,他们渴望见到你。
我已受用国王所供养的饮食。
婆罗门,我已不敢再受用那国王的施食。
看吧,我将迎受那执利箭国王的箭矢;
那时,我已安乐解脱,惟愿还能面见母亲。
往昔我曾是鹿群之王,居于憍萨罗的领地;
名为南迪亚,一只容止端严的四足兽。
他来到阿琼那林中,意欲杀我。
憍萨罗王张满了弓,搭好了箭。
我侧身迎受了那位持利箭之王射出的箭。
那时我已安乐解脱,是为探望母亲而来的。巴利
Sace brāhmaṇa gacchesi, sākete ajjunaṃ vanaṃ; Vajjāsi nandiyaṃ nāma, puttaṃ asmākamorasaṃ; Mātā pitā ca te vuddhā, te taṃ icchanti passituṃ. Bhuttā mayā nivāpāni, rājino pānabhojanaṃ; Taṃ rājapiṇḍaṃ avabhottuṃ , nāhaṃ brāhmaṇa mussahe. Odahissāmahaṃ passaṃ, khurappānissa rājino; Tadāhaṃ sukhito mutto, api passeyya mātaraṃ. Migarājā pure āsiṃ, kosalassa niketane ; Nandiyo nāma nāmena, abhirūpo catuppado. Taṃ maṃ vadhitumāgacchi, dāyasmiṃ ajjune vane; Dhanuṃ ārajjaṃ katvāna, usuṃ sannayha kosalo. Tassāhaṃ odahiṃ passaṃ, khurappānissa rājino; Tadāhaṃ sukhito mutto, mātaraṃ daṭṭhumāgatoti.
5416 以下是此篇的摄颂——巴利
Tassuddānaṃ –
那时,有象车之尊、幢顶者、慈面者,又有山王与蔓藤;
无喜者、吉祥者、善思庄严者,其时,法随者与欢喜弥迦鹿,共为十事。巴利
Atha kujjharathesabha ketuvaro, sadarīmukha neru latā ca puna; Apananda sirī ca sucittavaro, atha dhammika nandimigena dasāti.
2. 粗食童子品巴利
2. Kharaputtavaggo
三八六 粗食童子本生(六·二·一)巴利
386. Kharaputtajātakaṃ (6-2-1)
智者确实曾这样说:愚人实为可怜者;
看那愚人,将隐秘之事公之于众,却对此毫无察觉。
朋友,你也是一个愚人,你这畜生之子,你应当明白;
因被绳索捆缚,瓦廓托鸟低垂着头。
朋友,你还有更愚痴之处:你已获自由,却还不逃去;
朋友,比你更愚笨的,正是你所背负的色那咖。
朋友,即便我确实愚笨,驴王,你当知晓这一点;
那么,色那咖因何而愚笨?我既已问,请为我说。
证得最上义利,却交付妻子者,
他由此将舍弃自身,她亦不复归他所有。
生主啊,轻贱自身而殷勤侍爱者,于我决非可爱。
自己才是最胜者,由此成为最殊胜者,而后方能依正当的理由获得所爱。巴利
Saccaṃ kirevamāhaṃsu, vastaṃ bāloti paṇḍitā; Passa bālo rahokammaṃ, āvikubbaṃ na bujjhati. Tvaṃ khopi samma bālosi, kharaputta vijānahi; Rajjuyā hi parikkhitto, vaṅkoṭṭho ohitomukho. Aparampi samma te bālyaṃ , yo mutto na palāyasi; So ca bālataro samma, yaṃ tvaṃ vahasi senakaṃ. Yaṃ nu samma ahaṃ bālo, ajarāja vijānahi; Atha kena senako bālo, taṃ me akkhāhi pucchito. Uttamatthaṃ labhitvāna, bhariyāya yo padassati ; Tena jahissatattānaṃ, sā cevassa na hessati. Na ve piyammeti janinda tādiso, attaṃ niraṃkatvā piyāni sevati ; Attāva seyyo paramā ca seyyo, labbhā piyā ocitatthena pacchāti.
三八七 针本生巴利
387. Sūcijātakaṃ (6-2-2)
不粗涩、不粗鲁,打磨锋利,品相精良;
有谁想买这细巧而锋利的针呢?
打磨光滑,品相精美,自根至尖渐细而精良;
既能刺穿坚硬之物,自身又极为坚固的针——有谁想买?
从此,针与鱼钩便将由此远销各地;
在这铁匠村里,有谁想要卖针?
种种刀具与各类不同的制品,皆从此处运出。
在这铁匠村里,有谁欲售针?
针在铁匠村,应由明智者出售。
能了知善业与恶业的,唯有老师们。
贤善的人啊,如果你父亲知道,这根针是我所做,
你还会邀我前来,并以家中其他财物行布施。巴利
Akakkasaṃ apharusaṃ, kharadhotaṃ supāsiyaṃ; Sukhumaṃ tikhiṇaggañca, ko sūciṃ ketumicchati. Sumajjañca supāsañca, anupubbaṃ suvaṭṭitaṃ; Ghanaghātimaṃ paṭithaddhaṃ, ko sūciṃ ketumicchati. Ito dāni patāyanti, sūciyo baḷisāni ca; Koyaṃ kammāragāmasmiṃ, sūciṃ vikketumicchati. Ito satthāni gacchanti, kammantā vividhā puthū; Koyaṃ kammāragāmasmiṃ, sūciṃ vikketumicchati . Sūciṃ kammāragāmasmiṃ, vikketabbā pajānatā; Ācariyāva jānanti , kammaṃ sukatadukkaṭaṃ . Imaṃ ce te pitā bhadde, sūciṃ jaññā mayā kataṃ; Tayā ca maṃ nimanteyya, yañcatthaññaṃ ghare dhananti.
《屯迪拉本生》巴利
388. Tuṇḍilajātakaṃ (6-2-3)
今已施与新覆布,此满盈之罐,有贤善女主人守护。
众人手持套索与石块,我却没有半分进食的意愿。
你恐惧战栗,徘徊不定,寻求庇护;你孤弱无依,将要逃往何处?
安心地吃吧,猪啊,我们本就是为供人食肉而被养肥的。
潜入那无泥之湖,涤净一身汗垢;
取此新涂香,其妙香永不消散。
何处是无垢的湖泊?何谓汗渍污垢?
什么是那新的涂香,其香永不消散?
法犹如无泥的湖,恶才被称为汗垢;
戒就是那新的涂香,其香永不消散。
损毁身体者欢欣,护持身体者则不欢欣;
值满月之圆满日,他们如欣喜舍命一般。巴利
Navachannake dāni diyyati, puṇṇāyaṃ doṇi suvāminī ṭhitā; Bahuke jane pāsapāṇike, no ca kho me paṭibhāti bhuñjituṃ. Tasasi bhamasi leṇamicchasi, attāṇosi kuhiṃ gamissasi; Appossukko bhuñja tuṇḍila, maṃsatthāya hi positāmhase . Ogaha rahadaṃ akaddamaṃ, sabbaṃ sedamalaṃ pavāhaya; Gaṇhāhi navaṃ vilepanaṃ, yassa gandho na kadāci chijjati. Katamo rahado akaddamo, kiṃsu sedamalanti vuccati; Katamañca navaṃ vilepanaṃ, yassa gandho na kadāci chijjati. Dhammo rahado akaddamo, pāpaṃ sedamalanti vuccati; Sīlañca navaṃ vilepanaṃ, tassa gandho na kadāci chijjati. Nandanti sarīraghātino, na ca nandanti sarīradhārino; Puṇṇāya ca puṇṇamāsiyā, ramamānāva jahanti jīvitanti.
金螃蟹本生巴利
389. Suvaṇṇakakkaṭajātakaṃ (6-2-4)
角兽修目,皮骨俨立,栖于水畔,身无毛鬣;
为彼摧折,我今悲泣,友乎!何故舍我而去?
那条蛇鼓起巨大的颈冠,嘶嘶吐气,爬上了螃蟹身。
螃蟹为救护同伴,抓住了那条蛇。
贪求食物的螃蟹,既不应交出乌鸦,亦不应交出黑蛇。
请问你,长眼之人,我们两人究竟为何都被抓住了。
此人是为我好,他抓住我,要把我带到水边。
若他死去,我将痛苦不堪;我与他,二者便皆不复存在。
见我身躯日渐长大,众人却只想着伤害我。
我的肉甜美、厚实且柔软,纵是乌鸦见了也会来欺凌。
若我们二人因此被捉,起来吧,此人!我要离开这危险之地。
请速速将我与乌鸦一同放走,趁毒液尚未猛烈侵入此人。
我会先放走蛇,此刻还不能放走乌鸦;这乌鸦将成为我的障碍。
待见到那位男子喜乐无病之后,我便放走乌鸦,如同放走那条蛇一般。
那时,乌鸦是提婆达多,黑蛇是魔罗。
那时,阿难尊者是螃蟹,而身为导师的我,则是那位婆罗门。巴利
Siṅgīmigo āyatacakkhunetto, aṭṭhittaco vārisayo alomo; Tenābhibhūto kapaṇaṃ rudāmi, hare sakhā kissa nu maṃ jahāsi. So passasanto mahatā phaṇena, bhujaṅgamo kakkaṭamajjhapatto; Sakhā sakhāraṃ paritāyamāno, bhujaṅgamaṃ kakkaṭako gahesi. Na vāyasaṃ no pana kaṇhasappaṃ, ghāsatthiko kakkaṭako adeyya; Pucchāmi taṃ āyatacakkhunetta, atha kissa hetumha ubho gahītā. Ayaṃ puriso mama atthakāmo, yo maṃ gahetvāna dakāya neti; Tasmiṃ mate dukkhamanappakaṃ me, ahañca eso ca ubho na homa. Mamañca disvāna pavaddhakāyaṃ, sabbo jano hiṃsitumeva micche; Sāduñca thūlañca muduñca maṃsaṃ, kākāpi maṃ disvāna viheṭhayeyyuṃ. Sacetassa hetumha ubho gahītā, uṭṭhātu poso visamāvamāmi ; Mamañca kākañca pamuñca khippaṃ, pure visaṃ gāḷhamupeti maccaṃ. Sappaṃ pamokkhāmi na tāva kākaṃ, paṭibandhako hohiti tāva kāko; Purisañca disvāna sukhiṃ arogaṃ, kākaṃ pamokkhāmi yatheva sappaṃ. Kāko tadā devadatto ahosi, māro pana kaṇhasappo ahosi; Ānandabhaddo kakkaṭako ahosi, ahaṃ tadā brāhmaṇo homi satthāti .
第三九〇篇:我所本生故事巴利
390. Mayhakajātakaṃ (6-2-5)
有只鸟,名叫“我所”,游翔于山崖涧谷之间;
它飞上熟透的胡椒树,不住啼叫:“我的,我的。”
正当它这般哀鸣时,众鸟纷纷聚拢过来;
食毕胡椒便纷纷飞去,唯留那鸟在独自悲鸣。
同样地,这世间有一类人,积聚了大量财富之后;
既不为己善用,亦不依亲疏分与亲属。
他不施与衣、食,不施与花鬘、涂香;
独自受用一切,不恤亲属。
当他这样哭喊着、守着“我的、我的”的东西时
国王、盗贼,以及那些不讨喜的继承人
都会把财富夺走,那人就只能徒自哭泣
智者获得财富之后,便接济自己的亲眷;
以此,他赢得美誉,死后在天界欢喜受乐。巴利
Sakuṇo mayhako nāma, girisānudarīcaro; Pakkaṃ pipphalimāruyha, mayhaṃ mayhanti kandati. Tassevaṃ vilapantassa, dijasaṅghā samāgatā; Bhutvāna pipphaliṃ yanti, vilapatveva so dijo. Evameva idhekacco, saṅgharitvā bahuṃ dhanaṃ; Nevattano na ñātīnaṃ, yathodhiṃ paṭipajjati. Na so acchādanaṃ bhattaṃ, na mālaṃ na vilepanaṃ; Anubhoti sakiṃ kiñci, na saṅgaṇhāti ñātake. Tassevaṃ vilapantassa, mayhaṃ mayhanti rakkhato; Rājāno atha vā corā, dāyadā ye va appiyā; Dhanamādāya gacchanti, vilapatveva so naro. Dhīro bhoge adhigamma, saṅgaṇhāti ca ñātake; Tena so kittiṃ pappoti, pecca sagge pamodatīti .
391. 持明者本生 (6-2-6)巴利
391. Vijjādharajātakaṃ (6-2-6)
你以圣者的妙相庄严,却合掌恭敬,向这丑陋之相礼拜;
他比你更殊胜,还是与你相当?请说出他和你自己的名字。
大王,对于行于正道、行于直道的人,诸天并不执取他们的名字与种姓;
然而,我将告诉你我的名字:我即是三十三天之主,帝释天。
见到具足戒行的比丘之后,他便合掌恭敬顶礼;
天王,我向您请问此事:他从此处命终后,会获得怎样的快乐?
见到具足戒行的比丘之后,他便合掌恭敬顶礼;
他在现世即赢得称誉,身坏命终后,亦将往生天界。
今日于我,吉祥确然生起,因得见众生之主帝释天;
已见比丘,复见您帝释天,我当行无量福德。
的确,应当亲近那些具智慧、多闻而思虑深远的人;
见到比丘与我,国王啊,你应广作无量福德。
无有嗔怒,内心常怀净信,善待一切来客与乞者;
听了天王的善言,我当降伏慢心,恭敬顶礼。巴利
Dubbaṇṇarūpaṃ tuvamariyavaṇṇī, purakkhatvā pañjaliko namassasi; Seyyo nu te so udavā sarikkho, nāmaṃ parassattano cāpi brūhi. Na nāmagottaṃ gaṇhanti rāja, sammaggatānujjugatāna devā; Ahañca te nāmadheyyaṃ vadāmi, sakkohamasmī tidasānamindo. Yo disvā bhikkhuṃ caraṇūpapannaṃ, purakkhatvā pañjaliko namassati; Pucchāmi taṃ devarājetamatthaṃ, ito cuto kiṃ labhate sukhaṃ so. Yo disvā bhikkhuṃ caraṇūpapannaṃ, purakkhatvā pañjaliko namassati; Diṭṭheva dhamme labhate pasaṃsaṃ, saggañca so yāti sarīrabhedā. Lakkhī vata me udapādi ajja, yaṃ vāsavaṃ bhūtapatiddasāma; Bhikkhuñca disvāna tuvañca sakka, kāhāmi puññāni anappakāni. Addhā have sevitabbā sapaññā, bahussutā ye bahuṭhānacintino; Bhikkhuñca disvāna mamañca rāja, karohi puññāni anappakāni. Akkodhano niccapasannacitto, sabbātithīyācayogo bhavitvā; Nihacca mānaṃ abhivādayissaṃ, sutvāna devinda subhāsitānīti.
三九二·狮子花本生巴利
392. Siṅghapupphajātakaṃ (6-2-7)
此朵水中花,无人授予,你便拿来嗅闻;
尊者,这不过是偷盗的一种罢了,你却被叫做盗香者。
我不摘花,也不折花,只是远远地嗅闻这水生的香花;
那么,到底以什么缘由,你被称为盗香者呢?
那采掘莲藕、折取白莲花的人,
行径如此粗野,为何他却不被称为?
一个行为残暴的人,犹如沾满污垢的育母之衣;
对此,我无话可说,而那正是我应当说的。
于无瑕之人,于恒常寻求清净者,
即便毛发尖许的恶,也显现犹如乌云一般。
神灵啊,你确然知我,亦怜悯于我。
神灵啊,未来若再见我如此,你再说吧。
我既不依他而活,也非你的仆人。
“比丘,你应了知,由此可往善趣。”巴利
Yametaṃ vārijaṃ pupphaṃ, adinnaṃ upasiṅghasi; Ekaṅgametaṃ theyyānaṃ, gandhathenosi mārisa. Na harāmi na bhañjāmi, ārā siṅghāmi vārijaṃ; Atha kena nu vaṇṇena, gandhathenoti vuccati. Yoyaṃ bhisāni khaṇati, puṇḍarīkāni bhañjati; Evaṃ ākiṇṇakammanto, kasmā eso na vuccati. Ākiṇṇaluddo puriso, dhāticelaṃva makkhito; Tasmiṃ me vacanaṃ natthi, tañcārahāmi vattave. Anaṅgaṇassa posassa, niccaṃ sucigavesino; Vālaggamattaṃ pāpassa, abbhāmattaṃva khāyati. Addhā maṃ yakkha jānāsi, atho maṃ anukampasi; Punapi yakkha vajjāsi, yadā passasi edisaṃ. Neva taṃ upajīvāmi, napi te bhatakāmhase ; Tvameva bhikkhu jāneyya, yena gaccheyya suggatinti.
393. 食残食者本生(6-2-8)巴利
393. Vighāsādajātakaṃ (6-2-8)
诚然,那些以残食维生者,活得何其安乐!
现世受人称赞,来世生于善趣。
当鹦鹉在言语时,诸位智者切莫置之不理。
同腹的姐妹们,请听:他这是在称赞我们。
我并非称赞你们,食尸者啊,且听我说;
你们是食人残剩的,而非如法受供的食残食者。
你们这些在慈氏林出家七年的孔雀,
仅靠残食维生,若这样仍被您责备,
那么,谁才是您所称许的人呢?
你们以狮子、老虎及猛兽的残食为食;
仅靠他人嚼剩丢弃之物维生,却自许为食残食者。
那些向婆罗门、沙门,或其他任何乞食者,
先作布施,然后才吃剩余的食物,这样的人,才可称为食残食者。巴利
Susukhaṃ vata jīvanti, ye janā vighāsādino; Diṭṭheva dhamme pāsaṃsā, samparāye ca suggatīti. Sukassa bhāsamānassa, na nisāmetha paṇḍitā; Idaṃ suṇātha sodariyā, amhevāyaṃ pasaṃsati. Nāhaṃ tumhe pasaṃsāmi, kuṇapādā suṇātha me; Ucchiṭṭhabhojino tumhe, na tumhe vighāsādino. Sattavassā pabbajitā, mejjhāraññe sikhaṇḍino; Vighāseneva yāpentā, mayaṃ ce bhoto gārayhā; Ke nu bhoto pasaṃsiyā. Tumhe sīhānaṃ byagghānaṃ, vāḷānañcāvasiṭṭhakaṃ; Ucchiṭṭheneva yāpentā, maññivho vighāsādino. Ye brāhmaṇassa samaṇassa, aññassa vā vanibbino ; Datvāva sesaṃ bhuñjanti, te janā vighāsādinoti.
394. 鹌鹑本生巴利
394. Vaṭṭakajātakaṃ (6-2-9)
舅舅,你享用着美味的饮食,又有酥油与油;
那么,是何缘故,让你这只乌鸦如此消瘦?
你栖居于敌群之中,从他们中间觅食;
心常惶恐不安,乌鸦又从何处得安稳?
乌鸦常怀惊惧,这些乌鸦因自身的恶业,
纵得食物也不饱足,鹌鹑啊,我因此这般消瘦。
你所吃的,是粗糙的草籽,少有脂润;
那么鹌鹑啊,你又是凭着什么,长得如此肥壮?
少欲,不妄加思虑,也不远行。
得与不得,皆能藉以维生,我因此体躯丰壮,乌鸦啊。
少欲之人,以简少思惟为乐之人,
善能调御自心者,生活便易得安乐。巴利
Paṇītaṃ bhuñjase bhattaṃ, sappitelañca mātula; Atha kena nu vaṇṇena, kiso tvamasi vāyasa. Amittamajjhe vasato, tesu āmisamesato; Niccaṃ ubbiggahadayassa, kuto kākassa daḷhiyaṃ. Niccaṃ ubbegino kākā, dhaṅkā pāpena kammunā; Laddho piṇḍo na pīṇeti, kiso tenasmi vaṭṭaka. Lūkhāni tiṇabījāni, appasnehāni bhuñjasi; Atha kena nu vaṇṇena, thūlo tvamasi vaṭṭaka. Appicchā appacintāya, adūragamanena ca; Laddhāladdhena yāpento, thūlo tenasmi vāyasa. Appicchassa hi posassa, appacintasukhassa ca; Susaṅgahitamānassa , vuttī susamudānayāti.
395. 鸽子本生(6-2-10)巴利
395. Pārāvatajātakaṃ (6-2-10)
许久之后,我终于得见这位佩戴宝饰的友人;
朋友,你这胡须修剪得真是美观。
我的腋毛、指甲与体毛都长得过长,我一直为事务奔忙。
许久才得遇理发师,今日总算为你理去了这身毛发。
你今日好不容易寻得理发师,才将这满身毛发剃除,这机会实在难得。
那么,朋友,你颈间为何叮叮当当作响?
那是娇贵之人颈下所悬的宝石,垂挂着摇荡作响。
我会效学于你,切莫以为我这是嬉戏。
若你羡慕这善加修剪的须髯,
朋友,我当为你安排,更以宝珠相赠。
你以宝珠而为庄严,须髯亦善加修整,
那么,我今且与汝作别;得见你,我心生欢喜。巴利
Cirassaṃ vata passāmi, sahāyaṃ maṇidhārinaṃ; Sukatā massukuttiyā, sobhate vata me sakhā. Parūḷhakacchanakhalomo , ahaṃ kammesu byāvaṭo; Cirassaṃ nhāpitaṃ laddhā, lomaṃ taṃ ajjaṃ hārayiṃ . Yaṃ nu lomaṃ ahāresi, dullabhaṃ laddha kappakaṃ; Atha kiñcarahi te samma, kaṇṭhe kiṇikiṇāyati . Manussasukhumālānaṃ, maṇi kaṇṭhesu lambati; Tesāhaṃ anusikkhāmi, mā tvaṃ maññi davā kataṃ. Sacepimaṃ pihayasi, massukuttiṃ sukāritaṃ; Kārayissāmi te samma, maṇiñcāpi dadāmi te. Tvaññeva maṇinā channo, sukatāya ca massuyā; Āmanta kho taṃ gacchāmi, piyaṃ me tava dassananti.
5099 其摄颂如下:巴利
Tassuddānaṃ –
请看摩兔、针毛、猪、鹿、我所鸟第五与鸟王这些本生
接着是合掌、水鱼、公羊等本生,其后是鹌鹑本生,以上十篇合为胜妙鸠本生。巴利
Atha passa sasūci ca tuṇḍilako, miga mayhakapañcamapakkhivaro; Atha pañjali vārija mejjha puna, atha vaṭṭa kapotavarena dasāti.
5162 接着是摄颂:巴利
Atha vagguddānaṃ –
今当宣说最胜妙六集之品目:
无阻品、驴子品,及二妙相品。巴利
Atha vaggaṃ pakittissaṃ, chanipātaṃ varuttame; Avāriyā ca kharo ca , dve ca vuttā subyañjanāti.
396. 鸡本生(7-1-1)巴利
396. Kukkujātakaṃ (7-1-1)
1 冠顶如一半鸡冠般升起,八拃长的木条围绕它;
那根由心材所成、无有边材的尸舍婆柱,立于何处,才不会从上方倾塌?注疏 1
2 那三十根心材所造、曲而不直的椽子,环设安置,平稳而住;
它们彼此紧密结合,以力压固,安立平稳,才不致从上方倾塌。注疏 1
3 同样,智者依止于坚定、不可摧破、清净而具智慧的朋友;
若善加摄持,荣光便不衰损,犹如承载重担的椽子撑起屋顶。注疏 1
4 粗皮的贝拉果,就如多刺的植物一般,即使不去触碰,也会令人感到苦涩。
积善行,得甘美之果;作不善,招长远的苦痛。注疏 1
5 同样,智者于村落与城镇,不依暴力而积聚国王的财富。
随顺法而行的人,不伤害他人,便能带来繁荣。注疏 1
6 白根生于净水,犹如池中莲花。
犹如生于火葬堆的莲花,不为淤泥、尘垢与水所染。注疏 1
7 同样地,那言语清净、不粗暴,行为清净、远离恶行的人,
如此之人不为业垢所染,恰似生于池中的莲花。巴利 注疏 1
Diyaḍḍhakukkū udayena kaṇṇikā, vidatthiyo aṭṭha parikkhipanti naṃ; Sā siṃsapā sāramayā apheggukā, kuhiṃ ṭhitā upparito na dhaṃsati. Yā tiṃsati sāramayā anujjukā, parikiriya gopāṇasiyo samaṃ ṭhitā ; Tāhi susaṅgahitā balasā pīḷitā , samaṃ ṭhitā upparito na dhaṃsati. Evampi mittehi daḷhehi paṇḍito, abhejjarūpehi sucīhi mantibhi; Susaṅgahīto siriyā na dhaṃsati, gopāṇasī bhāravahāva kaṇṇikā. Kharattacaṃ bellaṃ yathāpi satthavā, anāmasantopi karoti tittakaṃ; Samāharaṃ sāduṃ karoti patthiva, asāduṃ kayirā tanubandhamuddharaṃ . Evampi gāmanigamesu paṇḍito, asāhasaṃ rājadhanāni saṅgharaṃ; Dhammānuvattī paṭipajjamāno, sa phāti kayirā aviheṭhayaṃ paraṃ. Odātamūlaṃ sucivārisambhavaṃ, jātaṃ yathā pokkharaṇīsu ambujaṃ; Padumaṃ yathā agginikāsiphālimaṃ, na kaddamo na rajo na vāri limpati. Evampi vohārasuciṃ asāhasaṃ, visuddhakammantamapetapāpakaṃ; Na limpati kammakilesa tādiso, jātaṃ yathā pokkharaṇīsu ambujanti.
《摩诺迦本生经》第397则 (7-1-2)巴利
397. Manojajātakaṃ (7-1-2)
8 犹如弓弯曲时,弓弦发出低吟;
我的朋友、那兽王摩诺迦,此刻定是在遭受杀害。注疏 1
9 那么,如今我便前往林中,随心自在地离去吧。
如此之友,世间难遇;有生之年,我可否得遇?注疏 1
10 不亲近恶人者,恒常增长安乐;
看那摩诺加,正卧于此,领受山狱的教诫。注疏 1
11 母亲不会因品性邪曲、心术不正的儿子而感到欢喜。
你看那摩诺加,浑身是血,倒卧于血泊之中。注疏 1
12 此人便这样陷入困境,走向更恶的境地。
他确实不肯听从,那些为他的福祉着想、能明见义利者所说的话。注疏 1
13 谁若亲近卑劣之人,便会从优胜中退堕,变得比那更为低劣;
请看那最胜的兽王,因亲近卑劣之人,也被疾速利箭所射倒。注疏 1
14 亲近卑劣者,人便会退堕;亲近与自己相等的人,则不会退失;
亲近最上者,人便疾速上进,因此,应当亲近较自己更为殊胜之人。巴利 注疏 1
Yathā cāpo ninnamati, jiyā cāpi nikūjati; Haññate nūna manojo, migarājā sakhā mama. Handa dāni vanantāni, pakkamāmi yathāsukhaṃ; Netādisā sakhā honti, labbhā me jīvato sakhā. Na pāpajanasaṃsevī, accantaṃ sukhamedhati; Manojaṃ passa semānaṃ, giriyassānusāsanī . Na pāpasampavaṅkena, mātā puttena nandati; Manojaṃ passa semānaṃ, acchannaṃ samhi lohite. Evamāpajjate poso, pāpiyo ca nigacchati; Yo ve hitānaṃ vacanaṃ, na karoti atthadassinaṃ. Evañca so hoti tato ca pāpiyo, yo uttamo adhamajanūpasevī; Passuttamaṃ adhamajanūpasevitaṃ , migādhipaṃ saravaraveganiddhutaṃ. Nihīyati puriso nihīnasevī, na ca hāyetha kadāci tulyasevī; Seṭṭhamupagamaṃ udeti khippaṃ, tasmāttanā uttaritaraṃ bhajethāti.
398. 善牙本生 (7-1-3)巴利
398. Sutanujātakaṃ (7-1-3)
15 国王遣人送食与你,清净上味,肉汁浇饭。
此是摩伽提婆的居所,请出来受用吧。注疏 1
16 来吧,年轻人,带着盛满汤菜的钵食,到这边来。
年轻人,你与这食物,两者都将被吞食。注疏 1
17 夜叉啊,你为微末之利,将舍弃广大的利益。
心怀死亡之想的人们,不会为你带来食物。注疏 1
18 夜叉,你已得到那恒常的供养——纯净、殊胜、具足滋味的食物,
而一旦你吃掉了我,在此地能为你带来食物的人,就将极难遇到。注疏 1
19 年轻人,正如你所言,这正是我儿子的利益所在。
我已允许你,愿你平安见到母亲。注疏 1
20 年轻人,带着剑、伞盖与钵,启程吧。
愿你的母亲得见安稳,你也去探望母亲吧。注疏 1
21 如是,夜叉,愿你与所有亲属一同得享安乐。
我既获得了财富,又奉行了国王的敕令。巴利 注疏 1
Rājā te bhattaṃ pāhesi, suciṃ maṃsūpasecanaṃ; Maghadevasmiṃ adhivatthe, ehi nikkhamma bhuñjassu. Ehi māṇava orena, bhikkhamādāya sūpitaṃ; Tvañca māṇava bhikkhā ca , ubho bhakkhā bhavissatha. Appakena tuvaṃ yakkha, thullamatthaṃ jahissasi; Bhikkhaṃ te nāharissanti, janā maraṇasaññino. Laddhāya yakkhā tava niccabhikkhaṃ, suciṃ paṇītaṃ rasasā upetaṃ; Bhikkhañca te āhariyo naro idha, sudullabho hehiti bhakkhite mayi. Mameva sutano attho, yathā bhāsasi māṇava; Mayā tvaṃ samanuññāto, sotthiṃ passāhi mātaraṃ. Khaggaṃ chattañca pātiñca, gacchamādāya māṇava; Sotthiṃ passatu te mātā, tvañca passāhi mātaraṃ. Evaṃ yakkha sukhī hohi, saha sabbehi ñātibhi; Dhanañca me adhigataṃ, rañño ca vacanaṃ katanti.
399. 养母秃鹫本生经 (7-1-4)巴利
399. Mātuposakagijjhajātakaṃ (7-1-4)
22 那些栖身于山峡间的老迈者,如今将如何过活?
我被罗网所缚,已落入潜伏者的掌控。注疏 1
23 秃鹫啊,你为何哀泣?你在悲叹什么?
我从未听闻,也从未亲见,飞鸟能说人的语言。注疏 1
24 我奉养年迈的双亲,他们住在山间的洞穴中。
如今我落入你的掌握,他们又该如何度日呢?注疏 1
25 秃鹫纵然能望见一百由旬外的死尸,
既已撞进网罗与套索,为何仍不觉知?注疏 1
26 当一个人在生命耗尽之时走向衰亡,
到那时,网罗与套索都已逼近,他仍不觉知。
27 你应当赡养年迈的双亲,他们栖身于山窟之中。
你已得到我的准许,便安心去探望亲眷吧。注疏 1
28 猎人啊,愿你如此欢喜,并与所有亲眷同享安乐。
我将奉养年迈的双亲,他们栖身于岩洞之中。巴利
Te kathaṃ nu karissanti, vuddhā giridarīsayā; Ahaṃ baddhosmi pāsena, nilīyassa vasaṃ gato. Kiṃ gijjha paridevasi, kā nu te paridevanā; Na me suto vā diṭṭho vā, bhāsanto mānusiṃ dijo. Bharāmi mātāpitaro, vuddhe giridarīsaye; Te kathaṃ nu karissanti, ahaṃ vasaṃ gato tava. Yaṃ nu gijjho yojanasataṃ, kuṇapāni avekkhati; Kasmā jālañca pāsañca, āsajjāpi na bujjhasi. Yadā parābhavo hoti, poso jīvitasaṅkhaye; Atha jālañca pāsañca, āsajjāpi na bujjhati. Bharassu mātāpitaro, vuddhe giridarīsaye; Mayā tvaṃ samanuññāto, sotthiṃ passāhi ñātake. Evaṃ luddaka nandassu, saha sabbehi ñātibhi; Bharissaṃ mātāpitaro, vuddhe giridarīsayeti.
达巴花本生故事 (7-1-5)巴利
400. Dabbhapupphajātakaṃ (7-1-5)
29 在浅水游着的同伴啊,请快到我这儿来,救救我!
一条大鱼咬住了我,正用猛力将我拖走。注疏 1
30 在深水中游行的善友啊,请用足力气,紧紧抓住我;
我会把你提上来,犹如金翅鸟擒起蛇一般。注疏 1
31 我们之间起了争执,达巴花啊,请你听我说;
平息纷争吧,朋友,令诤论止息。注疏 1
32 往昔我曾安住于正法,裁决过众多诤事;
息灭纷争吧,朋友,让争论止息。注疏 1
33 尾巴游于浅岸,头却潜向深处;
不久之后,中间的那截便将属于持法者所有。注疏 1
34 倘若我们不生争执,本可长久享用此食。
无头无指的鱼,被豺狼叼走了。注疏 1
35 犹如刹帝利获得了王位而欢喜;
今日我见到满月般面容的丈夫,也如此欢喜。注疏 1
36 你本为陆地所生,为何能于水中捕捉游鱼?
朋友,我既被问及此事,请你告诉我,你是如何获得的?注疏 1
37 因争吵而身形憔悴,因争吵而财富散尽。
“水獭因争执而败,狡诈者,你便享用红鱼吧。”注疏 1
38 同样地,凡在人们当中生起争论,
他们便奔向那住于法者,因为他确是他们的引导者;
在彼处,财富虽见损耗,国王的库藏却得以增长。巴利 注疏 1
Anutīracārī bhaddante, sahāyamanudhāva maṃ; Mahā me gahito maccho, so maṃ harati vegasā. Gambhīracārī bhaddante, daḷhaṃ gaṇhāhi thāmasā; Ahaṃ taṃ uddharissāmi, supaṇṇo uragāmiva . Vivādo no samuppanno, dabbhapuppha suṇohi me; Samehi medhagaṃ samma, vivādo vūpasammataṃ. Dhammaṭṭhohaṃ pure āsiṃ, bahū aḍḍā me tīritā ; Samemi medhagaṃ samma, vivādo vūpasammataṃ. Anutīracāri naṅguṭṭhaṃ, sīsaṃ gambhīracārino; Accāyaṃ majjhimo khaṇḍo, dhammaṭṭhassa bhavissati. Cirampi bhakkho abhavissa, sace na vivademase; Asīsakaṃ anaṅguṭṭhaṃ, siṅgālo harati rohitaṃ. Yathāpi rājā nandeyya, rajjaṃ laddhāna khattiyo; Evāhamajja nandāmi, disvā puṇṇamukhaṃ patiṃ. Kathaṃ nu thalajo santo, udake macchaṃ parāmasi; Puṭṭho me samma akkhāhi, kathaṃ adhigataṃ tayā. Vivādena kisā honti, vivādena dhanakkhayā; Jīnā uddā vivādena, bhuñja māyāvi rohitaṃ. Evameva manussesu, vivādo yattha jāyati; Dhammaṭṭhaṃ paṭidhāvanti, so hi nesaṃ vināyako; Dhanāpi tattha jīyanti, rājakoso pavaḍḍhatīti .
401. 刀叶本生 (7-1-6)巴利
401. Paṇṇakajātakaṃ (7-1-6)
39 那锋刃锐利、饱饮鲜血的剑,
有人在众人之中将东西吞下,还有什么比这更难做到的呢?
既然我问了,若有其他更难之事,你便告诉我吧。注疏 1
40 若人出于贪欲,或将吞下那磨得锋利的剑刃;
能说“我布施”者,却比这更为艰难。
摩达瓦,你当如是知:其余诸事,皆属易行。注疏 1
41 通达法义的长老解答了这寿命之问,意味深长。
布古沙,我现在问你:有什么事比那更难以做到?
若有其他更艰难之事,既然我已问起,请你为我说说。注疏 1
42 不依言语而活,徒发之语无有果报;
施已而又能不收回,这是比那更难的事。
其他一切事皆是容易的,摩达瓦,你当如此了知。注疏 1
43 布古沙通达法义,如此解答了此问。
舍纳葛,我现在问你,还有什么比那更难做到的?
你既被问及,便请告诉我,那更难做到的事是什么。注疏 1
44 一个人无论布施多少,或小或大,都可作布施;
但布施之后心无悔吝,这比布施本身更为难得。
一切知才是最易成就的,温柔的人啊,你应当如此了知。注疏 1
45 阿优罗回答之后,布库萨人也作了解答。
他在一切问题上皆出类拔萃,正如塞纳格所说。巴利 注疏 1
Paṇṇakaṃ tikhiṇadhāraṃ, asiṃ sampannapāyinaṃ; Parisāyaṃ puriso gilati, kiṃ dukkarataraṃ tato; Yadaññaṃ dukkaraṃ ṭhānaṃ, taṃ me akkhāhi pucchito. Gileyya puriso lobhā, asiṃ sampannapāyinaṃ; Yo ca vajjā dadāmīti, taṃ dukkarataraṃ tato; Sabbaññaṃ sukaraṃ ṭhānaṃ, evaṃ jānāhi maddava . Byākāsi āyuro pañhaṃ, atthaṃ dhammassa kovido; Pukkusaṃ dāni pucchāmi, kiṃ dukkarataraṃ tato; Yadaññaṃ dukkaraṃ ṭhānaṃ, taṃ me akkhāhi pucchito. Na vācamupajīvanti, aphalaṃ giramudīritaṃ; Yo ca datvā avākayirā, taṃ dukkarataraṃ tato; Sabbaññaṃ sukaraṃ ṭhānaṃ, evaṃ jānāhi maddava. Byākāsi pukkuso pañhaṃ, atthaṃ dhammassa kovido; Senakaṃ dāni pucchāmi, kiṃ dukkarataraṃ tato; Yadaññaṃ dukkaraṃ ṭhānaṃ, taṃ me akkhāhi pucchito. Dadeyya puriso dānaṃ, appaṃ vā yadi vā bahuṃ; Yo ca datvā nānutappe , taṃ dukkarataraṃ tato; Sabbaññaṃ sukaraṃ ṭhānaṃ, evaṃ jānāhi maddava. Byākāsi āyuro pañhaṃ, atho pukkusaporiso; Sabbe pañhe atibhoti, yathā bhāsati senakoti.
402.《敌人供养本生》(7-1-7)巴利
402. Sattubhastajātakaṃ (7-1-7)
46 你心意迷乱,诸根躁扰,泪水从你的眼中流下;
你丢失了什么,又或期盼着什么,而来至此?婆罗门,请告诉我那因由。注疏 1
47 我的妻子今日若离我而去,便会死;我若不去,夜叉说我则会死。
塞纳格啊,我因这痛苦而颤抖不已,请为我说明此事。注疏 1
48 我反复思量了多个方面,在此所说的正是实情。
婆罗门,我料想,在你不觉时,一条黑蛇钻进了你的面粉袋。注疏 1
49 提起棍子,敲打这袋子,看看里面那条默不作声、吐着信子的蛇。
现在就斩断你的犹豫与疑惑,来看看这蛇,解开袋子吧。注疏 1
50 那婆罗门在众人当中面露惶惑,松开了那袋面粉;
这时,一条威势赫赫的毒蛇窜出,鼓起了颈冠。注疏 1
51 阇那迦王真是大获其利,得见善慧的塞那迦;
你已是揭开一切覆障的全见者,婆罗门,你的智慧实在令人敬畏。注疏 1
52 我这里有七百之数,你全都拿去吧,我悉数赠予你。
因为今天我因你而得以活命,而且你还让我的妻子平安无恙。注疏 1
53 智者不为善说之妙偈而收取酬报。
即便如此,婆罗门,让他们给你财富吧,你收下之后,便回自己的住处去吧。巴利 注疏 1
Vibbhantacitto kupitindriyosi, nettehi te vārigaṇā savanti; Kiṃ te naṭṭhaṃ kiṃ pana patthayāno, idhāgamā brahme tadiṅgha brūhi. Miyyetha bhariyā vajato mamajja, agacchato maraṇamāha yakkho; Etena dukkhena pavedhitosmi, akkhāhi me senaka etamatthaṃ. Bahūni ṭhānāni vicintayitvā, yamettha vakkhāmi tadeva saccaṃ; Maññāmi te brāhmaṇa sattubhastaṃ, ajānato kaṇhasappo paviṭṭho. Ādāya daṇḍaṃ parisumbha bhastaṃ, passeḷamūgaṃ uragaṃ dujivhaṃ ; Chindajja kaṅkhaṃ vicikicchitāni, bhujaṅgamaṃ passa pamuñca bhastaṃ. Saṃviggarūpo parisāya majjhe, so brāhmaṇo sattubhastaṃ pamuñci; Atha nikkhami urago uggatejo, āsīviso sappo phaṇaṃ karitvā. Suladdhalābhā janakassa rañño, yo passatī senakaṃ sādhupaññaṃ; Vivaṭṭachaddo nusi sabbadassī, ñāṇaṃ nu te brāhmaṇa bhiṃsarūpaṃ. Imāni me sattasatāni atthi, gaṇhāhi sabbāni dadāmi tuyhaṃ; Tayā hi me jīvitamajja laddhaṃ, athopi bhariyāya makāsi sotthiṃ. Na paṇḍitā vetanamādiyanti, citrāhi gāthāhi subhāsitāhi; Itopi te brahme dadantu vittaṃ, ādāya tvaṃ gaccha sakaṃ niketanti.
《骨骸本生》(7-1-8)巴利
403. Aṭṭhisenakajātakaṃ (7-1-8)
54 「那些我不认识的人,骨锁苦行者啊,
他们聚在一处,向我乞求;你为何不向我乞求呢?」注疏 1
55 乞求者不讨喜,向无施者乞求,亦不讨喜。
因此,我不向你乞求,免得招你的憎厌。注疏 1
56 有人以乞食而活命,应乞之时,却不乞求,
损毁他人的善业,自己也无法活命。注疏 1
57 而那以乞食维生的人,在适当的时候乞食;
能获得他人的善业,自己也能活命。注疏 1
58 具慧者不会心生厌憎,即便见到乞食者前来;
你是我所爱乐的梵行者,说吧,你需要什么食物。注疏 1
59 具慧者从不乞求,智者当明此理。
圣者们为所愿而伫立,这便是圣者们的祈请。注疏 1
60 婆罗门,我赠予你一千头红色母牛,连同公牛。
圣者听闻你与法相应的偈颂,怎会拒绝圣者?巴利 注疏 1
Yeme ahaṃ na jānāmi, aṭṭhisena vanibbake; Te maṃ saṅgamma yācanti, kasmā maṃ tvaṃ na yācasi. Yācako appiyo hoti, yācaṃ adadamappiyo; Tasmāhaṃ taṃ na yācāmi, mā me videssanā ahu. Yo ve yācanajīvāno, kāle yācaṃ na yācati; Parañca puññā dhaṃseti, attanāpi na jīvati. Yo ca yācanajīvāno, kāle yācañhi yācati ; Parañca puññaṃ labbheti, attanāpi ca jīvati. Na ve dessanti sappaññā, disvā yācakamāgate; Brahmacāri piyo mesi, vada tvaṃ bhaññamicchasi . Na ve yācanti sappaññā, dhīro ca veditumarahati; Uddissa ariyā tiṭṭhanti, esā ariyāna yācanā. Dadāmi te brāhmaṇa rohiṇīnaṃ, gavaṃ sahassaṃ saha puṅgavena; Ariyo hi ariyassa kathaṃ na dajjā, sutvāna gāthā tava dhammayuttāti.
404. 猕猴本生巴利
404. Kapijātakaṃ (7-1-9)
61 怨敌所居之处,智者不应安住;
纵仅一夜或两夜,与怨敌共住,皆是苦。注疏 1
62 那心意轻浮、躁动之人,实多险厄,常随他人而转。
仅因一只猿猴,整个猴群便遭毁灭。注疏 1
63 愚人自恃有智,却成为群体之首;
任由己心摆布,就如那只猿猴,终将自取灭亡。注疏 1
64 有力量而愚痴的人,实在不宜做群体的带领者;
他对亲族有害无益,犹如鹧鸪鸟之于同类。注疏 1
65 智者犹如强健贤善的守护者,护持群体。
他利益亲族,如同帝释天之于三十三天。注疏 1
66 谁若于自身中见到戒、智慧与多闻,
他便成就自己与他人两方的利益。注疏 1
67 因此,应当衡量自己,如同衡量戒、智慧与多闻那样;
智者或护持群体,或独自游方。巴利 注疏 1
Yattha verī nivasati, na vase tattha paṇḍito; Ekarattaṃ dirattaṃ vā, dukkhaṃ vasati verisu. Diso ve lahucittassa, posassānuvidhīyato; Ekassa kapino hetu, yūthassa anayo kato. Bālova paṇḍitamānī, yūthassa parihārako; Sacittassa vasaṃ gantvā, sayethāyaṃ yathā kapi. Na sādhu balavā bālo, yūthassa parihārako; Ahito bhavati ñātīnaṃ, sakuṇānaṃva cetako . Dhīrova balavā sādhu, yūthassa parihārako; Hito bhavati ñātīnaṃ, tidasānaṃva vāsavo. Yo ca sīlañca paññañca, sutañcattani passati; Ubhinnamatthaṃ carati, attano ca parassa ca. Tasmā tuleyya mattānaṃ, sīlapaññāsutāmiva ; Gaṇaṃ vā parihare dhīro, eko vāpi paribbajeti.
405. 白鹭本生 (7-1-10)巴利
405. Bakajātakaṃ (7-1-10)
68 乔达摩啊,我以七十二种功德业,已证自在,超越了生与老;
这是最后一生,我是通达吠陀、亲证梵天境界者,故而无数人前来祈求于我。注疏 1
69 这实在微不足道,并非长久之寿,婆迦啊,你却自以为寿命长久;
梵天啊,你的寿命纵有百千尼罗部陀年,我亦悉皆了知。注疏 1
70 我即是具足无限见的世尊,已超越生老所带来的忧悲;
我往昔的梵行与戒德是什么?请为我说,让我得以明了。注疏 1
71 那时,你在炎热之中,令众多口渴疲惫之人得以饮水;
那就是你往昔的修行与戒德,我犹如从沉睡中醒来,如今记起。注疏 1
72 在伊尼河边,一人被擒,正要被押走,你将他从拘捕者手中解救;
那就是你往昔的修行与戒德,我犹如从沉睡中醒来,如今记起。注疏 1
73 在恒河的急流中,一艘船被凶暴的人形龙神所攫;
你曾以强力将他解救,那正是你往昔的德行与戒行;
我犹如从沉睡中苏醒,记忆清晰。注疏 1
74 劫波曾是你的随行伴侣,你却未能识出那具足正觉、持守梵行之人;
那是你往昔的德行与戒行,我犹如从沉睡中醒来一般忆起。注疏 1
75 你确然知晓我此期寿命,也了知其他诸事,因你正是佛陀;
正因如此,那位威光炽盛者,照耀着梵天界而安住。巴利 注疏 1
Dvāsattati gotama puññakammā, vasavattino jātijaraṃ atītā; Ayamantimā vedagū brahmapatti , asmābhijappanti janā anekā. Appañhi etaṃ na hi dīghamāyu, yaṃ tvaṃ baka maññasi dīghamāyuṃ; Sataṃ sahassāni nirabbudānaṃ, āyuṃ pajānāmi tavāha brahme. Anantadassī bhagavāhamasmi, jātijjaraṃ sokamupātivatto; Kiṃ me purāṇaṃ vatasīlavattaṃ , ācikkha me taṃ yamahaṃ vijaññaṃ. Yaṃ tvaṃ apāyesi bahū manusse, pipāsite ghammani samparete; Taṃ te purāṇaṃ vatasīlavattaṃ, suttappabuddhova anussarāmi. Yaṃ eṇikūlasmi janaṃ gahītaṃ, amocayī gayhaka niyyamānaṃ; Taṃ te purāṇaṃ vatasīlavattaṃ, suttappabuddhova anussarāmi. Gaṅgāya sotasmiṃ gahītanāvaṃ, luddena nāgena manussakappā; Amocayi tvaṃ balasā pasayha, taṃ te purāṇaṃ vatasīlavattaṃ; Suttappabuddhova anussarāmi. Kappo ca te baddhacaro ahosi, sambuddhimantaṃ vatinaṃ amaññaṃ; Taṃ te purāṇaṃ vatasīlavattaṃ, suttappabuddhova anussarāmi. Addhā pajānāsi mametamāyuṃ, aññampi jānāsi tathā hi buddho; Tathā hi tāyaṃ jalitānubhāvo, obhāsayaṃ tiṭṭhati brahmalokanti.
瓦拉甘尼迦本生、恰波婆罗本生、苏达诺本生,与兀鹫本生、萨罗希达鱼王本生;
复有般那迦本生、塞那迦本生、亚查纳迦本生,以及威利本生与梵寿本生,合为十则。巴利
Varakaṇṇika cāpavaro sutano, atha gijjha sarohitamacchavaro; Puna paṇṇaka senaka yācanako, atha veri sabrahmabakena dasāti.
2. 犍陀罗品巴利
2. Gandhāravaggo
第406则 犍陀罗本生 (7-2-1)巴利
406. Gandhārajātakaṃ (7-2-1)
76 他舍弃了十六座富庶的千户村庄,
仓库满盈,如今你却在此囤积财物。注疏 1
77 你离开了犍陀罗地区,抛下了丰厚的财物与统治;
你舍弃王位而出家,如今却在这里发号施令。注疏 1
78 毗提诃王啊,我宣说正法,不喜非法;
在我宣说法时,罪恶不会染污于我。注疏 1
79 无论以何种方式,若他人因此受到伤害;
即使意义重大之语,智者亦不宣说。注疏 1
80 任他受伤也好,不受伤也罢,纵使被猛烈撕碎,
于我宣说法时,邪恶不能沾染。注疏 1
81 倘若自身没有智慧,于律也未曾善加修学,
大众便会像盲牛在林中那样,混乱地度过日子。注疏 1
82 然而,正因为其中有者在导师座下善巧修学,
因此,那些调伏律仪成就者,安住于等持而行。巴利 注疏 1
Hitvā gāmasahassāni, paripuṇṇāni soḷasa; Koṭṭhāgārāni phītāni, sannidhiṃ dāni kubbasi. Hitvā gandhāravisayaṃ, pahūtadhanadhāriyaṃ ; Pasāsanato nikkhanto, idha dāni pasāsasi. Dhammaṃ bhaṇāmi vedeha, adhammo me na ruccati; Dhammaṃ me bhaṇamānassa, na pāpamupalimpati. Yena kenaci vaṇṇena, paro labhati ruppanaṃ; Mahatthiyampi ce vācaṃ, na taṃ bhāseyya paṇḍito. Kāmaṃ ruppatu vā mā vā, bhusaṃva vikirīyatu; Dhammaṃ me bhaṇamānassa, na pāpamupalimpati. No ce assa sakā buddhi, vinayo vā susikkhito; Vane andhamahiṃsova careyya bahuko jano. Yasmā ca panidhekacce, āceramhi susikkhitā; Tasmā vinītavinayā, caranti susamāhitāti.
407. 大猿本生经 (7-2-2)巴利
407. Mahākapijātakaṃ (7-2-2)
83 他将自身化作桥梁,令众生安稳渡过;
你是它们的谁?它们又是你的谁?这些大猿啊。注疏 1
84 我是它们的王,亦是它们的主,是这畜群的护持者。
它们正为忧愁所浸没,充满恐惧,克敌者啊!注疏 1
85 我纵身跃起,恰如松开弓弦的神射手。
随后,又将藤蔓牢牢地系在另一只脚上。注疏 1
86 如被风吹散的云朵,我急速冲向那棵树,
我那时气力已尽,双手紧紧抓住树枝。注疏 1
87 我舒展身体,依着树枝与藤蔓;
众猴以足步步相随,安然离去。注疏 1
88 那束缚不折磨我,我死后亦不会受苦。
我曾为这些人治理王国,也确曾为他们带来安乐。注疏 1
89 降伏敌人者、国王啊,这是说给你听的譬喻,谛听。
受用于国王、国土、器械、军队与城镇;
一切众生的安乐,有智慧的刹帝利应当去寻求。巴利 注疏 1
Attānaṃ saṅkamaṃ katvā, yo sotthiṃ samatārayi; Kiṃ tvaṃ tesaṃ kime tuyhaṃ, honti ete mahākapi. Rājāhaṃ issaro tesaṃ, yūthassa parihārako; Tesaṃ sokaparetānaṃ, bhītānaṃ te arindama. Ullaṅghayitvā attānaṃ, vissaṭṭhadhanuno sataṃ; Tato aparapādesu, daḷhaṃ bandhaṃ latāguṇaṃ. Chinnabbhamiva vātena, nuṇṇo rukkhaṃ upāgamiṃ; Sohaṃ appabhavaṃ tattha, sākhaṃ hatthehi aggahiṃ. Taṃ maṃ viyāyataṃ santaṃ, sākhāya ca latāya ca; Samanukkamantā pādehi, sotthiṃ sākhāmigā gatā. Taṃ maṃ na tapate bandho, mato me na tapessati; Sukhamāharitaṃ tesaṃ, yesaṃ rajjamakārayiṃ. Esā te upamā rāja, taṃ suṇohi arindama ; Raññā raṭṭhassa yoggassa, balassa nigamassa ca; Sabbesaṃ sukhameṭṭhabbaṃ, khattiyena pajānatāti.
408. 陶师本生 (7-2-3)巴利
408. Kumbhakārajātakaṃ (7-2-3)
90 我曾于林中深处,见一株芒果树,青翠光泽,花繁果硕,枝叶茂盛。
后来我因贪着果实再去看时,它已被摧折毁坏。见此景象,我便踏上乞食游行之道。注疏 1
91 一块磨得光滑的石头,由人中雄杰安立;一位女子头顶水罐,悄然无声地行过。
接着,第二只鸟飞来,发出声响。见此景象,我便去乞食游行了。注疏 1
92 一只鸟正叼着腐尸,独自行进,许多鸟聚在一起,围攻那孤单的一只。
就为了食物,它们将它啄倒在地。见此景象,我便去乞食游行了。注疏 1
93 牛群中央,我见一头公牛,斑纹黑白分明,容色与力量具足;
我见它正为贪欲所折磨,见此景象,我便走上了乞食修行之路。注疏 1
94 羯陵伽的迦兰陀王,与健驮逻的那迦吉王;
毗提诃国的尼弥王,与般遮罗国的杜穆迦王;
这些国王皆舍弃国土,放下一切所有,出家修行。注疏 1
95 所有这些会聚于此的众人,都如同天神一般,恰似那熊熊燃烧的烈火,光明闪耀。
跋伽维族人啊,我也将独自游方,舍弃那不论多少的诸般欲乐。注疏 1
96 这正是时候,更无他时;若此刻错过,日后便无人能教诲于我。
跋伽瓦族人啊,我也将独自离去,犹如挣脱人手的飞鸟,一去不复返。注疏 1
97 他们知道生的与熟的,也知道咸的与不咸的。
见此,我便出家。你也起身吧,让我们各自精勤而行。巴利 注疏 1
Ambāhamaddaṃ vanamantarasmiṃ, nīlobhāsaṃ phalitaṃ saṃvirūḷhaṃ; Tamaddasaṃ phalahetu vibhaggaṃ, taṃ disvā bhikkhācariyaṃ carāmi. Selaṃ sumaṭṭhaṃ naravīraniṭṭhitaṃ , nārī yugaṃ dhārayi appasaddaṃ; Dutiyañca āgamma ahosi saddo, taṃ disvā bhikkhācariyaṃ carāmi. Dijā dijaṃ kuṇapamāharantaṃ, ekaṃ samānaṃ bahukā samecca; Āhārahetū paripātayiṃsu, taṃ disvā bhikkhācariyaṃ carāmi. Usabhāhamaddaṃ yūthassa majjhe, calakkakuṃ vaṇṇabalūpapannaṃ; Tamaddasaṃ kāmahetu vitunnaṃ, taṃ disvā bhikkhācariyaṃ carāmi. Karaṇḍako kaliṅgānaṃ, gandhārānañca naggaji; Nimirājā videhānaṃ, pañcālānañca dummukho; Ete raṭṭhāni hitvāna, pabbajiṃsu akiñcanā. Sabbepime devasamā samāgatā, aggī yathā pajjalito tathevime; Ahampi eko carissāmi bhaggavi, hitvāna kāmāni yathodhikāni. Ayameva kālo na hi añño atthi, anusāsitā me na bhaveyya pacchā; Ahampi ekā carissāmi bhaggava, sakuṇīva muttā purisassa hatthā. Āmaṃ pakkañca jānanti, atho loṇaṃ aloṇakaṃ; Tamahaṃ disvāna pabbajiṃ, careva tvaṃ carāmahanti.
四〇九 坚固法本生(七之二四)巴利
409. Daḷhadhammajātakaṃ (7-2-4)
98 倘若我未能取悦载我的坚固法者,
她胸膛带着箭矢,于战场上勇猛而行。注疏 1
99 想必国王未曾知晓,我的英勇事迹;
战场上那些善巧的布置,以及遣使调度的种种安排。注疏 1
100 如今,我必将这般死去——无亲无故,无所依怙;
那时,拾粪女子被施与陶匠。注疏 1
101 若人放逸,旋即衰退;
福德衰败之时,众人便舍弃他,犹如战士舍弃唇疾。注疏 1
102 过去已造福德,却不自知其所成之义的人;
他所企盼的种种利得,皆归消散。注疏 1
103 过去已造福德,且正念自知其所成之义的人——
他所希求的种种利益,便会不断增长。注疏 1
104 诸位贤友,我要对聚集于此的所有人说:
你们皆应成为知恩者,如此便能长久安住于天界。巴利
Ahaṃ ce daḷhadhammassa , vahanti nābhirādhayiṃ; Dharantī urasi sallaṃ, yuddhe vikkantacārinī. Nūna rājā na jānāti , mama vikkamaporisaṃ; Saṅgāme sukatantāni, dūtavippahitāni ca. Sā nūnāhaṃ marissāmi, abandhu aparāyinī ; Tadā hi kumbhakārassa, dinnā chakaṇahārikā. Yāvatāsīsatī poso, tāvadeva pavīṇati; Atthāpāye jahanti naṃ, oṭṭhibyādhiṃva khattiyo. Yo pubbe katakalyāṇo, katattho nāvabujjhati; Atthā tassa palujjanti, ye honti abhipatthitā. Yo pubbe katakalyāṇo, katattho manubujjhati; Atthā tassa pavaḍḍhanti, ye honti abhipatthitā. Taṃ vo vadāmi bhaddante , yāvantettha samāgatā; Sabbe kataññuno hotha, ciraṃ saggamhi ṭhassathāti.
四一〇·素马得达本生(七·二·五)巴利
410. Somadattajātakaṃ (7-2-5)
105 往昔在遥远山林里,挺身迎向我的人,
那象却不再现前,素马得达落至何处?注疏 1
106 或许他就这样死去了,倒卧于此,宛如刚刚砍下的翠枝;
大象倒卧于地,恰似不死天神般卧着。注疏 1
107 你已达无家,得解脱,具足正念,
沙门,若为亡者哀伤,此非善行。注疏 1
108 帝释啊,凡与人或与鹿共住,由此相亲,
心中既生情愫,便无法不为之哀伤。注疏 1
109 他们为已死与将死者哭泣,那些哭泣并哀叹的人;
因此,仙人啊,请勿悲泣;诸圣者皆说,哭泣终是徒然。注疏 1
110 婆罗门,单凭哭泣,死去的人确实不能复生。
我们众人聚集一处,为彼此的亡亲哀泣。注疏 1
111 我确实在燃烧,如同浇了酥油的火焰。
如同以水浇洒,我愿浇熄一切忧苦。注疏 1
112 他确实为我拔除了那支箭,那支刺入心头的箭。
在我深陷忧伤之时,你解除了我为子悲恸的哀愁。注疏 1
113 今我已拔除忧悲之箭,无忧清净,不再迷惑;
闻汝此言,帝释天啊,我不再忧伤,亦不再哭泣。巴利 注疏 1
Yo maṃ pure paccuḍḍeti , araññe dūramāyato; So na dissati mātaṅgo, somadatto kuhiṃ gato. Ayaṃ vā so mato seti, allasiṅgaṃva vacchito ; Bhumyā nipatito seti, amarā vata kuñjaro. Anagāriyupetassa, vippamuttassa te sato; Samaṇassa na taṃ sādhu, yaṃ petamanusocasi. Saṃvāsena have sakka, manussassa migassa vā; Hadaye jāyate pemaṃ, taṃ na sakkā asocituṃ. Mataṃ marissaṃ rodanti, ye rudanti lapanti ca; Tasmā tvaṃ isi mā rodi, roditaṃ moghamāhu santo. Kanditena have brahme, mato peto samuṭṭhahe; Sabbe saṅgamma rodāma, aññamaññassa ñātake. Ādittaṃ vata maṃ santaṃ, ghatasittaṃva pāvakaṃ; Vārinā viya osiñcaṃ, sabbaṃ nibbāpaye daraṃ. Abbahī vata me sallaṃ, yamāsi hadayassitaṃ; Yo me sokaparetassa, puttasokaṃ apānudi. Sohaṃ abbūḷhasallosmi, vītasoko anāvilo; Na socāmi na rodāmi, tava sutvāna vāsavāti.
善生本生经(7-2-6)巴利
411. Susīmajātakaṃ (7-2-6)
114 从前,我的头发乌黑润泽,生于头上合宜之处;
善生啊,如今见这些发已斑白,正是修习正法、奉行梵行的时候了。注疏 1
115 天神啊,白发唯长于我身上、不长于你;这是我的头,是我最上的顶相。
‘我会相助’——我虽如此许诺,却作了妄语。国王中的至尊者啊,请宽恕我这唯一的过失。注疏 1
116 大王,您尚年少,相貌端严,犹如新芽初生时那般挺秀;
请你执掌王国,也请看看我吧,人主啊,切莫追逐那些短暂不定的事物。注疏 1
117 我看见那位年纪轻轻的少女,肤色如金,腰肢纤细,体态匀称美好;
她宛若一株黑珊瑚摇曳生姿,走在人群之中,仿佛刻意要迷乱人心。注疏 1
118 我又见另一位妇人,年约八九十岁。
她拄着拐杖,颤巍巍地走着,身躯弯曲如同屋椽。注疏 1
119 我便反复思惟着那件事,独自一人躺在床榻中央。
“我也会如此”,他这样观察,便不再乐于在家生活,知道这正是修习梵行之时。注疏 1
120 那住在家里的人所贪著的快乐,恰如悬于绳索。
智者正是这样斩断束缚,无所期盼,舍离欲乐而离去。巴利 注疏 1
Kāḷāni kesāni pure ahesuṃ, jātāni sīsamhi yathāpadese; Tānajja setāni susīma disvā, dhammaṃ cara brahmacariyassa kālo. Mameva deva palitaṃ na tuyhaṃ, mameva sīsaṃ mama uttamaṅgaṃ; ‘‘Atthaṃ karissa’’nti musā abhāṇiṃ , ekāparādhaṃ khama rājaseṭṭha. Daharo tuvaṃ dassaniyosi rāja, paṭhamuggato hosi yathā kaḷīro; Rajjañca kārehi mamañca passa, mā kālikaṃ anudhāvī janinda. Passāmi vohaṃ dahariṃ kumāriṃ, sāmaṭṭhapassaṃ sutanuṃ sumajjhaṃ; Kāḷappavāḷāva pavellamānā, palobhayantīva naresu gacchati. Tamena passāmiparena nāriṃ, āsītikaṃ nāvutikaṃ va jaccā; Daṇḍaṃ gahetvāna pavedhamānaṃ, gopānasībhoggasamaṃ carantiṃ. Sohaṃ tamevānuvicintayanto, eko sayāmi sayanassa majjhe; ‘‘Ahampi evaṃ’’ iti pekkhamāno, na gahe rame brahmacariyassa kālo. Rajjuvālambanī cesā, yā gehe vasato rati; Evampi chetvāna vajanti dhīrā, anapekkhino kāmasukhaṃ pahāyāti.
412. 拘萨林树本生(7-2-7)巴利
412. Koṭasimbalijātakaṃ (7-2-7)
121 我持千寻长蛇而来。
你承载着它和我这般庞大的身躯,却不曾颤抖。注疏 1
122 而这只小鸟,肉躯比我更为微小;
承载它时,你却因恐惧而颤抖,拘萨林树啊,这究竟是为什么?注疏 1
123 王上,您以肉为食,而这只鸟以果实为食。
这些是尼拘律、庇利库和优昙树的种子,
它吃下后,连同菩提树的种子一起,落在我的枝干上。注疏 1
124 那些树将在我的近旁,于避风处萌发生长。
它们会将我紧紧缠绕,使我再不成其为树。注疏 1
125 此外,还有别的树——那些有根有干的大树。
也被此鸟带来的种子所毁。注疏 1
126 藤蔓攀爬蔓延,即便那参天的森林之王也不例外;
因此,国王啊,我预见未来的危险,心中颤抖。注疏 1
127 应警觉于当警觉之事,防护尚未到来的危险;
智者预见未来的危险,于两个世界中清楚谛观。巴利 注疏 1
Ahaṃ dasasataṃbyāmaṃ, uragamādāya āgato; Tañca mañca mahākāyaṃ, dhārayaṃ nappavedhasi . Athimaṃ khuddakaṃ pakkhiṃ, appamaṃsataraṃ mayā; Dhārayaṃ byathasi bhītā , kamatthaṃ koṭasimbali . Maṃsabhakkho tuvaṃ rāja, phalabhakkho ayaṃ dijo; Ayaṃ nigrodhabījāni, pilakkhudumbarāni ca; Assatthāni ca bhakkhitvā, khandhe me ohadissati. Te rukkhā saṃvirūhanti, mama passe nivātajā; Te maṃ pariyonandhissanti, arukkhaṃ maṃ karissare. Santi aññepi rukkhā se, mūlino khandhino dumā; Iminā sakuṇajātena, bījamāharitā hatā. Ajjhārūhābhivaḍḍhanti , brahantampi vanappatiṃ; Tasmā rāja pavedhāmi, sampassaṃnāgataṃ bhayaṃ. Saṅkeyya saṅkitabbāni, rakkheyyānāgataṃ bhayaṃ; Anāgatabhayā dhīro, ubho loke avekkhatīti.
第413则 造烟者本生 (7-2-8)巴利
413. Dhūmakārijātakaṃ (7-2-8)
128 国王问维都罗,他渴求正法,坚毅不动摇;
婆罗门,你知道吗,是谁独自深深忧愁?注疏 1
129 那位婆罗门,羊群众多,居住林中,资财丰足;
瓦塞塔日夜不断地燃起烟,毫无倦怠。注疏 1
130 因那烟的气味,鹿群为蚊虫所恼;
它们来到那燃烟者的近处,度过雨季安居。注疏 1
131 那人心里只牵着鹿群,竟浑然不觉自己的山羊;
或来或去,他的那些母羊都消亡了。注疏 1
132 秋日时节,鹿群行至蚊虫已散的林中;
它们进入山势险峻之处,行至诸河的源头。注疏 1
133 眼见鹿群远去,山羊们便走向衰亡;
那位婆罗门变得消瘦而憔悴,患了黄疸病。注疏 1
134 如是,若有人轻慢自己人,而去亲近外来者;
他便独自陷入深深的忧伤,犹如那被烟所熏的婆罗门。巴利 注疏 1
Rājā apucchi vidhuraṃ, dhammakāmo yudhiṭṭhilo; Api brāhmaṇa jānāsi, ko eko bahu socati. Brāhmaṇo ajayūthena, pahūtedho vane vasaṃ; Dhūmaṃ akāsi vāseṭṭho, rattindivamatandito. Tassa taṃ dhūmagandhena, sarabhā makasaḍḍitā ; Vassāvāsaṃ upāgacchuṃ, dhūmakārissa santike. Sarabhesu manaṃ katvā, ajā so nāvabujjhatha; Āgacchantī vajantī vā , tassa tā vinasuṃ ajā. Sarabhā sarade kāle, pahīnamakase vane; Pāvisuṃ giriduggāni, nadīnaṃ pabhavāni ca. Sarabhe ca gate disvā, ajā ca vibhavaṃ gatā ; Kiso ca vivaṇṇo cāsi, paṇḍurogī ca brāhmaṇo. Evaṃ yo saṃ niraṃkatvā, āgantuṃ kurute piyaṃ; So eko bahu socati, dhūmakārīva brāhmaṇoti.
醒觉本生(414)巴利
414. Jāgarajātakaṃ (7-2-9)
135 谁在觉醒者中沉睡?谁在沉睡者中觉醒?
谁能了知我此语?谁能回答我所问?注疏 1
136 我在清醒者中沉睡,我在沉睡者中清醒;
我能了知你此语,我能回答你所问。注疏 1
137 何为醒者眠?何为眠者醒?
你如何了知此义?又如何对我作答?注疏 1
138 那些不了知法——自制与调伏——的人,
在这些沉睡者之中,天神啊,我醒着。注疏 1
139 那些已断尽贪、嗔与无明的人,
在这些清醒者之中,天神啊,我反倒是沉睡的。注疏 1
140 他在清醒的人中犹如安睡,在沉睡的人中却保持醒觉;
我如此了知此义,亦如此回答你。注疏 1
141 善哉!他在清醒的人中犹如安睡,善哉!他在沉睡的人中却保持醒觉;
你能善于理解此事,又能善于应答。巴利 注疏 1
Kodha jāgarataṃ sutto, kodha suttesu jāgaro; Ko mametaṃ vijānāti, ko taṃ paṭibhaṇāti me. Ahaṃ jāgarataṃ sutto, ahaṃ suttesu jāgaro; Ahametaṃ vijānāmi, ahaṃ paṭibhaṇāmi te. Kathaṃ jāgarataṃ sutto, kathaṃ suttesu jāgaro; Kathaṃ etaṃ vijānāsi, kathaṃ paṭibhaṇāsi me. Ye dhammaṃ nappajānanti, saṃyamoti damoti ca; Tesu suppamānesu, ahaṃ jaggāmi devate. Yesaṃ rāgo ca doso ca, avijjā ca virājitā; Tesu jāgaramānesu, ahaṃ suttosmi devate. Evaṃ jāgarataṃ sutto, evaṃ suttesu jāgaro; Evametaṃ vijānāmi, evaṃ paṭibhaṇāmi te. Sādhu jāgarataṃ sutto, sādhu suttesu jāgaro; Sādhumetaṃ vijānāsi, sādhu paṭibhaṇāsi meti.
415. 麦粉团本生 (7-2-10)巴利
415. Kummāsapiṇḍijātakaṃ (7-2-10)
142 在具足无上见的佛陀们面前,服侍的功德绝非微少;
干涩无盐的粗食,且看这麦粉团的果报。注疏 1
143 这众多的象、牛、马,财富与谷物,乃至整片大地;
这些貌若天女的女子,请看这酸粥团的果报。注疏 1
144 如象王般的国王,憍萨罗之主啊,您一再地吟诵这些偈颂;
国家增长者啊,我问您,您如此满心欢喜地宣说。注疏 1
145 就在这座城中,我曾生于某户人家;
我曾是为人做工的佣人,持守戒律。注疏 1
146 我外出劳作时,见到了四位沙门。
他们具足正行与戒德,清凉寂静,已尽诸漏。注疏 1
147 我对他们生起净信,以树叶为座,安坐其上。
我以净信心,亲手供养诸佛麦粉。注疏 1
148 因彼善业,我得此般果报。
我受用此王国,这丰饶殊胜的大地。注疏 1
149 行布施、受安乐,勿生放逸,转动轮宝吧,憍萨罗之主。
憍萨罗之主,勿行非法,当护持正法。注疏 1
150 善美之人啊,我必将一再践行那条道路。
在善妙的憍萨罗,圣者所行之处,得见阿拉汉们,这令我心悦。注疏 1
151 你如天女,天女之姿,于诸女众间,炳耀赫奕。
你修了何等善业,苏拘萨萝,使你拥有了如此端严的形貌?注疏 1
152 阿摩昼族的刹帝利啊,我过去曾是任人差遣的婢女。
我具足自制,依法而活,持守戒行,不见诸恶。注疏 1
153 那时,我将自己节余的饮食,施予了一位行脚比丘。
我心中欢喜,亲手为之;如今,这业的果报即如此现前于我。巴利 注疏 1
Na kiratthi anomadassisu, pāricariyā buddhesu appikā ; Sukkhāya aloṇikāya ca, passaphalaṃ kummāsapiṇḍiyā. Hatthigavassā cime bahū , dhanadhaññaṃ pathavī ca kevalā; Nāriyo cimā accharūpamā, passaphalaṃ kummāsapiṇḍiyā. Abhikkhaṇaṃ rājakuñjara, gāthā bhāsasi kosalādhipa; Pucchāmi taṃ raṭṭhavaḍḍhana, bāḷhaṃ pītimano pabhāsasi. Imasmiññeva nagare, kule aññatare ahuṃ; Parakammakaro āsiṃ, bhatako sīlasaṃvuto. Kammāya nikkhamantohaṃ, caturo samaṇeddasaṃ; Ācārasīlasampanne, sītibhūte anāsave. Tesu cittaṃ pasādetvā, nisīdetvā paṇṇasanthate; Adaṃ buddhāna kummāsaṃ, pasanno sehi pāṇibhi. Tassa kammassa kusalassa, idaṃ me edisaṃ phalaṃ; Anubhomi idaṃ rajjaṃ, phītaṃ dharaṇimuttamaṃ. Dadaṃ bhuñja mā ca pamādo , cakkaṃ vattaya kosalādhipa; Mā rāja adhammiko ahu, dhammaṃ pālaya kosalādhipa. Sohaṃ tadeva punappunaṃ, vaṭumaṃ ācarissāmi sobhane; Ariyācaritaṃ sukosale, arahanto me manāpāva passituṃ. Devī viya accharūpamā, majjhe nārigaṇassa sobhasi; Kiṃ kammamakāsi bhaddakaṃ, kenāsi vaṇṇavatī sukosale. Ambaṭṭhakulassa khattiya, dāsyāhaṃ parapesiyā ahuṃ; Saññatā ca dhammajīvinī, sīlavatī ca apāpadassanā. Uddhaṭabhattaṃ ahaṃ tadā, caramānassa adāsi bhikkhuno; Vittā sumanā sayaṃ ahaṃ, tassa kammassa phalaṃ mamedisanti.
416. 折伏敌人本生 (7-2-11)巴利
416. Parantapajātakaṃ (7-2-11)
154 灾祸将降临于我,怖畏将降临于我。
那时,树枝确实动了,或是被人摇动,或是被鹿摇动。注疏 1
155 我的欲念,实在是为了那位住在不远处的胆怯女子。
她会令我消瘦苍白,如同那枝条带来折磨。注疏 1
156 那位无可指责、居于村中的可爱女子,将令我忧伤。
她会令我消瘦苍白,如同那枝条带来折磨。注疏 1
157 黑睫毛的少女啊,你对我的微笑与话语,
令人消瘦、苍白,犹如那枝条折磨于人。注疏 1
158 那个声音必定传到了,那必定是你的消息;
他对你所说的,就是那摇动了树枝的事情。注疏 1
159 我这愚人心中所汇聚的念头,正是如此;
因为那时树枝确被摇动了——无论是人,还是鹿。注疏 1
160 你如是言说,即欺瞒了我的父亲。
杀生之后,以枝叶遮盖,心中思惟:“恐惧将降临于我。”巴利 注疏 1
Āgamissati me pāpaṃ, āgamissati me bhayaṃ; Tadā hi calitā sākhā, manussena migena vā. Bhīruyā nūna me kāmo, avidūre vasantiyā; Karissati kisaṃ paṇḍuṃ, sāva sākhā parantapaṃ. Socayissati maṃ kantā, gāme vasamaninditā; Karissati kisaṃ paṇḍuṃ, sāva sākhā parantapaṃ. Tayā maṃ asitāpaṅgi , sitāni bhaṇitāni ca; Kisaṃ paṇḍuṃ karissanti, sāva sākhā parantapaṃ. Agamā nūna so saddo, asaṃsi nūna so tava; Akkhātaṃ nūna taṃ tena, yo taṃ sākhamakampayi. Idaṃ kho taṃ samāgamma, mama bālassa cintitaṃ; Tadā hi calitā sākhā, manussena migena vā. Tatheva tvaṃ avedesi, avañci pitaraṃ mama; Hantvā sākhāhi chādento, āgamissati me bhayanti.
殊胜村、大猿、跋迦婆,坚定法、善象、盖萨婆;
蛇、维杜罗,以及觉醒者们,再有憍萨罗王与波岚陀波。巴利
Varagāma mahākapi bhaggava ca, daḷhadhamma sakuñjara kesavaro; Urago vidhuro puna jāgarataṃ, atha kosalādhipa parantapa cāti.
5671 其次,品的摄颂:巴利
Atha vagguddānaṃ –
那么,在七集的部分,请听我宣说此品。巴利
Atha sattanipātamhi, vaggaṃ me bhaṇato suṇa;
Kukku ca puna gandhāro, dveva guttā mahesināti.
417. 迦旃延尼本生(一)巴利
417. Kaccānijātakaṃ (1)
1 你身着白衣,头发洁净湿润,迦旃延尼,为何俯在瓮上?
你洗了面粉、胡麻与米粒,是要做胡麻饭么?是何缘故?注疏 1
2 婆罗门,这胡麻饭并非为食用,已妥善煮熟。
法已消亡,如今他徒众众多,我将行于坟场中央。注疏 1
3 善加审虑,行应作之事。法已消亡,谁还为你存留?
千眼帝释天有无与伦比的威神力,法中最殊胜者却永不灭没。注疏 1
4 梵天啊,我对此坚信不疑:法已消亡,于此我毫无疑惑。
如今那些造作恶行的人,现在却个个安享快乐。注疏 1
5 我的儿媳原先不孕,她杀害我后,却生下了一个儿子。
如今她成了全家族的女主人,我却被遗弃,孑然一身。注疏 1
6 我确实还活着,并未死去;我来此正是为了你的利益。
那个杀害了你之后生下儿子的人,我要让她和她的儿子一同化为灰烬。注疏 1
7 若此事令你欢喜,天王啊,你便是专为我的利益而来。
愿我、儿子、儿媳和孙子彼此和睦,同住家中。注疏 1
8 迦提耶尼,倘若这能令你欢喜,纵使身遭杀戮,你也不会舍弃法。
你与儿子、儿媳和孙子,彼此和睦喜悦,共住家中。注疏 1
9 那位迦提耶尼,与儿媳一起,和睦喜悦,安住在家。
子与孙皆悉心照料,她为天帝释所护。巴利 注疏 1
Odātavatthā suci allakesā, kaccāni kiṃ kumbhimadhissayitvā ; Piṭṭhā tilā dhovasi taṇḍulāni, tilodano hehiti kissa hetu. Na kho ayaṃ brāhmaṇa bhojanatthā , tilodano hehiti sādhupakko; Dhammo mato tassa pahuttamajja , ahaṃ karissāmi susānamajjhe. Anuvicca kaccāni karohi kiccaṃ, dhammo mato ko nu taveva saṃsi; Sahassanetto atulānubhāvo, na miyyatī dhammavaro kadāci. Daḷhappamāṇaṃ mama ettha brahme, dhammo mato natthi mamettha kaṅkhā; Ye yeva dāni pāpā bhavanti, te teva dāni sukhitā bhavanti. Suṇisā hi mayhaṃ vañjhā ahosi, sā maṃ vadhitvāna vijāyi puttaṃ; Sā dāni sabbassa kulassa issarā, ahaṃ panamhi apaviddhā ekikā. Jīvāmi vohaṃ na matohamasmi , taveva atthāya idhāgatosmi; Yā taṃ vadhitvāna vijāyi puttaṃ, sahāva puttena karomi bhasmaṃ. Evañca te ruccati devarāja, mameva atthāya idhāgatosi; Ahañca putto suṇisā ca nattā, sammodamānā gharamāvasema. Evañca te ruccati kātiyāni, hatāpi santā na jahāsi dhammaṃ; Tuvañca putto suṇisā ca nattā, sammodamānā gharamāvasetha. Sā kātiyānī suṇisāya saddhiṃ, sammodamānā gharamāvasittha; Putto ca nattā ca upaṭṭhahiṃsu, devānamindena adhiggahītāti.
第418篇 八声本生 (2)巴利
418. Aṭṭhasaddajātakaṃ (2)
10 昔日,人们称此处为低洼之地,水量丰沛,鱼群众多。
这是鹳王的居所,是我祖辈相传的家园。
如今我们依青蛙而活命,不会舍弃这片水域。注疏 1
11 谁还会再度打破那无德之弯眼者的眼睛?
谁能护佑我的幼雏、巢窝与我,赐予平安?注疏 1
12 一切边材皆已啖尽,直至它再无处可去;
大王,食物已尽,蛀虫不乐于心材。注疏 1
13 若我由此离去,脱离王宫的束缚,
我将于树枝为舍的林间,独自悦乐自心。注疏 1
14 那么,我便离开这里,从王宫中获得解脱。
我将行于兽群之首,饮那最上的净水。注疏 1
15 那样的我,沉醉于诸欲,染着于欲乐,昏昧其中。
猎人巴拉多已带来,巴希卡,愿你吉祥如意。注疏 1
16 在浓密的暗夜漆黑中,在那高耸的山顶上。
她温柔而轻柔地触碰我:“小心,别在岩石上绊倒。”注疏 1
17 能洞见生之灭尽者,无疑不再入母胎受生;
这是最后一生,是最终的母胎受生,我的轮回已尽,不受后有。巴利 注疏 1
Idaṃ pure ninnamāhu, bahumacchaṃ mahodakaṃ; Āvāso bakarājassa, pettikaṃ bhavanaṃ mama; Tyajja bhekena yāpema, okaṃ na vajahāmase . Ko dutiyaṃ asīlissa, bandharassakkhi bhecchati ; Ko me putte kulāvakaṃ, mañca sotthiṃ karissati. Sabbā parikkhayā pheggu, yāva tassā gatī ahu; Khīṇabhakkho mahārāja, sāre na ramatī ghuṇo. Sā nūnāhaṃ ito gantvā, rañño muttā nivesanā; Attānaṃ ramayissāmi, dumasākhaniketinī. So nūnāhaṃ ito gantvā, rañño mutto nivesanā; Aggodakāni pissāmi, yūthassa purato vajaṃ. Taṃ maṃ kāmehi sammattaṃ, rattaṃ kāmesu mucchitaṃ; Ānayī bharato luddo, bāhiko bhaddamatthu te. Andhakāratimisāyaṃ, tuṅge uparipabbate; Sā maṃ saṇhena mudunā, mā pādaṃ khali yasmani. Asaṃsayaṃ jātikhayantadassī, na gabbhaseyyaṃ punarāvajissaṃ; Ayamantimā pacchimā gabbhaseyyā , khīṇo me saṃsāro punabbhavāyāti.
419. 苏拉萨本生(三)巴利
419. Sulasājātakaṃ (3)
18 这些金臂环,以及众多珍珠、琉璃;
尊者,请将这一切带走,并告诉她:‘我是您的奴仆。’注疏 1
19 善女子,请放下吧,莫要如此悲泣哀号;
我实在记不起,自己曾杀害他人而夺来财物。注疏 1
20 自从我对自身有了记忆,自从我懂事以来,
我不曾记得,还有谁比你更可爱。注疏 1
21 来吧,让我拥抱你,再向右绕致敬;
因为从今往后,你我再无相逢之时。注疏 1
22 并非在一切处,男子才堪称智者;
于此于彼种种情境中,女子亦具智慧与明辨。注疏 1
23 并非在一切处,男子才堪称智者;
女人亦可成为智者,能于顷刻间善巧思量。注疏 1
24 她确实快速而敏捷,在危急之际作出了决断;
犹如以满弓射鹿,苏拉萨诛灭了仇敌。注疏 1
25 对于突然显现的义理,不能迅速领悟的人;
他智慧迟钝,犹如藏身山窟的盗贼,终被摧伏。注疏 1
26 而对于突然显现的义理,能立刻明了的人;
他能从敌人的围困中脱身,恰如苏拉萨脱离贪恋她的敌人。巴利 注疏 1
Idaṃ suvaṇṇakāyūraṃ, muttā veḷuriyā bahū; Sabbaṃ harassu bhaddante, mañca dāsīti sāvaya. Oropayassu kalyāṇi, mā bāḷhaṃ paridevasi; Na cāhaṃ abhijānāmi, ahantvā dhanamābhataṃ. Yato sarāmi attānaṃ, yato pattāsmi viññutaṃ; Na cāhaṃ abhijānāmi, aññaṃ piyataraṃ tayā. Ehi taṃ upagūhissaṃ , karissañca padakkhiṇaṃ; Na hi dāni puna atthi, mama tuyhañca saṅgamo. Na hi sabbesu ṭhānesu, puriso hoti paṇḍito; Itthīpi paṇḍitā hoti, tattha tattha vicakkhaṇā. Na hi sabbesu ṭhānesu, puriso hoti paṇḍito; Itthīpi paṇḍitā hoti, lahuṃ atthaṃ vicintikā . Lahuñca vata khippañca, nikaṭṭhe samacetayi; Migaṃ puṇṇāyateneva , sulasā sattukaṃ vadhi. Yodha uppatitaṃ atthaṃ, na khippamanubujjhati; So haññati mandamati, corova girigabbhare. Yo ca uppatitaṃ atthaṃ, khippameva nibodhati; Muccate sattusambādhā, sulasā sattukāmivāti.
420. 善吉祥本生第四巴利
420. Sumaṅgalajātakaṃ (4)
27 见他盛怒难遏,主人不应立即施以惩罚。
那种无理、不合己分,却极力张扬他人苦痛的行径。注疏 1
28 应当先觉知自身的清净,再去了知他人不善行的道理。
他自己审视其中的道理后,方施以恰当的处罚。注疏 1
29 不迷惑的人能明辨正行与邪行,不毁灭他人,也不毁灭自己。
在此世间执掌刑杖的统治者,若能如此,便能守护声誉,不因权势而败坏。注疏 1
30 那些未经审虑的刹帝利,因迷乱而轻率地使用惩罚。
恶名缠身者虽舍性命,即便离开此世,也仍会堕入恶道。注疏 1
31 那些喜爱圣者所开示之法的人,以其言语、心意与行为,成为无上者。
他们安住于寂静、柔和与定,如是去往此世与他世。注疏 1
32 我是国王,是男女众生的主宰;即便心生忿怒,我也能调伏自己。
我制止那样的人们造恶,出于悲悯,如理施以惩罚。注疏 1
33 刹帝利,人民的统领,吉祥与幸运唯你所有,切莫在任何时候舍弃。
你无瞋恚,常怀净信之心,无有忧恼,愿你治理百年之久。注疏 1
34 具足这些美德的刹帝利,安住于圣者的行仪,温良受教,无有忿怒;
愿你安乐、无逼迫地统领大地,并从此世间解脱后,亦往生善趣。注疏 1
35 如此,以善巧的引导、善妙的言说,依于法、依于正理,以方便而引导;
愿他能安抚骚动的民众,犹如大云以雨水抚慰大地。巴利 注疏 1
Bhusamhi kuddhoti avekkhiyāna, na tāva daṇḍaṃ paṇayeyya issaro; Aṭṭhānaso appatirūpamattano, parassa dukkhāni bhusaṃ udīraye. Yato ca jāneyya pasādamattano, atthaṃ niyuñjeyya parassa dukkaṭaṃ; Tadāyamatthoti sayaṃ avekkhiya, athassa daṇḍaṃ sadisaṃ nivesaye. Na cāpi jhāpeti paraṃ na attanaṃ, amucchito yo nayate nayānayaṃ; Yo daṇḍadhāro bhavatīdha issaro, sa vaṇṇagutto siriyā na dhaṃsati. Ye khattiyā se anisammakārino, paṇenti daṇḍaṃ sahasā pamucchitā; Avaṇṇasaṃyutā jahanti jīvitaṃ, ito vimuttāpi ca yanti duggatiṃ. Dhamme ca ye ariyappavedite ratā, anuttarā te vacasā manasā kammunā ca; Te santisoraccasamādhisaṇṭhitā, vajanti lokaṃ dubhayaṃ tathāvidhā. Rājāhamasmi narapamadānamissaro, sacepi kujjhāmi ṭhapemi attanaṃ; Nisedhayanto janataṃ tathāvidhaṃ, paṇemi daṇḍaṃ anukampa yoniso. Sirī ca lakkhī ca taveva khattiya, janādhipa mā vijahi kudācanaṃ; Akkodhano niccapasannacitto, anīgho tuvaṃ vassasatāni pālaya. Guṇehi etehi upeta khattiya, ṭhitamariyavattī suvaco akodhano; Sukhī anuppīḷa pasāsamediniṃ , ito vimuttopi ca yāhi suggatiṃ. Evaṃ sunītena subhāsitena, dhammena ñāyena upāyaso nayaṃ; Nibbāpaye saṅkhubhitaṃ mahājanaṃ, mahāva megho salilena medininti .
第四二一 恒伽摩罗本生(五)巴利
421. Gaṅgamālajātakaṃ (5)
36 大地化为炽炭,焦烬遍满此土。
当你唱起这些故事时,酷热却不能侵扰你。注疏 1
37 上方烈日炙烤,下方热沙灼烧。
当你唱起这些故事时,酷热却不能侵扰你。注疏 1
38 炎热不曾折磨我,折磨我的是种种热恼;
大王,折磨人的是种种因缘,并非那炎热。注疏 1
39 我已见到你的根源,爱欲啊,你从思慕中生起。
我不再以思慕喂养你,如此,爱欲,你便无所立足。注疏 1
40 纵使欲乐微少,亦不称心;纵使繁多,终无餍足。
啊,愚者的哀嚎,清醒者当应远离。注疏 1
41 我这微小的业,竟感得如此果报,达至崇高。
那位舍断爱欲而出家的青年,确实获得了极殊胜的获得。注疏 1
42 他们以苦行断除恶业,以苦行舍离理发匠与陶师的身份。
恒河摩罗以苦行征服之后,竟直呼梵授王的名字。注疏 1
43 “朋友们,你们亲眼见证吧,这就是忍辱与柔和所感得的现前果报。”
那位受一切人礼敬的,我们连同国王及所有臣民,一同向他礼敬。注疏 1
44 切莫对那正在牟尼之道上修学的恒河摩罗说任何闲话。
因为他确已渡过那汪洋大海;渡过之后,离忧者便自在而行。巴利 注疏 1
Aṅgārajātā pathavī, kukkuḷānugatā mahī; Atha gāyasi vattāni , na taṃ tapati ātapo. Uddhaṃ tapati ādicco, adho tapati vālukā; Atha gāyasi vattāni , na taṃ tapati ātapo. Na maṃ tapati ātapo, ātapā tapayanti maṃ; Atthā hi vividhā rāja, te tapanti na ātapo. Addasaṃ kāma te mūlaṃ, saṅkappā kāma jāyasi; Na taṃ saṅkappayissāmi, evaṃ kāma na hehisi. Appāpi kāmā na alaṃ, bahūhipi na tappati; Ahahā bālalapanā, parivajjetha jaggato. Appassa kammassa phalaṃ mamedaṃ, udayo ajjhāgamā mahattapattaṃ; Suladdhalābho vata māṇavassa, yo pabbajī kāmarāgaṃ pahāya. Tapasā pajahanti pāpakammaṃ, tapasā nhāpitakumbhakārabhāvaṃ; Tapasā abhibhuyya gaṅgamāla, nāmenālapasajja brahmadattaṃ. Sandiṭṭhikameva ‘‘amma’’ passatha, khantīsoraccassa ayaṃ vipāko; Yo sabbajanassa vanditohu, taṃ vandāma sarājikā samaccā. Mā kiñci avacuttha gaṅgamālaṃ, muninaṃ monapathesu sikkhamānaṃ; Eso hi atari aṇṇavaṃ, yaṃ taritvā caranti vītasokāti.
422. 支提山本生(六)巴利
422. Cetiyajātakaṃ (6)
45 若法受到损害,便会损害那损害者;若未受到损害,便不会损害任何。
因此,切勿加害于法,以免你为那受害之法所害。注疏 1
46 口出妄语者,诸天便会舍离;
他口中散发腐臭之气,亦从自身地位坠落。
明知所问,被问时却故意答非所问之人。注疏 1
47 若你所说真实,国王啊,你便可如往昔一般为王;
若你所说虚妄,国王啊,此塔便留在原地;注疏 1
48 他非时降雨,应时反倒无雨;
明知所问,被问时却故意答非所问之人。注疏 1
49 若你所言为实,国王啊,愿你恢复如初,如同往昔。
大王,若你说出谎言,愿此塔沉入地下。注疏 1
50 他的舌头将裂为两叉,一如蛇舌,国土之主啊;
若有人明知所问,却作他语解说,注疏 1
51 若你所言为实,国王啊,愿你恢复如初,如同往昔。
大王,你若说妄语,此塔便将更深地沉入。注疏 1
52 他的舌头将不复存在,如同鱼舌一般,治理一方的君王啊;
对于所问明明知晓,被问时却另作他说之人。注疏 1
53 若你所说真实,国王,你便能如前一般,再作国王。
若你所说虚妄,国王啊,塔将更深地沉没。注疏 1
54 彼家族唯生女子,不生男子;
若有人被问及问题时,心中明知,却作他答。注疏 1
55 若你所说真实,国王,你便能如前一般,再作国王。
若你所说虚妄,国王,这塔便会陷得更深。注疏 1
56 他的儿子们皆已离散,各奔四方。
明明自知所问,被问及时却故意颠倒作答。注疏 1
57 若你如实而言,国王啊,你便能如往昔一样再做国王。
国王啊,你若说妄语,此塔将更深地沉陷。注疏 1
58 那位国王依止仙人,往昔能飞行于虚空。
他陷入裂开的大地,因行堕落而遭此果报。注疏 1
59 因此,智者不称赞随顺欲望而行。
心中无瞋者,当说与真实相应的言语。巴利 注疏 1
Dhammo have hato hanti, nāhato hanti kiñcanaṃ ; Tasmā hi dhammaṃ na hane, mā tvaṃ dhammo hato hani. Alikaṃ bhāsamānassa, apakkamanti devatā; Pūtikañca mukhaṃ vāti, sakaṭṭhānā ca dhaṃsati; Yo jānaṃ pucchito pañhaṃ, aññathā naṃ viyākare. Sace hi saccaṃ bhaṇasi, hohi rāja yathā pure; Musā ce bhāsase rāja, bhūmiyaṃ tiṭṭha cetiya. Akāle vassatī tassa, kāle tassa na vassati; Yo jānaṃ pucchito pañhaṃ, aññathā naṃ viyākare. Sace hi saccaṃ bhaṇasi, hohi rāja yathā pure; Musā ce bhāsase rāja, bhūmiṃ pavisa cetiya. Jivhā tassa dvidhā hoti, uragasseva disampati; Yo jānaṃ pucchito pañhaṃ, aññathā naṃ viyākare. Sace hi saccaṃ bhaṇasi, hohi rāja yathā pure; Musā ce bhāsase rāja, bhiyyo pavisa cetiya. Jivhā tassa na bhavati, macchasseva disampati; Yo jānaṃ pucchito pañhaṃ, aññathā naṃ viyākare. Sace hi saccaṃ bhaṇasi, hohi rāja yathā pure; Musā ce bhāsase rāja, bhiyyo pavisa cetiya. Thiyova tassa jāyanti , na pumā jāyare kule; Yo jānaṃ pucchito pañhaṃ, aññathā naṃ viyākare. Sace hi saccaṃ bhaṇasi, hohi rāja yathā pure; Musā ce bhāsase rāja, bhiyyo pavisa cetiya. Puttā tassa na bhavanti, pakkamanti disodisaṃ; Yo jānaṃ pucchito pañhaṃ, aññathā naṃ viyākare. Sace hi saccaṃ bhaṇasi, hohi rāja yathā pure; Musā ce bhāsase rāja, bhiyyo pavisa cetiya. Sa rājā isinā satto, antalikkhacaro pure; Pāvekkhi pathaviṃ cecco, hīnatto patva pariyāyaṃ . Tasmā hi chandāgamanaṃ, nappasaṃsanti paṇḍitā; Aduṭṭhacitto bhāseyya, giraṃ saccūpasaṃhitanti.
423. 根本生(7)巴利
423. Indriyajātakaṃ (7)
60 那罗陀,若有人随感官之欲的牵引而行,
他在世间便舍弃二者,虽生犹枯。注疏 1
61 快乐之后紧随的是苦,苦之后紧随的是乐;
你从快乐落入痛苦,可期待更殊胜的快乐。注疏 1
62 在艰难的时刻,能堪忍艰难的人,便能不为艰难所屈服;
坚忍的智者,经历艰难,而后证得安乐之相应。注疏 1
63 感官欲乐并非真实之乐,它们既无实质,亦无真实义利。
不应轻视已造的善业,也不可偏离正法而退堕。注疏 1
64 在家居士善于备办饮食并与大众分享,这是善的。
得利时心不骄狂,失利时心不动摇。注疏 1
65 这便是智慧,连达维罗也作此说。
随感官的驱使而奔驰放纵,没有比这更卑劣的了。注疏 1
66 尸毗啊,正如我这般,你也会落入敌手。
业、明达与手艺,婚嫁、戒行与柔和;
若舍弃这些,名声便会凋谢,唯承受自己所作之业果。注疏 1
67 我犹如那常胜的人,无亲无故,无所依怙。
背离了圣法,我正与饿鬼无异。注疏 1
68 令希求安乐者饱尝痛苦之后,我沦落至这般境地。
我未曾获得安乐,犹如持火把伫立之人。巴利 注疏 1
Yo indriyānaṃ kāmena, vasaṃ nārada gacchati; So pariccajjubho loke, jīvantova visussati . Sukhassānantaraṃ dukkhaṃ, dukkhassānantaraṃ sukhaṃ; Sosi patto sukhā dukkhaṃ, pāṭikaṅkha varaṃ sukhaṃ. Kicchakāle kicchasaho, yo kicchaṃ nātivattati; Sa kicchantaṃ sukhaṃ dhīro, yogaṃ samadhigacchati. Na heva kāmāna kāmā, nānatthā nātthakāraṇā; Na katañca niraṅkatvā, dhammā cavitumarahasi. Dakkhaṃ gahapatī sādhu, saṃvibhajjañca bhojanaṃ; Ahāso atthalābhesu, atthabyāpatti abyatho. Ettāvatetaṃ paṇḍiccaṃ, api so davilo bravi; Na yito kiñci pāpiyo, yo indriyānaṃ vasaṃ vaje. Amittānaṃva hatthatthaṃ, sivi pappoti māmiva; Kammaṃ vijjañca dakkheyyaṃ, vivāhaṃ sīlamaddavaṃ; Ete ca yase hāpetvā, nibbatto sehi kammehi. Sohaṃ sahassajīnova abandhu aparāyaṇo; Ariyadhammā apakkanto, yathā peto tathevahaṃ. Sukhakāme dukkhāpetvā, āpannosmi padaṃ imaṃ; So sukhaṃ nādhigacchāmi, ṭhito bhāṇumatāmivāti.
第四二四 燃烧本生(八)巴利
424. Ādittajātakaṃ (8)
69 燃烧的屋中,被取出的器皿——
那于他是有利益的,而非那些留在彼处被烧毁之物。注疏 1
70 世间就这样为老与死所燃烧。
应当以布施取出财物;已经施舍的,便是妥善取走了。注疏 1
71 若有人以如法所得、由精进勤勉而获得的财物而行布施,
他越过了阎魔的灰河,那凡人抵达天界。注疏 1
72 人们说布施与战斗相等,即使善人稀少,也能战胜众多。
即使所施甚少,若以净信布施,仅凭此,他来世便得安乐。注疏 1
73 以智慧分辨而行布施,这是善逝所称赞的。在此世间,哪些人堪为应供者?
布施给这些人,能得广大果报,犹如种子播在良田之中。注疏 1
74 不伤害众生,安住于正行,不因他人的毁谤而造作恶行,
人们称赞的是对恶行心怀畏慎者,而非无所畏惧的莽夫;因为圣者出于对恶的畏惧,不造作恶行。注疏 1
75 以低劣的梵行,投生于刹帝利家族;
以中等的梵行,生于天界;以最上的梵行,证得清净。注疏 1
76 确实,布施在许多方面备受赞叹;然而,法句比布施更为殊胜。
往昔乃至更早的圣者们,以智慧证得了涅槃。巴利 注疏 1
Ādittasmiṃ agārasmiṃ, yaṃ nīharati bhājanaṃ; Taṃ tassa hoti atthāya, no ca yaṃ tattha ḍayhati. Evāmādīpito loko, jarāya maraṇena ca; Nīharetheva dānena, dinnaṃ hoti sunīhataṃ . Yo dhammaladdhassa dadāti dānaṃ, uṭṭhānavīriyādhigatassa jantu; Atikkamma so vetaraṇiṃ yamassa, dibbāni ṭhānāni upeti macco. Dānañca yuddhañca samānamāhu, appāpi santā bahuke jinanti; Appampi ce saddahāno dadāti, teneva so hoti sukhī parattha. Viceyya dānaṃ sugatappasatthaṃ, ye dakkhiṇeyyā idha jīvaloke; Etesu dinnāni mahapphalāni, bījāni vuttāni yathā sukhette. Yo pāṇabhūtāni aheṭhayaṃ caraṃ, parūpavādā na karoti pāpaṃ; Bhīruṃ pasaṃsanti na tattha sūraṃ, bhayā hi santo na karonti pāpaṃ. Hīnena brahmacariyena, khattiye upapajjati; Majjhimena ca devattaṃ, uttamena visujjhati. Addhā hi dānaṃ bahudhā pasatthaṃ, dānā ca kho dhammapadaṃva seyyo; Pubbeva hi pubbatareva santo , nibbānamevajjhagamuṃ sapaññāti.
425. 无因本生 (9)巴利
425. Aṭṭhānajātakaṃ (9)
77 恒河静谧,白莲遍覆,杜鹃鸟色如螺贝;
若能献上阎浮果与棕榈果,那时或许便会如此吧。注疏 1
78 当龟毛织成衣,可分三种式样之时;
那冬季的雨衣,那时才或许会有。注疏 1
79 当蚊足建成坚固的塔楼,造得精巧安稳之时,那时才会发生吧。
坚固而无可动摇,那时此事方有可能。注疏 1
80 若以兔角为材,善作梯阶;
为登天界之用,那时此事方有可能。注疏 1
81 当老鼠攀上梯子,啃食月亮;
且将罗睺逐得仓惶奔逃——到那时,此事才会发生。注疏 1
82 当群飞的苍蝇饮尽整缸烈酒;
若能在炽燃的炭火上安身,那时,那才有可能发生。注疏 1
83 当一头驴子,双唇端好、面容俊美;
又善巧歌舞,技艺娴熟,那时,那才有可能发生。注疏 1
84 当乌鸦与猫头鹰私下会聚商议时,
它们彼此心生恋慕,那时大概才会有这事吧。注疏 1
85 当莲叶制成的伞变得坚固异常,
坚固得足以遮挡大雨,那时此事或许才会发生。注疏 1
86 当古拉嘎鸟将整座香醉山,
以喙衔起飞走时,那时此事或许才会发生。注疏 1
87 当那艘远航的大船,扬起帆、掌定舵,
若带着仆人前往,那一刻便该是如此吧。巴利 注疏 1
Gaṅgā kumudinī santā, saṅkhavaṇṇā ca kokilā; Jambu tālaphalaṃ dajjā, atha nūna tadā siyā. Yadā kacchapalomānaṃ, pāvāro tividho siyā; Hemantikaṃ pāvuraṇaṃ , atha nūna tadā siyā. Yadā makasapādānaṃ , aṭṭālo sukato siyā; Daḷho ca avikampī ca , atha nūna tadā siyā. Yadā sasavisāṇānaṃ, nisseṇī sukatā siyā; Saggassārohaṇatthāya, atha nūna tadā siyā. Yadā nisseṇimāruyha, candaṃ khādeyyu mūsikā; Rāhuñca paripāteyyuṃ , atha nūna tadā siyā. Yadā surāghaṭaṃ pitvā, makkhikā gaṇacāriṇī; Aṅgāre vāsaṃ kappeyyuṃ, atha nūna tadā siyā. Yadā bimboṭṭhasampanno, gadrabho sumukho siyā; Kusalo naccagītassa, atha nūna tadā siyā. Yadā kākā ulūkā ca, mantayeyyuṃ rahogatā; Aññamaññaṃ pihayeyyuṃ, atha nūna tadā siyā. Yadā muḷāla pattānaṃ, chattaṃ thirataraṃ siyā; Vassassa paṭighātāya, atha nūna tadā siyā. Yadā kulako sakuṇo, pabbataṃ gandhamādanaṃ; Tuṇḍenādāya gaccheyya, atha nūna tadā siyā. Yadā sāmuddikaṃ nāvaṃ, sa-yantaṃ sa-vaṭākaraṃ ; Ceṭo ādāya gaccheyya, atha nūna tadā siyāti.
426. 豹子本生(一〇)巴利
426. Dīpijātakaṃ (10)
88 忍则安忍,度则安度,舅父,您是否安乐?
母亲祝您安乐,我等也愿您安乐。注疏 1
89 母羊啊,你踩了我的尾巴,使我受伤。
今日,因舅舅的话,你便认为她应被放开吗?注疏 1
90 你先前面东而坐,我则迎面走向你。
“你的尾巴在后面,我又如何能踏着呢?”注疏 1
91 “这四大洲,含大洋,含群山,广至何处;”
“我的尾巴便至何处,你又如何能避得开它呢?”注疏 1
92 先前,父母与兄弟便已对我说过此事。
邪恶者的尾巴很长,我则是从空中而来的。注疏 1
93 看见那从空中而来的,山羊啊!
鹿群纷纷逃散,我的食物已被你毁尽。注疏 1
94 当山羊如此悲泣之时,这豺狼——
扼其咽喉便扑倒撕扯。凶暴者身上,哪有善言可以言说。注疏 1
95 恶者既无正理,也无法,亦无善说。
对恶人当以精勤对治,因他实不喜爱善士。巴利 注疏 1
Khamanīyaṃ yāpanīyaṃ, kacci mātula te sukhaṃ; Sukhaṃ te ammā avaca, sukhakāmāva te mayaṃ. Naṅguṭṭhaṃ me avakkamma , heṭhayitvāna eḷike ; Sājja mātulavādena, muñcitabbā nu maññasi. Puratthāmukho nisinnosi, ahaṃ te mukhamāgatā; Pacchato tuyhaṃ naṅguṭṭhaṃ, kathaṃ khvāhaṃ avakkamiṃ . Yāvatā caturo dīpā, sasamuddā sapabbatā; Tāvatā mayhaṃ naṅguṭṭhaṃ, kathaṃ kho tvaṃ vivajjayi. Pubbeva metamakkhiṃsu , mātā pitā ca bhātaro; Dīghaṃ duṭṭhassa naṅguṭṭhaṃ, sāmhi vehāyasāgatā. Tañca disvāna āyantiṃ, antalikkhasmi eḷike; Migasaṅgho palāyittha, bhakkho me nāsito tayā. Iccevaṃ vilapantiyā, eḷakiyā ruhagghaso; Galakaṃ anvāvamaddi, natthi duṭṭhe subhāsitaṃ. Neva duṭṭhe nayo atthi, na dhammo na subhāsitaṃ; Nikkamaṃ duṭṭhe yuñjetha, so ca sabbhiṃ na rañjatīti.
衣着清净,明亮无垢;鹤王臂钏,堪为上等杖。
然后是火炭塔、天神,接着是燃烧的恒河、十只山羊。巴利
Parisuddhā manāvilā vatthadharā, bakarājassa kāyuraṃ daṇḍavaro; Atha aṅgāra cetiya devilinā, atha āditta gaṅgā daseḷakināti.
427. 兀鹫本生(一)巴利
427. Gijjhajātakaṃ (1)
1 这条名为险阻之途的道路,便是兀鹫自古以来行走的通道;
那里住着年迈的双亲,由一只兀鹫照料他们。
他满怀恐惧,抢走了他们的蟒蛇之肉。注疏 1
2 父亲对儿子说道,自己清楚了知那高峻的悬崖:
你羽翼宽阔、力量充沛,身具威光,能远飞高空。注疏 1
3 当你了知这浮动的大地时,亲爱的孩子,
大海周匝围绕,犹如圆轮一般;
孩子啊,你该就此返回,切莫再往前行了。注疏 1
4 强健的鸟王,疾速振翅飞升;
它弯曲颈项,眺望着群山与森林。注疏 1
5 正如从父亲那里听闻的一样,秃鹫望见了大地。
被大海所环绕,宛如一个圆满的轮。注疏 1
6 它越过了那片大地,在至高处盘旋翱翔。
那阵锐利的风尖,将那只强壮的双生鸟卷掠而去。注疏 1
7 那个走过了头的人,再也不能回返。
双生鸟遭遇了灾难,被高空气流所制。注疏 1
8 他的儿子、妻子,以及其他仰赖他生活的人,
全都遭遇了灾难,只因那双生鸟不听劝告。注疏 1
9 即便如此,在此世间,若有人不能领悟长者的言语,
他便如同那越界而行、傲慢炽燃、轻慢教诫的鹫鸟,
他必遭衰败,因为未曾遵行长者的教诫。巴利 注疏 1
Parisaṅkupatho nāma, gijjhapantho sanantano; Tatrāsi mātāpitaro, gijjho posesi jiṇṇake; Tesaṃ ajagaramedaṃ, accahāsi bahuttaso . Pitā ca puttaṃ avaca, jānaṃ uccaṃ papātinaṃ; Supattaṃ thāmasampannaṃ , tejassiṃ dūragāminaṃ. Pariplavantaṃ pathaviṃ, yadā tāta vijānahi; Sāgarena parikkhittaṃ, cakkaṃva parimaṇḍalaṃ; Tato tāta nivattassu, māssu etto paraṃ gami. Udapattosi vegena, balī pakkhī dijuttamo; Olokayanto vakkaṅgo, pabbatāni vanāni ca. Addassa pathaviṃ gijjho, yathāsāsi pitussutaṃ; Sāgarena parikkhittaṃ, cakkaṃva parimaṇḍalaṃ. Tañca so samatikkamma, paramevaccavattatha ; Tañca vātasikhā tikkhā, accahāsi baliṃ dijaṃ. Nāsakkhātigato poso, punadeva nivattituṃ; Dijo byasanamāpādi, verambhānaṃ vasaṃ gato. Tassa puttā ca dārā ca, ye caññe anujīvino; Sabbe byasanamāpāduṃ, anovādakare dije. Evampi idha vuḍḍhānaṃ, yo vākyaṃ nāvabujjhati; Atisīmacaro ditto, gijjhovātītasāsano; Sa ve byasanaṃ pappoti, akatvā vuḍḍhasāsananti.
428. 憍赏弥本生(二)巴利
428. Kosambiyajātakaṃ (2)
10 众人喧哗的集会中,勿以为有谁是愚人;
僧团分裂之际,他们心中别无他念。注疏 1
11 失念者徒具智者之表,只知在言语的领域里放言高论;
他们随心任意张口,却不知自己被什么所牵引。注疏 1
12 他骂我、打我、胜我、夺我所有——
心怀这些怨恨的人,仇恨便永不止息。注疏 1
13 他骂我、打我、胜我、夺我所有——
而那些对此不怀怨恨的人,怨恨便在他们之中止息。注疏 1
14 的确,在这世间,怨恨从来不能以怨恨止息;
唯有以无怨方能止息,这是永恒的法。注疏 1
15 而那些人不明白:我们终将在此消亡。
那些于此了知的人,他们的纷争便由此平息。注疏 1
16 那些斩断人骨、夺人性命、掠取他人牛只与财物的人,
那些掠夺国土的人,彼此尚且能够和合;
为何你们之间却无和合呢?注疏 1
17 若能得遇一位睿智、同行共住、贤善而坚定的同伴,
已战胜一切危难,他当与那样的同伴一道,心意满足、具足正念而安住。注疏 1
18 若未得一位睿智、贤善而坚定的同行共住者,
便应如国王舍弃已征服的国土,独自游行,犹如林中的象王。注疏 1
19 独自修行更为殊胜,与愚者为伴毫无利益;
应当独行,不造诸恶,少欲知足,犹如林中的象王。巴利 注疏 1
Puthusaddo samajano, na bālo koci maññatha; Saṅghasmiṃ bhijjamānasmiṃ, nāññaṃ bhiyyo amaññaruṃ. Parimuṭṭhā paṇḍitābhāsā, vācāgocarabhāṇino; Yāvicchanti mukhāyāmaṃ, yena nītā na taṃ vidū. Akkocchi maṃ avadhi maṃ, ajini maṃ ahāsi me; Ye ca taṃ upanayhanti, veraṃ tesaṃ na sammati. Akkocchi maṃ avadhi maṃ, ajini maṃ ahāsi me; Ye ca taṃ nupanayhanti, veraṃ tesūpasammati. Na hi verena verāni, sammantīdha kudācanaṃ; Averena ca sammanti, esa dhammo sanantano. Pare ca na vijānanti, mayamettha yamāmase; Ye ca tattha vijānanti, tato sammanti medhagā. Aṭṭhicchinnā pāṇaharā, gavassa dhanahārino; Raṭṭhaṃ vilumpamānānaṃ, tesampi hoti saṅgati; Kasmā tumhāka no siyā. Sace labhetha nipakaṃ sahāyaṃ, saddhiṃcaraṃ sādhuvihāridhīraṃ; Abhibhuyya sabbāni parissayāni, careyya tenattamano satīmā. No ce labhetha nipakaṃ sahāyaṃ, saddhiṃcaraṃ sādhuvihāridhīraṃ; Rājāva raṭṭhaṃ vijitaṃ pahāya, eko care mātaṅgaraññeva nāgo. Ekassa caritaṃ seyyo, natthi bāle sahāyatā; Eko care na pāpāni kayirā, appossukko mātaṅgaraññeva nāgoti.
大鹦鹉本生(三)巴利
429. Mahāsuvajātakaṃ (3)
20 当树木果实累累,飞鸟纷纷来啄食;
知道果实已尽,那些鸟便各自飞向四方。注疏 1
21 红喙的鹦鹉啊,去四处云游吧,莫要困死在这里;你为何守着这棵枯树,闷闷不乐?
那么请告诉我,如春光般美丽的你,为何不肯离开这棵枯树?注疏 1
22 天鹅啊,那些于生命危急时、于苦乐之中仍为友的,才是真正的朋友。
‘耗尽’与‘未耗尽’——他们亦不因此舍弃,身为寂静者,常随念诸善人之法。注疏 1
23 我即是那善人中的一位,天鹅啊,那位族亲亦是我的,那棵树亦是我的朋友;
即便为活命故,我亦不能舍弃他,明知他已‘耗尽’而弃舍,这并非正法。注疏 1
24 善哉,有此作证,亲睦便与善意一同增长。
若你认同这法,便是在称赞明智者。注疏 1
25 飞鸟啊,我赐你殊胜恩典,你以羽翼为乘,随心所至,任意翱翔。
弯曲者啊,你心中所欲何愿,便请说吧。注疏 1
26 天鹅尊者啊,请赐我一个愿望:让这棵树重获新生吧。
愿它枝叶繁茂,果实累累,甜香弥漫,端严挺立。注疏 1
27 朋友,你看那棵果实累累的丰茂大树,愿它和你的优昙婆罗树一同繁茂吧。
愿它枝叶繁茂,果实累累,甜香弥漫,端严挺立。注疏 1
28 帝释啊,愿你如此安乐,与一切亲眷共之。
今日我见此树硕果累累,满心喜悦。注疏 1
29 又以殊胜之礼赠予苏瓦,化此树为果实丰饶;
他便与妻子一同离去,前往天界的欢喜林园。巴利 注疏 1
Dumo yadā hoti phalūpapanno, bhuñjanti naṃ vihaṅgamā sampatantā; Khīṇanti ñatvāna dumaṃ phalaccaye , disodisaṃ yanti tato vihaṅgamā. Cara cārikaṃ lohitatuṇḍa māmari, kiṃ tvaṃ suva sukkhadumamhi jhāyasi; Tadiṅgha maṃ brūhi vasantasannibha, kasmā suva sukkhadumaṃ na riñcasi. Ye ve sakhīnaṃ sakhāro bhavanti, pāṇaccaye dukkhasukhesu haṃsa; Khīṇaṃ akhīṇanti na taṃ jahanti, santo sataṃ dhammamanussarantā. Sohaṃ sataṃ aññatarosmi haṃsa, ñātī ca me hoti sakhā ca rukkho; Taṃ nussahe jīvikattho pahātuṃ, khīṇanti ñatvāna na hesa dhammo . Sādhu sakkhi kataṃ hoti, metti saṃsati santhavo ; Sacetaṃ dhammaṃ rocesi, pāsaṃsosi vijānataṃ. So te suva varaṃ dammi, pattayāna vihaṅgama; Varaṃ varassu vakkaṅga, yaṃ kiñci manasicchasi. Varañca me haṃsa bhavaṃ dadeyya, ayañca rukkho punarāyuṃ labhetha; So sākhavā phalimā saṃvirūḷho, madhutthiko tiṭṭhatu sobhamāno. Taṃ passa samma phalimaṃ uḷāraṃ, sahāva te hotu udumbarena; So sākhavā phalimā saṃvirūḷho, madhutthiko tiṭṭhatu sobhamāno. Evaṃ sakka sukhī hohi, saha sabbehi ñātibhi; Yathāhamajja sukhito, disvāna saphalaṃ dumaṃ. Suvassa ca varaṃ datvā, katvāna saphalaṃ dumaṃ; Pakkāmi saha bhariyāya, devānaṃ nandanaṃ vananti.
四三〇 小鹦鹉本生(四)巴利
430. Cūḷasuvajātakaṃ (4)
30 仍有绿叶扶疏的树,还有众多树木结满各色果实;
为何在这枯槁中空的树上,鹦鹉的心却这般喜悦?注疏 1
31 我们曾享用过它的果实,年复一年,不计其数;
纵然知道它已不再结果,我对它的情意,依然一如往昔。注疏 1
32 干枯、空洞、叶落、无果的树,
鸟儿们便会舍它而去。再生者,你在这树上还能看出什么过失呢?注疏 1
33 那些为果实而亲近的人,一旦无果便舍之而去;
只顾己利、智慧浅薄之人,便如此成为偏袒一方者。注疏 1
34 善行得到见证,慈爱结为亲谊。
若是你喜爱此法,你便称赞那些智者。注疏 1
35 我给你一个殊胜的恩赐,乘叶为车、翱翔的鸟儿啊;
愿你择取心中所愿,弯颈的鸟儿,无论你心里希求何物。注疏 1
36 愿我得见那花繁果茂的树;
如同贫穷者寻得宝藏,我将一遍又一遍地欢喜。注疏 1
37 于是,他取来不死之水,浇灌那棵大树。
那棵树的枝条繁茂生长,树荫清凉,令人悦意。注疏 1
38 帝释天啊,愿你如此安乐,与所有亲眷共处;
正如我今天见到这棵果实累累的树,心生喜悦。注疏 1
39 他赐予鹦鹉恩惠,令那棵树结满果实
他便带着妻子,一同前往诸天的欢喜园巴利 注疏 1
Santi rukkhā haripattā , dumā nekaphalā bahū; Kasmā nu sukkhe koḷāpe, suvassa nirato mano. Phalassa upabhuñjimhā, nekavassagaṇe bahū; Aphalampi viditvāna, sāva metti yathā pure. Sukhañca rukkhaṃ koḷāpaṃ, opattamaphalaṃ dumaṃ; Ohāya sakuṇā yanti, kiṃ dosaṃ passase dija. Ye phalatthā sambhajanti, aphaloti jahanti naṃ; Attatthapaññā dummedhā, te honti pakkhapātino. Sādhu sakkhi kataṃ hoti, metti saṃsati santhavo; Sacetaṃ dhammaṃ rocesi, pāsaṃsosi vijānataṃ. So te suva varaṃ dammi, pattayāna vihaṅgama; Varaṃ varassu vakkaṅga, yaṃ kiñci manasicchasi. Api nāma naṃ passeyyaṃ , sapattaṃ saphalaṃ dumaṃ; Daliddova nidhi laddhā, nandeyyāhaṃ punappunaṃ. Tato amatamādāya, abhisiñci mahīruhaṃ; Tassa sākhā virūhiṃsu , sītacchāyā manoramā. Evaṃ sakka sukhī hohi, saha sabbehi ñātibhi; Yathāhamajja sukhito, disvāna saphalaṃ dumaṃ. Suvassa ca varaṃ datvā, katvāna saphalaṃ dumaṃ; Pakkāmi saha bhariyāya, devānaṃ nandanaṃ vananti.
431. 哈里达迦本生(5)巴利
431. Haritacajātakaṃ (5)
40 大梵天啊,我闻如是:哈里达耽着欲乐。
此言莫非虚妄?你可真是清净修行?注疏 1
41 大王,确实如此,正如您所听闻的那样。
我已误入邪道,沉溺于令人迷惑的事物之中。注疏 1
42 那么,那精微善思的智慧又有何用呢?
贪欲既已生起,为何心意不将其驱除?注疏 1
43 大王,世间有四种极为强横的力量:
贪欲、嗔恨、骄慢、愚痴——于此,智慧无从立足。注疏 1
44 阿拉汉戒行圆满,安住清净,清白无垢地行于世间;
既有贤智,又为博学,因此深得我们的认可。注疏 1
45 即便是贤智者,也会遭受加害——那位乐于法功德的仙人,便遭逢此难。
国王啊,你这些不善的念头,耽著净妙之相,与贪欲相应。注疏 1
46 这由身而生的贪染,正是毁坏你容貌之物。
你应当断除它,愿你吉祥;你本是众人公认的智者。注疏 1
47 那些欲乐处于黑暗之中,充满大苦,犹如剧毒。
我将探寻它们的根源,并彻底斩断那带着一切束缚的贪欲。注疏 1
48 说完这番话,真实精勤的仙人哈利塔……
他舍离欲贪,往生梵天界。巴利 注疏 1
Sutaṃ metaṃ mahābrahme, kāme bhuñjati hārito; Kaccetaṃ vacanaṃ tucchaṃ, kacci suddho iriyyasi. Evametaṃ mahārāja, yathā te vacanaṃ sutaṃ; Kummaggaṃ paṭipannosmi, mohaneyyesu mucchito. Adu paññā kimatthiyā, nipuṇā sādhucintinī ; Yāya uppatitaṃ rāgaṃ, kiṃ mano na vinodaye. Cattārome mahārāja, loke atibalā bhusā; Rāgo doso mado moho, yattha paññā na gādhati. Arahā sīlasampanno, suddho carati hārito; Medhāvī paṇḍito ceva, iti no sammato bhavaṃ. Medhāvīnampi hiṃsanti, isiṃ dhammaguṇe rataṃ; Vitakkā pāpakā rāja, subhā rāgūpasaṃhitā. Uppannāyaṃ sarīrajo, rāgo vaṇṇavidūsano tava; Taṃ pajaha bhaddamatthu te, bahunnāsi medhāvisammato. Te andhakārake kāme, bahudukkhe mahāvise; Tesaṃ mūlaṃ gavesissaṃ, checchaṃ rāgaṃ sabandhanaṃ. Idaṃ vatvāna hārito, isi saccaparakkamo; Kāmarāgaṃ virājetvā, brahmalokūpago ahūti.
第432则 善足青年本生(六)巴利
432. Padakusalamāṇavajātakaṃ (6)
49 恒河运载博学善辩者,也运载波吒厘花;
随流漂荡的尊者,请赠我一首偈颂吧。注疏 1
50 人们以此浇洒受苦者,以此浇洒患病者;
我将于其中死去,皈依处反生恐怖。注疏 1
51 种子生长之处,即是众生安住之处。
它压迫我的头,皈依处反生恐怖。注疏 1
52 人们以它烹煮食物,以它驱除寒冷;
它烧灼我的肢体,从皈依处生出怖畏。注疏 1
53 众多婆罗门与刹帝利,依此而得存活。
它被我食下后,却反伤于我;从皈依处,生起了怖畏。注疏 1
54 热季的最后一个月,智者渴求凉风;
它却摧折我的肢体,从皈依处,生起怖畏。注疏 1
55 众生依止的那棵大树,竟然喷出了火;
羚羊们,逃往四方吧,恐惧已从这避难之处生起。注疏 1
56 我所带来的那位令人喜悦、佩戴花环、身涂檀香的女人;
她将我逐出家门,依怙反成怖畏。注疏 1
57 我曾为他的出生而欣悦,也曾渴求他有美好的生命;
而他如今却将我逐出家门,骨肉反成怖畏的来源。注疏 1
58 诸位乡村与城镇的民众,请聆听我言:
有水之处正燃烧,看似安稳之处却生怖畏。注疏 1
59 国王掠夺国土,婆罗门祭司亦如是;
你们应善自守护而住,因为所依怙者,已成了恐惧的来源。巴利 注疏 1
Bahussutaṃ cittakathiṃ , gaṅgā vahati pāṭaliṃ ; Vuyhamānaka bhaddante, ekaṃ me dehi gāthakaṃ . Yena siñcanti dukkhitaṃ, yena siñcanti āturaṃ; Tassa majjhe marissāmi, jātaṃ saraṇato bhayaṃ. Yattha bījāni rūhanti, sattā yattha patiṭṭhitā; Sā me sīsaṃ nipīḷeti, jātaṃ saraṇato bhayaṃ. Yena bhattāni paccanti, sītaṃ yena vihaññati; So maṃ ḍahati gattāni, jātaṃ saraṇato bhayaṃ. Yena bhuttena yāpenti, puthū brāhmaṇakhattiyā; So maṃ bhutto byāpādeti, jātaṃ saraṇato bhayaṃ. Gimhānaṃ pacchime māse, vātamicchanti paṇḍitā; So maṃ bhañjati gattāni, jātaṃ saraṇato bhayaṃ. Yaṃ nissitā jagatiruhaṃ, svāyaṃ aggiṃ pamuñcati; Disā bhajatha vakkaṅgā, jātaṃ saraṇato bhayaṃ. Yamānayiṃ somanassaṃ, māliniṃ candanussadaṃ; Sā maṃ gharā nicchubhati , jātaṃ saraṇato bhayaṃ. Yena jātena nandissaṃ, yassa ca bhavamicchisaṃ; So maṃ gharā nicchubhati , jātaṃ saraṇato bhayaṃ. Suṇantu me jānapadā, negamā ca samāgatā; Yatodakaṃ tadādittaṃ, yato khemaṃ tato bhayaṃ. Rājā vilumpate raṭṭhaṃ, brāhmaṇo ca purohito; Attaguttā viharatha, jātaṃ saraṇato bhayanti.
433.《罗玛萨迦叶本生》(第七)巴利
433. Lomasakassapajātakaṃ (7)
60 这位国王,犹如因达天神,永无老死;
你若要举行祭祀,便当供养这位罗玛萨迦叶仙人。注疏 1
61 这片大地,周环大海,以海为边饰的广袤国土;
我不愿伴随着指责而获取它,你当明了,这样才为殊胜。注疏 1
62 婆罗门,那种名声的获得当受唾弃,财富的获得也是如此;
那依堕落与非法行径而维生的方式。注疏 1
63 即使持钵而行,以无家之身游方,
这样的生活也更为殊胜——远胜过以非法的方式去营求。注疏 1
64 即使持钵而行,以无家之身游方,
在世间,不伤害任何众生,胜过得取王位。注疏 1
65 月亮有其力量,太阳有其力量,沙门与婆罗门亦有其力量;
大海的边际是力量,而女人的力量,则是超越力量的力量。注疏 1
66 正如那苦行高深、寂静安详的黄麻髻迦叶仙人,
为了父亲的利益,月容举行了马祭。注疏 1
67 那由贪欲所造之业,辛辣逼人,根源于爱欲。
我要探寻它的根源,并斩断那连带着一切束缚的贪染。注疏 1
68 世间林林总总的欲乐,皆应唾弃!大王,较之欲乐的功德,苦行更为殊胜。
我将舍弃欲乐而修苦行,这王国与月光城,悉归于你。巴利 注疏 1
Assa indasamo rāja, accantaṃ ajarāmaro; Sace tvaṃ yaññaṃ yājeyya, isiṃ lomasakassapaṃ. Sasamuddapariyāyaṃ, mahiṃ sāgarakuṇḍalaṃ; Na icche saha nindāya, evaṃ seyya vijānahi. Dhiratthu taṃ yasalābhaṃ, dhanalābhañca brāhmaṇa; Yā vutti vinipātena, adhammacaraṇena vā. Api ce pattamādāya, anagāro paribbaje; Sāyeva jīvikā seyyo, yā cādhammena esanā. Api ce pattamādāya, anagāro paribbaje; Aññaṃ ahiṃsayaṃ loke, api rajjena taṃ varaṃ. Balaṃ cando balaṃ suriyo, balaṃ samaṇabrāhmaṇā; Balaṃ velā samuddassa, balātibalamitthiyo. Yathā uggatapaṃ santaṃ, isiṃ lomasakassapaṃ; Pitu atthā candavatī, vājapeyyaṃ ayājayi. Taṃ lobhapakataṃ kammaṃ, kaṭukaṃ kāmahetukaṃ; Tassa mūlaṃ gavesissaṃ, checchaṃ rāgaṃ sabandhanaṃ. Dhiratthu kāme subahūpi loke, tapova seyyo kāmaguṇehi rāja; Tapo karissāmi pahāya kāme, taveva raṭṭhaṃ candavatī ca hotūti.
四三四 鸳鸯本生(第八)巴利
434. Cakkavākajātakaṃ (8)
69 我所说的那些身披黄衣的鸟,正是那两两相随、欣然同游的。
在人类之中,人们称扬哪一种卵生的出生?请你们就此说说看。注疏 1
70 人们在人世间,把我们说成是伤害人、却又温顺的鸳鸯。
在再生族中,我们被公认是良善美好的存在,形貌端严,悠游于大海。注疏 1
71 你们在海里吃的是什么果实,查科瓦卡鸟群,又是从何处得肉而食?
你们以何为食,竟有如此不凡的丰沛之力与端严之貌?注疏 1
72 大海之中并无果实,朋友,查科瓦卡鸟也无从食肉;
我们以水藻为食,不食有气息的生命,纵使为了食物,亦不造作恶业。注疏 1
73 查科瓦卡鸟,这令我不喜:在此般的生存境况中,你竟然形同食物。
往昔确曾如是,后来对我却变得不同——正因如此,我的疑惑在此生起。注疏 1
74 我也食用肉、果,以及和以盐与油的谷物;
我能在人间尝得妙味而享用,犹如勇士征服了战场前线;
然而我的容貌,却不像你,鸳鸯,这般美丽。注疏 1
75 你以不净之物为食,伺机而动,饮食对你而言得来不易。
乌鸦啊,你并不满足于树上的果实,也不满足于坟地中的那些肉。注疏 1
76 若有人以暴力获取财富而享用,乌鸦啊,那便是伺机而动者。
那时,他的本性便会谴责他;被谴责者即失去容色与力量。注疏 1
77 即使只受用微少的清凉,只要不以暴力、不残害其他生命,
那时,他便具足力量与容色,因为并非一切容色皆由食物而生。巴利 注疏 1
Kāsāyavatthe sakuṇe vadāmi, duve duve nandamane carante; Kaṃ aṇḍajaṃ aṇḍajā mānusesu, jātiṃ pasaṃsanti tadiṅgha brūtha. Amhe manussesu manussahiṃsa, anubbate cakkavāke vadanti; Kalyāṇabhāvamhe dijesu sammatā, abhirūpā vicarāma aṇṇave. ( ) Kiṃ aṇṇave kāni phalāni bhuñje, maṃsaṃ kuto khādatha cakkavākā; Kiṃ bhojanaṃ bhuñjatha vo anomā , balañca vaṇṇo ca anapparūpā . Na aṇṇave santi phalāni dhaṅka, maṃsaṃ kuto khādituṃ cakkavāke; Sevālabhakkhamha apāṇabhojanā , na ghāsahetūpi karoma pāpaṃ. Na me idaṃ ruccati cakkavāka, asmiṃ bhave bhojanasannikāso; Ahosi pubbe tato me aññathā, icceva me vimati ettha jātā. Ahampi maṃsāni phalāni bhuñje, annāni ca loṇiyateliyāni; Rasaṃ manussesu labhāmi bhottuṃ, sūrova saṅgāmamukhaṃ vijetvā; Na ca me tādiso vaṇṇo, cakkavāka yathā tava. Asuddhabhakkhosi khaṇānupātī, kicchena te labbhati annapānaṃ; Na tussasī rukkhaphalehi dhaṅka, maṃsāni vā yāni susānamajjhe. Yo sāhasena adhigamma bhoge, paribhuñjati dhaṅka khaṇānupātī; Tato upakkosati naṃ sabhāvo, upakkuṭṭho vaṇṇabalaṃ jahāti. Appampi ce nibbutiṃ bhuñjatī yadi, asāhasena aparūpaghātī ; Balañca vaṇṇo ca tadassa hoti, na hi sabbo āhāramayena vaṇṇoti.
四三五 姜黄染本生(九)巴利
435. Haliddirāgajātakaṃ (9)
78 于林中僻静的卧坐处,善能忍耐;
而能在村落中安忍的人,他们比你更为殊胜。注疏 1
79 我从森林来到村落,当如何持守戒行、当如何修习誓愿?
父亲,我当亲近何种人?我这样问您,请您为我解说。注疏 1
80 孩子,那个你能信赖、也经得起你信赖的人,
他善于倾听,又能忍耐,离开此处后你应当去亲近他。注疏 1
81 那身、语、意皆无恶行的人,
应如依于胸膛般坚定依止,离开此处后,便去亲近此人。注疏 1
82 若人依正法而行,虽常行持,心中亦不作‘我有所行’之想。
离此处后,应亲近那行为清净、智慧具足者。注疏 1
83 有人心如姜黄所染,易褪易变;又如猕猴之心,摇摆不定;于诸贪欲,时染时离。
我儿,纵使世间再无人可交往,也切莫亲近这样的人。注疏 1
84 犹如暴怒的毒蛇,亦如为粪便所涂污的大路。
应当远远避开它们,犹如车辆绕开崎岖不平的道路。注疏 1
85 孩子,亲近愚人者,不幸便会增长;
切莫与愚人交往,当如远离仇敌,恒常如此。注疏 1
86 因此,孩子,我恳求你,请听从我的话。巴利 注疏 1
Sutitikkhaṃ araññamhi, pantamhi sayanāsane; Ye ca gāme titikkhanti, te uḷāratarā tayā. Araññā gāmamāgamma, kiṃsīlaṃ kiṃvataṃ ahaṃ; Purisaṃ tāta seveyyaṃ, taṃ me akkhāhi pucchito. Yo te vissāsaye tāta, vissāsañca khameyya te; Sussūsī ca titikkhī ca, taṃ bhajehi ito gato. Yassa kāyena vācāya, manasā natthi dukkaṭaṃ; Urasīva patiṭṭhāya, taṃ bhajehi ito gato. Yo ca dhammena carati, carantopi na maññati; Visuddhakāriṃ sappaññaṃ, taṃ bhajehi ito gato. Haliddirāgaṃ kapicittaṃ, purisaṃ rāgavirāginaṃ; Tādisaṃ tāta mā sevi, nimmanussampi ce siyā. Āsīvisaṃva kupitaṃ, mīḷhalittaṃ mahāpathaṃ; Ārakā parivajjehi, yānīva visamaṃ pathaṃ. Anatthā tāta vaḍḍhanti, bālaṃ accupasevato; Māssu bālena saṃgacchi, amitteneva sabbadā. Taṃ tāhaṃ tāta yācāmi, karassu vacanaṃ mama;
你切莫与愚者交往,与愚者相伴实为痛苦。巴利
Māssu bālena saṃgacchi , dukkho bālehi saṅgamoti.
436. 箱箧本生巴利
436. Samuggajātakaṃ (10)
87 三位从何处来?善来,请入座。
诸位贤士,近来安乐无病吗?你们来此,真是久别了。注疏 1
88 今天,唯有我一人来到此处,我并无任何同伴。
仙人啊,您因何缘故这样说:‘三位从何处来?’注疏 1
89 你独自一人,与你那亲爱的妻子——她被藏入箱中,沉于其内;
她一向受你守护,如同长居你腹中,而今却就在那里,与风神之子共赴欢合。注疏 1
90 那魔怪闻听仙人所示,惊惶失色,当场便将那箱子吐了出来;
他望见那戴着花环的贞洁妻子,正与风神之子一同在那里行欢。注疏 1
91 那些为美色与酒浆所左右的人,是下劣之人,落入了女人的掌控。
我曾如守护生命一般守护她,她竟背弃我,转去取悦别的男人。注疏 1
92 日日夜夜,我如同林中苦行者守护火焰那般,悉心照料着她。
她背离正法,行于非法,懒散懈怠,与放逸者亲近。注疏 1
93 我曾自傲地想:“居于身内的这个无念、不制者,是属于我的。”
她逾越于法,行于非法,懒散不作业,与放逸者交游亲近。注疏 1
94 我自以为被善加守护,又如何能信得过?面对心意多变的女子,本就没有守护可言;
她们如同深渊与峭壁,若在此处放逸,便会遭遇毁灭。注疏 1
95 因此,那些远离女子的,才是安稳无忧的真正快乐者;
希求那最上寂静的人,不应与女人习近。巴利 注疏 1
Kuto nu āgacchatha bho tayo janā, svāgatā etha nisīdathāsane; Kaccittha bhonto kusalaṃ anāmayaṃ, cirassamabbhāgamanaṃ hi vo idha. Ahameva eko idha majja patto, na cāpi me dutiyo koci vijjati; Kimeva sandhāya te bhāsitaṃ ise, ‘‘kuto nu āgacchatha bho tayo janā’’. Tuvañca eko bhariyā ca te piyā, samuggapakkhittanikiṇṇamantare ; Sā rakkhitā kucchigatāva te sadā, vāyussa puttena sahā tahiṃ ratā. Saṃviggarūpo isinā viyākato , so dānavo tattha samuggamuggili; Addakkhi bhariyaṃ suci māladhāriniṃ, vāyussa puttena sahā tahiṃ rataṃ. Sudiṭṭharūpamuggatapānuvattinā , hīnā narā ye pamadāvasaṃ gatā; Yathā have pāṇarivettha rakkhitā, duṭṭhā mayī aññamabhippamodayi. Divā ca ratto ca mayā upaṭṭhitā, tapassinā jotirivā vane vasaṃ; Sā dhammamukkamma adhammamācari, akiriyarūpo pamadāhi santhavo. Sarīramajjhamhi ṭhitātimaññahaṃ, mayhaṃ ayanti asatiṃ asaññataṃ; Sā dhammamukkamma adhammamācari, akiriyarūpo pamadāhi santhavo. Surakkhitaṃ meti kathaṃ nu vissase, anekacittāsu na hatthi rakkhaṇā; Etā hi pātālapapātasannibhā, etthappamatto byasanaṃ nigacchati. Tasmā hi te sukhino vītasokā, ye mātugāmehi caranti nissaṭā; Etaṃ sivaṃ uttamamābhipatthayaṃ, na mātugāmehi kareyya santhavanti.
四三七 腐肉本生 第十一巴利
437. Pūtimaṃsajātakaṃ (11)
96 朋友,我实在不喜见那腐烂的肉。
对于这样的同伴,应当远远避开。注疏 1
97 这个名叫维尼的疯女人,竟向她的丈夫称赞自己的女友。
他念念不忘那位归来的情人,以及正走过来的母羊。注疏 1
98 朋友,你实在陷入了疯狂,愚钝不明,没有智慧。
你建起了停尸之处,却在不合时宜的时候去探望。注疏 1
99 智者不在不适当的时机观察,而在适当的时机观察。
在不适当的时机观看,犹如贪求腐肉。注疏 1
100 亲爱的舅舅,愿你慈爱我,给我满满一钵。
让我丈夫复活吧,随后你就过来,亲爱的提问者。注疏 1
101 亲爱的舅舅,我答应你,会给你满满一钵。
我将带着大群随从前去,请备办饮食。注疏 1
102 你身边的随众是何等样貌?我该为哪些人备办饮食?
他们各自又以何为名?我既问了,请你一一告知。注疏 1
103 摩利耶、四眼、宾吉耶,以及詹布葛——
我的随众便是如此,请为他们备办饮食。注疏 1
104 离家之后,连那点家当也会散失;
转过那弯道便有安稳,就留在这里吧,别走了。巴利 注疏 1
Na kho me ruccati āḷi, pūtimaṃsassa pekkhanā; Etādisā sakhārasmā, ārakā parivajjaye. Ummattikā ayaṃ veṇī, vaṇṇeti patino sakhiṃ; Pajjhāyi paṭigacchantiṃ, āgataṃ meṇḍa mātaraṃ. Tvaṃ khosi samma ummatto, dummedho avicakkhaṇo; Yo tvaṃ matālayaṃ katvā, akālena vipekkhasi. Na akāle vipekkheyya, kāle pekkheyya paṇḍito; Pūtimaṃsova pajjhāyi , yo akāle vipekkhati. Piyaṃ kho āḷi me hotu, puṇṇapattaṃ dadāhi me; Pati sañjīvito mayhaṃ, eyyāsi piyapucchikā . Piyaṃ kho āḷi te hotu, puṇṇapattaṃ dadāmi te; Mahatā parivārena , essaṃ kayirāhi bhojanaṃ. Kīdiso tuyhaṃ parivāro, yesaṃ kāhāmi bhojanaṃ; Kiṃnāmakā ca te sabbe, taṃ me akkhāhi pucchitā. Māliyo caturakkho ca, piṅgiyo atha jambuko; Ediso mayhaṃ parivāro, tesaṃ kayirāhi bhojanaṃ. Nikkhantāya agārasmā, bhaṇḍakampi vinassati; Ārogyaṃ āḷino vajjaṃ , idheva vasa māgamāti.
438. 达达拉本生(第十二偈)巴利
438. Daddarajātakaṃ (12)
105 那人受你供养,却吞食了你无辜的幼崽;
将獠牙刺入他的身体,莫让他活着逃脱。注疏 1
106 此人凶残成性,如一块浸透污垢的布;
我看不到他身上何处,还能再刺入獠牙。注疏 1
107 那忘恩负义、常伺人过失的人。
纵使以大地相赠,也不能令他满足。注疏 1
108 苏巴胡,你为何行色匆匆,与这青年一同归来?
你在此处有何事要做?我问你,请将此事告知于我。注疏 1
109 你的那位朋友——相貌端正的达达罗,今日我恐怕他将遭遇杀害。
听闻了那人的所作所为,今日我不认为达达罗能安然无恙。注疏 1
110 依此人的谋生方式而论,他又会从事怎样的营生呢?
你听闻那人有过何种允诺,竟因那青年而疑心达达罗?注疏 1
111 他行过羯陵迦的活计,经过商,做过竹编匠,便是布满尖桩的险路也踏足过。
曾与优伶同演,与猿猴共戏,更在集会中以棍搏斗。注疏 1
112 为家室所缚,凭斗升之粮度日,掷骰博戏,舍弃自制。
往昔畅通无碍,至夜半时分,手却因接取食团而灼伤。注疏 1
113 这些便是他的业行之处,皆因那人赖以谋生的种种方式汇集而成。
正如这团毛茸茸的东西现前可见,牛已被杀,那对‘达达拉’又该作何说?巴利 注疏 1
Yo te puttake akhādi, dinnabhatto adūsake; Tasmiṃ dāṭhaṃ nipātehi, mā te muccittha jīvato. Ākiṇṇaluddo puriso, dhāticelaṃva makkhito; Padesaṃ taṃ na passāmi, yattha dāṭhaṃ nipātaye. Akataññussa posassa, niccaṃ vivaradassino; Sabbaṃ ce pathaviṃ dajjā, neva naṃ abhirādhaye. Kinnu subāhu taramānarūpo, paccāgatosi saha māṇavena; Kiṃ kiccamatthaṃ idhamatthi tuyhaṃ, akkhāhi me pucchito etamatthaṃ. Yo te sakhā daddaro sādhurūpo, tassa vadhaṃ parisaṅkāmi ajja; Purisassa kammāyatanāni sutvā, nāhaṃ sukhiṃ daddaraṃ ajja maññe. Kānissa kammāyatanāni assu, purisassa vuttisamodhānatāya; Kaṃ vā paṭiññaṃ purisassa sutvā, parisaṅkasi daddaraṃ māṇavena. Ciṇṇā kaliṅgā caritā vaṇijjā, vettācaro saṅkupathopi ciṇṇo; Naṭehi ciṇṇaṃ saha vākurehi , daṇḍena yuddhampi samajjamajjhe. Baddhā kulīkā mitamāḷhakena, akkhā jitā saṃyamo abbhatīto; Abbāhitaṃ pubbakaṃ aḍḍharattaṃ, hatthā daḍḍhā piṇḍapaṭiggahena. Tānissa kammāyatanāni assu, purisassa vuttisamodhānatāya; Yathā ayaṃ dissati lomapiṇḍo, gāvo hatā kiṃ pana daddarassāti.
5892 其摄颂如下:巴利
Tassuddānaṃ –
殊胜秃鹫、集会、最胜鹅,名为宝藏、哈里塔、帕塔利卡;
不老不死、乌鸦、忍耐——从何而来?然后是十二观察、达达拉怖畏。巴利
Varagijjha samajjana haṃsavaro, nidhisavhaya hārita pāṭaliko; Ajarāmara dhaṅka titikkha kuto, atha dvādasa pekkhana daddaribhīti.
第439 四门本生(一)巴利
439. Catudvārajātakaṃ (1)
1 这座四门之城,围着铁铸的坚固城墙;
我被困住、被阻挡了,我究竟造了什么恶业?注疏 1
2 所有的门都已紧闭,我像鸟儿一样被围困了;
夜叉,我因何因缘,被车轮碾压致死?注疏 1
3 他得到了十万,又超二十之数;
朋友,他没有听从那些悲悯他的亲族的忠告。注疏 1
4 他越过大海,纵身投入那难渡的汪洋;
由四而得八,由八又得十六;注疏 1
5 由十六复得三十二,那头顶着轮者犹贪求更多;
为贪欲所击垮的人,轮子便在他头顶旋转不息。注疏 1
6 欲望极其广大,难以填满,向四处蔓延流散;
那些对此贪求耽着的人,便成为持轮者。注疏 1
7 舍弃了众多财物,却不审视道路;
那些拥有此无为法的人,便成为持轮者。注疏 1
8 应审察业与丰厚的财富,不应追求那引生无义的欲望;
应遵从慈悲者的话语,不应逾越那样的轮。注疏 1
9 夜叉啊,这轮在我头顶将停留多久呢?
我问你,这会有多少千年?请你告诉我。注疏 1
10 你总是鲁莽向前又仓皇退缩,密塔文达,听我说;
莫让轮盘刺穿你的头,那条命你逃脱不了。巴利 注疏 1
Catudvāramidaṃ nagaraṃ, āyasaṃ daḷhapākāraṃ; Oruddhapaṭiruddhosmi, kiṃ pāpaṃ pakataṃ mayā. Sabbe apihitā dvārā, oruddhosmi yathā dijo; Kimādhikaraṇaṃ yakkha, cakkābhinihato ahaṃ. Laddhā satasahassāni, atirekāni vīsati; Anukampakānaṃ ñātīnaṃ, vacanaṃ samma nākari. Laṅghiṃ samuddaṃ pakkhandi, sāgaraṃ appasiddhikaṃ; Catubbhi aṭṭhajjhagamā, aṭṭhāhipi ca soḷasa. Soḷasāhi ca bāttiṃsa, atricchaṃ cakkamāsado; Icchāhatassa posassa, cakkaṃ bhamati matthake. Uparivisālā duppūrā, icchā visaṭagāminī ; Ye ca taṃ anugijjhanti, te honti cakkadhārino. Bahubhaṇḍaṃ avahāya, maggaṃ appaṭivekkhiya; Yesañcetaṃ asaṅkhātaṃ, te honti cakkadhārino. Kammaṃ samekkhe vipulañca bhogaṃ, icchaṃ na seveyya anatthasaṃhitaṃ; Kareyya vākyaṃ anukampakānaṃ, taṃ tādisaṃ nātivatteyya cakkaṃ. Kīvaciraṃ nu me yakkha, cakkaṃ sirasi ṭhassati; Kati vassasahassāni, taṃ me akkhāhi pucchito. Atisaro paccasaro , mittavinda suṇohi me; Cakkaṃ te sirasi māviddhaṃ, na taṃ jīvaṃ pamokkhasīti.
440. 黑本生(二)巴利
440. Kaṇhajātakaṃ (2)
11 此人确实肤色黧黑,所食也是黑色的食物;
他居于乌黑的地域,我心中不悦。注疏 1
12 人并非因皮肤而成为黑者,婆罗门的内在才是根本;
谁造作了恶业,他便是真正的黑者,善生主啊。注疏 1
13 您这番话真是善说,恰如其分、优美得体;
婆罗门,我允你一愿,凡你心中所欲,皆可求取。
14 众生之主帝释天,你既允我一愿,
愿我内心全无嗔恚、全无过患、全无贪欲,
我渴望无执无恋——这四个便是我所求的愿望。注疏 1
15 婆罗门,为何于嗔、过失、贪、爱执,你仍有所欲求?
你已见到过患,既是我问,请你相告。注疏 1
16 由少成多,不忍者令其增长;
染着者多有忧恼,是故我不乐于瞋怒。注疏 1
17 恶心之人出粗言,随之而来的便是触犯;
起初以拳,继而以杖,最终则以刀剑相向。
过失由嗔怒而生,因此我不乐过失。注疏 1
18 暴力强夺的行为,以及诡诈与欺诳,
在贪欲所及之处,它屡屡显现,我因此不悦乐贪欲。注疏 1
19 依于情感的种种结缚,皆是心所制造的纷繁系缚;
它们深切地折磨有情,我因此不悦乐情感。注疏 1
20 你所说的这番话,实在善妙、合宜且优美;
婆罗门,我便赐你此愿,随你心中所欲。
21 帝释天啊,一切众生之主,请您赐我一愿:
我居林中,常为独处者,
愿我不生疾病,这些疾病会严重障碍修行。注疏 1
22 你这些善说、恰如其分的话语,
婆罗门,我赐你一个愿望,随你心中所欲。
23 帝释天啊,一切众生之主,请您赐我一愿:
帝释天,任何人为我所作的,无论是意还是身,
帝释天,请您选择这个愿望:它任何时候都不会被侵害。巴利 注疏 1
Kaṇho vatāyaṃ puriso, kaṇhaṃ bhuñjati bhojanaṃ; Kaṇhe bhūmipadesasmiṃ, na mayhaṃ manaso piyo. Na kaṇho tacasā hoti, antosāro hi brāhmaṇo; Yasmiṃ pāpāni kammāni, sa ve kaṇho sujampati. Etasmiṃ te sulapite, patirūpe subhāsite; Varaṃ brāhmaṇa te dammi, yaṃ kiñci manasicchasi. Varañce me ado sakka, sabbabhūtānamissara; Sunikkodhaṃ suniddosaṃ, nillobhaṃ vuttimattano; Nisnehamabhikaṅkhāmi, ete me caturo vare. Kiṃ nu kodhe vā dose vā, lobhe snehe ca brāhmaṇa; Ādīnavaṃ tvaṃ passasi , taṃ me akkhāhi pucchito. Appo hutvā bahu hoti, vaḍḍhate so akhantijo; Āsaṅgī bahupāyāso, tasmā kodhaṃ na rocaye. Duṭṭhassa pharusā vācā, parāmāso anantarā; Tato pāṇi tato daṇḍo, satthassa paramā gati ; Doso kodhasamuṭṭhāno, tasmā dosaṃ na rocaye. Ālopasāhasākārā , nikatī vañcanāni ca; Dissanti lobhadhammesu, tasmā lobhaṃ na rocaye. Snehasaṅgathitā ganthā, senti manomayā puthū; Te bhusaṃ upatāpenti, tasmā snehaṃ na rocaye. Etasmiṃ te sulapite, patirūpe subhāsite; Varaṃ brāhmaṇa te dammi, yaṃ kiñci manasicchasi. Varañce me ado sakka, sabbabhūtānamissara; Araññe me viharato, niccaṃ ekavihārino; Ābādhā mā uppajjeyyuṃ, antarāyakarā bhusā. Etasmiṃ te sulapite, patirūpe subhāsite; Varaṃ brāhmaṇa te dammi, yaṃ kiñci manasicchasi. Varañce me ado sakka, sabbabhūtānamissara; Na mano vā sarīraṃ vā, maṃ-kate sakka kassaci; Kadāci upahaññetha, etaṃ sakka varaṃ vareti.
四布萨本生经(三)巴利
441. Catuposathiyajātakaṃ (3)
24 善人于应起瞋怒时不起瞋怒,在任何时候都不生忿怒;
即使心中有怒,也从不形之于色,世间称此人为沙门。注疏 1
25 空腹而安然忍受饥饿,调伏、苦行、饮食有节;
不因食物而行恶,这样的人,在世间方堪称沙门。注疏 1
26 他舍弃了一切嬉戏与享乐,在世间从不说任何巧饰之言。
远离装饰打扮与男女之事,在此世间,这样的人方称得上沙门。注疏 1
27 凡是遍知并完全舍离一切占有与贪欲法的人,
他已调伏,内心稳固,无“我的”之念,亦无渴求;在此世间,这样的人方称得上沙门。注疏 1
28 我们要向智慧无上者请问,在我们的讨论中,分歧已经生起。
今日请您断除这疑惑与种种犹豫,今日愿我们全都超越这疑惑。注疏 1
29 那些洞明义利的智者,他们会在适当的时机如理地宣说。
善巧的人主,当如何阐明所宣说之语的含义?注疏 1
30 龙王究竟如何宣说?金翅鸟又如何说?
乾达婆王又如何说?俱卢人中尊胜之王又如何宣说?注疏 1
31 龙王确实宣说忍辱,金翅鸟则宣说节食;
乾达婆王宣说离欲,俱卢族的无上王宣说无所有。注疏 1
32 这一切皆是善妙的言说,其中毫无不善之语。
这些言说安立在他身上,就如同辐条紧密契合于轮毂一般。
那位具足四法之人,在这世间便被称为沙门。注疏 1
33 因为你正是最胜者,你是无与伦比的,你是通达法者、了知法者、具足妙慧者;
你以智慧完全通达此问,智者啊,已斩断一切疑惑;
他斩断疑惑与犹豫,如准陀以锉刀截断象牙一般。注疏 1
34 这件纯净无垢、价值无量的布,呈青莲色泽,宛如烟霞。
智者啊,我因你解答问题而欢喜,为供养法,我将此赠予你。注疏 1
35 这顶百瓣盛开的金花环,饰有花蕊,镶嵌千颗宝石。
智者啊,我因你解答问题而欢喜,为供养法,我将此赠予你。注疏 1
36 我这颗无价宝珠,光明闪耀,系于颈间,众宝为饰。
智者,因你的答问,我心生欢喜,今以法供养赠予你。注疏 1
37 一千头牛、一头公牛、一头龙象,及十辆良驹所驾的战车。
因你解答令我满意,我赐你十六座上好的村庄。
38 彼时,舍利弗为龙象,拘利陀则为金翅鸟。
乾闼婆王是阿那律,阿难王是智者;
维杜罗是菩萨。你们应当如此受持此本生经。”巴利 注疏 1
Yo kopaneyye na karoti kopaṃ, na kujjhati sappuriso kadāci; Kuddhopi so nāvikaroti kopaṃ, taṃ ve naraṃ samaṇamāhu loke. Ūnūdaro yo sahate jighacchaṃ, danto tapassī mitapānabhojano; Āhārahetu na karoti pāpaṃ, taṃ ve naraṃ samaṇamāhu loke. Khiḍḍaṃ ratiṃ vippajahitvāna sabbaṃ, na cālikaṃ bhāsasi kiñci loke; Vibhūsaṭṭhānā virato methunasmā, taṃ ve naraṃ samaṇamāhu loke. Pariggahaṃ lobhadhammañca sabbaṃ, yo ve pariññāya pariccajeti; Dantaṃ ṭhitattaṃ amamaṃ nirāsaṃ, taṃ ve naraṃ samaṇamāhu loke. Pucchāma kattāramanomapaññaṃ , kathāsu no viggaho atthi jāto; Chindajja kaṅkhaṃ vicikicchitāni, tadajja kaṅkhaṃ vitaremu sabbe. Ye paṇḍitā atthadasā bhavanti, bhāsanti te yoniso tattha kāle; Kathaṃ nu kathānaṃ abhāsitānaṃ, atthaṃ nayeyyuṃ kusalā janindā. Kathaṃ have bhāsati nāgarājā, garuḷo pana venateyyo kimāha; Gandhabbarājā pana kiṃ vadesi, kathaṃ pana kurūnaṃ rājaseṭṭho. Khantiṃ have bhāsati nāgarājā, appāhāraṃ garuḷo venateyyo; Gandhabbarājā rativippahānaṃ, akiñcanaṃ kurūnaṃ rājaseṭṭho. Sabbāni etāni subhāsitāni, na hettha dubbhāsitamatthi kiñci; Yasmiñca etāni patiṭṭhitāni, arāva nābhyā susamohitāni; Catubbhi dhammehi samaṅgibhūtaṃ, taṃ ve naraṃ samaṇamāhu loke. Tuvañhi seṭṭho tvamanuttarosi, tvaṃ dhammagū dhammavidū sumedho; Paññāya pañhaṃ samadhiggahetvā, acchecchi dhīro vicikicchitāni; Acchecchi kaṅkhaṃ vicikicchitāni, cundo yathā nāgadantaṃ kharena. Nīluppalābhaṃ vimalaṃ anagghaṃ, vatthaṃ idaṃ dhūmasamānavaṇṇaṃ; Pañhassa veyyākaraṇena tuṭṭho, dadāmi te dhammapūjāya dhīra. Suvaṇṇamālaṃ satapattaphullitaṃ, sakesaraṃ ratnasahassamaṇḍitaṃ; Pañhassa veyyākaraṇena tuṭṭho, dadāmi te dhammapūjāya dhīra. Maṇiṃ anagghaṃ ruciraṃ pabhassaraṃ, kaṇṭhāvasattaṃ maṇibhūsitaṃ me; Pañhassa veyyākaraṇena tuṭṭho, dadāmi te dhammapūjāya dhīra. Gavaṃ sahassaṃ usabhañca nāgaṃ, ājaññayutte ca rathe dasa ime; Pañhassa veyyākaraṇena tuṭṭho, dadāmi te gāmavarāni soḷasāti. Sāriputto tadā nāgo, supaṇṇo pana kolito; Gandhabbarājā anuruddho, rājā ānanda paṇḍito; Vidhuro bodhisatto ca, evaṃ dhāretha jātakanti.
四四二 桑卡本生(四)巴利
442. Saṅkhajātakaṃ (4)
39 “桑卡,你多闻法义、广学博记,也曾见过诸沙门与婆罗门;”
可你在不当时节流露悲叹,除我之外,还有谁能与你对谈呢?注疏 1
40 吉祥庄严,善披外衣,高举纯金制成的钵;
‘请享用饭食吧’她这样对我说。她是具足信心的人,而我却回答:‘不。’注疏 1
41 “婆罗门,见到这样的夜叉,希求安乐的人应当询问;”
请起身,合掌去请问她:‘您是女神,还是凡人?’注疏 1
42 你以祥和的目光注视我,便对我说:‘请用饭吧’;
我请问您,具大威德的女子:您是女神,还是凡人?注疏 1
43 桑卡,我是具大威德的女神,从大海中央来至此地;
我怀着悲悯之心,不怀恶意,唯为你的利益而来至此。注疏 1
44 桑卡,这里有饮食、床座,还有种种不同的车乘。
你心中所愿的一切,我都会为你成办。注疏 1
45 我所曾祭祀与供奉的一切,无论是什么——善逝啊,您才是它们的主宰,而非我。
美臀、俊容、纤腰的女子,我这是造了什么业,而得此果报?注疏 1
46 婆罗门啊,在炎炎夏日下的路上,有一位比丘,脚底磨破,又渴又疲惫。
商佉,你供养了那双鞋履,这份布施今天便成了你的如意宝,所求皆得满足。注疏 1
47 愿那艘船配有木板,密不透水,并挂上芦苇风帆。
此处已无他车容身之地,今日就请送我到摩利尼吧。注疏 1
48 当时,她富有、喜悦而满足,变现出一艘华丽的船。
她手持海螺,与一位男子一同,来到了宜人的善悦城。巴利 注疏 1
Bahussuto sutadhammosi saṅkha, diṭṭhā tayā samaṇabrāhmaṇā ca; Athakkhaṇe dassayase vilāpaṃ, añño nu ko te paṭimantako mayā. Subbhū subhā suppaṭimukkakambu, paggayha sovaṇṇamayāya pātiyā; ‘‘Bhuñjassu bhattaṃ’’ iti maṃ vadeti, saddhāvittā , tamahaṃ noti brūmi. Etādisaṃ brāhmaṇa disvāna yakkhaṃ, puccheyya poso sukhamāsisāno ; Uṭṭhehi naṃ pañjalikābhipuccha, devī nusi tvaṃ uda mānusī nu. Yaṃ tvaṃ sukhenābhisamekkhase maṃ, bhuñjassu bhattaṃ iti maṃ vadesi; Pucchāmi taṃ nāri mahānubhāve, devī nusi tvaṃ uda mānusī nu. Devī ahaṃ saṅkha mahānubhāvā, idhāgatā sāgaravārimajjhe; Anukampikā no ca paduṭṭhacittā, taveva atthāya idhāgatāsmi. Idhannapānaṃ sayanāsanañca, yānāni nānāvividhāni saṅkha; Sabbassa tyāhaṃ paṭipādayāmi, yaṃ kiñci tuyhaṃ manasābhipatthitaṃ. Yaṃ kiñci yiṭṭhañca hutañca mayhaṃ, sabbassa no issarā tvaṃ sugatte; Susoṇi subbhamu suvilaggamajjhe , kissa me kammassa ayaṃ vipāko. Ghamme pathe brāhmaṇa ekabhikkhuṃ, ugghaṭṭapādaṃ tasitaṃ kilantaṃ; Paṭipādayī saṅkha upāhanāni , sā dakkhiṇā kāmaduhā tavajja. Sā hotu nāvā phalakūpapannā, anavassutā erakavātayuttā; Aññassa yānassa na hettha bhūmi, ajjeva maṃ moḷiniṃ pāpayassu. Sā tattha vittā sumanā patītā, nāvaṃ sucittaṃ abhinimminitvā; Ādāya saṅkhaṃ purisena saddhiṃ, upānayī nagaraṃ sādhurammanti.
四四三、小菩提本生(五)巴利
443. Cūḷabodhijātakaṃ (5)
49 若有人将你这明眸大眼、言语温婉可爱的女子,
若以强力强行带走,婆罗门,你又能如何?注疏 1
50 若它生起,我也决不放逸;只要我还有一口气在,就决不让它挣脱。
犹如暴雨迅速压下漫天飞尘,我亦应当急速降伏愤怒。注疏 1
51 往昔你何等大加炫耀,自恃尚有几分能耐;
今日却默然不语,正埋头缝补僧衣。注疏 1
52 嗔心虽起,我却不曾任由它爆发,纵是拼得性命,也未曾任由它爆发。
犹如大雨迅速平息了漫天飞扬的尘土,我也立刻平息了心头生起的忿怒。注疏 1
53 你心中生起了什么,却不曾放纵?你活着时,不曾放纵的是什么?
犹如滂沱大雨,你止息了什么?注疏 1
54 当它生起,人便不能看清;当它不生起,方能如实照见。
我心中生起而不放纵的,正是愤怒——那是愚人的领域。注疏 1
55 当它生起,怨敌欢喜,那些盼你受苦的人欣然快慰。
我心中生起而不放纵的,正是愤怒——那是愚人的领域。注疏 1
56 它若在谁的心中现起,谁便不能觉了自身的利益。
它在我内心生起,我却未曾放纵;嗔怒正是愚者的行处。注疏 1
57 被它征服的人,会舍弃善法,也会弃舍广大的利益;
大王,那威猛、有力、摧伏一切的愤怒,在我心中并未被放纵。注疏 1
58 两块木柴相互摩擦、挤压时,便生起那名为“火”的;
而那生起的火,又将那木柴本身烧尽。注疏 1
59 同样地,那迟钝、愚痴、无知之人,
愤怒从冲动中生起,而这愤怒,恰恰会将他自身烧毁。
60 倘若有人愤怒增长,如烈火在草薪堆上蔓延,
他的名声便会消减,犹如月亮在黑半月时渐渐隐没。注疏 1
61 若人能止息愤怒,如无烟之灯,
那么他的名声便得以圆满,犹如白半月的月亮渐渐成为满月。巴利 注疏 1
Yo te imaṃ visālakkhiṃ, piyaṃ samhitabhāsiniṃ ; Ādāya balā gaccheyya, kiṃ nu kayirāsi brāhmaṇa. Uppajje me na mucceyya, na me mucceyya jīvato; Rajaṃva vipulā vuṭṭhi, khippameva nivāraye . Yaṃ nu pubbe vikatthittho , balamhiva apassito; Svajja tuṇhikato dāni, saṅghāṭiṃ sibbamacchasi. Uppajji me na muccittha, na me muccittha jīvato; Rajaṃva vipulā vuṭṭhi, khippameva nivārayiṃ. Kiṃ te uppajji no mucci, kiṃ te na mucci jīvato; Rajaṃva vipulā vuṭṭhi, katamaṃ tvaṃ nivārayi. Yamhi jāte na passati, ajāte sādhu passati; So me uppajji no mucci, kodho dummedhagocaro. Yena jātena nandanti, amittā dukkhamesino; So me uppajji no mucci, kodho dummedhagocaro. Yasmiñca jāyamānamhi, sadatthaṃ nāvabujjhati; So me uppajji no mucci, kodho dummedhagocaro. Yenābhibhūto kusalaṃ jahāti, parakkare vipulañcāpi atthaṃ; Sa bhīmaseno balavā pamaddī, kodho mahārāja na me amuccatha. Kaṭṭhasmiṃ matthamānasmiṃ , pāvako nāma jāyati; Tameva kaṭṭhaṃ ḍahati, yasmā so jāyate gini. Evaṃ mandassa posassa, bālassa avijānato; Sārambhā jāyate kodho, sopi teneva ḍayhati. Aggīva tiṇakaṭṭhasmiṃ, kodho yassa pavaḍḍhati; Nihīyati tassa yaso, kāḷapakkheva candimā. Anedho dhūmaketūva, kodho yassūpasammati; Āpūrati tassa yaso, sukkapakkheva candimāti.
四四四 黑岛衍那本生(六)巴利
444. Kaṇhadīpāyanajātakaṃ (6)
62 仅七日间,我以净信心,为求福德而随师修习梵行。
从此之后,我所行的这一梵行,已超过五十年。
我虽非情愿而行,藉此真实,愿你安乐。
毒已除灭,愿耶尼耶达多得以存活。注疏 1
63 因为我无论何时,见到有客前来投宿,从未于布施心生欢喜。
那些博学多闻的沙门与婆罗门,也不曾对我生起不悦。
纵非我所愿,我亦行布施;以此真实语,愿得安乐!
愿毒消散,耶尼耶达多得存活!注疏 1
64 孩子,那条从北方而来、威力炽盛的毒蛇咬伤了你;
而今日,我对它的不喜,与对你父亲的不喜,已没有任何差别。
以此真实语,愿得安乐吉祥!愿毒消散,愿耶尼耶达多活命。注疏 1
65 唯有寂静、调伏的人,才是真正的游行者;除了迦努,没有人会不情愿地佯装如此。
迪帕亚那,你是厌恶何事,才不情愿地行此梵行?注疏 1
66 出于净信而出家,却又退转返回的人,他确实就像一个聋哑的愚人!
因为厌弃这种言论,我不情愿地过着梵行生活。
这样,我便成为受智者称赞、又具足善人品质的修福者。注疏 1
67 你以饮食布施,令沙门、婆罗门与旅途中的行人都得满足。
你的这个家,如同一座敞开的蓄水池,备满了各种饮食和饮料。
那么,你是厌弃什么说法,才如此不情愿地行此布施呢?注疏 1
68 我的父亲与祖父们,皆是具足信心的施主,乐于布施,善能应求施与。
我是在遵循这家族的传统,不愿成为族中香火断绝的最后一人;
我厌弃这个说法,故而不情愿地作此布施。注疏 1
69 善逝,那个年幼、心智未熟的少女,是我从亲族家接来的。
她也未曾察觉我的不悦,反而一味沉溺于欲乐。
那么,尊贵的女士,究竟是何缘由,令我们的共住之道变成了这般模样?注疏 1
70 在这个家族中,所谓世代相承,从不曾遥远。
我依循这个家族的轨范,才不至于成为家族中辱没门风的最后一人;
我厌恶这样的言论,所以并非情愿随你一同游方乞食。注疏 1
71 曼达比亚,今日我出言有所不逊,看在孩子的份上,请你宽恕我这一次。
子女之爱在此处毫无意义,他们却说:‘我们这个耶尼耶达塔还活着。’巴利 注疏 1
Sattāhamevāhaṃ pasannacitto, puññatthiko ācariṃ brahmacariyaṃ; Athāparaṃ yaṃ caritaṃ mamedaṃ , vassāni paññāsa samādhikāni; Akāmako vāpi ahaṃ carāmi, etena saccena suvatthi hotu; Hataṃ visaṃ jīvatu yaññadatto. Yasmā dānaṃ nābhinandiṃ kadāci, disvānahaṃ atithiṃ vāsakāle; Na cāpi me appiyataṃ aveduṃ, bahussutā samaṇabrāhmaṇā ca. Akāmako vāpi ahaṃ dadāmi, etena saccena suvatthi hotu; Hataṃ visaṃ jīvatu yaññadatto. Āsīviso tāta pahūtatejo, yo taṃ adaṃsī sacarā udicca; Tasmiñca me appiyatāya ajja, pitari ca te natthi koci viseso; Etena saccena suvatthi hotu, hataṃ visaṃ jīvatu yaññadatto. Santā dantāyeva paribbajanti, aññatra kaṇhā natthākāmarūpā ; Dīpāyana kissa jigucchamāno, akāmako carasi brahmacariyaṃ. Saddhāya nikkhamma punaṃ nivatto, so eḷamūgova bālo vatāyaṃ; Etassa vādassa jigucchamāno, akāmako carāmi brahmacariyaṃ; Viññuppasatthañca satañca ṭhānaṃ , evampahaṃ puññakaro bhavāmi. Samaṇe tuvaṃ brāhmaṇe addhike ca, santappayāsi annapānena bhikkhaṃ; Opānabhūtaṃva gharaṃ tava yidaṃ, annena pānena upetarūpaṃ; Atha kissa vādassa jigucchamāno, akāmako dānamimaṃ dadāsi. Pitaro ca me āsuṃ pitāmahā ca, saddhā ahuṃ dānapatī vadaññū; Taṃ kullavattaṃ anuvattamāno, māhaṃ kule antimagandhano ahuṃ; Etassa vādassa jigucchamāno, akāmako dānamimaṃ dadāmi. Dahariṃ kumāriṃ asamatthapaññaṃ, yaṃ tānayiṃ ñātikulā sugatte; Na cāpi me appiyataṃ avedi, aññatra kāmā paricārayantā ; Atha kena vaṇṇena mayā te bhoti, saṃvāsadhammo ahu evarūpo. Ārā dūre nayidha kadāci atthi, paramparā nāma kule imasmiṃ; Taṃ kullavattaṃ anuvattamānā, māhaṃ kule antimagandhinī ahuṃ; Etassa vādassa jigucchamānā, akāmikā paddhacarāmhi tuyhaṃ. Maṇḍabya bhāsiṃ yamabhāsaneyyaṃ , taṃ khamyataṃ puttakahetu majja; Puttapemā na idha paratthi kiñci, so no ayaṃ jīvati yaññadattoti.
第445篇 尼拘律本生(七)巴利
445. Nigrodhajātakaṃ (7)
72 我实不知此事:他是谁,又属于谁?
如同树枝那般游历,尼拘律,你意下如何?注疏 1
73 于是,他们用绳索套住我的脖颈,将我拖了出去。
他们扇我面颊之后,便听从了树枝的话。注疏 1
74 心怀恶念、忘恩负义、背信弃义者,正是这副模样;
人之主啊,朋友对你做下了非圣贤之行。注疏 1
75 我既不知此事,亦无人告知于我;
朋友,你对我所说的,正是以朋友身份履行的应尽之责。注疏 1
76 他为诸友带来共利,而对我这位朋友,二者兼具;
您本是赐予我们人中尊荣与伟大;
您已获得神通,对此我毫无疑惑。注疏 1
77 如同种子投入火中,便遭烧毁,不能生长;
若对恶人行善,那善行终将消亡,不会增长。注疏 1
78 若是对知恩者、持戒者、行圣洁生活者;
犹如良田中的种子,所种的善行于彼便不会消亡。注疏 1
79 这个卑劣的骗子,满心只谋不善;
用长矛刺死那树枝吧!我不愿他再活命。注疏 1
80 大王,请您宽恕他吧,生命已无法挽回;
陛下,请宽恕此恶人,我无意取其性命。注疏 1
81 只应亲近尼拘律树,切莫与枝条共住;
死于尼拘律树尚为殊胜,若活于枝节,则远不及此。巴利 注疏 1
Na vāhametaṃ jānāmi, ko vāyaṃ kassa vāti vā ; Yathā sākho cari evaṃ, nigrodha kinti maññasi. Tato galavinītena, purisā nīhariṃsu maṃ; Datvā mukhapahārāni, sākhassa vacanaṃkarā. Etādisaṃ dummatinā, akataññuna dubbhinā; Kataṃ anariyaṃ sākhena, sakhinā te janādhipa. Na vāhametaṃ jānāmi, napi me koci saṃsati; Yaṃ me tvaṃ samma akkhāsi, sākhena kāraṇaṃ kataṃ. Sakhīnaṃ sājīvakaro, mama sākhassa cūbhayaṃ; Tvaṃ nosissariyaṃ dātā, manussesu mahantataṃ; Tayāmā labbhitā iddhī, ettha me natthi saṃsayo. Yathāpi bījamaggimhi, ḍayhati na virūhati; Evaṃ kataṃ asappurise, nassati na virūhati. Kataññumhi ca posamhi, sīlavante ariyavuttine; Sukhette viya bījāni, kataṃ tamhi na nassati. Imaṃ jammaṃ nekatikaṃ, asappurisacintakaṃ; Hanantu sākhaṃ sattīhi, nāssa icchāmi jīvitaṃ. Khamatassa mahārāja, pāṇā na paṭiānayā ; Khama deva asappurisassa, nāssa icchāmahaṃ vadhaṃ. Nigrodhameva seveyya, na sākhamupasaṃvase; Nigrodhasmiṃ mataṃ seyyo, yañce sākhasmi jīvitanti.
德迦罗本生(八)巴利
446. Takkalajātakaṃ (8)
82 孩子,没有了德迦罗,也没有了阿卢瓦,既无毗罗利,也无迦兰巴了。
孩子,你独自一人在林间的墓地中央,怀着什么目的在挖掘这个坑呢?注疏 1
83 孩子,你的祖父极为虚弱,被种种疾病与痛苦所逼迫。
今天我便要将他埋入此坑,因为我实在不爱乐他这样的生命。注疏 1
84 你生起这邪恶的念头,造下如此极其有害的残忍之行。
孩子,当你年迈老朽之时,你自己也将遭受同样的对待。
我也将依循那家族的传统,把他埋入深坑。注疏 1
85 你言语粗暴,一再出言冲撞,年轻人啊;
你是我亲生的儿子,竟是个不心怀善意的儿子。注疏 1
86 父亲,我对你并非不心怀善意,我心中对你也怀着善意,父亲;
当他正要造作那件恶行时,我不能不去阻止。注疏 1
87 萨维塔啊,若有人伤害无辜的母亲或父亲,这种行恶法者——
身坏命终之后,他无疑将堕入地狱。注疏 1
88 萨维塔,若有人以饮食奉养母亲或父亲,
身坏命终之后,他必定往生善趣。注疏 1
89 孩子,你对我并非不怀好意,你对我确是心怀善意。
母亲这般劝阻我,我却做出了如此残忍的事。注疏 1
90 你那位粗鄙无礼的妻子,正是我的母亲,是我亲生的母亲。
把她逐出你的家门吧,她还会为你带来别的痛苦。注疏 1
91 你的那位妻子,粗鄙无礼;她正是我的母亲,是我亲生之母。
犹如一头被财富驯服的母象,那性恶之人今又重来。巴利 注疏 1
Na takkalā santi na āluvāni , na biḷāliyo na kaḷambāni tāta; Eko araññamhi susānamajjhe, kimatthiko tāta khaṇāsi kāsuṃ. Pitāmaho tāta sudubbalo te, anekabyādhīhi dukhena phuṭṭho; Tamajjahaṃ nikhaṇissāmi sobbhe, na hissa taṃ jīvitaṃ rocayāmi. Saṅkappametaṃ paṭiladdha pāpakaṃ, accāhitaṃ kamma karosi luddaṃ; Mayāpi tāta paṭilacchase tuvaṃ, etādisaṃ kamma jarūpanīto; Taṃ kullavattaṃ anuvattamāno, ahampi taṃ nikhaṇissāmi sobbhe. Pharusāhi vācāhi pakubbamāno, āsajja maṃ tvaṃ vadase kumāra; Putto mamaṃ orasako samāno, ahitānukampī mama tvaṃsi putta. Na tāhaṃ tāta ahitānukampī, hitānukampī te ahampi tāta; Pāpañca taṃ kamma pakubbamānaṃ, arahāmi no vārayituṃ tato. Yo mātaraṃ vā pitaraṃ saviṭṭha , adūsake hiṃsati pāpadhammo; Kāyassa bhedā abhisamparāyaṃ, asaṃsayaṃ so nirayaṃ upeti . Yo mātaraṃ vā pitaraṃ saviṭṭha, annena pānena upaṭṭhahāti; Kāyassa bhedā abhisamparāyaṃ, asaṃsayaṃ so sugatiṃ upeti. Na me tvaṃ putta ahitānukampī, hitānukampī me tvaṃsi putta; Ahañca taṃ mātarā vuccamāno, etādisaṃ kamma karomi luddaṃ. Yā te sā bhariyā anariyarūpā, mātā mamesā sakiyā janetti; Niddhāpaye tañca sakā agārā, aññampi te sā dukhamāvaheyya. Yā te sā bhariyā anariyarūpā, mātā mamesā sakiyā janetti; Dantā kareṇūva vasūpanītā, sā pāpadhammā punarāvajātūti.
447. 大法护本生(九)巴利
447. Mahādhammapālajātakaṃ (9)
92 你持守何等誓戒?修习何等梵行?由何等善行圆满,得此果报?
婆罗门,请为我解说此理:为何你们年轻人不会死亡?注疏 1
93 我们行持正法,不说不实之语,远离一切恶行;
我们远离一切非圣之法,正因如此,我等年少者不会死去。注疏 1
94 我们听闻不善者与善者之法,却不喜乐不善者之法。
舍离不善者之后,我们不舍善者;正因如此,我们的年轻人不会死去。注疏 1
95 布施之前,我们已满怀欢喜;布施之时,我们心意满足;
布施之后,我们亦不追悔;正因如此,我们的年轻人不会死去。注疏 1
96 于沙门、婆罗门、行路人、乞者、求讨者、贫乏者,
我们皆以饮食令其满足;正因如此,我们的年轻人得以免于夭亡。注疏 1
97 我们不逾越于妻子,我们的妻子亦不逾越于我们;
我们与她们不同,修持梵行,因此我们的年轻人不会死亡。注疏 1
98 我们全都远离杀生,远离世间的不与取,
我们远离饮酒,远离妄语,因此我们的年轻人不会死亡。注疏 1
99 在善逝的教法中出生者,聪慧而拥有广大智慧;
他们多闻且通达吠陀,正因如此,我们的年轻人不会死去。注疏 1
100 母亲、父亲、姐妹、兄弟,儿子、妻子,以及我们全体;
我们为来世而修习正法,因此我们的年轻人不致早逝。注疏 1
101 所有男女奴仆、随从、侍者与佣人;
他们都为来世而修习正法,因此我们的年轻人不致早逝。注疏 1
102 法确实护持依法而行者,善修之法带来安乐;
这便是善修法的利益:行法者不堕恶道。
103 法确实守护依法而行者,犹如雨季中的大伞;
我为法所护,是护法童子;他人唯余枯骨,此王子却安然快乐。巴利 注疏 1
Kiṃ te vataṃ kiṃ pana brahmacariyaṃ, kissa suciṇṇassa ayaṃ vipāko; Akkhāhi me brāhmaṇa etamatthaṃ, kasmā nu tumhaṃ daharā na miyyare . Dhammaṃ carāma na musā bhaṇāma, pāpāni kammāni parivajjayāma ; Anariyaṃ parivajjemu sabbaṃ, tasmā hi amhaṃ daharā na miyyare. Suṇoma dhammaṃ asataṃ satañca, na cāpi dhammaṃ asataṃ rocayāma; Hitvā asante na jahāma sante, tasmā hi amhaṃ daharā na miyyare. Pubbeva dānā sumanā bhavāma, dadampi ve attamanā bhavāma; Datvāpi ve nānutappāma pacchā, tasmā hi amhaṃ daharā na miyyare. Samaṇe mayaṃ brāhmaṇe addhike ca, vanibbake yācanake dalidde; Annena pānena abhitappayāma, tasmā hi amhaṃ daharā na miyyare. Mayañca bhariyaṃ nātikkamāma, amhe ca bhariyā nātikkamanti; Aññatra tāhi brahmacariyaṃ carāma, tasmā hi amhaṃ daharā na miyyare. Pāṇātipātā viramāma sabbe, loke adinnaṃ parivajjayāma; Amajjapā nopi musā bhaṇāma, tasmā hi amhaṃ daharā na miyyare. Etāsu ve jāyare suttamāsu, medhāvino honti pahūtapaññā; Bahussutā vedaguno ca honti, tasmā hi amhaṃ daharā na miyyare. Mātā pitā ca bhaginī bhātaro ca, puttā ca dārā ca mayañca sabbe; Dhammaṃ carāma paralokahetu, tasmā hi amhaṃ daharā na miyyare. Dāsā ca dāsyo anujīvino ca, paricārakā kammakarā ca sabbe; Dhammaṃ caranti paralokahetu, tasmā hi amhaṃ daharā na miyyare. Dhammo have rakkhati dhammacāriṃ, dhammo suciṇṇo sukhamāvahāti; Esānisaṃso dhamme suciṇṇe, na duggatiṃ gacchati dhammacārī. Dhammo have rakkhati dhammacāriṃ, chattaṃ mahantaṃ viya vassakāle; Dhammena gutto mama dhammapālo, aññassa aṭṭhīni sukhī kumāroti.
四四八·公鸡本生(十)巴利
448. Kukkuṭajātakaṃ (10)
104 不可信赖造恶之人,亦不可信赖口是心非之人;
不可信赖只顾自身利益者,纵然关系亲密也不可信赖。注疏 1
105 确有这样一类人,天生便如被爱欲绳索紧紧拴住的母牛。
他们仿佛在用言语蚕食朋友,行动上却了无痕迹。注疏 1
106 他们合掌的姿态干枯无力,徒以花言巧语为其包裹;
对于不知感恩、徒具人形者,切莫亲近。注疏 1
107 女人与男人的心,其实并非彼此各异。
交往既已变异、断绝,像那样的人也不应信赖。注疏 1
108 他投身于卑劣之行,是毁坏一切的恶人。
犹如隐藏的利刃,对这样的人同样不应信赖。注疏 1
109 世间有些人,外表如同朋友,言辞亲切和蔼,内心却毫无诚意;
他们以种种方式前来亲近,对这样的人同样不应信赖。注疏 1
110 无论何处见到利养或财物,那样的人都会……
愚痴者行背叛,将人杀害后离去。注疏 1
111 众敌人以朋友的面貌,隐藏着亲近于人。
应当远离这些卑劣小人,犹如公鸡驱逐鹞鹰。注疏 1
112 若人于现前突发之事,不能迅速了知;
便会落入敌手,事后追悔莫及。注疏 1
113 现起之事,当下即能善觉其义;
他从怨敌的逼迫中解脱,犹如公鸡挣脱鹰爪;注疏 1
114 他如同密林中所设的罗网,行于非法,恒为破坏者;
智者应当远远避开,犹如公鸡在竹林中避鹰而行。巴利 注疏 1
Nāsmase katapāpamhi, nāsmase alikavādine; Nāsmase attatthapaññamhi, atisantepi nāsmase. Bhavanti heke purisā, gopipāsikajātikā ; Ghasanti maññe mittāni, vācāya na ca kammunā. Sukkhañjalipaggahitā, vācāya paliguṇṭhitā; Manussapheggū nāsīde, yasmiṃ natthi kataññutā. Na hi aññaññacittānaṃ, itthīnaṃ purisāna vā; Nānāvikatvā saṃsaggaṃ, tādisampi ca nāsmase . Anariyakammamokkantaṃ , athetaṃ sabbaghātinaṃ; Nisitaṃva paṭicchannaṃ, tādisampi ca nāsmase. Mittarūpenidhekacce, sākhalyena acetasā; Vividhehi upāyanti, tādisampi ca nāsmase. Āmisaṃ vā dhanaṃ vāpi, yattha passati tādiso; Dubbhiṃ karoti dummedho, tañca hantvāna gacchati. Mittarūpena bahavo, channā sevanti sattavo; Jahe kāpurise hete, kukkuṭo viya senakaṃ. Yo ca uppatitaṃ atthaṃ, na khippamanubujjhati; Amittavasamanveti, pacchā ca anutappati. Yo ca uppatitaṃ atthaṃ, khippameva nibodhati; Muccate sattusambādhā, kukkuṭo viya senakā; Taṃ tādisaṃ kūṭamivoḍḍitaṃ vane, adhammikaṃ niccavidhaṃsakārinaṃ; Ārā vivajjeyya naro vicakkhaṇo, senaṃ yathā kukkuṭo vaṃsakānaneti.
四四九 玛提昆达利本生(一一)巴利
449. Maṭṭhakuṇḍalījātakaṃ (11)
115 您妆饰华丽,戴着光洁的耳环,颈悬花鬘,周身涂满黄檀香膏;
却高举双臂在林中哭泣,您为何这般忧伤?注疏 1
116 我这辆金车灿然闪耀,已经造成;
我寻不见它的那对车轮,这痛苦令我唯有舍命。注疏 1
117 我将用黄金、宝石、铜,以及白银,
帕瓦达,我将为你造车,并把那对车轮给你。注疏 1
118 那位青年告诉他:‘这里的月亮和太阳,两位是兄弟。’
我的金车,配上这对车轮,愈发显得光彩夺目。注疏 1
119 年轻人,你实在愚痴,竟去希求那不当希求的。
我想你恐怕要死了,因为你根本得不到月亮和太阳。注疏 1
120 往来行走尚能看见,两者在此道上各有颜色显现;
然而亡者却遍寻不见,在这些哭泣的人中,究竟谁更为愚痴?注疏 1
121 年轻人,你说得真实不虚。在这些哭泣者当中,我才是最愚痴的那一个。
如同孩童望着月亮哭泣,我却为一位已亡故的逝者哀叹。注疏 1
122 我确实如同被酥油浇灌的火,正在燃烧。
他以水浇灌,使一切忧伤得以息灭。注疏 1
123 他确实拔去了我心中的刺,那根深植于心的刺。
当悲伤淹没我时,他为我驱散了失子之痛。注疏 1
124 我箭已拔出,无忧无浊。
年轻人,听闻你所说,我不再悲伤,不再哭泣。巴利 注疏 1
Alaṅkato maṭṭhakuṇḍalī , māladhārī haricandanussado; Bāhā paggayha kandasi, vanamajjhe kiṃ dukkhito tuvaṃ. Sovaṇṇamayo pabhassaro, uppanno rathapañjaro mama; Tassa cakkayugaṃ na vindāmi, tena dukkhena jahāmi jīvitaṃ. Sovaṇṇamayaṃ maṇīmayaṃ, lohamayaṃ atha rūpiyāmayaṃ; Pāvada rathaṃ karissāmi te , cakkayugaṃ paṭipādayāmi taṃ. So māṇavo tassa pāvadi, candimasūriyā ubhayettha bhātaro ; Sovaṇṇamayo ratho mama, tena cakkayugena sobhati. Bālo kho tvaṃsi māṇava, yo tvaṃ patthayase apatthiyaṃ; Maññāmi tuvaṃ marissasi, na hi tvaṃ lacchasi candasūriye. Gamanāgamanampi dissati, vaṇṇadhātu ubhayettha vīthiyo; Peto pana neva dissati, ko nu kho kandataṃ bālyataro. Saccaṃ kho vadesi māṇava, ahameva kandataṃ bālyataro; Candaṃ viya dārako rudaṃ, petaṃ kālakatābhipatthaye. Ādittaṃ vata maṃ santaṃ, ghatasittaṃva pāvakaṃ; Vārinā viya osiñcaṃ, sabbaṃ nibbāpaye daraṃ. Abbahī vata me sallaṃ, yamāsi hadayassitaṃ ; Yo me sokaparetassa, puttasokaṃ apānudi. Sohaṃ abbūḷhasallosmi, vītasoko anāvilo; Na socāmi na rodāmi, tava sutvāna māṇavāti.
450. 猫枭本生(12)巴利
450. Bilārakosiyajātakaṃ (12)
125 即便不烹煮,也愿求得食物;善者得到饮食;
为何你亲自烹煮,反而不肯施与?不肯施与,那才是不合正理的。注疏 1
126 由于悭吝与放逸,布施便不实行;
若人希求福德、了知善义,则应施与。注疏 1
127 悭吝者因畏惧而不施,那正是他不施的怖畏。
吝啬之人所畏惧的饥渴,
今生与来世,它都击中那个愚者。注疏 1
128 因此,应调伏悭吝,胜垢者当行布施;
善业功德,是众生来世的依怙。注疏 1
129 难施能施,难行能行——
不善者不会效仿,善者的法难以测度。注疏 1
130 因此,善者与不善者,从此世过后的所趣,便截然不同。
不善者堕入地狱,善者则以天界为归宿。注疏 1
131 有人虽只有微薄之物,却能慷慨布施;有人虽坐拥丰足,却吝啬不施。
以微薄之物所作的供养,其功德可等同千倍之施。注疏 1
132 纵使以乞食为生,也当行持于法;纵使自身匮乏,也当赡养妻儿;
那些举行百千供养的祭祀者,也不及如此之人的一分一毫。注疏 1
133 任何盛大、价值高昂的祭祀,都比不上以平等心所行布施的价值;
那些供奉百千、主持千场祭仪的人,怎能比得上这样一位布施者的些许之分。注疏 1
134 有些人内心不平,立足于不平等,在伤害、杀戮与使人哀泣之后才作施舍;
那含着泪、带着惩罚的供养,无法与平等心所施的布施等量齐观。
纵使供奉百千,主持千场祭祀,亦不及如是布施者之分毫。巴利 注疏 1
Apacantāpi dicchanti, santo laddhāna bhojanaṃ; Kimeva tvaṃ pacamāno, yaṃ na dajjā na taṃ samaṃ. Maccherā ca pamādā ca, evaṃ dānaṃ na diyyati; Puññaṃ ākaṅkhamānena, deyyaṃ hoti vijānatā. Yasseva bhīto na dadāti maccharī, tadevādadato bhayaṃ; Jighacchā ca pipāsā ca, yassa bhāyati maccharī; Tameva bālaṃ phusati, asmiṃ loke paramhi ca. Tasmā vineyya maccheraṃ, dajjā dānaṃ malābhibhū; Puññāni paralokasmiṃ, patiṭṭhā honti pāṇinaṃ. Duddadaṃ dadamānānaṃ, dukkaraṃ kamma kubbataṃ; Asanto nānukubbanti, sataṃ dhammo durannayo. Tasmā satañca asataṃ , nānā hoti ito gati; Asanto nirayaṃ yanti, santo saggaparāyanā. Appasmeke pavecchanti, bahuneke na dicchare; Appasmā dakkhiṇā dinnā, sahassena samaṃ mitā. Dhammaṃ care yopi samuñchakaṃ care, dārañca posaṃ dadamappakasmiṃ ; Sataṃ sahassānaṃ sahassayāginaṃ, kalampi nāgghanti tathāvidhassa te. Kenesa yañño vipulo mahagghato , samena dinnassa na agghameti; Kathaṃ sataṃ sahassānaṃ sahassayāginaṃ, kalampi nāgghanti tathāvidhassa te. Dadanti heke visame niviṭṭhā, chetvā vadhitvā atha socayitvā; Sā dakkhiṇā assumukhā sadaṇḍā, samena dinnassa na agghameti; Evaṃ sataṃ sahassānaṃ sahassayāginaṃ, kalampi nāgghanti tathāvidhassa teti.
451. 鸳鸯本生 (13)巴利
451. Cakkavākajātakaṃ (13)
135 你姿色出众,容貌俊美,身躯丰满红润;
鸳鸯啊,你如此俊美,面容澄澈,诸根清净。注疏 1
136 不论是帕提那鱼、雨季鱼,还是巴拉迦鱼、红苇鱼;
你坐在恒河岸边,就这样受用着食物。注疏 1
137 我不吃这些食物,无论是来自陆地还是水中;
朋友,我只取水藻与浮萍为食,那便是我的食物。注疏 1
138 我却不信此事,那是红鸭的食物;
朋友,我在村落中也食用油盐调味的食物。注疏 1
139 人间所做的饭食,洁净的肉汁浇饭;
但我的容貌并不像你这般,红鸭啊。注疏 1
140 观察着自己内心的敌意,而去伤害人间众生;
惊惶、贪食、怖畏,因此你的容貌如此。注疏 1
141 乌鸦啊,你因恶业而与整个世界相违背;
所得的食物不能令你满足,因此你的容貌如此。注疏 1
142 朋友,我亦如是进食,不伤害一切众生;
少欲无求,无疑无忧,无有恐怖。注疏 1
143 所以,你施展威能,超越此戒吧;
你以不伤害行于世间,便会如我一样为人所爱。注疏 1
144 他不杀害,也不令杀害,不征服,也不令征服;
他对一切众生散播慈心,便与任何人皆无仇怨。巴利 注疏 1
Vaṇṇavā abhirūposi, ghano sañjātarohito; Cakkavāka surūposi, vippasannamukhindriyo. Pāṭhīnaṃ pāvusaṃ macchaṃ, balajaṃ muñjarohitaṃ; Gaṅgāya tīre nisinno , evaṃ bhuñjasi bhojanaṃ. Na vāhametaṃ bhuñjāmi, jaṅgalānodakāni vā; Aññatra sevālapaṇakā, etaṃ me samma bhojanaṃ. Na vāhametaṃ saddahāmi, cakkavākassa bhojanaṃ; Ahampi samma bhuñjāmi, gāme loṇiyateliyaṃ. Manussesu kataṃ bhattaṃ, suciṃ maṃsūpasecanaṃ; Na ca me tādiso vaṇṇo, cakkavāka yathā tuvaṃ. Sampassaṃ attani veraṃ, hiṃsayaṃ mānusiṃ pajaṃ; Utrasto ghasasī bhīto, tena vaṇṇo tavediso. Sabbalokaviruddhosi, dhaṅka pāpena kammunā; Laddho piṇḍo na pīṇeti, tena vaṇṇo tavediso. Ahampi samma bhuñjāmi, ahiṃsaṃ sabbapāṇinaṃ; Appossukko nirāsaṅkī, asoko akutobhayo. So karassu ānubhāvaṃ, vītivattassu sīliyaṃ; Ahiṃsāya cara loke, piyo hohisi maṃmiva. Yo na hanti na ghāteti, na jināti na jāpaye; Mettaṃso sabbabhūtesu, veraṃ tassa na kenacīti.
452. 广慧本生第十四巴利
452. Bhūripaññajātakaṃ (14)
145 广慧者啊,确实听闻你拥有如此的吉祥、坚毅与才智;
那并不能庇护为存有所逼迫的人,你却吃着只以少许酱汁调拌的稗子饭。注疏 1
146 你以苦来成就安乐,时时善察时节,以好乐为披覆;
你敞开利益之门,故我满足于此稗子饭。注疏 1
147 既知其时,便行出击,先以种种计谋促成其事;
我将展现狮子般的威猛之姿——凭此神通,你将再次见到我。注疏 1
148 有些人虽得安乐,亦不行恶;有些人则是畏惧沾染恶名。
你既有能力,又怀深远思虑,为何不令我受苦呢?注疏 1
149 智者不会为了自己的快乐,而造作种种恶业;
善人纵被痛苦触迫、有所失足,亦不因贪欲和嗔恨而舍弃正法。注疏 1
150 无论以何种方式,温和也罢,严厉也罢,
应先将自己从困苦中救拔出来,而后再行持法。注疏 1
151 不论在哪棵树的荫凉下,安坐或躺卧——
他不应折断那棵树的树枝,因为背叛朋友者,实为恶人。
152 若有人了知法,善者们便为他消除疑惑。
对他而言,这既是明灯,也是依归,智者不应因此令慈心退失。注疏 1
153 在家之人懒惰且耽着欲乐,是不善的;出家之人不摄护己心,也是不善的。
行事不审慎的国王,是不善的;易怒的智者,也是不善的。
154 刹帝利应当审慎而行,身为一方之主,绝不可行事轻率。
审慎而行的国王,其声望与美名便会增长。巴利
Saccaṃ kira tvaṃ api bhūripañña, yā tādisī sīri dhitī matī ca; Na tāyatebhāvavasūpanitaṃ, yo yavakaṃ bhuñjasi appasūpaṃ. Sukhaṃ dukkhena paripācayanto, kālā kālaṃ vicinaṃ chandachanno; Atthassa dvārāni avāpuranto, tenāhaṃ tussāmi yavodanena. Kālañca ñatvā abhijīhanāya, mantehi atthaṃ paripācayitvā; Vijambhissaṃ sīhavijambhitāni, tāyiddhiyā dakkhasi maṃ punāpi. Sukhīpi heke na karonti pāpaṃ, avaṇṇasaṃsaggabhayā puneke; Pahū samāno vipulatthacintī, kiṃkāraṇā me na karosi dukkhaṃ. Na paṇḍitā attasukhassa hetu, pāpāni kammāni samācaranti; Dukkhena phuṭṭhā khalitāpi santā, chandā ca dosā na jahanti dhammaṃ. Yena kenaci vaṇṇena, mudunā dāruṇena vā; Uddhare dīnamattānaṃ, pacchā dhammaṃ samācare. Yassa rukkhassa chāyāya, nisīdeyya sayeyya vā; Na tassa sākhaṃ bhañjeyya, mittadubbho hi pāpako. Yassāpi dhammaṃ puriso vijaññā, ye cassa kaṅkhaṃ vinayanti santo; Taṃ hissa dīpañca parāyanañca, na tena mettiṃ jarayetha pañño. Alaso gihī kāmabhogī na sādhu, asaññato pabbajito na sādhu; Rājā na sādhu anisammakārī, yo paṇḍito kodhano taṃ na sādhu. Nisamma khattiyo kayirā, nānisamma disampati; Nisammakārino rāja, yaso kitti ca vaḍḍhatīti.
453. 大吉祥本生(第十五)巴利
453. Mahāmaṅgalajātakaṃ (15)
155 临终之际,人会念叨些什么?又该依止哪一种明、哪一种所闻的教法?
这个人在今生与来世,应怎样做,才能得到守护、获得安乐?注疏 1
156 对于他,诸天神、诸祖先,以及一切爬行类、一切众生——
恒常以慈心恭敬待人,于一切众生,这便是平安的根源。注疏 1
157 凡是能以谦逊温和对待世间一切众生,不论对女人、男人,还是孩童——
能忍受难听之言,不以恶语相报,这种宽容安忍便是平安的根源。注疏 1
158 不因技艺、家世、财富或出身而轻视朋友伙伴的人,
他智慧明澈,在关键时刻能提供有益的建议,在朋友之中,他们称之为吉祥。注疏 1
159 那诚实不欺的人,所拥有的朋友都是正直可信的;
不背叛朋友,能以财富慷慨分享的人,在朋友中,这便是吉祥。注疏 1
160 若有人,他的妻子与他年龄相仿、相处和谐、随顺体贴、喜爱正法,育有子女,
她出身良家,持戒有德,忠贞不二,在妻子中,这便是吉祥。注疏 1
161 那位身为万物之主、享有盛誉的国王,了知清净与精进;
他心无虚伪,“我心存善意”——据说这在国王之中便是安稳。注疏 1
162 信心具足者布施食物与饮品,以及花鬘、香、涂香;
他净信于心,随喜布施,这在诸天界中,确实被称为安稳。注疏 1
163 那些贤善的长者们,依圣法净化自己,他们调柔地行于正行,令人心悦诚服;
那些多闻、持戒的仙人,于阿拉汉中,确实说为安稳。注疏 1
164 这些确实是世间安稳之道,智者所称叹,能带来安乐。
智者应当在此奉行这些,因为于吉祥中,除真实外,别无所有。巴利 注疏 1
Kiṃsu naro jappamadhiccakāle, kaṃ vā vijjaṃ katamaṃ vā sutānaṃ; So macco asmiñca paramhi loke, kathaṃ karo sotthānena gutto. Yassa devā pitaro ca sabbe, sarīsapā sabbabhūtāni cāpi; Mettāya niccaṃ apacitāni honti, bhūtesu ve sotthānaṃ tadāhu. Yo sabbalokassa nivātavutti, itthīpumānaṃ sahadārakānaṃ; Khantā duruttānamappaṭikūlavādī, adhivāsanaṃ sotthānaṃ tadāhu. Yo nāvajānāti sahāyamitte , sippena kulyāhi dhanena jaccā; Rucipañño atthakāle matīmā , sahāyesu ve sotthānaṃ tadāhu. Mittāni ve yassa bhavanti santo, saṃvissatthā avisaṃvādakassa; Na mittadubbhī saṃvibhāgī dhanena, mittesu ve sotthānaṃ tadāhu. Yassa bhariyā tulyavayā samaggā, anubbatā dhammakāmā pajātā ; Koliniyā sīlavatī patibbatā, dāresu ve sotthānaṃ tadāhu. Yassa rājā bhūtapati yasassī, jānāti soceyyaṃ parakkamañca; Advejjhatā suhadayaṃ mamanti, rājūsu ve sotthānaṃ tadāhu. Annañca pānañca dadāti saddho, mālañca gandhañca vilepanañca; Pasannacitto anumodamāno, saggesu ve sotthānaṃ tadāhu. Yamariyadhammena punanti vuddhā, ārādhitā samacariyāya santo; Bahussutā isayo sīlavanto, arahantamajjhe sotthānaṃ tadāhu. Etāni kho sotthānāni loke, viññuppasatthāni sukhudrayāni ; Tānīdha sevetha naro sapañño, na hi maṅgale kiñcanamatthi saccanti.
嘎塔智者本生(第16则)巴利
454. Ghaṭapaṇḍitajātakaṃ (16)
165 起来,黑儿,你为何沉睡?睡眠对你又有何用?
即使是你那亲兄弟,他的心与右眼——
他的呼吸变得急促,瓦罐在低声作响,凯沙瓦啊。注疏 1
166 凯沙瓦听罢罗希内这番话,
被兄弟的悲痛折磨,匆忙站起身来。注疏 1
167 你为何如痴如狂,对着这整扇门,
口中不住地念着‘兔子、兔子’,是谁拿走了你的兔子?注疏 1
168 这扇门由金、宝石、铜、银所造,
我会用贝壳、石块与珊瑚,为你造一只兔子。注疏 1
169 此外,林中还有别的兔子,以森林草木为食;
我也会将它们带到你面前,你究竟想要怎样的兔子?注疏 1
170 我并不贪求那些栖于大地的兔子;
我只希求月亮中的那一只,凯沙瓦啊,把它取来给我吧。注疏 1
171 亲爱的朋友,如此你将舍弃这甘美的生命;
你希求那不应希求之物——竟想从月亮中捉得兔子。注疏 1
172 迦那,既然你如此明白,当你教导他人之时,
为何对早已死去的儿子,至今你仍悲伤?注疏 1
173 那无论是人还是非人,皆不可得的东西——
“愿我生的儿子不要死”——这不可得之物,从何处可得?注疏 1
174 不靠咒语、根药、草药,亦不靠财富,
迦那,你所哀悼的那位死者,是可以带回来的。注疏 1
175 若有这等贤能的辅臣,精明善谋之士;
恰如那位智者陶匠今日这般巧妙地说服。注疏 1
176 我确实在燃烧,犹如被酥油浇灌的火焰。
如同以水浇淋,令一切灼热之苦息灭。注疏 1
177 他确实拔出了那刺入我心头的利箭。
他为我这被忧伤压倒的人,驱散了丧子之痛。注疏 1
178 如今我已拔除那箭,无忧无浊,内心澄明。
听了你的话,年轻人,我不忧伤也不哭泣。注疏 1
179 具足智慧与悲悯者,便会如此而行。
他们令他人从忧伤中回转,犹如嘎德使长兄回转一般。巴利 注疏 1
Uṭṭhehi kaṇha kiṃ sesi, ko attho supanena te; Yopi tuyhaṃ sako bhātā, hadayaṃ cakkhu ca dakkhiṇaṃ; Tassa vātā balīyanti, ghaṭo jappati kesava. Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, rohiṇeyyassa kesavo; Taramānarūpo vuṭṭhāsi, bhātusokena aṭṭito. Kiṃ nu ummattarūpova, kevalaṃ dvārakaṃ imaṃ; Saso sasoti lapasi, ko nu te sasamāhari. Sovaṇṇamayaṃ maṇīmayaṃ, lohamayaṃ atha rūpiyāmayaṃ; Saṅkhasilāpavāḷamayaṃ, kārayissāmi te sasaṃ. Santi aññepi sasakā, araññe vanagocarā; Tepi te ānayissāmi, kīdisaṃ sasamicchasi. Na cāhamete icchāmi, ye sasā pathavissitā ; Candato sasamicchāmi, taṃ me ohara kesava. So nūna madhuraṃ ñāti, jīvitaṃ vijahissasi; Apatthiyaṃ yo patthayasi, candato sasamicchasi. Evaṃ ce kaṇha jānāsi, yadaññamanusāsasi; Kasmā pure mataṃ puttaṃ, ajjāpi manusocasi. Yaṃ na labbhā manussena, amanussena vā puna ; Jāto me mā marī putto, kuto labbhā alabbhiyaṃ. Na mantā mūlabhesajjā, osadhehi dhanena vā; Sakkā ānayituṃ kaṇha, yaṃ petamanusocasi. Yassa etādisā assu, amaccā purisapaṇḍitā; Yathā nijjhāpaye ajja, ghaṭo purisapaṇḍito. Ādittaṃ vata maṃ santaṃ, ghatasittaṃva pāvakaṃ; Vārinā viya osiñcaṃ, sabbaṃ nibbāpaye daraṃ. Abbahī vata me sallaṃ, yamāsi hadayassitaṃ; Yo me sokaparetassa, puttasokaṃ apānudi. Sohaṃ abbūḷhasallosmi, vītasoko anāvilo; Na socāmi na rodāmi, tava sutvāna māṇava . Evaṃ karonti sappaññā, ye honti anukampakā; Nivattayanti sokamhā, ghaṭo jeṭṭhaṃva bhātaranti.
达哈、迦那、檀南迦耶、商卡瓦拉、拉加、萨塔哈、迦萨、德卡利那。
法、公鸡、有环者、施食者、轮鸟、须菩提、吉祥、持罐者。巴利
Daḷha kaṇha dhanañjaya saṅkhavaro, raja sattaha kassa ca takkalinā; Dhammaṃ kukkuṭa kuṇḍali bhojanadā, cakkavāka subhūrisa sotthi ghaṭoti.
十一、十一集巴利
11. Ekādasakanipāto
四五五、养母者本生(一)巴利
455. Mātuposakajātakaṃ (1)
1 自从那头大象离去之后,莎罗吉树与库塔迦树便蔓生滋长,
古如文达、夹竹桃、三萨玛树,以及避风处盛开的迦尼迦罗花。注疏 1
2 有人佩戴金臂环,以饭团奉养龙王;
在那里,国王或王子将无所畏惧地披上铠甲。注疏 1
3 大象啊,接下这团饭食吧,莫让自己变得瘦弱;
国王的事务如此繁多,这些你将来都要承担。注疏 1
4 那可怜的女子,定是双目失明,无人引导;
她脚绊树桩,踉跄跌向那陡峭的山崖。注疏 1
5 大雄象,你说的那位双目失明、无人引导的女子是谁?
她用脚磕碰着树桩,朝着险峻的山崖走去。注疏 1
6 大王,这是我的母亲,她双目失明,无依无靠。
它用脚磕碰着树桩,朝着险峻的山崖而去。注疏 1
7 请放了这头大象吧,它正在奉养自己的母亲。
愿此象与母亲相聚,并与所有眷属团圆。注疏 1
8 大象从束缚中获得解脱,象王便带着获释的母亲
它稍作歇息后,便朝山的方向走去。注疏 1
9 它去到了那座莲花池,池水清凉,常有象群出没。
用象鼻吸满水,洒在母亲身上。注疏 1
10 这位天神实非圣贤,于非时降雨;
我那随侍在旁的儿子,已离我而去。注疏 1
11 起来吧,母亲,为何还躺卧?你的亲生儿子我,已经回来了;
我已被迦尸国王——那位具足声名的韦提希王——释放。注疏 1
12 愿那位令迦尸国繁荣昌盛的国王长久住世,
他释放了我的儿子,又一向恭敬尊长。巴利 注疏 1
Tassa nāgassa vippavāsena, virūḷhā sallakī ca kuṭajā ca; Kuruvindakaravīrā tisasāmā ca, nivāte pupphitā ca kaṇikārā. Kocideva suvaṇṇakāyurā, nāgarājaṃ bharanti piṇḍena; Yattha rājā rājakumāro vā, kavacamabhihessati achambhito . Gaṇhāhi nāga kabaḷaṃ, mā nāga kisako bhava; Bahūni rājakiccāni, tāni nāga karissasi. Sā nūnasā kapaṇikā, andhā apariṇāyikā; Khāṇuṃ pādena ghaṭṭeti, giriṃ caṇḍoraṇaṃ pati. Kā nu te sā mahānāga, andhā apariṇāyikā; Khāṇuṃ pādena ghaṭṭeti, giriṃ caṇḍoraṇaṃ pati. Mātā me sā mahārāja, andhā apariṇāyikā; Khāṇuṃ pādena ghaṭṭeti, giriṃ caṇḍoraṇaṃ pati. Muñcathetaṃ mahānāgaṃ, yoyaṃ bharati mātaraṃ; Sametu mātarā nāgo, saha sabbehi ñātibhi. Mutto ca bandhanā nāgo, muttamādāya kuñjaro ; Muhuttaṃ assāsayitvā , agamā yena pabbato. Tato so naḷiniṃ gantvā, sītaṃ kuñjarasevitaṃ; Soṇḍāyūdakamāhatvā , mātaraṃ abhisiñcatha. Koya anariyo devo, akālenapi vassati ; Gato me atrajo putto, yo mayhaṃ paricārako. Uṭṭhehi amma kiṃ sesi, āgato tyāhamatrajo; Muttomhi kāsirājena, vedehena yasassinā. Ciraṃ jīvatu so rājā, kāsīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano; Yo me puttaṃ pamocesi, sadā vuddhāpacāyikanti.
四五六 月明本生 二巴利
456. Juṇhajātakaṃ (2)
13 人主,请听我一言:我因要事而来,特来至月明之处。
人们说,两足至尊啊,行路的婆罗门站在面前时,便不应离去。注疏 1
14 我在听,我停下了。婆罗门,请说吧,你因何故来到此地;
你期待从我这里得到什么利益,而来至此?婆罗门,请说。注疏 1
15 给我五个最上等的村庄,一百名女仆,七百头牛;
再给我一千多枚金币,并赐我两位与我妻子容貌相当的女人。注疏 1
16 婆罗门,你所修的苦行,可是形貌可畏?婆罗门,你所持的咒语,可是文辞殊妙?
你可有听命于你的夜叉?或者,你可知如何为我成办此事?注疏 1
17 我既无苦行,亦无咒语;也没有任何听命于我的夜叉。
我也不记得曾为你做过什么事;往昔,我们不过是有过一面之缘。注疏 1
18 据我所知,这是我们初次相见;在此之前的事,我全然不记得。
我向你请问,请告知此事:我们的那次相遇,究竟是在何时、何地?注疏 1
19 在健驮罗王那座美丽的都城里,我们曾住在呾叉始罗,大王。
就在那深沉浓密的暗夜中,我们肩与肩彼此擦碰。注疏 1
20 我们两人便立在那里,大王,于彼处亲切忆念,共叙旧情。
那仅是我们的一次相逢,在此之前不曾有,在此之后亦不再。注疏 1
21 婆罗门,无论何时在人间与善士相逢,
智者不会毁坏相聚的旧谊,也不会抛弃往昔的情义。注疏 1
22 愚者却会毁坏相聚的旧谊,也会抛弃往昔的情义。
对于愚者,即便所做甚多也终将消失,因为愚者正是那不知感恩之人。注疏 1
23 而智者不会毁坏由相识而来的情谊,也不会抹去过去所造的恩义。
对智者所做的,哪怕极少也不会消失,因为智者正是那善知恩德之人。注疏 1
24 我赐你五座上等的村庄、一百名女仆,以及七百头牛。
再加一千多枚金币,另赐你两位与你品貌相配的妻子。注疏 1
25 大王,善人相聚正是这般景象,犹如月王安住群星中央。
迦尸之主啊,今日得与你相见,我亦满心欢喜。巴利 注疏 1
Suṇohi mayhaṃ vacanaṃ janinda, atthena juṇhamhi idhānupatto; Na brāhmaṇe addhike tiṭṭhamāne, gantabba māhu dvipadinda seṭṭha. Suṇomi tiṭṭhāmi vadehi brahme, yenāsi atthena idhānupatto; Kaṃ vā tvamatthaṃ mayi patthayāno, idhāgamā brahme tadiṅgha brūhi. Dadāhi me gāmavarāni pañca, dāsīsataṃ satta gavaṃsatāni; Parosahassañca suvaṇṇanikkhe, bhariyā ca me sādisī dve dadāhi. Tapo nu te brāhmaṇa bhiṃsarūpo, mantā nu te brāhmaṇa cittarūpā; Yakkhā nu te assavā santi keci, atthaṃ vā me abhijānāsi kattaṃ. Na me tapo atthi na cāpi mantā, yakkhāpi me assavā natthi keci; Atthampi te nābhijānāmi kattaṃ, pubbe ca kho saṅgatimattamāsi. Paṭhamaṃ idaṃ dassanaṃ jānato me, na tābhijānāmi ito puratthā; Akkhāhi me pucchito etamatthaṃ, kadā kuhiṃ vā ahu saṅgamo no. Gandhārarājassa puramhi ramme, avasimhase takkasīlāyaṃ deva; Tatthandhakāramhi timīsikāyaṃ , aṃsena aṃsaṃ samaghaṭṭayimha. Te tattha ṭhatvāna ubho janinda, sārāṇiyaṃ vītisārayimha tattha; Sāyeva no saṅgatimattamāsi, tato na pacchā na pure ahosi. Yadā kadāci manujesu brahme, samāgamo sappurisena hoti; Na paṇḍitā saṅgatisanthavāni, pubbe kataṃ vāpi vināsayanti. Bālāva kho saṅgatisanthavāni, pubbe kataṃ vāpi vināsayanti; Bahumpi bālesu kataṃ vinassati, tathā hi bālā akataññurūpā. Dhīrā ca kho saṅgatisanthavāni, pubbe kataṃ vāpi na nāsayanti; Appampi dhīresu kataṃ na nassati, tathā hi dhīrā sukataññurūpā. Dadāmi te gāmavarāni pañca, dāsīsataṃ satta gavaṃsatāni; Parosahassañca suvaṇṇanikkhe, bhariyā ca te sādisī dve dadāmi. Evaṃ sataṃ hoti samecca rāja, nakkhattarājāriva tārakānaṃ; Āpūratī kāsipatī tathāhaṃ, tayāpi me saṅgamo ajja laddhoti.
457. 法天子本生(3)巴利
457. Dhammadevaputtajātakaṃ (3)
26 我是名声与福德的行者,恒常为沙门与婆罗门所赞叹。
我是应受此道、为天人所恭敬的正法,非法,你让道吧。注疏 1
27 登上坚固的非法之车,我虽不安止,却有大威力。
我法,今日凭什么要为你让路?这条路,我从不曾让过。注疏 1
28 法,确实先已显现;非法,后来才在世间生起。
我年长、最胜、恒常常在。年轻的,为年长者让开这条路。注疏 1
29 我并非因你的请求,亦非因你形貌相配,更非因你是阿拉汉,那时才不给你道路;
今日就让我们两人之间生起一场战斗吧;在战斗中获胜的人,便得此道路。注疏 1
30 我已遍满一切方所,拥有大力、美名无垠、无可比伦;
你具足一切功德之相,正法啊,非法又如何能战胜你呢?注疏 1
31 熟金会被铁击伤,金子却不能击伤铁;
若是今日非法击败了法,便如同铁击打悦目的黄金一般。注疏 1
32 若你自恃武力,行非法者,你既不敬尊长,亦不敬可敬之人。
或温言,或诃责,我皆为你指出正道;你出恶口,我亦已宽恕。注疏 1
33 非法者闻此言已,便头下脚上,栽倒在地。
我这渴求战斗之人,到头来竟求一仗而不得——就这样,非法者已被彻底摧伏。注疏 1
34 以忍辱之力胜彼蛮横斗力,将非法者击杀,按翻在地。
弊宿满心欢喜,登上战车,沿大路而行。此大力者,具足真实精进。注疏 1
35 在自己的家中,父母、沙门与婆罗门不受恭敬的人,
就在此处舍弃身体之后,身坏命终,他们便堕入地狱,
犹如非法者头朝下地堕落。注疏 1
36 在自己家中,母亲、父亲、沙门与婆罗门俱得善加恭敬的人,
就在此处舍弃此身之后,身坏命终,他们便往生善趣,
犹如法乘上战车而行。巴利 注疏 1
Yasokaro puññakarohamasmi, sadātthuto samaṇabrāhmaṇānaṃ; Maggāraho devamanussapūjito, dhammo ahaṃ dehi adhamma maggaṃ. Adhammayānaṃ daḷhamāruhitvā, asantasanto balavāhamasmi; Sa kissa hetumhi tavajja dajjaṃ, maggaṃ ahaṃ dhamma adinnapubbaṃ. Dhammo have pāturahosi pubbe, pacchā adhammo udapādi loke; Jeṭṭho ca seṭṭho ca sanantano ca, uyyāhi jeṭṭhassa kaniṭṭha maggā. Na yācanāya napi pātirūpā, na arahatā tehaṃ dadeyyaṃ maggaṃ; Yuddhañca no hotu ubhinnamajja, yuddhamhi yo jessati tassa maggo. Sabbā disā anuvisaṭohamasmi, mahabbalo amitayaso atulyo; Guṇehi sabbehi upetarūpo, dhammo adhamma tvaṃ kathaṃ vijessasi. Lohena ve haññati jātarūpaṃ, na jātarūpena hananti lohaṃ; Sace adhammo hañchati dhammamajja, ayo suvaṇṇaṃ viya dassaneyyaṃ. Sace tuvaṃ yuddhabalo adhamma , na tuyha vuḍḍhā ca garū ca atthi; Maggañca te dammi piyāppiyena, vācāduruttānipi te khamāmi. Idañca sutvā vacanaṃ adhammo, avaṃsiro patito uddhapādo; ‘‘Yuddhatthiko ce na labhāmi yuddhaṃ’’, ettāvatā hoti hato adhammo. Khantībalo yuddhabalaṃ vijetvā, hantvā adhammaṃ nihanitva bhūmyā; Pāyāsi vitto abhiruyha sandanaṃ, maggeneva atibalo saccanikkamo. Mātā pitā samaṇabrāhmaṇā ca, asammānitā yassa sake agāre; Idheva nikkhippa sarīradehaṃ, kāyassa bhedā nirayaṃ vajanti te ; Yathā adhammo patito avaṃsiro. Mātā pitā samaṇabrāhmaṇā ca, susammānitā yassa sake agāre; Idheva nikkhippa sarīradehaṃ, kāyassa bhedā sugatiṃ vajanti te; Yathāpi dhammo abhiruyha sandananti.
458. 优陀耶本生(四)巴利
458. Udayajātakaṃ (4)
37 她独坐于此,仪容清净,双腿并拢,登临宫殿,肢体无有瑕疵;
我恳请您,拥有紧那罗般明眸的您,今夜与我共住吧。注疏 1
38 护城河中密布障碍,城楼垛口坚固难摧;
此城由持刀剑者守护,难以侵入。注疏 1
39 年纪轻轻的小伙子,也毫无前来的音讯;
那你究竟凭着怎样的容貌,想与我交合?注疏 1
40 贤善的女子,我是夜叉,已来到你的面前;
贤善者,请让我欢喜,我把这满满一铜钵赠给你。注疏 1
41 我不渴求天人、夜叉或人类,也不渴求任何超越此生的存在;
大威力的亚卡,你且离去吧,去后便莫再回还。注疏 1
42 那些耽溺欲乐者视为无上的妙乐,正是众生行于不正之道的因由;
切莫让那欲乐毁了你的清净,我赠你满满一铜罐的银钱。注疏 1
43 男子以财物取悦女子,借以自抬身价,意在令她心生爱欲;
你的天法已遭违逆,只为少许财物,你便当面回绝。注疏 1
44 在人世间,生于善趣的人们,寿命与容颜也会衰减。
同样地,你的财富日渐衰减,如今你也更显老朽。注疏 1
45 具足荣光的公主啊,当我这般观察思量时,
你的美貌确随日夜迁流而衰减。注疏 1
46 以你如此年华,智慧的公主啊,
你应当修习梵行,如此你将容色更为殊胜。注疏 1
47 天人不似人类那般衰老,他们的身上没有皱纹;
具大威力的神灵,我请问您:天神的身体,究竟是怎样的?注疏 1
48 天人不似人类那般衰老,他们的身上没有皱纹;
他们日复一日,天界的容色与广大的财富,更为增胜。注疏 1
49 世间这众多众生,究竟畏惧什么?而道路,据说并非只有一条。
我请问您,具大神力的夜叉,立于何处,方能对他世无所畏惧?注疏 1
50 善于调伏言语与心意,不以身造作任何恶行。
在家饮食丰足,具足信心,性情柔和,乐于分享,慷慨好施;
善于摄众,亲切和善,言语柔和,安立于此,便不畏惧他世。注疏 1
51 夜叉啊,你如母亲、如父亲一般教导我;
容色庄严者,我请问您:您是何人,如此殊胜无比?注疏 1
52 善女子,我是乌达耶,为赴约来至此地;
我今告辞,我已从你的集会中解脱。注疏 1
53 若你确实是乌达耶,从集会之处来到此地,
王子,请教导我,让我们得以再次相会。注疏 1
54 生命逐渐流逝,刹那也是如此,世间并无恒常坚实的立足处,众生终将逝去。
此身衰朽,无常不固,优陀耶啊,切莫放逸,当行正法。注疏 1
55 纵使整个大地堆满财富,尽属一人,不归他人所有,
那尚未离贪之人,也终将失去这一切。优陀耶啊,切莫放逸,当行正法。注疏 1
56 母亲、父亲、兄弟,以及以财迎娶的妻子,
他们彼此之间,终究也要分离。优陀耶啊,切莫放逸,应修习正法。注疏 1
57 了知此身倚仗他食而活,轮回之中,既有善趣,亦有恶趣;
明见生命不过短暂停留,优陀耶啊,莫放逸,当勤修法。注疏 1
58 这位夜叉说得真好——众生的寿命实在短促;
生命既艰辛又微渺,且与诸苦相应相缚;
我身为王后,将舍弃迦尸的繁华都城,独自出家修行。巴利 注疏 1
Ekā nisinnā suci saññatūrū, pāsādamāruyha aninditaṅgī; Yācāmi taṃ kinnaranettacakkhu, imekarattiṃ ubhayo vasema. Okiṇṇantaraparikhaṃ, daḷhamaṭṭālakoṭṭhakaṃ; Rakkhitaṃ khaggahatthehi, duppavesamidaṃ puraṃ. Daharassa yuvino cāpi, āgamo ca na vijjati; Atha kena nu vaṇṇena, saṅgamaṃ icchase mayā. Yakkhohamasmi kalyāṇi, āgatosmi tavantike ; Tvaṃ maṃ nandaya bhaddante, puṇṇakaṃsaṃ dadāmi te. Devaṃ va yakkhaṃ atha vā manussaṃ, na patthaye udayamaticca aññaṃ; Gaccheva tvaṃ yakkha mahānubhāva, mā cassu gantvā punarāvajittha. Yā sā rati uttamā kāmabhoginaṃ, yaṃ hetu sattā visamaṃ caranti; Mā taṃ ratiṃ jīyi tuvaṃ sucimhi te, dadāmi te rūpiyaṃ kaṃsapūraṃ. Nāriṃ naro nijjhapayaṃ dhanena, ukkaṃsatī yattha karoti chandaṃ; Vipaccanīko tava devadhammo, paccakkhato thokatarena esi. Āyu ca vaṇṇo ca manussaloke, nihīyati manujānaṃ suggatte; Teneva vaṇṇena dhanampi tuyhaṃ, nihīyati jiṇṇatarāsi ajja. Evaṃ me pekkhamānassa, rājaputti yasassini; Hāyateva tava vaṇṇo, ahorattānamaccaye. Imināva tvaṃ vayasā, rājaputti sumedhase; Brahmacariyaṃ careyyāsi, bhiyyo vaṇṇavatī siyā. Devā na jīranti yathā manussā, gattesu tesaṃ valiyo na honti; Pucchāmi taṃ yakkha mahānubhāva, kathaṃ nu devāna sarīradeho. Devā na jīranti yathā manussā, gattesu tesaṃ valiyo na honti; Suve suve bhiyyatarova tesaṃ, dibbo ca vaṇṇo vipulā ca bhogā. Kiṃsūdha bhītā janatā anekā, maggo ca nekāyatanaṃ pavutto; Pucchāmi taṃ yakkha mahānubhāva, katthaṭṭhito paralokaṃ na bhāye. Vācaṃ manañca paṇidhāya sammā, kāyena pāpāni akubbamāno; Bahunnapānaṃ gharamāvasanto, saddho mudū saṃvibhāgī vadaññū; Saṅgāhako sakhilo saṇhavāco, etthaṭṭhito paralokaṃ na bhāye. Anusāsasi maṃ yakkha, yathā mātā yathā pitā; Uḷāravaṇṇaṃ pucchāmi, ko nu tvamasi subrahā. Udayohamasmi kalyāṇi, saṅkarattā idhāgato ; Āmanta kho taṃ gacchāmi, muttosmi tava saṅkarā . Sace kho tvaṃ udayosi, saṅkarattā idhāgato; Anusāsa maṃ rājaputta, yathāssa puna saṅgamo. Atipatati vayo khaṇo tatheva, ṭhānaṃ natthi dhuvaṃ cavanti sattā; Parijiyyati addhuvaṃ sarīraṃ, udaye mā pamāda carassu dhammaṃ. Kasiṇā pathavī dhanassa pūrā, ekasseva siyā anaññadheyyā; Tañcāpi jahati avītarāgo, udaye mā pamāda carassu dhammaṃ. Mātā ca pitā ca bhātaro ca, bhariyā yāpi dhanena hoti kītā ; Te cāpi jahanti aññamaññaṃ, udaye mā pamāda carassu dhammaṃ. Kāyo parabhojananti ñatvā , saṃsāre sugatiñca duggatiñca ; Ittaravāsoti jāniyāna, udaye mā pamāda carassu dhammaṃ. Sādhu bhāsatiyaṃ yakkho, appaṃ maccāna jīvitaṃ; Kasirañca parittañca, tañca dukkhena saṃyutaṃ; Sāhaṃ ekā pabbajissāmi, hitvā kāsiṃ surundhananti.
459. 饮水本生 (5)巴利
459. Pānīyajātakaṃ (5)
59 我未经朋友许可,便取用了他的饮水。
事后我对此心生厌离——那是我所造作的恶业。
为令不复造恶,我因此出家修行。注疏 1
60 见到他人妻子后,我的欲念便生起了。
后来我对此生起了厌离,那是我所造下的恶业。
为了不再造恶,是故我出家。注疏 1
61 大王,强盗在林中掳走了我的父亲;
当他们盘问我时,我明知真相,却作了歪曲的回答。注疏 1
62 后来我对此心生厌离——那是我亲手造作的恶行;
为不再造诸恶,我因此出家。注疏 1
63 苏摩祭举行时,我造作了杀生;
我那时随喜认可,其后对此便生厌离;注疏 1
64 那恶业是我所造,我不应再造恶业。
因此,我出家了。注疏 1
65 那些最初不拒绝谷酒、果酒和蜜酒的人,
他们为令大众受损,开启了饮酒之行。注疏 1
66 当时我随顺了他们,后来对此深生厌离。
此恶是我所造,愿不复造恶业;
因此,我出家了。注疏 1
67 去他的众多欲乐——恶臭又多刺!
我追逐它们,却从未得到那样的快乐。注疏 1
68 欲乐有大滋味、大快乐,没有比欲乐更殊胜的乐。
那些受用欲乐的人,便会往生天界。注疏 1
69 欲乐滋味微少而充满痛苦,没有比欲乐更苦的。
那些沉溺于欲乐的人,将投生地狱。注疏 1
70 犹如一柄磨得极为锋利的毒剑,
犹如长矛刺入胸膛,欲乐带来的痛苦,比这更重。注疏 1
71 犹如炽燃的炭火坑,深逾一人之高;
犹如整日烧得炽热的犁头,欲乐之苦更甚于此。注疏 1
72 犹如哈拉哈拉之剧毒,犹如滚沸的热油;
犹如熔化的铜液,欲望之苦更甚于此。巴利 注疏 1
Mitto mittassa pānīyaṃ, adinnaṃ paribhuñjisaṃ; Tena pacchā vijigucchiṃ, taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā; Mā puna akaraṃ pāpaṃ, tasmā pabbajito ahaṃ. Paradārañca disvāna, chando me udapajjatha ; Tena pacchā vijigucchiṃ, taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā; Mā puna akaraṃ pāpaṃ, tasmā pabbajito ahaṃ. Pitaraṃ me mahārāja, corā agaṇhu kānane; Tesāhaṃ pucchito jānaṃ, aññathā naṃ viyākariṃ. Tena pacchā vijigucchiṃ, taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā; Mā puna akaraṃ pāpaṃ, tasmā pabbajito ahaṃ. Pāṇātipātamakaruṃ, somayāge upaṭṭhite; Tesāhaṃ samanuññāsiṃ, tena pacchā vijigucchiṃ; Taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā, mā puna akaraṃ pāpaṃ; Tasmā pabbajito ahaṃ. Surāmerayamādhukā , ye janā paṭhamāsu no; Bahūnaṃ te anatthāya, majjapānamakappayuṃ. Tesāhaṃ samanuññāsiṃ, tena pacchā vijigucchiṃ. Taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā, mā puna akaraṃ pāpaṃ; Tasmā pabbajito ahaṃ. Dhiratthu subahū kāme, duggandhe bahukaṇṭake; Ye ahaṃ paṭisevanto, nālabhiṃ tādisaṃ sukhaṃ. Mahassādā sukhā kāmā, natthi kāmā paraṃ sukhaṃ; Ye kāme paṭisevanti, saggaṃ te upapajjare. Appassādā dukhā kāmā, natthi kāmā paraṃ dukhaṃ; Ye kāme paṭisevanti, nirayaṃ te upapajjare. Asī yathā sunisito, nettiṃsova supāyiko ; Sattīva urasi khittā, kāmā dukkhatarā tato. Aṅgārānaṃva jalitaṃ, kāsuṃ sādhikaporisaṃ; Phālaṃva divasaṃtattaṃ, kāmā dukkhatarā tato. Visaṃ yathā halāhalaṃ, telaṃ pakkuthitaṃ yathā; Tambaloha vilīnaṃva, kāmā dukkhatarā tatoti.
四六〇 优丹阇耶本生(6)巴利
460. Yudhañcayajātakaṃ (6)
73 您,为亲友与大臣所簇拥的战车之主,我向您致敬。
大王,我意欲出家,恳请陛下恩准。注疏 1
74 若您在欲乐上犹感不足,我愿为您令其圆满。
若有人伤害你,我便制止。优丹阇耶,莫要出家。注疏 1
75 我于欲乐并无匮乏,也无人伤害于我。
我还欲建造一座不为衰老冲散的洲渚。注疏 1
76 儿子可以请求父亲,父亲也可以请求亲生儿子。
城中百姓都在恳求你:‘亲爱的,别出家了,你这征服战场的人啊。’注疏 1
77 大王啊,请不要阻止正在出家的我,车骑之主!
莫让我沉溺于欲乐,为衰老所制伏。注疏 1
78 我恳求你,孩子;我阻止你,儿子。
我渴望长久地见到你,优檀阇耶,切莫出家。注疏 1
79 犹如草尖的露珠,在日出之际消散,
人的寿命亦复如此,母亲啊,莫要阻止我。注疏 1
80 战车之主,请速速登上此车吧;
当我渡越时,愿母亲不作障碍。注疏 1
81 贤者们,请快来!这座可爱的园林即将空无。
优丹阇耶已得萨跋达多王应允。注疏 1
82 那位千人之首,年少而容色如真金;
这位王子已经出家,身着袈裟,具足力量。注疏 1
83 两位王子——优丹阇耶与坚战——都已出家;
他们舍离父母,斩断死神的系缚。巴利 注疏 1
Mittāmaccaparibyūḷhaṃ , ahaṃ vande rathesabhaṃ; Pabbajissāmahaṃ rāja , taṃ devo anumaññatu. Sace te ūnaṃ kāmehi, ahaṃ paripūrayāmi te; Yo taṃ hiṃsati vāremi, mā pabbaja yudhañcaya . Na matthi ūnaṃ kāmehi, hiṃsitā me na vijjati; Dīpañca kātumicchāmi, yaṃ jarā nābhikīrati. Putto vā pitaraṃ yāce, pitā vā puttamorasaṃ; Negamo taṃ yāce tāta, mā pabbaja yudhañcaya. Mā maṃ deva nivārehi, pabbajantaṃ rathesabha; Māhaṃ kāmehi sammatto, jarāya vasamanvagū. Ahaṃ taṃ tāta yācāmi, ahaṃ putta nivāraye; Ciraṃ taṃ daṭṭhumicchāmi, mā pabbaja yudhañcaya. Ussāvova tiṇaggamhi, sūriyuggamanaṃ pati; Evamāyu manussānaṃ, mā maṃ amma nivāraya. Taramāno imaṃ yānaṃ, āropetu rathesabha; Mā me mātā tarantassa, antarāyakarā ahu. Abhidhāvatha bhaddante, suññaṃ hessati rammakaṃ; Yudhañcayo anuññāto, sabbadattena rājinā. Yohu seṭṭho sahassassa , yuvā kañcanasannibho; Soyaṃ kumāro pabbajito, kāsāyavasano balī. Ubho kumārā pabbajitā, yudhañcayo yudhiṭṭhilo; Pahāya mātāpitaro, saṅgaṃ chetvāna maccunoti.
第四六一则 十车王本生(七)巴利
461. Dasarathajātakaṃ (7)
84 来吧,罗什曼那和悉多,你二人下水去吧。
婆罗多这样说道:“十车王已经逝去。”注疏 1
85 你依仗罗摩何等威德,对理当悲伤之事竟不悲伤?
听说父亲亡故,竟不为悲伤所伏?注疏 1
86 那些人力所无法制止的闲言碎语,
一个明智而有智慧的人,何苦自我折磨?注疏 1
87 年少与年长,愚者与智者,
富者与贫者,皆终归死亡。注疏 1
88 犹如成熟的果实,常怀坠落之怖;
众生既已出生,便恒常面临死亡之怖畏。注疏 1
89 傍晚时分,某些人已不复可见,而清晨他们还为众人所见。
清晨时分,某些人已不复可见,而傍晚他们还为众人所见。注疏 1
90 他若一味悲泣,又能从中获得什么利益呢?
愚痴者才会如此折磨自己,智者不会做这样的事。注疏 1
91 如此折磨自己,便会身形消瘦,面容憔悴。
逝者并不会因此而得到护佑,哭泣毫无意义。注疏 1
92 如同用水,把燃烧的庇护所彻底浇灭。
同样地,一位坚定睿智、博学多闻、聪慧明理的人,也是如此。
他能迅速驱散已生起的忧伤,犹如风吹散棉絮。注疏 1
93 众生独自逝去,也独自生于某一族姓。
众生与所爱之物的关联,终究不过是一场相聚。注疏 1
94 因此,对于一位智者、博学多闻、能洞察此世与他界的人,
他了悟法,调伏了心与意,纵有巨大悲伤,也不能烧灼他。注疏 1
95 我将亲自照看、受用,并赡养诸亲族。
其余一切我当守护,这是智者应尽的义务。注疏 1
96 一万年,又六千年,
螺颈大臂者罗摩,如是统理其国。巴利 注疏 1
Etha lakkhaṇa sītā ca, ubho otarathodakaṃ; Evāyaṃ bharato āha, ‘‘rājā dasaratho mato’’. Kena rāmappabhāvena, socitabbaṃ na socasi; Pitaraṃ kālakataṃ sutvā, na taṃ pasahate dukhaṃ. Yaṃ na sakkā nipāletuṃ, posena lapataṃ bahuṃ; Sa kissa viññū medhāvī, attānamupatāpaye. Daharā ca hi vuddhā ca , ye bālā ye ca paṇḍitā; Aḍḍhā ceva daliddā ca, sabbe maccuparāyaṇā. Phalānamiva pakkānaṃ, niccaṃ patanato bhayaṃ; Evaṃ jātāna maccānaṃ, nicca maraṇato bhayaṃ. Sāyameke na dissanti, pāto diṭṭhā bahujjanā; Pāto eke na dissanti, sāyaṃ diṭṭhā bahujjanā. Paridevayamāno ce, kiñcidatthaṃ udabbahe; Sammūḷho hiṃsamattānaṃ, kayirā taṃ vicakkhaṇo. Kiso vivaṇṇo bhavati, hiṃsamattānamattano ; Na tena petā pālenti, niratthā paridevanā. Yathā saraṇamādittaṃ, vārinā parinibbaye ; Evampi dhīro sutavā, medhāvī paṇḍito naro; Khippamuppatitaṃ sokaṃ, vāto tūlaṃva dhaṃsaye. Macco ekova acceti, ekova jāyate kule; Saṃyogaparamātveva, sambhogā sabbapāṇinaṃ. Tasmā hi dhīrassa bahussutassa, sampassato lokamimaṃ parañca; Aññāya dhammaṃ hadayaṃ manañca, sokā mahantāpi na tāpayanti. Sohaṃ dassañca bhokkhañca, bharissāmi ca ñātake; Sesañca pālayissāmi, kiccametaṃ vijānato. Dasa vassasahassāni, saṭṭhi vassasatāni ca; Kambugīvo mahābāhu, rāmo rajjamakārayīti.
462. 律仪本生(8)巴利
462. Saṃvarajātakaṃ (8)
97 大王,人主确知您的戒行;
当你供养这些童子时,莫将此事视为等闲。注疏 1
98 无论大王尚在人世,还是已经命终往生天界;
亲属们见此举于己有益,便一致赞同。注疏 1
99 你依何种防护律仪,如此修习而安住?
聚集而来的亲属众不会逾越你,这是凭何因缘?注疏 1
100 王子啊,我对那些大沙门并无嫉妒之心。
我以恭敬之心向您致敬,俯首顶礼如如不动者之双足。注疏 1
101 他们引导我,令心安住于法德,善能谛听而毫无嫉妒。
沙门们教导众人,仙人们爱乐于法德。注疏 1
102 我听闻那些大圣沙门之语后,
我于一切无所轻视,我心乐住于法。注疏 1
103 象兵、阵兵、战车兵与徒步兵。
我不阻拦他们,食物与工钱皆已安排妥当。注疏 1
104 我有大臣与谋士,皆为我的侍从。
他们在波罗奈城经商,那里肉、酒与水丰足。注疏 1
105 此外,众多富商从诸国而来。
我已为他们安排了守护,你当如是了知布萨日。注疏 1
106 据说,你当依法治理国政,并约束你的亲属。
你是聪慧的智者,亦为亲族带来利益。注疏 1
107 亲族环绕,众宝积聚之处,
敌人无法征服他,犹如阿修罗王不能战胜帝释天。巴利 注疏 1
Jānanto no mahārāja, tava sīlaṃ janādhipo; Ime kumāre pūjento, na taṃ kenaci maññatha. Tiṭṭhante no mahārāje, adu deve divaṅgate; Ñātī taṃ samanuññiṃsu, sampassaṃ atthamattano. Kena saṃvaravattena, sañjāte abhitiṭṭhasi; Kena taṃ nātivattanti, ñātisaṅghā samāgatā. Na rājaputta usūyāmi , samaṇānaṃ mahesinaṃ; Sakkaccaṃ te namassāmi, pāde vandāmi tādinaṃ. Te maṃ dhammaguṇe yuttaṃ, sussūsamanusūyakaṃ; Samaṇā manusāsanti , isī dhammaguṇe ratā. Tesāhaṃ vacanaṃ sutvā, samaṇānaṃ mahesinaṃ; Na kiñci atimaññāmi, dhamme me nirato mano. Hatthārohā anīkaṭṭhā, rathikā pattikārakā; Tesaṃ nappaṭibandhāmi, niviṭṭhaṃ bhattavetanaṃ. Mahāmattā ca me atthi, mantino paricārakā; Bārāṇasiṃ voharanti, bahumaṃsasurodakaṃ. Athopi vāṇijā phītā, nānāraṭṭhehi āgatā; Tesu me vihitā rakkhā, evaṃ jānāhuposatha. Dhammena kira ñātīnaṃ, rajjaṃ kārehi saṃvara; Medhāvī paṇḍito cāsi , athopi ñātinaṃ hito. Taṃ taṃ ñātiparibyūḷhaṃ, nānāratanamocitaṃ; Amittā nappasahanti, indaṃva asurādhipoti.
463. 苏波罗迦本生(九)巴利
463. Suppārakajātakaṃ (9)
108 人们沉浮不定,鼻如剃刀。
输帕拉卡,我们请问您:这是什么海?注疏 1
109 从俱卢咖咤出发的商队,为求财富远行而去;
因船只失事,这片海被称作剃刀环。注疏 1
110 犹如火,犹如太阳,这片海显现出来。
苏波罗迦,我们请问您,这是何等海?注疏 1
111 为寻求财富,从俱卢咖咤启程的商人们,
因船只失事,这片海便称为火环。注疏 1
112 就像凝乳与牛乳那样,大海显现出来;
我们请问苏波罗迦:“这是什么海?”注疏 1
113 那些从俱卢咖咤启程、寻求财富的商人们,
船只迷失之处,便被称为达地马利。注疏 1
114 如同库沙草和谷物那样,大海便显现出来;
我们请问苏波罗迦,这片海究竟是什么海?注疏 1
115 从俱卢咖咤启程,为求财富的商旅;
船已毁沉,此地因而得名库沙花环;注疏 1
116 犹如芦苇或竹子,大海朗然映现;
我们请问苏波罗迦:“这是哪一片海?”注疏 1
117 从俱卢咖咤启程,追求财富的商人们;
船只毁坏沉没后,此处便名为“芦苇花环”。注疏 1
118 那巨大而令人恐惧的声音,人皆听闻。
犹如深渊与悬崖一般,大海出现了。注疏 1
119 从俱卢咖咤出发,寻求财富的众商人,
船在此迷失、沉没后,这片海便被称作“母马口”。
120 自我记事以来,从我具足分辨能力时起,
我不曾记得,自己曾故意伤害过任何生命,哪怕只是一个。
依此真实语之力,愿此船平安回航。巴利 注疏 1
Ummujjanti nimujjanti, manussā khuranāsikā; Suppārakaṃ taṃ pucchāma, samuddo katamo ayaṃ. Kurukacchā payātānaṃ, vāṇijānaṃ dhanesinaṃ; Nāvāya vippanaṭṭhāya, khuramālīti vuccati. Yathā aggīva suriyova , samuddo paṭidissati; Suppārakaṃ taṃ pucchāma, samuddo katamo ayaṃ. Kurukacchā payātānaṃ, vāṇijānaṃ dhanesinaṃ; Nāvāya vippanaṭṭhāya, aggimālīti vuccati. Yathā dadhīva khīraṃva , samuddo paṭidissati; Suppārakaṃ taṃ pucchāma, samuddo katamo ayaṃ. Kurukacchā payātānaṃ, vāṇijānaṃ dhanesinaṃ; Nāvāya vippanaṭṭhāya, dadhimālīti vuccati. Yathā kusova sassova, samuddo paṭidissati; Suppārakaṃ taṃ pucchāma, samuddo katamo ayaṃ. Kurukacchā payātānaṃ, vāṇijānaṃ dhanesinaṃ; Nāvāya vippanaṭṭhāya, kusamālīti vuccati. Yathā naḷova veḷūva, samuddo paṭidissati; Suppārakaṃ taṃ pucchāma, samuddo katamo ayaṃ. Kurukacchā payātānaṃ, vāṇijānaṃ dhanesinaṃ; Nāvāya vippanaṭṭhāya, naḷamālīti vuccati. Mahabbhayo bhiṃsanako, saddo suyyatimānuso ; Yathā sobbho papātova, samuddo paṭidissati; Kurukacchā payātānaṃ, vāṇijānaṃ dhanesinaṃ; Nāvāya vippanaṭṭhāya, baḷavāmukhīti vuccati. Yato sarāmi attānaṃ, yato pattosmi viññutaṃ; Nābhijānāmi sañcicca, ekapāṇampi hiṃsitaṃ; Etena saccavajjena, sotthiṃ nāvā nivattatūti.
师利母、近事男、龙中尊,次为准哈卡、法喜中尊;
次有帕尼、优檀迦罗,十车与调伏,以到达彼岸者为第九。巴利
Sirimātusuposakanāgavaro, puna juṇhaka dhammamudayavaro; Atha pāni yudhañcayako ca, dasaratha saṃvara pāragatena navāti.
第十二集巴利
12. Dvādasakanipāto
第464篇 小鸠那罗本生(一)巴利
464. Cūḷakuṇālajātakaṃ (1)
1 对那些贪婪、心性轻浮、不知感恩、惯行损害之人,
非如天神般的人,不应信任女人。注疏 1
2 她们了知不了何者已作、何者当行,也不念及母亲、父亲或兄弟;
这些非圣者逾越了正法,一味随顺自心的驱策而行。注疏 1
3 即便丈夫长久相伴,可爱可意,对她悲悯关怀,视她如同自己的生命,
但在遭遇困境、诸事烦扰之时,她们便会弃他而去。因此,我不信赖女人。注疏 1
4 因为女人的心犹如猿猴,又如树荫,倏忽漂移、摆动不定;
女人之心动摇不定,犹如车轮轮辋回转不息。注疏 1
5 当她们仔细观察,见到男子拥有令人心动的财富时,
便以柔和言语将男子诱引,犹如康波迦人用嫩叶诱马入水。注疏 1
6 当她们仔细审视,发现那男子没有令人心动的财富,
她们便从四面八方远远避开他,犹如渡过河流、到达彼岸的人丢弃筏子。注疏 1
7 她们如磐石、似火焰,吞噬一切,诡诈锐利,如同急流之河。
她们亲近可意与不可意的对象,犹如船只往来于此岸与彼岸。注疏 1
8 她们不属于一人,也不属于两人,如同敞开的店铺任由众人驻足。
若有人以为“她们是我的”,那便如同以网去阻挡疾风。注疏 1
9 犹如河流、道路、酒肆、会堂与驿站,
世间所谓的妇人,便是如此,她们既无界限,亦无定准。注疏 1
10 她们如同炽燃的火焰,外貌却似黑蛇,
犹如母牛在丰草间反复挑剔,她们一再轻慢优秀的人。注疏 1
11 火、象、黑蛇、灌顶王,以及一切女人;
人若与这些亲近交往,须知其本性确实难以测知。注疏 1
12 相貌不端丽、不令众人欢喜、又悭吝的女人,不应亲近;
再者,他人之妻,以及为财利而交往的女人——这五种女人皆不应亲近。巴利 注疏 1
Luddhānaṃ lahucittānaṃ, akataññūna dubbhinaṃ; Nādevasatto puriso, thīnaṃ saddhātumarahati. Na tā pajānanti kataṃ na kiccaṃ, na mātaraṃ pitaraṃ bhātaraṃ vā; Anariyā samatikkantadhammā, sasseva cittassa vasaṃ vajanti. Cirānuvuṭṭhampi piyaṃ manāpaṃ, anukampakaṃ pāṇasamampi bhattuṃ ; Āvāsu kiccesu ca naṃ jahanti, tasmāhamitthīnaṃ na vissasāmi. Thīnañhi cittaṃ yathā vānarassa, kannappakannaṃ yathā rukkhachāyā; Calācalaṃ hadayamitthiyānaṃ, cakkassa nemi viya parivattati. Yadā tā passanti samekkhamānā, ādeyyarūpaṃ purisassa vittaṃ; Saṇhāhi vācāhi nayanti menaṃ, kambojakā jalajeneva assaṃ. Yadā na passanti samekkhamānā, ādeyyarūpaṃ purisassa vittaṃ; Samantato naṃ parivajjayanti, tiṇṇo nadīpāragatova kullaṃ. Silesūpamā sikhiriva sabbabhakkhā, tikkhamāyā nadīriva sīghasotā; Sevanti hetā piyamappiyañca, nāvā yathā orakūlaṃ parañca. Na tā ekassa na dvinnaṃ, āpaṇova pasārito; Yo tā mayhanti maññeyya, vātaṃ jālena bādhaye . Yathā nadī ca pantho ca, pānāgāraṃ sabhā papā; Evaṃ lokitthiyo nāma, velā tāsaṃ na vijjati . Ghatāsanasamā etā, kaṇhasappasirūpamā; Gāvo bahitiṇasseva, omasanti varaṃ varaṃ. Ghatāsanaṃ kuñjaraṃ kaṇhasappaṃ, muddhābhisittaṃ pamadā ca sabbā; Ete naro niccayato bhajetha, tesaṃ have dubbidu sabbabhāvo . Naccantavaṇṇā na bahūnaṃ kantā, na dakkhiṇā pamadā sevitabbā; Na parassa bhariyā na dhanassa hetu, etitthiyo pañca na sevitabbāti.
465. 《跋达萨拉本生》(二)巴利
465. Bhaddasālajātakaṃ (2)
13 你是谁,身穿洁净衣袍,立于虚空之中?
你因何而流泪?那恐惧从何处而来?注疏 1
14 大王,在您的国土上,众人称我为跋达萨拉;
在我安住并受尊崇的六万年中,注疏 1
15 他们建造城邑与房舍,四方之主啊;
纵使身处种种宫殿,他们也未曾轻视于我。
正如他们敬奉我那般,你也应当如此敬奉。注疏 1
16 然而,我并未看见你那棵躯干粗壮的树。
你身量挺拔、体态匀称,天生相貌端严。注疏 1
17 我将建造一座悦目的单柱宫殿。
我将带你到那里,夜叉,愿你寿命长远。注疏 1
18 心中生起这样的念头:“我终将与这身体分离。”
以种种方式切割我,将我节节斩断吧。注疏 1
19 先切其顶,再断其中,最后从根部砍断。
当身体如此被肢解时,对我来说,死亡的痛苦并不会生起。注疏 1
20 就像活生生被砍断手与脚,又被割掉耳朵与鼻子;
最后才再砍下头颅——那才是所谓的死亡之苦。注疏 1
21 吉祥的娑罗树林主啊,你被一段段地砍倒,可觉得快乐吗?
是什么原因,依凭哪一点,你愿被一段段地砍倒?注疏 1
22 我所依凭的那个理由,正是与法相应的理由。
我甘愿被节节砍断,大王,请您听我说。注疏 1
23 我的亲人们在我身边安乐长养,靠我庇护,不受风霜侵扰。
我也会伤害他们,令那些无辜者蒙受不应有的痛苦。注疏 1
24 你已思惟所应思,贤善的娑罗林王;
你志在利益亲族,朋友,我赐你无畏。巴利 注疏 1
Kā tvaṃ suddhehi vatthehi, aghe vehāyasaṃ ṭhitā; Kena tyāssūni vattanti, kuto taṃ bhayamāgataṃ. Taveva deva vijite, bhaddasāloti maṃ vidū; Saṭṭhi vassasahassāni, tiṭṭhato pūjitassa me. Kārayantā nagarāni, agāre ca disampati; Vividhe cāpi pāsāde, na maṃ te accamaññisuṃ; Yatheva maṃ te pūjesuṃ, tatheva tvampi pūjaya. Taṃ ivāhaṃ na passāmi, thūlaṃ kāyena te dumaṃ; Ārohapariṇāhena, abhirūposi jātiyā. Pāsādaṃ kārayissāmi, ekatthambhaṃ manoramaṃ; Tattha taṃ upanessāmi, ciraṃ te yakkha jīvitaṃ. Evaṃ cittaṃ udapādi, sarīrena vinābhāvo; Puthuso maṃ vikantitvā, khaṇḍaso avakantatha. Agge ca chetvā majjhe ca, pacchā mūlamhi chindatha ; Evaṃ me chijjamānassa, na dukkhaṃ maraṇaṃ siyā. Hatthapādaṃ yathā chinde , kaṇṇanāsañca jīvato; Tato pacchā siro chinde, taṃ dukkhaṃ maraṇaṃ siyā. Sukhaṃ nu khaṇḍaso chinnaṃ, bhaddasālavanappati; Kiṃ hetu kiṃ upādāya, khaṇḍaso chinnamicchasi. Yañca hetumupādāya, hetuṃ dhammūpasaṃhitaṃ; Khaṇḍaso chinnamicchāmi, mahārāja suṇohi me. Ñātī me sukhasaṃvaddhā, mama passe nivātajā; Tepihaṃ upahiṃseyyaṃ, paresaṃ asukhocitaṃ. Ceteyyarūpaṃ cetesi, bhaddasālavanappati; Hitakāmosi ñātīnaṃ, abhayaṃ samma dammi teti.
四六六 海商本生(三)巴利
466. Samuddavāṇijajātakaṃ (3)
25 那些人耕种播种,依业果而活命;
他们与此岛无缘。此岛远胜赡部洲!注疏 1
26 当月亮在第十五日圆满升起之时,大海将掀起巨浪;
这壮丽的岛屿将被吞没。莫让它毁了你们全部!速往他处避难而去。注疏 1
27 这大海的澎湃潮水决然不会淹没这座壮丽的岛屿——
我已从众多征兆中得见此事。不必惧怕,何须忧伤?你们应当欢喜。注疏 1
28 这座庄严的住处,饮食丰足,你们已然抵达;
我全然不见你们有丝毫危险,你们当与儿孙一同欢喜。注疏 1
29 那位居于南方的天神呼唤‘安稳’,他所说的即是真实。
这北方的夜叉不知是险非险。莫要害怕!何必忧伤?欢喜庆贺吧!注疏 1
30 正如这些夜叉相互争论,一位说有危险,一位说安稳。
那么,请听我一言,速速行动,免得我们全都毁灭。注疏 1
31 让我们聚集一处,共同打造一艘船,一艘坚固而装备周全的船。
如果这位南方夜叉所言真实,那北方夜叉的驳斥便是徒劳。
这艘船即可在危难时为我们所用,我们也无需舍弃此岛。注疏 1
32 如果北方者所言真实,那么南方者的反驳便徒劳无益。
我们都登上那艘船,便能如此安稳地渡至彼岸。注疏 1
33 切莫在最初那最胜之说现前时,却去接受后来遇见的低劣之言;
若有人于此经过审细抉择,取受真实,此人便能抵达最胜之地。注疏 1
34 恰如那些商人,在汪洋大海之中,依各自之业而平安得渡;
洞彻未来的义利之后,具足广慧之人,于极微细处亦不违越。注疏 1
35 愚人为欲味所惑,不能洞晓未来的义利;
他们沉没于现前生起的事务,如同困在大海中央的人。注疏 1
36 应当预先准备未来应做之事:‘莫让应做之事,在事到临头时折磨我’;
像这样预先备办应做之事的人,应做之事在事到临头时,便不会折磨于他。巴利 注疏 1
Kasanti vapanti te janā, manujā kammaphalūpajīvino; Nayimassa dīpakassa bhāgino, jambudīpā idameva no varaṃ. Tipañcarattūpagatamhi cande, vego mahā hehiti sāgarassa; Uplavissaṃ dīpamimaṃ uḷāraṃ, mā vo vadhī gacchatha leṇamaññaṃ. Na jātuyaṃ sāgaravārivego, uplavissaṃ dīpamimaṃ uḷāraṃ; Taṃ me nimittehi bahūhi diṭṭhaṃ, mā bhetha kiṃ socatha modathavho . Pahūtabhakkhaṃ bahuannapānaṃ, pattattha āvāsamimaṃ uḷāraṃ; Na vo bhayaṃ paṭipassāmi kiñci, āputtaputtehi pamodathavho. Yo devoyaṃ dakkhiṇāyaṃ disāyaṃ, khemanti pakkosati tassa saccaṃ; Na uttaro vedi bhayābhayassa, mā bhetha kiṃ socatha modathavho. Yathā ime vippavadanti yakkhā, eko bhayaṃ saṃsati khemameko; Tadiṅgha mayhaṃ vacanaṃ suṇātha, khippaṃ lahuṃ mā vinassimha sabbe. Sabbe samāgamma karoma nāvaṃ, doṇiṃ daḷhaṃ sabbayantūpapannaṃ; Sace ayaṃ dakkhiṇo saccamāha, moghaṃ paṭikkosati uttaroyaṃ; Sā ceva no hehiti āpadatthā, imañca dīpaṃ na pariccajema. Sace ca kho uttaro saccamāha, moghaṃ paṭikkosati dakkhiṇoyaṃ; Tameva nāvaṃ abhiruyha sabbe, evaṃ mayaṃ sotthi taremu pāraṃ. Na ve sugaṇhaṃ paṭhamena seṭṭhaṃ, kaniṭṭhamāpāthagataṃ gahetvā; Yo cīdha tacchaṃ paviceyya gaṇhati , sa ve naro seṭṭhamupeti ṭhānaṃ. Yathāpi te sāgaravārimajjhe, sakammunā sotthi vahiṃsu vāṇijā; Anāgatatthaṃ paṭivijjhiyāna, appampi nācceti sa bhūripañño. Bālā ca mohena rasānugiddhā, anāgataṃ appaṭivijjhiyatthaṃ; Paccuppanne sīdanti atthajāte, samuddamajjhe yathā te manussā. Anāgataṃ paṭikayirātha kiccaṃ, ‘‘mā maṃ kiccaṃ kiccakāle byadhesi’’; Taṃ tādisaṃ paṭikata kiccakāriṃ, na taṃ kiccaṃ kiccakāle byadhetīti.
四六七 欲乐本生巴利
467. Kāmajātakaṃ (4)
37 求欲者若有所求,若彼所求得成就;
彼必心满意足喜,得偿所愿人欣悦。注疏 1
38 欲乐之人若有所求,当其所求成办之时,
其后于他诸欲,便更生渴爱,如同于法生渴爱一般。注疏 1
39 正如生角的公牛,随着身体长大,角也随之增长;
如是迟钝之人,愚昧无知者,
随着他不断滋长,渴爱与贪欲便愈发炽盛。注疏 1
40 土地、稻谷、牛马、奴仆、侍从,
即使布施一人犹嫌不足,所以智者应当平等而行。注疏 1
41 国王以威力征服大地,安居于直至海边之国土,
对此岸之海尚不知足,却还希求彼岸之海。注疏 1
42 只要一再地忆念诸欲,心终不得满足;
由此清醒、回头,看清真相,他们才算真正满足——那些以智慧为满足的人。注疏 1
43 以智慧而得满足,这是最上的满足,他不会靠着欲乐来获得满足;
以智慧得满足者,不为渴爱所制。注疏 1
44 他当削减对欲乐的贪染,成为少欲、不贪婪的人;
纵如大海般浩瀚,人也不会因欲乐而满足。注疏 1
45 譬如车匠切割皮革,制成鞋履;
舍离一分欲乐,便成就一分安乐;
若求一切安乐,当舍一切欲乐。注疏 1
46 您所说的这八首偈颂,每一首都价值千数。
请纳受吧,大梵天!您这番话,说得甚为善妙。注疏 1
47 我不需要那千、百,乃至万数的钱财。
在宣说这最后一首偈颂时,我的心已不贪乐于欲乐。注疏 1
48 这位青年实在吉祥,他是了知一切世间的牟尼!
谁能遍知这产生痛苦的渴爱,他便是智者。巴利 注疏 1
Kāmaṃ kāmayamānassa, tassa ce taṃ samijjhati; Addhā pītimano hoti, laddhā macco yadicchati. Kāmaṃ kāmayamānassa, tassa ce taṃ samijjhati; Tato naṃ aparaṃ kāme, dhamme taṇhaṃva vindati. Gavaṃva siṅgino siṅgaṃ, vaḍḍhamānassa vaḍḍhati; Evaṃ mandassa posassa, bālassa avijānato; Bhiyyo taṇhā pipāsā ca, vaḍḍhamānassa vaḍḍhati. Pathabyā sāliyavakaṃ, gavassaṃ dāsaporisaṃ; Datvā ca nālamekassa, iti vidvā samaṃ care. Rājā pasayha pathaviṃ vijitvā, sasāgarantaṃ mahimāvasanto; Oraṃ samuddassa atittarūpo , pāraṃ samuddassapi patthayetha. Yāva anussaraṃ kāme, manasā titti nājjhagā; Tato nivattā paṭikamma disvā, te ve sutittā ye paññāya tittā. Paññāya tittinaṃ seṭṭhaṃ, na so kāmehi tappati; Paññāya tittaṃ purisaṃ, taṇhā na kurute vasaṃ. Apacinetheva kāmānaṃ , appicchassa alolupo; Samuddamatto puriso, na so kāmehi tappati. Rathakārova cammassa, parikantaṃ upāhanaṃ; Yaṃ yaṃ cajati kāmānaṃ, taṃ taṃ sampajjate sukhaṃ; Sabbaṃ ce sukhamiccheyya, sabbe kāme pariccaje. Aṭṭha te bhāsitā gāthā, sabbā honti sahassiyo ; Paṭigaṇha mahābrahme, sādhetaṃ tava bhāsitaṃ. Na me attho sahassehi, satehi nahutehi vā; Pacchimaṃ bhāsato gāthaṃ, kāme me na rato mano. Bhadrako vatāyaṃ māṇavako, sabbalokavidū muni; Yo imaṃ taṇhaṃ dukkhajananiṃ, parijānāti paṇḍitoti.
四六八·阇那善陀本生(五)巴利
468. Janasandhajātakaṃ (5)
49 确实,有这十种事,是往昔从未曾行过的——
事后他便会懊悔,阇那善陀这样说道。注疏 1
50 未得财富便忧恼,只因往昔未积聚;
我过去不曾寻求财富,因此事后追悔不已。注疏 1
51 往昔良机在前,我却未曾习得一技之长;
无技艺者,活命艰辛,如今想来,追悔莫及。注疏 1
52 从前我是一个虚诳伪证之人,好两舌,专行背后谤毁;
性情暴躁,言语粗恶,事后追悔莫及。注疏 1
53 过去我杀生害命,残忍而无慈心;
对众生全无恭敬尊重,事后追悔莫及。注疏 1
54 在那么多贤淑未婚的女子当中,
我却去亲近他人妻室,如今事后追悔不已。注疏 1
55 当丰足的饮食现前备好之时,
往昔我不曾行布施,如今追悔莫及。注疏 1
56 对于年迈力衰、青春已逝的父母,
我有能力,却未行奉养,如今追悔不已。注疏 1
57 能赐予一切爱欲满足的老师之教,
我轻慢了自己的父亲,如今追悔不已。注疏 1
58 亦对持戒博闻的沙门与婆罗门,
过去未曾亲近奉事,如今便事后懊悔。注疏 1
59 善行已修为善,亲近寂静者亦为善;
过去未曾修习善行,如今便事后懊悔。注疏 1
60 凡是能够如理实践这些处的人,
他履行了人的责任之后,将来就不会懊悔。巴利 注疏 1
Dasa khalu imāni ṭhānāni, yāni pubbe akaritvā; Sa pacchā manutappati, iccevāha janasandho. Aladdhā vittaṃ tappati, pubbe asamudānitaṃ; Na pubbe dhanamesissaṃ, iti pacchānutappati. Sakyarūpaṃ pure santaṃ, mayā sippaṃ na sikkhitaṃ; Kicchā vutti asippassa, iti pacchānutappati. Kūṭavedī pure āsiṃ, pisuṇo piṭṭhimaṃsiko; Caṇḍo ca pharuso cāpi , iti pacchānutappati. Pāṇātipātī pure āsiṃ, luddo cāpi anāriyo; Bhūtānaṃ nāpacāyissaṃ, iti pacchānutappati. Bahūsu vata santīsu, anāpādāsu itthisu; Paradāraṃ asevissaṃ, iti pacchānutappati. Bahumhi vata santamhi, annapāne upaṭṭhite; Na pubbe adadaṃ dānaṃ, iti pacchānutappati. Mātaraṃ pitarañcāpi, jiṇṇakaṃ gatayobbanaṃ ; Pahu santo na posissaṃ, iti pacchānutappati. Ācariyamanusatthāraṃ , sabbakāmarasāharaṃ; Pitaraṃ atimaññissaṃ, iti pacchānutappati. Samaṇe brāhmaṇe cāpi, sīlavante bahussute; Na pubbe payirupāsissaṃ, iti pacchānutappati. Sādhu hoti tapo ciṇṇo, santo ca payirupāsito; Na ca pubbe tapo ciṇṇo, iti pacchānutappati. Yo ca etāni ṭhānāni, yoniso paṭipajjati; Karaṃ purisakiccāni, sa pacchā nānutappatīti.
四六九·大黑本生(六)巴利
469. Mahākaṇhajātakaṃ (6)
61 色黑如漆,狰狞可畏,白牙闪烁光芒;
五绳加身,你的狗却为何哀嚎?注疏 1
62 乌西那迦,这并非为了鹿群的利益;
当它成为人们的祸患时,黑犬便会被释放。注疏 1
63 手持钵盂的沙门们,剃除须发,身披袈裟;
当人们以犁耕作之时,黑犬便得解脱。注疏 1
64 这些苦行的出家女尼,剃除须发,身披袈裟;
当她们行于世间之时,黑犬便得解脱。注疏 1
65 长唇结发修行者,齿垢头尘满覆;
当债主登门催索之时,黑犬便得以脱身。注疏 1
66 婆罗门们以殊胜的方式掌握了萨维特里赞歌与祭祀的仪轨;
为谋生计而举行祭祀时,迦那便得脱身。注疏 1
67 即使是对年迈力衰、青春已逝的父母,
虽有赡养之力却弃而不养,那时黑犬便脱身而去。注疏 1
68 即使父母已年迈力衰、青春不再,
当愚昧之人说出“你们是”时,黑耳便得解脱。注疏 1
69 阿阇黎之妻、女友、舅母、姑母
当女人们步入世间,那时黑耳便将解脱。注疏 1
70 婆罗门们持剑与盾,高举着刀;
他们于道路上作劫杀之事,那时黑耳便将解脱。注疏 1
71 皮肤干枯、颤抖不止,臂膀粗壮,却毫不显眼;
当他们制造朋友间的分裂时,那时候,黑马将得解脱。注疏 1
72 这些人,心怀欺诈、善于哄骗、专思恶人之行,
待这些人出现于世间,黑马便将获得解脱。巴利 注疏 1
Kaṇho kaṇho ca ghoro ca, sukkadāṭho pabhāsavā ; Baddho pañcahi rajjūhi, kiṃ ravi sunakho tava. Nāyaṃ migānamatthāya, usīnaka bhavissati; Manussānaṃ anayo hutvā, tadā kaṇho pamokkhati. Pattahatthā samaṇakā, muṇḍā saṅghāṭipārutā; Naṅgalehi kasissanti, tadā kaṇho pamokkhati. Tapassiniyo pabbajitā, muṇḍā saṅghāṭipārutā; Yadā loke gamissanti, tadā kaṇho pamokkhati. Dīghottaroṭṭhā jaṭilā, paṅkadantā rajassirā; Iṇaṃ codāya gacchanti, tadā kaṇho pamokkhati. Adhicca vede sāvittiṃ, yaññatantañca brāhmaṇā; Bhatikāya yajissanti, tadā kaṇho pamokkhati. Mātaraṃ pitarañcāpi, jiṇṇakaṃ gatayobbanaṃ; Pahū santo na bharanti, tadā kaṇho pamokkhati. Mātaraṃ pitarañcāpi, jiṇṇakaṃ gatayobbanaṃ; Bālā tumheti vakkhanti, tadā kaṇho pamokkhati. Ācariyabhariyaṃ sakhiṃ , mātulāniṃ pitucchakiṃ ; Yadā loke gamissanti, tadā kaṇho pamokkhati. Asicammaṃ gahetvāna, khaggaṃ paggayha brāhmaṇā; Panthaghātaṃ karissanti, tadā kaṇho pamokkhati. Sukkacchavī vedhaverā, thūlabāhū apātubhā; Mittabhedaṃ karissanti, tadā kaṇho pamokkhati. Māyāvino nekatikā, asappurisacintakā; Yadā loke bhavissanti, tadā kaṇho pamokkhatīti.
470. 结居咤本生 (7)巴利
470. Kosiyajātakaṃ (7)
73 我不买,也不卖,更无积蓄;
这少得可怜的一点食物,这一钵粥,实在不敷两人分食。注疏 1
74 从微少之中当布施微少,从中等之中当布施中等;
拥有众多财物的人,应当广行布施;完全不施,则不合乎正道。注疏 1
75 科西耶,我这样对你说:你应当布施,亦当受用。
踏上圣道之后,并非独自一人得享安乐。注疏 1
76 他的供奉徒然无果,他的精勤亦徒劳无功;
若有客在座,却独自一人享用食物。注疏 1
77 对此,憍尸迦,我这样说:你当行布施、当享饮食吧。
登上圣道,并非独自获得安乐。注疏 1
78 以真实为供奉,以真实为誓愿。
若有宾客在座,不应独自进食。注疏 1
79 拘舍耶,我这样对你说:你当布施,也当享用。
升上圣道之后,他并非孤单一人获得安乐。注疏 1
80 人们在巴忽迦河与伽耶河畔,向诸湖泊献祭。
在多纳的丁巴鲁渡口——那水势汹涌、奔腾激荡的大河之中。注疏 1
81 在那里,他的祭祀得以成就;在那里,他的心愿得以圆满。
有客人安坐时,他从不独自受用食物。注疏 1
82 拘舍耶,我这样对你说:你当布施,也当享用。
登上圣道,他并非独自获得安乐。注疏 1
83 他吞下鱼钩,连着那长长的线和拴钩的绳结。
有客人安坐时,却独自享用食物的人。注疏 1
84 憍尸迦,我这样对你说:你应布施,也应享用。
登上圣道之后,所得之乐并非独享。注疏 1
85 这些婆罗门确实容光威严,而你们的这只狗,又是何因缘?
你们显现出高低不一的种种容色,婆罗门们,请告诉我们,你们究竟是谁?注疏 1
86 月亮与太阳都来至此地,而这位是摩得利,诸天的御者。
我是帝释天,三十三天之主,这位则名为五髻。注疏 1
87 手鼓、腰鼓、铜鼓与大鼓等种种乐器,
他们唤醒那沉睡之人,醒来者便心生欢喜。注疏 1
88 凡是那些悭吝、刻薄,又辱骂沙门与婆罗门者,
他们就在此世舍弃身躯,身坏命终后便堕入地狱。注疏 1
89 那些期待善趣的人,安住于法,克己自制,亦能分享;
他们就在此生弃舍身命之后,身坏命终,便往生善趣。注疏 1
90 你在过去世曾是我们的亲人,那时你悭吝、暴躁、行恶法;
我们正是为了你的利益而来,莫让这行恶法者堕入地狱。注疏 1
91 的确,你们是真心为我好,才这般教导我;
我定当依此而行,这一切皆出自欲利益我者之言。注疏 1
92 今日我便戒除,更不造作任何恶行。
我亦没有任何不可布施之物,乃至未先布施的水,我亦不饮。注疏 1
93 帝释天啊,若我如此恒常布施,这些财富必将耗尽;
帝释天,那时我将舍离所有欲乐,出家修行。巴利 注疏 1
Neva kiṇāmi napi vikkiṇāmi, na cāpi me sannicayo ca atthi ; Sukiccharūpaṃ vatidaṃ parittaṃ, patthodano nālamayaṃ duvinnaṃ. Appamhā appakaṃ dajjā, anumajjhato majjhakaṃ; Bahumhā bahukaṃ dajjā, adānaṃ nupapajjati . Taṃ taṃ vadāmi kosiya, dehi dānāni bhuñja ca. Ariyamaggaṃ samārūha , nekāsī labhate sukhaṃ. Moghañcassa hutaṃ hoti, moghañcāpi samīhitaṃ; Atithismiṃ yo nisinnasmiṃ, eko bhuñjati bhojanaṃ. Taṃ taṃ vadāmi kosiya, dehi dānāni bhuñja ca; Ariyamaggaṃ samārūha, nekāsī labhate sukhaṃ. Saccañcassa hutaṃ hoti, saccañcāpi samīhitaṃ; Atithismiṃ yo nisinnasmiṃ, neko bhuñjati bhojanaṃ. Taṃ taṃ vadāmi kosiya, dehi dānāni bhuñja ca; Ariyamaggaṃ samārūha, nekāsī labhate sukhaṃ. Sarañca juhati poso, bahukāya gayāya ca; Doṇe timbarutitthasmiṃ, sīghasote mahāvahe. Atra cassa hutaṃ hoti, atra cassa samīhitaṃ; Atithismiṃ yo nisinnasmiṃ, neko bhuñjati bhojanaṃ. Taṃ taṃ vadāmi kosiya, dehi dānāni bhuñja ca; Ariyamaggaṃ samārūha, nekāsī labhate sukhaṃ. Baḷisañhi so nigilati , dīghasuttaṃ sabandhanaṃ; Atithismiṃ yo nisinnasmiṃ, eko bhuñjati bhojanaṃ. Taṃ taṃ vadāmi kosiya, dehi dānāni bhuñja ca; Ariyamaggaṃ samārūha, nekāsī labhate sukhaṃ. Uḷāravaṇṇā vata brāhmaṇā ime, ayañca vo sunakho kissa hetu; Uccāvacaṃ vaṇṇanibhaṃ vikubbati, akkhātha no brāhmaṇā ke nu tumhe. Cando ca suriyo ca ubho idhāgatā, ayaṃ pana mātali devasārathi; Sakkohamasmi tidasānamindo, eso ca kho pañcasikhoti vuccati. Pāṇissarā mudiṅgā ca , murajālambarāni ca; Suttamenaṃ pabodhenti, paṭibuddho ca nandati. Ye kecime maccharino kadariyā, paribhāsakā samaṇabrāhmaṇānaṃ; Idheva nikkhippa sarīradehaṃ, kāyassa bhedā nirayaṃ vajanti. Ye kecime suggatimāsamānā , dhamme ṭhitā saṃyame saṃvibhāge; Idheva nikkhippa sarīradehaṃ, kāyassa bhedā sugatiṃ vajanti. Tvaṃ nosi ñāti purimāsu jātisu, so maccharī rosako pāpadhammo; Taveva atthāya idhāgatamhā, mā pāpadhammo nirayaṃ gamittha . Addhā hi maṃ vo hitakāmā, yaṃ maṃ samanusāsatha; Sohaṃ tathā karissāmi, sabbaṃ vuttaṃ hitesibhi. Esāhamajjeva upāramāmi, na cāpihaṃ kiñci kareyya pāpaṃ; Na cāpi me kiñci adeyyamatthi, na cāpidatvā udakaṃ pivāmi . Evañca me dadato sabbakālaṃ , bhogā ime vāsava khīyissanti; Tato ahaṃ pabbajissāmi sakka, hitvāna kāmāni yathodhikānīti.
471. 绵羊问本生 (8)巴利
471. Meṇḍakapañhajātakaṃ (8)
94 在此世间,他们之间从未有过七步之谊。
两个同伴反成仇敌,为结生而流转,是何缘故?注疏 1
95 如果你们今天早餐时,不能对我说出此问的答案,
我将把你们全部驱离国境,因为与劣慧之人共处,毫无义利。注疏 1
96 在那可怖的群众聚集之处,在众生喧嚣、喧腾汇聚之时,
心神散乱、意念纷驰,我们无法就此提问向你阐明。注疏 1
97 他们一心专注,各各自行,退至僻静处,思惟其义;
智者在独处中善加思择之后,人主啊,便将宣说此义。注疏 1
98 乌伽普塔的王族之女们,觉得羊肉味美可意。
他们不拿肉给狗吃,却说羊和狗之间存有交情。注疏 1
99 为了马背垫褥的舒适,人们剥下羊的皮。
他们却不曾为狗铺上垫褥,却又说羊和狗之间存有交情。注疏 1
100 山羊有卷曲的角,狗却没有角。
一个食草,一个食肉,而山羊与狗竟结为友伴。注疏 1
101 山羊食草又食叶,狗则既不食草,也不食叶。
狗若捉得兔与猫,山羊与狗又如何能有交情?注疏 1
102 四足的山羊,实有八只蹄甲,却不为人所见。
此人为彼人带来遮蔽,彼人则为此人带来肉。注疏 1
103 端坐于殊胜宫殿的毗提诃王,观见它们这般彼此交替供养。
据闻,那位人主亲眼得见——那正是饥饿之人满口塞满食物时的模样。注疏 1
104 这于我真是不小的收获,殊为难得,我族中竟能有这样的智者。
对于深奥精微的问题义理,坚智者以善说通达。注疏 1
105 骡车各一辆,繁荣富饶的上等村落各一座;
诸位智者,因你们善妙的论述,我心生极大欢喜,将这一切都赐予你们。巴利 注疏 1
Yesaṃ na kadāci bhūtapubbaṃ, sakhyaṃ sattapadampimasmi loke; Jātā amittā duve sahāyā, paṭisandhāya caranti kissa hetu. Yadi me ajja pātarāsakāle, pañhaṃ na sakkuṇeyyātha vattumetaṃ; Raṭṭhā pabbājayissāmi vo sabbe, na hi mattho duppaññajātikehi. Mahājanasamāgamamhi ghore, janakolāhalasaṅgamamhi jāte; Vikkhittamanā anekacittā, pañhaṃ na sakkuṇoma vattumetaṃ. Ekaggacittāva ekamekā, rahasi gatā atthaṃ nicintayitvā ; Paviveke sammasitvāna dhīrā, atha vakkhanti janinda etamatthaṃ. Uggaputta-rājaputtiyānaṃ, urabbhassa maṃsaṃ piyaṃ manāpaṃ; Na sunakhassa te adenti maṃsaṃ, atha meṇḍassa suṇena sakhyamassa. Cammaṃ vihananti eḷakassa, assapiṭṭhattharassukhassa hetu; Na ca te sunakhassa attharanti, atha meṇḍassa suṇena sakhyamassa. Āvellitasiṅgiko hi meṇḍo, na ca sunakhassa visāṇakāni atthi; Tiṇabhakkho maṃsabhojano ca, atha meṇḍassa suṇena sakhyamassa. Tiṇamāsi palāsamāsi meṇḍo, na ca sunakho tiṇamāsi no palāsaṃ; Gaṇheyya suṇo sasaṃ biḷāraṃ, atha meṇḍassa suṇena sakhyamassa. Aṭṭhaḍḍhapado catuppadassa, meṇḍo aṭṭhanakho adissamāno; Chādiyamāharatī ayaṃ imassa, maṃsaṃ āharatī ayaṃ amussa. Pāsādavaragato videhaseṭṭho, vitihāraṃ aññamaññabhojanānaṃ; Addakkhi kira sakkhikaṃ janindo, bubhukkassa puṇṇaṃ mukhassa cetaṃ. Lābhā vata me anapparūpā, yassa medisā paṇḍitā kulamhi; Pañhassa gambhīragataṃ nipuṇamatthaṃ, paṭivijjhanti subhāsitena dhīrā. Assatarirathañca ekamekaṃ, phītaṃ gāmavarañca ekamekaṃ; Sabbesaṃ vo dammi paṇḍitānaṃ, paramappatītamano subhāsitenāti.
四七二 大莲花本生谭(九)巴利
472. Mahāpadumajātakaṃ (9)
106 不先细察他人过,大小诸过混为一谈。
统治者若不亲自细察,便施加惩罚,注疏 1
107 而那未经审察便动刑的刹帝利,
他所吞下的是带刺之物,犹如天生的盲者吞下带蝇之食。注疏 1
108 对不应施罚者施以刑罚,对应受罚者却无所加责;
犹如盲者行于崎岖道,不识平坦与坎坷。注疏 1
109 若人能于一切粗细之事,全然了知其差别,
善知善见之后,再去教导他人,方有言说的资格。注疏 1
110 单凭一味柔和,难以成事;单凭一味刚强,亦难成事。
要将自己安立于崇高之境,便须两者兼修。注疏 1
111 过于柔和则被人轻贱,过于刚锐则招致怨恨。
明了两者之后,应当践行那不偏不倚的中道。巴利 注疏 1
Nādaṭṭhā parato dosaṃ, aṇuṃ thūlāni sabbaso; Issaro paṇaye daṇḍaṃ, sāmaṃ appaṭivekkhiya. Yo ca appaṭivekkhitvā, daṇḍaṃ kubbati khattiyo; Sakaṇṭakaṃ so gilati, jaccandhova samakkhikaṃ. Adaṇḍiyaṃ daṇḍayati , daṇḍiyañca adaṇḍiyaṃ ; Andhova visamaṃ maggaṃ, na jānāti samāsamaṃ. Yo ca etāni ṭhānāni, aṇuṃ thūlāni sabbaso; Sudiṭṭhamanusāseyya, sa ve voharitu marahati. Nekantamudunā sakkā, ekantatikhiṇena vā; Attaṃ mahante ṭhapetuṃ , tasmā ubhayamācare. Paribhūto mudu hoti, atitikkho ca veravā; Etañca ubhayaṃ ñatvā, anumajjhaṃ samācare.
112 贪染之人多言,瞋怒之人也多言;
大王,你不可因一女子而杀害自己的儿子。注疏 1
113 世间一切人合为一边,而此女子独为另一边;
我正因此依之而行,你们且循原路返回吧。注疏 1
114 在那深邃至极、极难度脱的地狱里;
从险峻山崖坠落,你当时何以未死?注疏 1
115 在那里,一条力大如山的龙挺起了颈冠;
它用身体将我紧紧缠住,我因此才得以不死。注疏 1
116 来吧,王子,让我护送你回到自己的家;
尊者,请您即位治理国家吧,在那森林里又能做什么呢?注疏 1
117 就像有人吞下鱼钩,再血淋淋地将它拔出;
拔出之后,他才得安乐——我看自己的处境也是如此。注疏 1
118 你所说的鱼钩是指什么,你所说的血肉又指什么?
你所说的‘取出’是指什么?我问你,你当告诉我。巴利 注疏 1
Bahumpi ratto bhāseyya, duṭṭhopi bahu bhāsati; Na itthikāraṇā rāja, puttaṃ ghātetumarahasi. Sabbova loko ekato , itthī ca ayamekikā; Tenāhaṃ paṭipajjissaṃ, gacchatha pakkhipatheva taṃ. Anekatāle narake, gambhīre ca suduttare ; Pātito giriduggasmiṃ, kena tvaṃ tattha nāmari. Nāgo jātaphaṇo tattha, thāmavā girisānujo; Paccaggahi maṃ bhogehi, tenāhaṃ tattha nāmariṃ. Ehi taṃ paṭinessāmi, rājaputta sakaṃ gharaṃ; Rajjaṃ kārehi bhaddante, kiṃ araññe karissasi. Yathā gilitvā baḷisaṃ, uddhareyya salohitaṃ; Uddharitvā sukhī assa, evaṃ passāmi attanaṃ . Kiṃ nu tvaṃ baḷisaṃ brūsi, kiṃ tvaṃ brūsi salohitaṃ; Kiṃ nu tvaṃ ubbhataṃ brūsi, taṃ me akkhāhi pucchito.
119 所谓鱼钩,我说的是爱欲;所谓血肉,我说的是象与马。巴利 注疏 1
Kāmāhaṃ baḷisaṃ brūmi, hatthiassaṃ salohitaṃ;
我所说的舍弃,即是取出——刹帝利,你应当这样了知。
120 战遮摩纳女为母亲,提婆达多为父亲;
阿难尊者是贤智之龙,舍利弗尊者为天神。
我曾为王子,你们应当如此忆持这则本生故事。巴利 注疏 1
Cattāhaṃ ubbhataṃ brūmi, evaṃ jānāhi khattiya. Ciñcāmāṇavikā mātā, devadatto ca me pitā; Ānando paṇḍito nāgo, sāriputto ca devatā; Rājaputto ahaṃ āsiṃ , evaṃ dhāretha jātakanti.
473. 敌友本生(第十)巴利
473. Mittāmittajātakaṃ (10)
121 智者造作何业?又当如何精进?
具慧之人,凭所见所闻,便能辨识怨敌。注疏 1
122 见之不露笑容,亦不表示欢迎;
不与他目光相接,处处与他相违。注疏 1
123 他亲近冤家,却不亲近真正的善友;
他遮止欣求善德之人,却称赞辱骂者。注疏 1
124 他人隐秘,他肆意张扬;他人秘密,他却不肯守藏。
他人的善行,他从不称叹;对智慧之士,亦不赞赏。注疏 1
125 见他人落难,他便满心欢喜;见他人兴旺,他却闷闷不乐。
纵得珍馐美馔,心中也不生起忆念与感恩。
那时,他对他毫无怜悯,反倒心想:愿他也得此遭遇。注疏 1
126 这些十六种行相,便安立于怨敌之中。
智者借着观察与听闻,依此诸相便能辨识敌人。注疏 1
127 造作何等业行的人,智者应如何精勤努力?
智者借着观察与听闻,便能认出朋友。注疏 1
128 他惦念远行的朋友,为朋友的归来满怀喜悦。
因此他为人所珍爱,以柔和的话语相迎。注疏 1
129 他亲近朋友,不结交敌人。
他制止辱骂者,赞美渴求善德者。注疏 1
130 对他倾吐秘密,也为他守护秘密。
他称扬他的行为,赞叹他的智慧。注疏 1
131 他于有时感到欢喜,于无时则不生欢喜。
得到这殊妙的食物后,他心中生起了念。
于是他对那人起怜悯心,感叹道:“啊,愿他也能获得这样的食物!”注疏 1
132 这十六种特征,坚稳地安立于朋友之中。
凭借这些特征,智者或见或闻,便能识得真正的朋友。巴利 注疏 1
Kāni kammāni kubbānaṃ, kathaṃ viññū parakkame; Amittaṃ jāneyya medhāvī, disvā sutvā ca paṇḍito. Na naṃ umhayate disvā, na ca naṃ paṭinandati; Cakkhūni cassa na dadāti, paṭilomañca vattati. Amitte tassa bhajati, mitte tassa na sevati; Vaṇṇakāme nivāreti, akkosante pasaṃsati. Guyhañca tassa nakkhāti, tassa guyhaṃ na gūhati; Kammaṃ tassa na vaṇṇeti, paññassa nappasaṃsati. Abhave nandati tassa, bhave tassa na nandati; Accheraṃ bhojanaṃ laddhā, tassa nuppajjate sati; Tato naṃ nānukampati, aho sopi labheyyito. Iccete soḷasākārā, amittasmiṃ patiṭṭhitā; Yehi amittaṃ jāneyya, disvā sutvā ca paṇḍito. Kāni kammāni kubbānaṃ, kathaṃ viññū parakkame; Mittaṃ jāneyya medhāvī, disvā sutvā ca paṇḍito. Pavutthaṃ tassa sarati, āgataṃ abhinandati; Tato kelāyito hoti, vācāya paṭinandati. Mitte tasseva bhajati, amitte tassa na sevati; Akkosante nivāreti, vaṇṇakāme pasaṃsati. Guyhañca tassa akkhāti, tassa guyhañca gūhati; Kammañca tassa vaṇṇeti, paññaṃ tassa pasaṃsati. Bhave ca nandati tassa , abhave tassa na nandati; Accheraṃ bhojanaṃ laddhā, tassa uppajjate sati; Tato naṃ anukampati, aho sopi labheyyito. Iccete soḷasākārā, mittasmiṃ suppatiṭṭhitā; Yehi mittañca jāneyya , disvā sutvā ca paṇḍitoti.
轻心、兔与耕种,复有欲乐及十种殊胜之处。
随后,黑者、苏柯西雅、曼达瓦罗,接着是莲花,而后是友德沙——如此共十位。巴利
Lahucitta sasāla kasanti puna, atha kāma dasakhaluṭṭhānavaro; Atha kaṇha sukosiya meṇḍavaro, padumo puna mittavarena dasāti.
第十三 十三集巴利
13. Terasakanipāto
四七四 芒果本生(一)巴利
474. Ambajātakaṃ (1)
1 梵行者,往昔您曾为我带来大大小小的芒果;
梵志啊,如今您用的仍是那些咒语,树木却不再结果了。注疏 1
2 我等候星辰会和,寻觅吉时良辰,于咒语中却不见时机;
一旦星宿会合、时机成熟,我定会带来丰盛的芒果。注疏 1
3 从前你从不谈星宿会合,也不提刹那、须臾;
如今却自己带来了这许多芒果,色泽、香气、滋味悉皆具足。注疏 1
4 婆罗门啊,过去你依凭咒语,树木便会结果;
如今你连这咒语也不能念诵了,那么,你今日之法又是什么呢?注疏 1
5 一位旃陀罗之子将它授予了我,并依法为我解说咒语及其规则;
千万不要问我他的名字与种姓,这秘密一旦被问起,咒语便会失去效力。注疏 1
6 那就是我——在众人中受国王询问,被虚伪征服,而说了虚妄之语;
我错误地说‘这些是婆罗门的真言’,咒语因此离我而去,我唯有可怜地哭泣。注疏 1
7 蓖麻树、无患子树,或是珊瑚树;
采蜜人得蜂蜜,那确是他的树中至胜。注疏 1
8 刹帝利、婆罗门、吠舍,以及首陀罗、旃陀罗、补羯娑;
从谁那里了知法,那人才是人中的至尊。
9 你们惩罚并杀害了此人,再扼住他的脖颈,将他摔倒在地吧,这个卑贱之徒!
他历尽艰辛才获得的最上义利,却因傲慢与过慢而亲手毁坏。注疏 1
10 正如将深坑、洞穴、地狱、腐足陷阱误认作平地,而坠落其中。
如同误认绳索而踩到黑蛇,又如盲人却试图执取光明;
有智慧的人啊,正是如此,我这个失足之人,请将我已放弃的谋略,再次传授于我。注疏 1
11 我曾依法将智谋传授于你,你也如法受持了它;
我虽曾满怀欣喜称叹你天性良善,然而那安住于法的智语,你切莫舍弃。注疏 1
12 愚者啊,费尽艰辛才得来的智语,在这人间是何等稀有难得;
他虽然得以活命,却因缺少智慧,口出虚诳,便把那智语毁坏了。注疏 1
13 对于愚钝、痴迷、忘恩负义、口出虚言、不调御者,
我们不会把这样的智语付与他。这智语从哪里来,便回哪里去吧,我不中意你。巴利 注疏 1
Ahāsi me ambaphalāni pubbe, aṇūni thūlāni ca brahmacāri; Teheva mantehi na dāni tuyhaṃ, dumapphalā pātubhavanti brahme. Nakkhattayogaṃ paṭimānayāmi, khaṇaṃ muhuttañca mante na passaṃ ; Nakkhattayogañca khaṇañca laddhā, addhāharissambaphalaṃ pahūtaṃ. Nakkhattayogaṃ na pure abhāṇi, khaṇaṃ muhuttaṃ na pure asaṃsi; Sayaṃ harī ambaphalaṃ pahūtaṃ, vaṇṇena gandhena rasenupetaṃ. Mantābhijappena pure hi tuyhaṃ, dumapphalā pātubhavanti brahme; Svājja na pāresi jappampi mantaṃ , ayaṃ so ko nāma tavajja dhammo. Caṇḍālaputto mama sampadāsi, dhammena mante pakatiñca saṃsi; Mā cassu me pucchito nāmagottaṃ, guyhittho atthaṃ vijaheyya manto . Sohaṃ janindena janamhi puṭṭho, makkhābhibhūto alikaṃ abhāṇiṃ; ‘‘Mantā ime brāhmaṇassā’’ti micchā, pahīnamanto kapaṇo rudāmi. Eraṇḍā pucimandā vā, atha vā pālibhaddakā; Madhuṃ madhutthiko vinde, so hi tassa dumuttamo. Khattiyā brāhmaṇā vessā, suddā caṇḍālapukkusā; Yamhā dhammaṃ vijāneyya, so hi tassa naruttamo. Imassa daṇḍañca vadhañca datvā, gale gahetvā khalayātha jammaṃ; Yo uttamatthaṃ kasirena laddhaṃ, mānātimānena vināsayittha. Yathā samaṃ maññamāno pateyya, sobbhaṃ guhaṃ narakaṃ pūtipādaṃ; Rajjūti vā akkame kaṇhasappaṃ, andho yathā jotimadhiṭṭhaheyya; Evampi maṃ tvaṃ khalitaṃ sapañña , pahīnamantassa punappadāhi . Dhammena mantaṃ tava sampadāsiṃ, tuvampi dhammena pariggahesi; Pakatimpi te attamano asaṃsiṃ, dhamme ṭhitaṃ taṃ na jaheyya manto. Yo bāla mantaṃ kasirena laddhaṃ, yaṃ dullabhaṃ ajja manussaloke; Kiñcāpi laddhā jīvituṃ appapañño , vināsayī alikaṃ bhāsamāno. Bālassa mūḷhassa akataññuno ca, musā bhaṇantassa asaññatassa; Mante mayaṃ tādisake na dema, kuto mantā gaccha na mayha ruccasīti.
四七五 颤栗本生谭(二)巴利
475. Phandanajātakaṃ (2)
14 手持斧头的人,走进树林,伫立在那儿;
朋友,我问你,请告诉我,你想砍伐什么树木?注疏 1
15 你如鹿一般在林间漫游,行过平坦与崎岖之处;
朋友,我问你,请告诉我:何种木材制成轮辋最为坚固?注疏 1
16 既非婆罗树,亦非金合欢树,不是阿萨迦那树,更不消说陀婆树了;
有一种树名为芬陀那,它的木材用来做轮辋最为坚固。注疏 1
17 它的叶子是什么样子?树干又是什么样子?
朋友,我向你请教,请你告诉我,好让我们能够辨识那芬陀那树。注疏 1
18 那树的枝条垂挂,弯而不折;
那树名为帕达纳,我正立于其根下。注疏 1
19 辐条、轮毂,以及车辕与轮辋,
这一切你尽可用来作务,这棵摇动的树会很顺手。注疏 1
20 这时,连那棵摇动的树也应声说道:
我也有一句话要说,跋罗陀婆阇,请你听我说。注疏 1
21 从轴肩处,按四指宽截下木料;
以此接合轮辋,这样车子便更为牢固。注疏 1
22 就这样,那棵摇动的树也即刻结下怨仇;
它给已生与未生的车轴,都带来痛苦。注疏 1
23 如是,摇动树敌视车轴,车轴亦敌视摇动树;
它们相互争执,彼此杀害。注疏 1
24 同样,人们只要生起争执,
他们便如那车轴一般,跳起了孔雀舞。注疏 1
25 所有聚集在此的人啊,我为你们说这番话,愿你们吉祥。
要彼此和睦相处,不要争执,不要让内心因嫉妒而动摇。注疏 1
26 你们应当修习和合,这是诸佛所称赞的。
乐于和合、安住于法的人,不会从安稳中退失。巴利 注疏 1
Kuṭhārihattho puriso, vanamogayha tiṭṭhasi; Puṭṭho me samma akkhāhi, kiṃ dāruṃ chetumicchasi. Isso vanāni carasi, samāni visamāni ca; Puṭṭho me samma akkhāhi, kiṃ dāruṃ nemiyā daḷhaṃ. Neva sālo na khadiro, nāssakaṇṇo kuto dhavo; Rukkho ca phandano nāma, taṃ dāruṃ nemiyā daḷhaṃ. Kīdisānissa pattāni, khandho vā pana kīdiso; Puṭṭho me samma akkhāhi, yathā jānemu phandanaṃ. Yassa sākhā palambanti, namanti na ca bhañjare; So rukkho phandano nāma, yassa mūle ahaṃ ṭhito. Arānaṃ cakkanābhīnaṃ, īsānemirathassa ca; Sabbassa te kammaniyo, ayaṃ hessati phandano. Iti phandanarukkhopi, tāvade ajjhabhāsatha; Mayhampi vacanaṃ atthi, bhāradvāja suṇohi me. Issassa upakkhandhamhā , ukkacca caturaṅgulaṃ; Tena nemiṃ pasāresi , evaṃ daḷhataraṃ siyā. Iti phandanarukkhopi, veraṃ appesi tāvade; Jātānañca ajātānaṃ, issānaṃ dukkhamāvahi. Iccevaṃ phandano issaṃ, isso ca pana phandanaṃ; Aññamaññaṃ vivādena, aññamaññamaghātayuṃ. Evameva manussānaṃ, vivādo yattha jāyati; Mayūranaccaṃ naccanti, yathā te issaphandanā. Taṃ vo vadāmi bhaddaṃ vo , yāvantettha samāgatā; Sammodatha mā vivadatha , mā hotha issaphandanā. Sāmaggimeva sikkhetha, buddhehetaṃ pasaṃsitaṃ; Sāmaggirato dhammaṭṭho, yogakkhemā na dhaṃsatīti.
四七六 迅捷鹅本生巴利
476. Javanahaṃsajātakaṃ (3)
27 天鹅啊,请留在这里吧,能见到你,令我欢喜。
您是此地主人,今已亲临,便请说明此处所具之事。注疏 1
28 有人因听闻而生起喜爱,可一旦见面,那喜爱便消失了。
见面与听闻,皆可令人喜爱。你是否因见到我而生起喜爱?注疏 1
29 闻声便已心生喜爱,亲见更不待多言。
你既这般见而可亲,天鹅啊,请留在我的身边。注疏 1
30 我们愿安住于你屋中,恒受礼敬与供养。
一天他喝醉后,说道:‘替我把那天鹅王烹来吃。’注疏 1
31 那酒真是可恶,它竟让我珍爱它胜过于你。
只要我的小牛还在家中,我便滴酒不饮。注疏 1
32 狐狸之声与鸟雀之鸣,皆不难辨识;
而人的语言之声,大王,较彼更难以分辨。注疏 1
33 即便有人自忖:‘此为亲族、朋友或伙伴。’
有人此前满怀欢喜,转瞬之间却成为敌人。注疏 1
34 心若系念于某人,他虽隔千里,亦如近在咫尺的同伴。
心若不系念于某人,即便近在眼前,亦如远在天涯。注疏 1
35 内心清净的人,即使身处此岸,其心也与大海彼岸的清净心相通;
内心染污的人,即使相近而处,其心也如大海彼岸般遥远。注疏 1
36 车乘之王啊,那些心不相应的人,虽同住一处,却各自西东,如同分居异地。
使国土增荣者啊,那些心意相投的人,纵然相隔遥远,心也同住一处。注疏 1
37 长久相处,亲近之人也会变得不亲近;
我们这就告辞离去,趁尚未令你感到厌烦。注疏 1
38 你若这样,对恳求者的合掌祈求都毫不理会;
也不听从我们这些善良侍从的话;
我们这样恳求你,请你再给一次机会。注疏 1
39 我们这样安住,便不会有障碍。
这也是为了你,大王,也是为了我,繁荣国土者啊!
历经日日夜夜,或许我们终能见到。巴利 注疏 1
Idheva haṃsa nipata, piyaṃ me tava dassanaṃ; Issarosi anuppatto, yamidhatthi pavedaya. Savanena ekassa piyā bhavanti, disvā panekassa viyeti chando; Disvā ca sutvā ca piyā bhavanti, kaccinnu me pīyasi dassanena. Savanena piyo mesi, bhiyyo cāgamma dassanaṃ; Evaṃ piyadassano me , vasa haṃsa mamantike . Vaseyyāma tavāgāre, niccaṃ sakkatapūjitā; Matto ca ekadā vajje , ‘‘haṃsarājaṃ pacantu me’’. Dhiratthu taṃ majjapānaṃ, yaṃ me piyataraṃ tayā; Na cāpi majjaṃ pissāmi , yāva me vacchasī ghare. Suvijānaṃ siṅgālānaṃ, sakuṇānañca vassitaṃ; Manussavassitaṃ rāja, dubbijānataraṃ tato. Api ce maññatī poso, ñāti mitto sakhāti vā; Yo pubbe sumano hutvā, pacchā sampajjate diso. Yasmiṃ mano nivisati, avidūre sahāpi so; Santikepi hi so dūre, yasmiṃ nāvisate mano. Antopi so hoti pasannacitto, pāraṃ samuddassa pasannacitto; Antopi so hoti paduṭṭhacitto, pāraṃ samuddassa paduṭṭhacitto. Saṃvasantā vivasanti, ye disā te rathesabha; Ārā santo saṃvasanti, manasā raṭṭhavaḍḍhana. Aticiraṃ nivāsena, piyo bhavati appiyo; Āmanta kho taṃ gacchāma , purā te homa appiyā . Evaṃ ce yācamānānaṃ, añjaliṃ nāvabujjhasi; Paricārakānaṃ sataṃ , vacanaṃ na karosi no; Evaṃ taṃ abhiyācāma, puna kayirāsi pariyāyaṃ. Evaṃ ce no viharataṃ, antarāyo na hessati; Tuyhañcāpi mahārāja, mayhañca raṭṭhavaḍḍhana; Appeva nāma passemu , ahoratānamaccayeti.
477. 小那罗陀本生(四)巴利
477. Cūḷanāradajātakaṃ (4)
40 你未曾劈柴,亦未曾取水;
火你也不曾照管,为何如愚人般痴坐?注疏 1
41 迦叶,我已无法安住林中,我告诉你;
林居实在艰苦,我想回王国。注疏 1
42 如同我离开此处,前往他方安住时,
我当修学梵行者的仪范,请您为我教导此法。注疏 1
43 若你舍离了森林与树根的野果,
若你乐住于国土之中,请谛听我此教法。注疏 1
44 莫沾染毒,远离悬崖;
莫陷入泥沼,于毒蛇处应警惕而行。注疏 1
45 对于梵行者,什么是毒药、悬崖,或泥沼?
你称什么为毒蛇?我问你,请你告诉我。注疏 1
46 亲爱的,在这世间,酒被称作‘漏’;
它令人愉悦、芬芳、悦耳而甘美,犹如微妙之味。
那罗陀啊,圣者们曾说,这便是梵行的毒。注疏 1
47 贤友,此世间中,女人们会倾覆那放逸之人。
她们夺走年轻人的心,犹如风把散落的棉絮吹去。
那罗陀啊,这便称为梵行的悬崖。注疏 1
48 利养、声誉、恭敬,及在家人家的供养,
那罗陀啊,此即所谓的梵行泥沼。注疏 1
49 吾子,那些执持刀剑的诸王居住于此大地,
吾子那罗陀,他们正是如是的大威德人王。注疏 1
50 不必跟随那些握有权势的统治者身后,随侍而行。
那罗陀,这便称作梵行的毒蛇。注疏 1
51 为求食物,于用餐时分,往其人舍。
当知此处何为善巧,由此而行乞食。注疏 1
52 进入他人家中,为求饮料或食物;
硬食适量而嚼,软食适量而食,且莫于色相心生染著。注疏 1
53 牛棚、酒、戏场,还有聚会厅与垃圾堆;
你应远远避开它们,犹如善驭者避开崎岖不平的路。巴利 注疏 1
Na te kaṭṭhāni bhinnāni, na te udakamābhataṃ; Aggīpi te na hāpito , kiṃ nu mandova jhāyasi. Na ussahe vane vatthuṃ, kassapāmantayāmi taṃ; Dukkho vāso araññasmiṃ, raṭṭhaṃ icchāmi gantave. Yathā ahaṃ ito gantvā, yasmiṃ janapade vasaṃ; Ācāraṃ brahme sikkheyyaṃ, taṃ dhammaṃ anusāsa maṃ. Sace araññaṃ hitvāna, vanamūlaphalāni ca; Raṭṭhe rocayase vāsaṃ, taṃ dhammaṃ nisāmehi me. Visaṃ mā paṭisevittho , papātaṃ parivajjaya; Paṅke ca mā visīdittho , yatto cāsīvise care. Kiṃ nu visaṃ papāto vā, paṅko vā brahmacārinaṃ; Kaṃ tvaṃ āsīvisaṃ brūsi, taṃ me akkhāhi pucchito; Āsavo tāta lokasmiṃ, surā nāma pavuccati; Manuñño surabhī vaggu, sādu khuddarasūpamo ; Visaṃ tadāhu ariyā se, brahmacariyassa nārada. Itthiyo tāta lokasmiṃ, pamattaṃ pamathenti tā; Haranti yuvino cittaṃ, tūlaṃ bhaṭṭhaṃva māluto; Papāto eso akkhāto, brahmacariyassa nārada. Lābho siloko sakkāro, pūjā parakulesu ca; Paṅko eso ca akkhāto, brahmacariyassa nārada. Sasatthā tāta rājāno, āvasanti mahiṃ imaṃ; Te tādise manussinde, mahante tāta nārada. Issarānaṃ adhipatīnaṃ, na tesaṃ pādato care; Āsīvisoti akkhāto, brahmacariyassa nārada. Bhattattho bhattakāle ca , yaṃ gehamupasaṅkame; Yadettha kusalaṃ jaññā, tattha ghāsesanaṃ care. Pavisitvā parakulaṃ, pānatthaṃ bhojanāya vā; Mitaṃ khāde mitaṃ bhuñje, na ca rūpe manaṃ kare. Goṭṭhaṃ majjaṃ kirāṭañca , sabhā nikiraṇāni ca; Ārakā parivajjehi, yānīva visamaṃ pathanti.
《信使本生》(五)巴利
478. Dūtajātakaṃ (5)
54 婆罗门啊,我曾遣信使,到你恒河岸边修禅之处;
他们相问,你却默然不答,莫非你的痛苦是心中隐秘?注疏 1
55 迦尸国的增盛者,若你心中生起痛苦,
切莫向那无法令你从痛苦中解脱的人诉说。注疏 1
56 对于那陷于痛苦的人,即便只是一分一毫,
应依法令其解脱,若欲告知,便向他宣说。注疏 1
57 豺狼与鸟类的叫声,容易辨别。
然而,大王,人的言语,却比这些更难辨别。注疏 1
58 纵然有人心想:“此人是我的亲族、朋友或同伴”,
那个先前心怀善意的人,后来却成了敌人。注疏 1
59 若有人未受询问,便在不适当的时机,向人倾诉自己的痛苦,
喜好喜乐之人成为他的朋友,为他谋求利益者反而心怀忧苦。注疏 1
60 智者了知恰当时机,也了知诸智者对于那样的人所持的一致见解。
若智者须向他人说出刺痛之语,便会以柔和且有益的话语道出。注疏 1
61 若他自知此事实难承受,那么那些话语便非为令我安乐而来。
智者独忍猛利之苦,守护真实与惭耻。注疏 1
62 我行游诸国,出入城镇与王都。
大王,为谋求老师的财物,我托钵乞食。注疏 1
63 向居士、王臣与豪富的婆罗门;
我得了七枚金币,人主啊;
大王,那些金币已经丢失,我因此深陷悲伤。注疏 1
64 大王,那些为你心中所念的人,
他们无力从苦中解脱,所以我未曾为其说法。注疏 1
65 大王,你始终在我心念之中,
你能堪任从苦中解脱,所以我才为你宣说。注疏 1
66 那位净信者——令迦尸国繁荣的君王——便授予了他,
十四枚纯金打造的金币。巴利 注疏 1
Dūte te brahme pāhesiṃ, gaṅgātīrasmi jhāyato; Tesaṃ puṭṭho na byākāsi, dukkhaṃ guyhamataṃ nu te. Sace te dukkhamuppajje, kāsīnaṃ raṭṭhavaḍḍhana; Mā kho naṃ tassa akkhāhi, yo taṃ dukkhā na mocaye. Yo tassa dukkhajātassa, ekaṅgamapi bhāgaso ; Vippamoceyya dhammena, kāmaṃ tassa pavedaya . Suvijānaṃ siṅgālānaṃ, sakuṇānañca vassitaṃ; Manussavassitaṃ rāja, dubbijānataraṃ tato. Api ce maññatī poso, ñāti mitto sakhāti vā; Yo pubbe sumano hutvā, pacchā sampajjate diso. Yo attano dukkhamanānupuṭṭho, pavedaye jantu akālarūpe; Ānandino tassa bhavantimittā , hitesino tassa dukhī bhavanti. Kālañca ñatvāna tathāvidhassa, medhāvīnaṃ ekamanaṃ viditvā; Akkheyya tibbāni parassa dhīro, saṇhaṃ giraṃ atthavatiṃ pamuñce. Sace ca jaññā avisayhamattano, na te hi mayhaṃ sukhāgamāya; Ekova tibbāni saheyya dhīro, saccaṃ hirottappamapekkhamāno. Ahaṃ raṭṭhāni vicaranto, nigame rājadhāniyo; Bhikkhamāno mahārāja, ācariyassa dhanatthiko. Gahapatī rājapurise, mahāsāle ca brāhmaṇe; Alatthaṃ satta nikkhāni, suvaṇṇassa janādhipa; Te me naṭṭhā mahārāja, tasmā socāmahaṃ bhusaṃ. Purisā te mahārāja, manasānuvicintitā; Nālaṃ dukkhā pamocetuṃ, tasmā tesaṃ na byāhariṃ. Tvañca kho me mahārāja, manasānuvicintito; Alaṃ dukkhā pamocetuṃ, tasmā tuyhaṃ pavedayiṃ. Tassādāsi pasannatto, kāsīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano; Jātarūpamaye nikkhe, suvaṇṇassa catuddasāti.
《迦陵伽菩提本生》(六)巴利
479. Kāliṅgabodhijātakaṃ (6)
67 迦陵伽王是转轮王,以正法统理大地;
他乘着具大威神力的龙象,来到菩提树附近。注疏 1
68 迦陵伽与跋罗陀婆阇二人,来到迦陵伽王——那位名为沙门果腊尼耶的国王面前。
转轮者握住车轴,合掌而说此语:注疏 1
69 “请下来吧,大王,这片土地犹如沙门所曾登临,”
“于此世间,无与伦比的佛陀、正自觉者,光辉照耀。”注疏 1
70 这片土地上的草与蔓藤,皆向右旋绕;
大地的中心有其精粹,大王,我们于圣典中如是听闻。注疏 1
71 这片以海为边际的大地,承载着一切众生;
这就是大地的中心,下来礼敬吧。注疏 1
72 那些龙象,那些出身高贵的象王;
那片地方,龙象根本无法靠近。注疏 1
73 你尽可派遣那头出身高贵的龙象,那头长牙的象王;
这片区域,象能进入。注疏 1
74 羯陵伽王听了这话,思量着占卜师的话语;
他遣出那头象,心想:“我们来验证这番话是否属实。”注疏 1
75 那头被国王遣出的象,发出鹤鸣般的叫声后;
它畏缩后退,蹲坐下来,如同承受不住那沉重的负担。注疏 1
76 迦陵伽的婆罗堕若,察知这头象寿命将尽,
急忙对迦陵伽王说:
“大王,请换乘另一头象,这头象寿命将尽。”注疏 1
77 迦陵伽王听了这话,当即换乘另一头象。
国王刚刚换乘,那头象便倒在原地。
那象正如相术师所言。注疏 1
78 羯陵伽王对那位婆罗门这样说道:
你即是正自觉者,是一切知者、一切见者。注疏 1
79 那位婆罗门未予接受,便这样对羯陵伽王说:
大王,我们是相术师,诸佛则是一切知者。注疏 1
80 诸佛是一切知者、一切见者,不依相术而了知。
我们依于传承之力,诸佛则彻知一切。注疏 1
81 以种种乐器演奏,向等正觉作广大供养;
奉上花鬘与涂香,国王便近前而去。注疏 1
82 他汇集了六万辆车的鲜花;
羯陵伽王于无上菩提道场,行大供养。巴利 注疏 1
Rājā kāliṅgo cakkavatti, dhammena pathavimanusāsaṃ ; Agamā bodhisamīpaṃ, nāgena mahānubhāvena. Kāliṅgo bhāradvājo ca, rājānaṃ kāliṅgaṃ samaṇakolaññaṃ; Cakkaṃ vattayato pariggahetvā , pañjalī idamavoca. Paccoroha mahārāja, bhūmibhāgo yathā samaṇuggato ; Idha anadhivarā buddhā, abhisambuddhā virocanti. Padakkhiṇato āvaṭṭā, tiṇalatā asmiṃ bhūmibhāgasmiṃ; Pathaviyā nābhiyaṃ maṇḍo, iti no sutaṃ mante mahārāja . Sāgarapariyantāya, mediniyā sabbabhūtadharaṇiyā; Pathaviyā ayaṃ maṇḍo, orohitvā namo karohi. Ye te bhavanti nāgā ca, abhijātā ca kuñjarā; Ettāvatā padesaṃ te, nāgā neva mupayanti. Abhijāto nāgo kāmaṃ, pesehi kuñjaraṃ dantiṃ; Ettāvatā padeso , sakkā nāgena mupagantuṃ. Taṃ sutvā rājā kāliṅgo, veyyañjanikavaco nisāmetvā; Sampesesi nāgaṃ ñassāma, mayaṃ yathimassidaṃ vacanaṃ. Sampesito ca raññā, nāgo koñcova abhinaditvāna; Paṭisakkitvā nisīdi, garuṃva bhāraṃ asahamāno. Kāliṅgabhāradvājo, nāgaṃ khīṇāyukaṃ viditvāna; Rājānaṃ kāliṅgaṃ, taramāno ajjhabhāsittha; Aññaṃ saṅkama nāgaṃ, nāgo khīṇāyuko mahārāja. Taṃ sutvā kāliṅgo, taramāno saṅkamī nāgaṃ; Saṅkanteva raññe, nāgo tattheva pati bhumyā; Veyyañjanikavaco, yathā tathā ahu nāgo. Kāliṅgo rājā kāliṅgaṃ, brāhmaṇaṃ etadavoca; Tvameva asi sambuddho, sabbaññū sabbadassāvī. Taṃ anadhivāsento kāliṅgaṃ , brāhmaṇo idamavoca; Veyyañjanikā hi mayaṃ, buddhā sabbaññuno mahārāja. Sabbaññū sabbavidū ca, buddhā na lakkhaṇena jānanti; Āgamabalasā hi mayaṃ, buddhā sabbaṃ pajānanti. Mahayitvā sambodhiṃ , nānāturiyehi vajjamānehi; Mālāvilepanaṃ abhiharitvā atha rājā manupāyāsi . Saṭṭhi vāhasahassāni, pupphānaṃ sannipātayi; Pūjesi rājā kāliṅgo, bodhimaṇḍamanuttaranti .
四八〇 阿吉提本生(七)巴利
480. Akittijātakaṃ (7)
83 见阿吉提安住于寂静,众生之主帝释天这样说:
大梵天啊,你独自在酷暑中静坐,是希求什么呢?注疏 1
84 帝释天啊,再生是苦,此身坏灭亦是苦;
迷惘而死是苦,正因如此,我才寂然清静,帝释天。注疏 1
85 你的这番话语,善说恰宜、善妙优美,
迦叶,我赐你一个愿,无论你心中希求什么。注疏 1
86 一切众生之主、帝释啊,若您真要赐我一个愿,
那就是那种让人们得到儿女与妻子,得到财富、粮食等可爱之物,
得到之后却永不满足的贪欲——愿此贪欲不居于我心。注疏 1
87 您这番话,说得真好,合宜且善妙。
迦叶,我赐你一个殊胜的恩惠,你心中渴望的任何事物,都随你所愿。注疏 1
88 一切众生之主宰,帝释啊,若您将那殊胜的恩惠赐予我,
田地、宅院、黄金,以及牛马与奴仆;
凡是因它生起而令人衰败的,愿那过失不居我身。注疏 1
89 您这番话语,善说、得体,又殊胜善妙。
迦叶,我赐你一个恩惠,随你心中所欲求的。
90 最尊贵的帝释天,一切众生之主,请您赐我此殊胜恩惠。
不应见愚者,不应闻愚者,不应与愚者共住。
不应与愚者交谈闲话,不应行此事,亦不应乐于此。注疏 1
91 愚人做了什么冒犯你的事?迦叶,请说出缘由。
迦叶,你为何不愿见到愚人?注疏 1
92 愚人招致不幸,偏要去做那不合宜的事;
其人性刚难调,纵被正言劝诫,亦起瞋怒;
他全然不知律仪,不与他相见,方为善。注疏 1
93 你这番话,说得真是善妙,恰如其分,言辞优美,
迦叶,我赐你一个恩惠,凡你心中所欲,尽可求取。
94 帝释天,一切众生之主,若您赐我此恩惠,
愿我得见智者,得闻智者,得与智者共住。
让我与智者交谈、对话,践行此事,且深心爱乐。注疏 1
95 迦叶,智者对你做了何事?请道出其中缘由。
迦叶,你因何渴望得见这位智者?注疏 1
96 智者以正道引导人,不将他人强置于不适任之位;
善于领受教导者日益增上,如法受教则不起嗔心;
他深明律仪,与这样的人相聚,实为殊胜。注疏 1
97 你这番话语,说得好,说得恰如其分、善妙具足。
迦叶,凡你心中所欲,我都赐予你。
98 帝释,一切众生之主,你若赐我此愿,
夜尽时分,直至日出之际,
愿天食现前,亦愿持戒的乞者出现。注疏 1
99 愿我布施时,所施之物不竭尽;布施之后,我不生懊悔。
布施时,愿我心充满净信。帝释,这就是我所求的愿。注疏 1
100 您所说这番话语,善巧优美,甚为得当。
迦叶,凡是你心中所欲求的,我都愿以此殊胜之礼相赠。巴利 注疏 1
Akittiṃ disvā sammantaṃ, sakko bhūtapatī bravi; Kiṃ patthayaṃ mahābrahme, eko sammasi ghammani. Dukkho punabbhavo sakka, sarīrassa ca bhedanaṃ; Sammohamaraṇaṃ dukkhaṃ, tasmā sammāmi vāsava. Etasmiṃ te sulapite, patirūpe subhāsite; Varaṃ kassapa te dammi, yaṃ kiñci manasicchasi. Varaṃ ce me ado sakka, sabbabhūtānamissara; Yena putte ca dāre ca, dhanadhaññaṃ piyāni ca; Laddhā narā na tappanti, so lobho na mayī vase. Etasmiṃ te sulapite, patirūpe subhāsite; Varaṃ kassapa te dammi, yaṃ kiñci manasicchasi. Varaṃ ce me ado sakka, sabbabhūtānamissara; Khettaṃ vatthuṃ hiraññañca, gavassaṃ dāsaporisaṃ; Yena jātena jīyanti, so doso na mayī vase. Etasmiṃ te sulapite, patirūpe subhāsite; Varaṃ kassapa te dammi, yaṃ kiñci manasicchasi. Varaṃ ce me ado sakka, sabbabhūtānamissara; Bālaṃ na passe na suṇe, na ca bālena saṃvase; Bālenallāpa sallāpaṃ, na kare na ca rocaye. Kiṃ nu te akaraṃ bālo, vada kassapa kāraṇaṃ; Kena kassapa bālassa, dassanaṃ nābhikaṅkhasi. Anayaṃ nayati dummedho, adhurāyaṃ niyuñjati; Dunnayo seyyaso hoti, sammā vutto pakuppati; Vinayaṃ so na jānāti, sādhu tassa adassanaṃ. Etasmiṃ te sulapite, patirūpe subhāsite; Varaṃ kassapa te dammi, yaṃ kiñci manasicchasi. Varaṃ ce me ado sakka, sabbabhūtānamissara; Dhīraṃ passe suṇe dhīraṃ, dhīrena saha saṃvase; Dhīrenallāpasallāpaṃ, taṃ kare tañca rocaye. Kiṃ nu te akaraṃ dhīro, vada kassapa kāraṇaṃ; Kena kassapa dhīrassa, dassanaṃ abhikaṅkhasi. Nayaṃ nayati medhāvī, adhurāyaṃ na yuñjati; Sunayo seyyaso hoti, sammā vutto na kuppati; Vinayaṃ so pajānāti, sādhu tena samāgamo. Etasmiṃ te sulapite, patirūpe subhāsite; Varaṃ kassapa te dammi, yaṃ kiñci manasicchasi. Varaṃ ce me ado sakka, sabbabhūtānamissara; Tato ratyā vivasāne , sūriyuggamanaṃ pati; Dibbā bhakkhā pātubhaveyyuṃ, sīlavanto ca yācakā. Dadato me na khīyetha, datvā nānutapeyyahaṃ; Dadaṃ cittaṃ pasādeyyaṃ, etaṃ sakka varaṃ vare. Etasmiṃ te sulapite, patirūpe subhāsite; Varaṃ kassapa te dammi, yaṃ kiñci manasicchasi.
6. 那丹达哈品巴利
6. Nataṃdaḷhavaggo
101 帝释,一切众生之主,若你赐予我这个心愿:
愿你从此不再靠近我,帝释,这就是我所求的愿望。注疏 1
102 以众多苦行的修持,诸多男子与女人,
都渴望一睹您的圣容,为何您却畏惧见我?注疏 1
103 像您这般具足天神容貌、一切所愿皆得圆满者——
见到你这般的人,苦行便会退失;这便是我对与你相见所生的畏惧。巴利 注疏 1
Varaṃ ce me ado sakka, sabbabhūtānamissara; Na maṃ puna upeyyāsi, etaṃ sakka varaṃ vare. Bahūhi vatacariyāhi , narā ca atha nāriyo; Dassanaṃ abhikaṅkhanti, kiṃ nu me dassane bhayaṃ. Taṃ tādisaṃ devavaṇṇaṃ , sabbakāmasamiddhinaṃ; Disvā tapo pamajjeyya , etaṃ te dassane bhayanti.
第481则 酪粥本生 (8)巴利
481. Takkāriyajātakaṃ (8)
104 正是我这个愚人,身在蛙群却唤来蛇,口出不善之语。
酪粥女啊,我跌落这深坑。的确,言语过多实非善事。注疏 1
105 多言之人,将遭束缚、杀戮,以及忧愁与悲泣。
老师啊,你落入这坑中,却只是责备自己。注疏 1
106 我何必去问敦提拉?它只会让兄弟变成乌鸦。
我赤身裸体,连成套的衣服也输掉了,这样的事本来也司空见惯。注疏 1
107 燕雀本不参战,却飞入争斗的山羊之间;
它在那里被山羊头撞伤,这样的事也是屡见不鲜。注疏 1
108 四个人拿起书卷,同时护持着一个人;
他们全都头破血流,倒在那里。这样的事,也是司空见惯。注疏 1
109 犹如被绑在竹丛中的母羊,俯首时触到刀刃;
它的喉咙便被割断。这样的事,也是司空见惯。注疏 1
110 这些并非天神,亦非乾闼婆之子,这些是鹿,是为满足我的需要而被送来的;
一只在晚食时煮,另一只在次日晨食时煮。”注疏 1
111 纵有百千恶语,也及不上善语一分一毫的价值;
说恶语会招致烦恼,诸位紧那罗,因此沉默并非愚痴。注疏 1
112 她既说了这样的话,便释放了她,带她到雪山去吧;
并将此人交给御厨房,让他们一早就把他煮了作晨食。注疏 1
113 牲畜以雨神为依怙,众人以牲畜为依怙。
大王,您是庇护者,我则是妻子的庇护者。
了知二者之一,便得脱身,前往山林。注疏 1
114 大王,切莫全然回避指责,也当与各类人等相交共处。
一个人因何受到称赞,另一个人便因何遭到指责。注疏 1
115 整个世界被心牵引,被心过分牵引;整个世界有心,我安住于此心之中。
一切众生各怀其心,在此世间,谁能不为心所牵动?注疏 1
116 紧那罗与妻子原本默然无语,如今因怖畏才说出话来。
如今他已获释,快乐无病,言语在人中竟有这般效力!巴利 注疏 1
Ahameva dubbhāsitaṃ bhāsi bālo, bhekovaraññe ahimavhāyamāno ; Takkāriye sobbhamimaṃ patāmi, na kireva sādhu ativelabhāṇī . Pappoti macco ativelabhāṇī, bandhaṃ vadhaṃ sokapariddavañca; Attānameva garahāsi ettha, ācera yaṃ taṃ nikhaṇanti sobbhe. Kimevahaṃ tuṇḍilamanupucchiṃ, kareyya saṃ bhātaraṃ kāḷikāyaṃ ; Naggovahaṃ vatthayugañca jīno, ayampi attho bahutādisova. Yo yujjhamānānamayujjhamāno , meṇḍantaraṃ accupatī kuliṅgo; So piṃsito meṇḍasirehi tattha, ayampi attho bahutādisova. Caturo janā potthakamaggahesuṃ, ekañca posaṃ anurakkhamānā; Sabbeva te bhinnasirā sayiṃsu, ayampi attho bahutādisova. Ajā yathā veḷugumbasmiṃ baddhā , avakkhipantī asimajjhagacchi; Teneva tassā galakāvakantaṃ , ayampi attho bahutādisova. Ime na devā na gandhabbaputtā, migā ime atthavasaṃ gatā me ; Ekañca naṃ sāyamāse pacantu, ekaṃ punappātarāse pacantu. Sataṃ sahassāni dubhāsitāni, kalampi nāgghanti subhāsitassa; Dubbhāsitaṃ saṅkamāno kileso , tasmā tuṇhī kimpurisā na bālyā. Yā mesā byāhāsi pamuñcathetaṃ, giriñca naṃ himavantaṃ nayantu; Imañca kho dentu mahānasāya, pātova naṃ pātarāse pacantu. Pajjunnanāthā pasavo, pasunāthā ayaṃ pajā; Tvaṃ nāthosi mahārāja, nāthohaṃ bhariyāya me ; Dvinnamaññataraṃ ñatvā, mutto gaccheyya pabbataṃ. Na ve nindā suparivajjayetha , nānā janā sevitabbā janinda; Yeneva eko labhate pasaṃsaṃ, teneva añño labhate ninditāraṃ. Sabbo loko paricitto aticitto , sabbo loko cittavā samhi citte; Paccekacittā puthu sabbasattā, kassīdha cittassa vase na vatte. Tuṇhī ahū kimpuriso sabhariyo , yo dāni byāhāsi bhayassa bhīto; So dāni mutto sukhito arogo, vācākirevattavatī narānanti.
四八二、鲁鲁鹿王本生(九)巴利
482. Rurumigarājajātakaṃ (9)
117 我将赐予他极胜的村落,与盛装严饰的众女子;
谁能告诉我那只鹿?那正是众鹿之中的最胜之鹿。注疏 1
118 请赐我最好的村庄与盛装打扮的女子。
我会告诉你那只鹿——那鹿群中最上等的鹿。注疏 1
119 林中的芒果树与娑罗树,正繁花盛开,
地上覆满胭脂虫,鹿便立在彼处。注疏 1
120 他拉满弓,搭上箭,走上前来。
鹿远远望见国王,便从远处开口说话。注疏 1
121 “请稍等,大王,莫要射我,车乘中的雄主。”
“是谁告诉你:‘那只鹿就在那里’?”注疏 1
122 “那造恶之人,正远远地站着。”
“正是此人告诉我:‘那鹿就在此处。’”注疏 1
123 人们确实这样说:在这世间,有某些人……
一块漂流之木,也远胜过那一种人。注疏 1
124 鲁鲁啊,你为何责怪那些走兽,又何责飞鸟,乃至人类?
一听到那人说话的声音,一种不寻常的恐惧便攫住了我。注疏 1
125 我把他从湍流中、从被急流冲走的险境里救了上来;
由此因缘,恐惧降临我身。大王,与不善者交往,确实是苦。注疏 1
126 对这仅有四翼、心脏被刺穿的小鸟,我便在它心中放下自己这已被刺穿的生命;
我要杀死你,你这背弃朋友、作恶多端之人,犯下如此恶行竟不自知。注疏 1
127 人主啊,无论对智者还是愚人,善者从不赞叹杀戮。
让这本性邪恶之人回家去吧,他遗失了什么,便给了他便是。
而我,则是随顺你心意的人。注疏 1
128 噜噜鹿实为诸贤者中之一位,他虽遭人欺骗,却不加害于人;
让那行恶之人径自回家吧,他丢失的东西,我也可以给他;
我也许你随意出行,你自可离去。注疏 1
129 豺狼的叫声容易辨认,鸟类的啼鸣也易分辨;
大王,而人的言语,却比这些更难以分辨。注疏 1
130 即便有人以为某人是亲戚、是朋友,或是同伴,
先前以善待之,后来却成了敌人。注疏 1
131 乡村的人们聚集,城里的人们也聚集;
鹿群正在啃食庄稼,恳请大王加以制止。注疏 1
132 纵使村落荒废,邦国沦亡;
我既已施与无畏之礼,便决不会背弃露露鹿。注疏 1
133 纵使我的村落消失,国土灭亡,
我也绝不会向鹿王许下诺言后,再作妄语。巴利 注疏 1
Tassa gāmavaraṃ dammi, nāriyo ca alaṅkatā; Yo metaṃ migamakkhāti , migānaṃ migamuttamaṃ. Mayhaṃ gāmavaraṃ dehi, nāriyo ca alaṅkatā; Ahaṃ te migamakkhissaṃ, migānaṃ migamuttamaṃ. Etasmiṃ vanasaṇḍasmiṃ, ambā sālā ca pupphitā; Indagopakasañchannā , ettheso tiṭṭhate migo. Dhanuṃ advejjhaṃ katvāna, usuṃ sannayhupāgami ; Migo ca disvā rājānaṃ, dūrato ajjhabhāsatha. Āgamehi mahārāja, mā maṃ vijjhi rathesabha; Ko nu te idamakkhāsi, ettheso tiṭṭhate migo. Esa pāpacaro poso, samma tiṭṭhati ārakā; Soyaṃ me idamakkhāsi, ettheso tiṭṭhate migo. Saccaṃ kireva māhaṃsu, narā ekacciyā idha; Kaṭṭhaṃ niplavitaṃ seyyo, na tvevekacci yo naro. Kiṃ nu ruru garahasi migānaṃ, kiṃ pakkhīnaṃ kiṃ pana mānusānaṃ; Bhayañhi maṃ vindatinapparūpaṃ, sutvāna taṃ mānusiṃ bhāsamānaṃ. Yamuddhariṃ vāhane vuyhamānaṃ, mahodake salile sīghasote; Tatonidānaṃ bhayamāgataṃ mama, dukkho have rāja asabbhi saṅgamo. Sohaṃ catuppattamimaṃ vihaṅgamaṃ, tanucchidaṃ hadaye ossajāmi; Hanāmi taṃ mittadubbhiṃ akiccakāriṃ , yo tādisaṃ kammakataṃ na jāne. Dhīrassa bālassa have janinda, santo vadhaṃ nappasaṃsanti jātu; Kāmaṃ gharaṃ gacchatu pāpadhammo, yañcassa bhaṭṭhaṃ tadetassa dehi; Ahañca te kāmakaro bhavāmi. Addhā ruru aññataro sataṃ so , yo dubbhato mānusassa na dubbhi; Kāmaṃ gharaṃ gacchatu pāpadhammo, yañcassa bhaṭṭhaṃ tadetassa dammi; Ahañca te kāmacāraṃ dadāmi. Suvijānaṃ siṅgālānaṃ, sakuṇānañcavassitaṃ; Manussavassitaṃ rāja, dubbijānataraṃ tato. Api ce maññatī poso, ñāti mitto sakhāti vā; Yo pubbe sumano hutvā, pacchā sampajjate diso. Samāgatā jānapadā, negamā ca samāgatā; Migā sassāni khādanti, taṃ devo paṭisedhatu. Kāmaṃ janapado māsi, raṭṭhañcāpi vinassatu; Na tvevāhaṃ ruruṃ dubbhe, datvā abhayadakkhiṇaṃ. Mā me janapado āsi , raṭṭhañcāpi vinassatu; Na tvevāhaṃ migarājassa, varaṃ datvā musā bhaṇeti.
萨拉巴鹿本生(第四八三则)巴利
483. Sarabhamigajātakaṃ (10)
134 人应当怀抱希望,智者不会厌倦退缩;
我亲见自己,正如所愿,成为那样。注疏 1
135 人应心怀希望,智者不会厌倦退转;
我看见自己,已从水中被救至岸上。注疏 1
136 人应当精进努力,智者不会倦怠退缩;
我亲见自身,恰如所愿,已然成就。注疏 1
137 人当奋发努力,智者不应厌倦退缩。
我亲见自身,已从水中被救拔至岸上。注疏 1
138 纵使为痛苦所逼,有智之人也绝不放弃对安乐将至的希冀;
诸多触受,或损或益,不期而至,降临于人。注疏 1
139 未及思量之事,却得发生;所思量之事,反归消散。
财富,不论对女人还是男人,都绝非仅凭想象便能获得。注疏 1
140 你曾在深山险谷中,追随过那只沙罗婆兽。
你依着那颗毫不畏缩的心,活出了勇猛的气概。注疏 1
141 那沙罗婆兽用石头搭好踏脚,将你从深陷的险境中救拔出来。
它把陷于苦迫、濒临死亡之人解救了出来——你说的正是那只心无怯懦的兽。注疏 1
142 当时你是在场亲历,还是有人将此事告知于你?
你是揭开一切覆盖、遍见一切者,婆罗门,你的智慧如此令人敬畏吗?注疏 1
143 那时,我既不在场,也无任何人告知我此事。
人主啊,那时智者们阐明了善说偈颂的意义。注疏 1
144 你已手持那摧破他人斗志的盾牌,箭在弓上,为何还犹豫不决?
速速射出此箭,即刻射杀那头沙罗婆鹿,因为这是国王的食物,智慧最胜者啊。注疏 1
145 的确,我也知晓此事,婆罗门,鹿是刹帝利的食物。
我感念往昔所受的恩惠,因此不杀这只沙罗婆鹿。注疏 1
146 大王啊,那不是鹿,那是阿修罗,是方向之主。
人主啊,杀了它,愿你成为不死者之主。注疏 1
147 王啊,你若心中踌躇、难以决断——是否该杀这头沙罗婆鹿,你的同伴——
人中英杰、最胜者啊,你将携同妻儿,走向阎魔的婆提罗尼河。注疏 1
148 即便是我,与所有乡民,连同儿女、妻子,还有这些同伴——
我们前往阎魔的婆提罗尼河吧,但绝不可杀害那赐我生命者。注疏 1
149 在可怖的荒野中,这只鹿是我这身陷困境者唯一的救护者;
忆念起他往昔那般的恩德,大梵天啊,我明知此事,怎能杀害他?注疏 1
150 愿你随顺善友,长寿久住,以法的功德治理此国;
众女眷围绕承事,愿你于国中欢喜自在,犹如三十三天中的帝释天。注疏 1
151 无有嗔恨,心常明净喜悦,对一切来客皆能乐于布施;
布施并受用之后,随力而行,你便不受指责,前往天界吧。巴利 注疏 1
Āsīsetheva puriso, na nibbindeyya paṇḍito; Passāmi vohaṃ attānaṃ, yathā icchiṃ tathā ahu. Āsīsetheva puriso, na nibbindeyya paṇḍito; Passāmi vohaṃ attānaṃ, udakā thalamubbhataṃ. Vāyametheva puriso, na nibbindeyya paṇḍito; Passāmi vohaṃ attānaṃ, yathā icchiṃ tathā ahu. Vāyametheva puriso, na nibbindeyya paṇḍito; Passāmi vohaṃ attānaṃ, udakā thalamubbhataṃ. Dukkhūpanītopi naro sapañño, āsaṃ na chindeyya sukhāgamāya; Bahū hi phassā ahitā hitā ca, avitakkitā maccamupabbajanti . Acintitampi bhavati, cintitampi vinassati; Na hi cintāmayā bhogā, itthiyā purisassa vā. Sarabhaṃ giriduggasmiṃ, yaṃ tvaṃ anusarī pure; Alīnacittassa tuvaṃ, vikkantamanujīvasi . Yo taṃ viduggā narakā samuddhari, silāya yoggaṃ sarabho karitvā; Dukkhūpanītaṃ maccumukhā pamocayi, alīnacittaṃ taṃ migaṃ vadesi. Kiṃ tvaṃ nu tattheva tadā ahosi, udāhu te koci naṃ etadakkhā; Vivaṭṭacchaddo nusi sabbadassī, ñāṇaṃ nu te brāhmaṇa bhiṃsarūpaṃ. Na cevahaṃ tattha tadā ahosiṃ, na cāpi me koci naṃ etadakkhā; Gāthāpadānañca subhāsitānaṃ, atthaṃ tadānenti janinda dhīrā. Ādāya pattiṃ paraviriyaghātiṃ, cāpe saraṃ kiṃ vicikicchase tuvaṃ; Nunno saro sarabhaṃ hantu khippaṃ, annañhi etaṃ varapañña rañño. Addhā pajānāmi ahampi etaṃ, annaṃ migo brāhmaṇa khattiyassa; Pubbe katañca apacāyamāno, tasmā migaṃ sarabhaṃ no hanāmi. Neso migo mahārāja, asureso disampati; Etaṃ hantvā manussinda, bhavassu amarādhipo. Sace ca rājā vicikicchase tuvaṃ, hantuṃ migaṃ sarabhaṃ sahāyakaṃ ; Saputtadāro naravīraseṭṭha , gantvā tuvaṃ vetaraṇiṃ yamassa. Kāmaṃ ahaṃ jānapadā ca sabbe, puttā ca dārā ca sahāyasaṅghā; Gacchemu taṃ vetaraṇiṃ yamassa, na tveva hañño mama pāṇado yo . Ayaṃ migo kicchagatassa mayhaṃ, ekassa kattā vivanasmi ghore; Taṃ tādisaṃ pubbakiccaṃ saranto, jānaṃ mahābrahme kathaṃ haneyyaṃ. Mittābhirādhī cirameva jīva, rajjaṃ imaṃ dhammaguṇe pasāsa; Nārīgaṇehi paricāriyanto, modassu raṭṭhe tidiveva vāsavo. Akkodhano niccapasannacitto, sabbātithī yācayogo bhavitvā ; Datvā ca bhutvā ca yathānubhāvaṃ, anindito saggamupehi ṭhānanti.
殊胜芒果、斧头与天鹅王,继有林中使者为第五;
次菩提、阿吉帝、闻行者,复有鹿与最末之沙罗婆。巴利
Varaamba kuṭhāri sahaṃsavaro, atharaññasmiṃ dūtakapañcamako; Atha bodhi akitti sutakkarinā, atha rurumigenaparo sarabhoti.
14. 杂集巴利
14. Pakiṇṇakanipāto
484. 稻田本生(一)巴利
484. Sālikedārajātakaṃ (1)
1 稻田成熟,众鸟啄食,拘私耶啊;
婆罗门,我如实相告,我无法阻拦它们。注疏 1
2 其中有一只鸟,是它们之中最美的一只;
它随心所欲地饱食稻谷后,便用喙叼着飞走了。注疏 1
3 布下牢固的套索,好让那只飞鸟被擒住;
将它活捉之后,带到我面前来。注疏 1
4 这些飞鸟,吃饱饮足,便扬长飞去。
我孤身被套索缚住,究竟曾造下何等恶业?注疏 1
5 他人的肚腹想来应是平常,鹦鹉啊,你的肚腹却过分胀大;
你随心所欲饱食了稻谷,又以喙衔着离去。注疏 1
6 莫非你把粮仓都装满了?鹦鹉啊,我与你究竟有何仇怨?
朋友,既已问我,你当如实相告:你把稻谷藏到哪里去了?注疏 1
7 “我与你并无仇怨,我也并无谷仓;”
我偿还了旧债,又背负新债,来到了拘塔辛巴利。
我也将宝藏埋藏在那里,拘私耶,你当如此了知。注疏 1
8 你的债务布施是怎样的?你的债务解脱又是怎样的?
请说明埋藏宝藏之事,你便能从束缚中解脱。注疏 1
9 拘私耶啊,我幼小、翅膀未生的儿子们,
他们被养大后,将会赡养我,因此我给予他们这笔债。注疏 1
10 我的父母已年迈,衰老不复青春;
我以喙为他们衔来食物,偿还那往昔的旧债。注疏 1
11 那里还有其余的鸟儿,翅折羽残,羸弱不堪;
我为求福德故施与他们,智者称此为真正的宝藏。注疏 1
12 我如此偿还负债,也如此解脱债务;
我宣说此宝藏,帝释天,你当如是了知。注疏 1
13 这只鸟真是贤善,是至为正直具法之鸟;
可在一些人身上,却找不到这样的法。
14 你便与所有亲属一起,尽情享用这粳米吧;
愿我们还能再次相见——见到你,鹦鹉啊,确是我的欢喜与安乐之所在。注疏 1
15 在你的草庐中,我们曾受过饮食,拘稀亚啊,夜晚也曾在你身边度过。
在那些已放下棍棒者中间,你应行布施;衰老的父母,你应去赡养。注疏 1
16 今日我实得吉祥,得见此最殊胜的再生者;
听闻鹦鹉的善说后,我将广修诸功德。注疏 1
17 拘希耶心生欢喜,欣然踊跃,备办饮食之后;
以净信之心,用饮食供养沙门与婆罗门。巴利 注疏 1
Sampannaṃ sālikedāraṃ, suvā bhuñjanti kosiya; Paṭivedemi te brahme, na ne vāretumussahe. Eko ca tattha sakuṇo, yo nesaṃ sabbasundaro; Bhutvā sāliṃ yathākāmaṃ, tuṇḍenādāya gacchati. Oḍḍentu vāḷapāsāni, yathā vajjhetha so dijo; Jīvañca naṃ gahetvāna, ānayehi mamantike. Ete bhutvā pivitvā ca , pakkamanti vihaṅgamā; Eko baddhosmi pāsena, kiṃ pāpaṃ pakataṃ mayā. Udaraṃ nūna aññesaṃ, suva accodaraṃ tava; Bhutvā sāliṃ yathākāmaṃ, tuṇḍenādāya gacchasi. Koṭṭhaṃ nu tattha pūresi, suva veraṃ nu te mayā; Puṭṭho me samma akkhāhi, kuhiṃ sāliṃ nidāhasi . Na me veraṃ tayā saddhiṃ, koṭṭho mayhaṃ na vijjati; Iṇaṃ muñcāmiṇaṃ dammi, sampatto koṭasimbaliṃ; Nidhimpi tattha nidahāmi, evaṃ jānāhi kosiya. Kīdisaṃ te iṇadānaṃ, iṇamokkho ca kīdiso; Nidhinidhānamakkhāhi , atha pāsā pamokkhasi. Ajātapakkhā taruṇā, puttakā mayha kosiya; Te maṃ bhatā bharissanti, tasmā tesaṃ iṇaṃ dade. Mātā pitā ca me vuddhā, jiṇṇakā gatayobbanā; Tesaṃ tuṇḍena hātūna, muñce pubbakataṃ iṇaṃ. Aññepi tattha sakuṇā, khīṇapakkhā sudubbalā; Tesaṃ puññatthiko dammi, taṃ nidhiṃ āhu paṇḍitā. Īdisaṃ me iṇadānaṃ, iṇamokkho ca īdiso; Nidhinidhānamakkhāmi , evaṃ jānāhi kosiya. Bhaddako vatayaṃ pakkhī, dijo paramadhammiko; Ekaccesu manussesu, ayaṃ dhammo na vijjati. Bhuñja sāliṃ yathākāmaṃ, saha sabbehi ñātibhi; Punāpi suva passemu, piyaṃ me tava dassanaṃ. Bhuttañca pītañca tavassamamhi , rattiñca no kosiya te sakāse; Nikkhittadaṇḍesu dadāhi dānaṃ, jiṇṇe ca mātāpitaro bharassu. Lakkhī vata me udapādi ajja, yo addasāsiṃ pavaraṃ dijānaṃ; Suvassa sutvāna subhāsitāni, kāhāmi puññāni anappakāni. So kosiyo attamano udaggo, annañca pānañcabhisaṅkharitvā ; Annena pānena pasannacitto, santappayi samaṇabrāhmaṇe cāti.
第485则《月亮紧那丽本生》(2)巴利
485. Candakinnarījātakaṃ (2)
18 当月亮为罗睺所吞蚀时,我想这生命正被催迫而去。
今日我必舍离性命,我的气息将随月而灭。注疏 1
19 我的心沉没于苦,炽然烧燃,我正被焚灼殆尽;
你如月般的忧伤,此苦非任何其他痛苦所能比拟。注疏 1
20 我如同野草枯萎,如同树林凋零,如同河水枯竭,渐渐干涸。
你因愤懑而悲伤的苦,非其他痛苦所能及。注疏 1
21 犹如雨水汇入湖中,我的泪水这般流淌;
你为月童哀泣,此悲非余悲所及。注疏 1
22 王子,你实为恶者,竟对我这可怜女子所渴求的丈夫……
你在这林中将他射穿,他被箭所伤,倒卧在地。注疏 1
23 王子,愿我心头这份悲痛,转落到你母亲身上罢;
当我凝望着这紧那罗,他正是令我心中悲痛的人。注疏 1
24 王子啊,愿这份我心里的痛苦,转落在你的妻子身上。
就是当我仰望紧那罗时,令我心头痛苦的那一位。注疏 1
25 愿你的母亲,王子啊,既见不到儿子,也见不到丈夫。
他因我一己贪欲,杀害了那无辜的紧那罗。注疏 1
26 王子,愿你的妻子不曾见到儿子,也不曾见到丈夫。
他杀了那无害的紧那罗,只因为我的欲爱。注疏 1
27 月童,你眸如林荫深幽,莫哭泣,莫悲伤。
你将成为我的妻子,在王宫中受诸宫女尊敬。注疏 1
28 王子,我宁可死去,也决不做你的妻子。
那个杀害了无辜紧那罗的人,正是为了贪求我。注疏 1
29 胆怯惜命的紧那罗女啊,回到雪山去吧!
那里有香树叶与零陵香为食,其余的野兽将在那里自在欢喜。注疏 1
30 那些山峦,那些峡谷,那些山洞,都依然如故。
就在那里,我见不到他,半人半兽者啊,我又能向谁诉说?注疏 1
31 落叶铺就之处,令人愉悦,却常有猛兽出没。
就在那里,我见不到他,半人半兽者啊,我又能向谁诉说?注疏 1
32 繁花铺满之处,令人愉悦,却常有猛兽出没。
就在那里,我见不到他,半人半兽者啊,我又能向谁诉说?注疏 1
33 清溪流过山林,水面缀满花朵。
就在那里,我见不到他,我又如何能向你述说?注疏 1
34 雪山的山峰,蔚蓝悦目,美不胜收;
就在那里,我见不到他,我又如何能向你述说?注疏 1
35 雪山的山峰,那金黄色的,真是美不胜收;
就在那里,我未能见到他,我该如何向你诉说?注疏 1
36 雪山的山峰,那赤铜色的,真是美不胜收;
就在那里不见他的踪影,半人半兽者,我该如何是好?注疏 1
37 雪山的群峰巍峨高耸,蔚为壮观
就在那里不见他的踪影,半人半兽者,我该如何是好?注疏 1
38 雪山的群峰洁白耀眼,蔚为壮观
就在那里不见他的踪影,半人半兽者,我该如何是好?注疏 1
39 雪山的群峰绚烂多彩,蔚为壮观
就在那里我看不见他了,奇异者啊,我还能说些什么?注疏 1
40 夜叉众所依止的香山,遍布着各种草药;
就在那里我看不见他了,奇异者啊,我还能说些什么?注疏 1
41 紧那罗众所依止的香山,遍布着各种草药;
就在那里我看不见他了,奇异者啊,我还能说些什么?注疏 1
42 圣洁的梵行者,我礼敬您,是您令我这可怜人如愿以偿,得到了称心的丈夫;
以不死之水灌顶,我与至爱者重逢。注疏 1
43 如今我们漫游在山林与河川之间,河面缀满了飘落的花朵。
河水披着各色树木的衣裳,彼此温言相语。巴利 注疏 1
Upanīyatidaṃ maññe, cande lohitamaddane; Ajja jahāmi jīvitaṃ, pāṇā me cande nirujjhanti. Osīdi me dukkhaṃ hadayaṃ, me ḍayhate nitammāmi; Tava candiyā socantiyā, na naṃ aññehi sokehi. Tiṇamiva vanamiva milāyāmi , nadī aparipuṇṇāva sussāmi; Tava candiyā socantiyā, na naṃ aññehi sokehi. Vassamiva sare pāde , imāni assūni vattare mayhaṃ; Tava candiyā socantiyā, na naṃ aññehi sokehi. Pāpo khosi rājaputta, yo me icchitaṃ patiṃ varākiyā; Vijjhasi vanamūlasmiṃ, soyaṃ viddho chamā seti. Imaṃ mayhaṃ hadayasokaṃ, paṭimuñcatu rājaputta tava mātā; Yo mayhaṃ hadayasoko, kimpurisaṃ avekkhamānāya. Imaṃ mayhaṃ hadayasokaṃ, paṭimuñcatu rājaputta tava jāyā; Yo mayhaṃ hadayasoko, kimpurisaṃ avekkhamānāya. Mā ca puttaṃ mā ca patiṃ, addakkhi rājaputta tava mātā; Yo kimpurisaṃ avadhi, adūsakaṃ mayha kāmā hi . Mā ca puttaṃ mā ca patiṃ, addakkhi rājaputta tava jāyā; Yo kimpurisaṃ avadhi, adūsakaṃ mayha kāmā hi. Mā tvaṃ cande rodi, mā soci vanatimiramattakkhi; Mama tvaṃ hehisi bhariyā, rājakule pūjitā nārībhi . Api nūnahaṃ marissaṃ, nāhaṃ rājaputta tava hessaṃ; Yo kimpurisaṃ avadhi, adūsakaṃ mayha kāmā hi. Api bhīruke api jīvitukāmike, kimpurisi gaccha himavantaṃ; Tālīsatagarabhojanā, aññe taṃ migā ramissanti. Te pabbatā tā ca kandarā, tā ca giriguhāyo tatheva tiṭṭhanti ; Tattheva taṃ apassantī, kimpurisa kathaṃ ahaṃ kassaṃ. Te paṇṇasanthatā ramaṇīyā, vāḷamigehi anuciṇṇā; Tattheva taṃ apassantī, kimpurisa kathaṃ ahaṃ kassaṃ. Te pupphasanthatā ramaṇīyā, vāḷamigehi anuciṇṇā; Tattheva taṃ apassantī, kimpurisa kathaṃ ahaṃ kassaṃ. Acchā savanti girivana nadiyo, kusumābhikiṇṇasotāyo; Tattheva taṃ apassantī, kimpurisa kathaṃ ahaṃ kassaṃ. Nīlāni himavato pabbatassa, kūṭāni dassanīyāni ; Tattheva taṃ apassantī, kimpurisa kathaṃ ahaṃ kassaṃ . Pītāni himavato pabbatassa, kūṭāni dassanīyāni; Tattheva taṃ apassantī, kimpurisa kathaṃ ahaṃ kassaṃ. Tambāni himavato pabbatassa, kūṭāni dassanīyāni; Tattheva taṃ apassantī, kimpurisa kathaṃ ahaṃ kassaṃ. Tuṅgāni himavato pabbatassa, kūṭāni dassanīyāni; Tattheva taṃ apassantī, kimpurisa kathaṃ ahaṃ kassaṃ. Setāni himavato pabbatassa, kūṭāni dassanīyāni; Tattheva taṃ apassantī, kimpurisa kathaṃ ahaṃ kassaṃ. Citrāni himavato pabbatassa, kūṭāni dassanīyāni; Tattheva taṃ apassantī, kimpurisa kathaṃ ahaṃ kassaṃ. Yakkhagaṇasevite gandhamādane, osadhebhi sañchanne; Tattheva taṃ apassantī, kimpurisa kathaṃ ahaṃ kassaṃ. Kimpurisasevite gandhamādane, osadhebhi sañchanne; Tattheva taṃ apassantī, kimpurisa kathaṃ ahaṃ kassaṃ. Vande te ayirabrahme , yo me icchitaṃ patiṃ varākiyā; Amatena abhisiñci, samāgatāsmi piyatamena. Vicarāma dāni girivana nadiyo, kusumābhikiṇṇasotāyo; Nānādumavasanāyo , piyaṃvadā aññamaññassāti.
486. 大乌库萨本生(三)巴利
486. Mahāukkusajātakaṃ (3)
44 兀鹫们在岛上以藤结巢,人们却一心想将我吃掉。
塞那迦,你来说说朋友与同伴的道理,把这些鸟儿亲属遭遇的祸患告诉它们吧。注疏 1
45 你是鸟类中最殊胜的有翼者,兀鹰王啊,我们来寻求你的庇护。
众生都渴望吃掉我,残忍的兀鹰啊,请你成为我的安乐依靠吧。注疏 1
46 智者为了求取安乐,不论时机合宜与否,都会结交朋友与同伴。
塞那迦,这件事我为你而做,因为圣者本当为圣者履行义务。注疏 1
47 悲悯者应尽的责任,圣者已为你这位圣者而成办。
请你善自保护,莫为火所焚;你活着,我们才能得到孩子。注疏 1
48 我为你筑起防护的屏障,纵使身坏,亦不畏惧。
诚然,有些人会为朋友尽朋友之责,乃至舍弃生命,此是正直者之法。注疏 1
49 这卵生之鸟,成就了一件极为难行之事。
鹗鸟为了幼雏,在未至午夜时便已行动。注疏 1
50 有些人虽因自身的业死去、跌倒,但出于对朋友的悲悯,又重新得以安立。
我的儿子们是我的皈依,我已来到皈依;行于水上者啊,请为我的利益而行吧。注疏 1
51 智者以钱财、谷物,乃至自身,结交朋友与同伴;
塞纳迦啊,我为你做这件事,因为圣者本当为圣者履行义务。注疏 1
52 孩子啊,你不用挂虑,且坐下吧,儿子为父亲做的正是利益之事;
此事由我来为你做,护佑着将军的儿子们;注疏 1
53 确实啊,孩子,这便是善士之法:为子者理当为父亲行利益之事;
但愿将军的儿子们,一见我这高大的身躯,便不再加害于我。注疏 1
54 人们如惊恐的走兽,纷纷投靠那兽中之王、最胜者;
儿子们啊,我命将归去,已踏上那条路。你是我们的王,愿你为我的安乐而住。注疏 1
55 塞那迦啊,我为你做这件事;我来到你这里,是为了除掉那位指路人。
因为有智慧、有能力、具足正知的人,怎会不为守护自己的眷属而努力呢?注疏 1
56 应当结交朋友,结交真诚相待的善友;也应当亲近圣者,这都是为了到达安乐。
犹如披衣挡住飞箭,我们因拥有诸子而喜悦安住。注疏 1
57 因朋友之所为,同伴坚贞不弃;
朝着鸣叫者相和而啼,那轻柔羽毛之音,沁入心田。注疏 1
58 智者得遇良朋善友,便能享有子嗣、牲畜与财富;
我、我的儿子们和我的丈夫,因慈念朋友而得以团聚;注疏 1
59 对于具足善友之人,王者的庄严与勇者的雄毅皆为得益。
他有友、有名、禀赋优越,于此世间,随愿得乐,自在安享。注疏 1
60 朋友乃是应尽之义,纵使贫乏,亦当为之,塞那卡啊;
你看,出于对朋友的哀愍,我们与亲属们和合共聚吧。注疏 1
61 彼鸟若有英勇有力的朋友为伴,
塞那卡啊,他便得安乐,正如我与你现在一般。巴利 注疏 1
Ukkā cilācā bandhanti dīpe , pajā mamaṃ khādituṃ patthayanti; Mittaṃ sahāyañca vadehi senaka, ācikkha ñātibyasanaṃ dijānaṃ. Dijo dijānaṃ pavarosi pakkhima , ukkusarāja saraṇaṃ taṃ upema ; Pajā mamaṃ khādituṃ patthayanti, luddā cilācā bhava me sukhāya. Mittaṃ sahāyañca karonti paṇḍitā, kāle akāle sukhamesamānā ; Karomi te senaka etamatthaṃ, ariyo hi ariyassa karoti kiccaṃ. Yaṃ hoti kiccaṃ anukampakena, ariyassa ariyena kataṃ tayīdaṃ ; Attānurakkhī bhava mā adayhi , lacchāma putte tayi jīvamāne. Taveva rakkhāvaraṇaṃ karonto, sarīrabhedāpi na santasāmi; Karonti heke sakhīnaṃ sakhāro, pāṇaṃ cajantā satamesa dhammo. Sudukkaraṃ kammamakāsi , aṇḍajāyaṃ vihaṅgamo; Atthāya kuraro putte, aḍḍharatte anāgate. Cutāpi heke khalitā sakammunā, mittānukampāya patiṭṭhahanti; Puttā mamaṭṭā gatimāgatosmi, atthaṃ caretho mama vāricara . Dhanena dhaññena ca attanā ca, mittaṃ sahāyañca karonti paṇḍitā; Karomi te senaka etamatthaṃ, ariyo hi ariyassa karoti kiccaṃ. Appossukko tāta tuvaṃ nisīda, putto pitu carati atthacariyaṃ; Ahaṃ carissāmi tavetamatthaṃ, senassa putte paritāyamāno. Addhā hi tāta satamesa dhammo, putto pitu yaṃ care atthacariyaṃ; Appeva maṃ disvāna pavaḍḍhakāyaṃ, senassa puttā na viheṭhayeyyuṃ. Pasū manussā migavīraseṭṭha , bhayaṭṭitā seṭṭhamupabbajanti; Puttā mamaṭṭā gatimāgatosmi, tvaṃ nosi rājā bhava me sukhāya. Karomi te senaka etamatthaṃ, āyāmi te taṃ disataṃ vadhāya; Kathañhi viññū pahu sampajāno, na vāyame attajanassa guttiyā. Mittañca kayirātha suhadayañca , ayirañca kayirātha sukhāgamāya; Nivatthakocova sarebhihantvā, modāma puttehi samaṅgibhūtā. Sakamittassa kammena, sahāyassāpalāyino; Kūjantamupakūjanti , lomasā hadayaṅgamaṃ. Mittaṃ sahāyaṃ adhigamma paṇḍito, so bhuñjatī putta pasuṃ dhanaṃ vā; Ahañca puttā ca patī ca mayhaṃ, mittānukampāya samaṅgibhūtā. Rājavatā sūravatā ca attho, sampannasakhissa bhavanti hete; So mittavā yasavā uggatatto, asmiṃdhaloke modati kāmakāmī. Karaṇīyāni mittāni, daliddenāpi senaka; Passa mittānukampāya, samaggamhā sañātake . Sūrena balavantena, yo mitte kurute dijo; Evaṃ so sukhito hoti, yathāhaṃ tvañca senakāti.
四八七 优陀罗迦本生(四)巴利
487. Uddālakajātakaṃ (4)
62 他们穿着粗硬的兽皮,发髻缠结,牙齿垢秽,形貌丑陋,对着我念念有词,诵着咒语。
那些在人间诸业中专精的人,是否已从此恶道中解脱?注疏 1
63 国王啊,若博学多闻却不依法而行,便会造作种种恶业。注疏 1
64 “纵使通晓千吠陀,若未成就行,也不能因此而从苦中解脱。”
“纵使通晓千吠陀,若未成就行,也不能因此而从苦中解脱。”
在我看来,吠陀并无真舍利益,唯有具足调御的行持,方为真实。注疏 1
65 吠陀并非全无果报,然而具足调御的行持,才是真实。
通晓吠陀可获名声,而调御行持则能证得寂静。注疏 1
66 他即以自身为母、为父、为亲族,唯从自身而生。
尊者,我是优陀罗迦,出身于婆罗门世家。注疏 1
67 尊者,如何方为婆罗门?如何得为全知者?
如何证得般涅槃?怎样才称为安住于法者?注疏 1
68 婆罗门清除了杂草,取来火种,洒水行祭祀,竖立起祭柱;
如此行持的婆罗门是安稳者,人们称他不害于众生、是安立于法的人。注疏 1
69 清净非靠沐浴可得,完全者也并非即是婆罗门。
非凭忍辱,亦非凭柔和,此人即非究竟解脱。注疏 1
70 怎样才可称为婆罗门?怎样才可称为完全者?
怎样是究竟涅槃?怎样的人才称为住法者?注疏 1
71 不执着田地亲属,无我所,无渴求,贪与恶已尽,于有贪爱灭尽者。
拘罗毗耶王这样说:
这样行持的婆罗门,是安稳者;人们称他为安住于法者。注疏 1
72 刹帝利、婆罗门、吠舍、首陀罗,乃至旃陀罗、补羯娑,
他们全都柔和调顺,全都究竟涅槃;
在所有这些清凉之人中,仍有胜劣之别。注疏 1
73 刹帝利、婆罗门、吠舍、首陀罗,乃至旃陀罗、补库萨等;
他们全都柔和、调伏,全皆证入般涅槃;
于一切清凉者之中,无有更胜或更劣者。
74 刹帝利、婆罗门、吠舍,乃至首陀罗、旃陀罗与补库萨,
他们全都柔和调伏,全都证入般涅槃。
75 对于一切已得清凉者,于此更无优越与卑劣可言;
你修习梵行,是带着某个目的吗?这可是博学家族的传统。注疏 1
76 以种种染色布料装点,天宫便显得富丽辉煌。
于他们,即使对衣服影子般的贪欲,亦不生起。注疏 1
77 同样地,在人类之中,当青年们净化自身时,
他们舍离了同类的羁绊,因了悟法而成为善守戒者。巴利 注疏 1
Kharājinā jaṭilā paṅkadantā, dummakkharūpā yeme jappanti mante; Kaccinnu te mānusake payoge, idaṃ vidū parimuttā apāyā. Pāpāni kammāni karetha rāja, bahussuto ce na careyya dhammaṃ; Sahassavedopi na taṃ paṭicca, dukkhā pamucce caraṇaṃ apatvā. Sahassavedopi na taṃ paṭicca, dukkhā pamucce caraṇaṃ apatvā; Maññāmi vedā aphalā bhavanti, sasaṃyamaṃ caraṇameva saccaṃ. Na heva vedā aphalā bhavanti, sasaṃyamaṃ caraṇameva saccaṃ; Kittiñhi pappoti adhicca vede, santiṃ puṇāti caraṇena danto. Bhaccā mātā pitā bandhū, yena jāto sayeva so; Uddālako ahaṃ bhoto , sottiyākulavaṃsako . Kathaṃ bho brāhmaṇo hoti, kathaṃ bhavati kevalī; Kathañca parinibbānaṃ, dhammaṭṭho kinti vuccati. Niraṃkatvā aggimādāya brāhmaṇo, āpo siñcaṃ yajaṃ usseti yūpaṃ; Evaṃkaro brāhmaṇo hoti khemī, dhamme ṭhitaṃ tena amāpayiṃsu. Na suddhi secanenatthi, nāpi kevalī brāhmaṇo; Na khantī nāpi soraccaṃ, nāpi so parinibbuto. Kathaṃ so brāhmaṇo hoti, kathaṃ bhavati kevalī; Kathañca parinibbānaṃ, dhammaṭṭho kinti vuccati. Akhettabandhū amamo nirāso, nillobhapāpo bhavalobhakhīṇo; (Iti rājā korabyo) Evaṃkaro brāhmaṇo hoti khemī, dhamme ṭhitaṃ tena amāpayiṃsu. Khattiyā brāhmaṇā vessā, suddā caṇḍālapukkusā; Sabbeva soratā dantā, sabbeva parinibbutā; Sabbesaṃ sītibhūtānaṃ, atthi seyyotha pāpiyo. Khattiyā brāhmaṇā vessā, suddā caṇḍālapukkusā; Sabbeva soratā dantā, sabbeva parinibbutā; Sabbesaṃ sītibhūtānaṃ, natthi seyyotha pāpiyo. Khattiyā brāhmaṇā vessā, suddā caṇḍālapukkusā; Sabbeva soratā dantā, sabbeva parinibbutā. Sabbesaṃ sītibhūtānaṃ, natthi seyyotha pāpiyo; Panatthaṃ carasi brahmaññaṃ, sottiyākulavaṃsataṃ. Nānārattehi vatthehi, vimānaṃ bhavati chāditaṃ; Na tesaṃ chāyā vatthānaṃ, so rāgo anupajjatha. Evameva manussesu, yadā sujjhanti māṇavā; Te sajātiṃ pamuñcanti , dhammamaññāya subbatāti.
488.莲藕本生(五)巴利
488. Bhisajātakaṃ (5)
78 愿他获得马、牛、银、金,以及称心如意的妻子;
婆罗门啊,愿那个拿了您莲藕的人,妻儿具足。注疏 1
79 愿他佩花环、涂迦尸檀香,愿他子孙满堂;
愿他于诸欲乐中深怀渴盼,婆罗门啊,愿那个食您莲藕者,如此成就。注疏 1
80 愿他耕作获丰收,声名远扬;居家有子,财富具足,诸欲圆满。
愿他不见衰老,安住家中,婆罗门啊,便是那个吃了你莲藕的人。注疏 1
81 愿他成为刹帝利,威能降伏,作王中之王,具大威力,声名远扬;
愿他统御四方大地,安住其上;婆罗门啊,那吃了你的莲藕的人。注疏 1
82 愿那婆罗门未离贪欲,终日耽著于时辰与星宿的运行;
愿那具威德的国王供养他——婆罗门啊,正是那吃了你莲藕的人。注疏 1
83 愿一切世人认定他是通晓一切吠陀的学者,苦行者中的俊杰;
愿各地的人们聚集起来一同礼敬他——婆罗门啊,那位吃了你莲藕的人。注疏 1
84 愿他享有帝释天所赐、具足四支的繁荣殊胜村落;
愿那未离贪染的人走向死亡——婆罗门,正是那个偷吃了你莲藕的人。注疏 1
85 愿他在朋友中间成为领首,在歌舞之中尽兴欢喜;
愿他不从国王那里遭受任何灾祸——婆罗门,就是那个偷吃了你莲藕的人。注疏 1
86 愿那位征服大地的转轮王,立她为千女之最上首;
愿那位吃了你莲藕的女子,婆罗门,成为众贵妇中最胜者;注疏 1
87 当一切仙人聚集之时,她当心无动摇,享用美味;
愿她因所得而骄矜度日,婆罗门,那个吃了你莲藕的女子。注疏 1
88 让他去做大寺院的常住者吧,让他去迦姜伽罗管那些新建的工程吧。
那个吃了你莲藕的人,婆罗门,就让他终日去填补那些透光的缝隙吧。注疏 1
89 让他被六百条套索所绑缚,从那可爱的树林被拖往王城。
让他被刺棒与赶牛棒所捶打,婆罗门,就是那个吃了你莲藕的人。注疏 1
90 让他戴上贱民的花环,双耳被铅钉刺穿,遭棍棒击打,去到蛇的嘴边。
让他夹着钵沿街乞食去吧,婆罗门,就是那个吃了你莲藕的人。注疏 1
91 若有人口口声声说‘这毫无意义,这是毁灭’,就让他去追逐欲乐、享受欲乐吧。
又或者,尊者,任谁对任何事物有所执取,就让他死在自家屋中吧。注疏 1
92 人们游走于世间,四处寻觅,对多数人而言,所寻正是这可爱合意之物。
有情世间中,欲乐可爱、合意,为何圣者们却不称赞欲乐?注疏 1
93 因为于欲乐中,人们遭受杀害与绑缚;于欲乐中,苦与恐惧生起。
放逸于欲乐的众生主宰,因愚痴而造作种种恶业。
(科拉比亚王这样说)注疏 1
94 那些恶法者造下恶业,身坏命终,便堕入地狱。
因见感官欲乐的过患,所以仙人们不赞叹欲乐。注疏 1
95 我试探着,将仙人的藕根取至岸边,置于干地。
清净无恶的仙人们安住于此,梵行者,这些藕根是你的。注疏 1
96 他们既不是伶人,也不是玩伴;既不是你的亲戚,也不是你的朋友。
千眼的天王,你依凭什么,与这些仙人一同游乐?注疏 1
97 您是我的老师,也是我的父亲,梵天啊,这乃是堕落者的依怙;
智慧广大者,请宽恕这一时的过失吧,智者从不会被愤怒所左右。注疏 1
98 那一夜,我们得见众生之主帝释天,正与诸仙人安善共住。
愿在座的所有贤者心生欢喜,那位婆罗门已采来了莲藕。注疏 1
99 我、舍利弗、目犍连与迦叶,
阿那律、富楼那与阿难,当时我们七人为兄弟。注疏 1
100 那时,莲华色比丘尼为姐,久寿多罗宫女为仆;
那时,质多居士为仆,娑多耆罗为夜叉。注疏 1
101 那时,巴利耶为象王,摩度为上首猿王;
那时,伍达夷为帝释天。你们应当这样忆持这本生。巴利 注疏 1
Assaṃ gavaṃ rajataṃ jātarūpaṃ, bhariyañca so idha labhataṃ manāpaṃ; Puttehi dārehi samaṅgi hotu, bhisāni te brāhmaṇa yo ahāsi. Mālañca so kāsikacandanañca, dhāretu puttassa bahū bhavantu; Kāmesu tibbaṃ kurutaṃ apekkhaṃ, bhisāni te brāhmaṇa yo ahāsi. Pahūtadhañño kasimā yasassī, putte gihī dhanimā sabbakāme; Vayaṃ apassaṃ gharamāvasātu, bhisāni te brāhmaṇa yo ahāsi. So khattiyo hotu pasayhakārī, rājābhirājā balavā yasassī; Sa cāturantaṃ mahimāvasātu, bhisāni te brāhmaṇa yo ahāsi. So brāhmaṇo hotu avītarāgo, muhuttanakkhattapathesu yutto; Pūjetu naṃ raṭṭhapatī yasassī, bhisāni te brāhmaṇa yo ahāsi. Ajjhāyakaṃ sabbasamantavedaṃ , tapassīnaṃ maññatu sabbaloko; Pūjentu naṃ jānapadā samecca, bhisāni te brāhmaṇa yo ahāsi. Catussadaṃ gāmavaraṃ samiddhaṃ, dinnañhi so bhuñjatu vāsavena; Avītarāgo maraṇaṃ upetu, bhisāni te brāhmaṇa yo ahāsi. So gāmaṇī hotu sahāyamajjhe, naccehi gītehi pamodamāno; So rājato byasana mālattha kiñci, bhisāni te brāhmaṇa yo ahāsi. Yaṃ ekarājā pathaviṃ vijetvā, itthīsahassāna ṭhapetu aggaṃ; Sīmantinīnaṃ pavarā bhavātu, bhisāni te brāhmaṇa yā ahāsi. Isīnañhi sā sabbasamāgatānaṃ, bhuñjeyya sāduṃ avikampamānā; Carātu lābhena vikatthamānā, bhisāni te brāhmaṇa yā ahāsi. Āvāsiko hotu mahāvihāre, navakammiko hotu gajaṅgalāyaṃ ; Ālokasandhiṃ divasaṃ karotu, bhisāni te brāhmaṇa yo ahāsi. So bajjhatū pāsasatehi chabbhi , rammā vanā niyyatu rājadhāniṃ ; Tuttehi so haññatu pācanehi, bhisāni te brāhmaṇa yo ahāsi. Alakkamālī tipukaṇṇaviddho, laṭṭhīhato sappamukhaṃ upetu; Sakacchabandho visikhaṃ carātu, bhisāni te brāhmaṇa yo ahāsi. Yo ve anaṭṭhaṃva naṭṭhanti cāha, kāmeva so labhataṃ bhuñjatañca ; Agāramajjhe maraṇaṃ upetu, yo vā bhonto saṅkati kañcideva . Yadesamānā vicaranti loke, iṭṭhañca kantañca bahūnametaṃ; Piyaṃ manuññaṃ cidha jīvaloke, kasmā isayo nappasaṃsanti kāme. Kāmesu ve haññare bajjhare ca, kāmesu dukkhañca bhayañca jātaṃ; Kāmesu bhūtādhipatī pamattā, pāpāni kammāni karonti mohā. (Iti rājā korabyo) Te pāpadhammā pasavetva pāpaṃ, kāyassa bhedā nirayaṃ vajanti; Ādīnavaṃ kāmaguṇesu disvā, tasmā isayo nappasaṃsanti kāme. Vīmaṃsamāno isino bhisāni, tīre gahetvāna thale nidhesiṃ; Suddhā apāpā isayo vasanti, etāni te brahmacārī bhisāni. Na te naṭā no pana kīḷaneyyā, na bandhavā no pana te sahāyā; Kismiṃ vupatthambha sahassanetta, isīhi tvaṃ kīḷasi devarāja. Ācariyo mesi pitā ca mayhaṃ, esā patiṭṭhā khalitassa brahme; Ekāparādhaṃ khama bhūripañña, na paṇḍitā kodhabalā bhavanti. Suvāsitaṃ isinaṃ ekarattaṃ, yaṃ vāsavaṃ bhūtapatiddasāma; Sabbeva bhonto sumanā bhavantu, yaṃ brāhmaṇo paccupādī bhisāni. Ahañca sāriputto ca, moggallāno ca kassapo; Anuruddho puṇṇo ānando, tadāsuṃ satta bhātaro. Bhaginī uppalavaṇṇā ca, dāsī khujjuttarā tadā; Citto gahapati dāso, yakkho sātāgiro tadā. Pālileyyo tadā nāgo, madhudo seṭṭhavānaro; Kāḷudāyī tadā sakko, evaṃ dhāretha jātakanti.
489. 善见王本生(6)巴利
489. Surucijātakaṃ (6)
102 我是善见王的王后、正妻,最初被迎娶之人。
整整一万年,他都珍爱着我素若茜。注疏 1
103 婆罗门,我正是那位毗提诃王,米提罗城的统治者。
我全然不忆,曾以身、语或意,
无论在明处,还是在暗处,曾轻慢过素若茜。注疏 1
104 凭此真实语,贤仙,愿我得子;
若我所言虚妄,愿我头颅裂为七瓣。注疏 1
105 我的婆婆便是我的母亲,我的公公便是我的父亲。
婆罗门啊,只要他们尚在人间,他们就是我人生的导师。注疏 1
106 我以不害为乐,依正法而自行。
我恭敬地侍奉他们,日夜不曾懈怠。注疏 1
107 仙人啊,凭此真实语,愿一个儿子为您出生。
若我所言虚妄,就让我的头裂成七瓣。注疏 1
108 婆罗门,一万六千位女子,皆是我的妻子。
于她们之中,我未曾生起嫉妒与愤怒,无论何时皆不曾有。注疏 1
109 我以她们的利益为喜乐,于我而言,没有一个人是可憎厌的。
如同怜惜自己一般,我常悲悯所有同为妻者。注疏 1
110 凭此真实语,仙人啊,愿儿子降生!
若我出言虚妄,愿我头颅裂为七瓣。注疏 1
111 对奴仆、工人与侍从,及其他依我而活者,
我恒以正法相待,常怀喜悦。注疏 1
112 仙人,以此真实语,愿儿子降生!
若我说了妄语,愿我的头裂成七瓣。注疏 1
113 对沙门、婆罗门,及其他乞食者,
我常亲手恭敬供养饮食,未曾懈怠。注疏 1
114 凭此真实之语,仙人啊,愿我得生儿子!
若我所说为虚妄,就让我的头顶裂成七瓣。注疏 1
115 十四日、十五日,以及每半月中的第八日;
在殊胜的布萨日,圆满具足八支;
我受持布萨戒,恒以戒律防护自身。注疏 1
116 以此真实语,仙人啊,愿儿子降生;
若我所说有虚妄,愿我头顶裂为七瓣。注疏 1
117 声名远播的公主啊,所有这些功德,你都具足。
贤善者啊,你所称叹于己的这些品质,在你身上确实都具足。注疏 1
118 他生于刹帝利种姓,种姓圆满,出身尊贵,声名显赫。
你将生下一子,他便是毗提诃族的法王,是他们的王子。注疏 1
119 你身着垢衣,满身尘垢,立于虚空,对我恶语相向。
您所宣说的话语,悦耳称心,深深沁入我心。注疏 1
120 您是从天界而来的天神,还是具大神通的仙人?
您是何人,来到此处?请您告知我您的来历。注疏 1
121 在善法堂集会之时,众天神所礼敬的那位。
我即是帝释天,具千眼者,现已来到你的面前。注疏 1
122 在这人世间,那位行为端正的女子。
具足智慧与戒德,敬婆婆如天,忠贞于丈夫。注疏 1
123 对于这样一位善慧、行止清净的女子,
天人们、人类以及非人,都前来拜见她。注疏 1
124 而您,善女子,因往昔的善行与善业,
今生生于王族,一切欲乐悉皆圆满。注疏 1
125 您的这位公主,于今生与他世皆获胜利;
此生得名望,命终生天界。注疏 1
126 愿须弥陀长久安乐,请你善护自身的法。
我今将往天界去,能见到你,是我所爱乐的。巴利 注疏 1
Mahesī surucino bhariyā, ānītā paṭhamaṃ ahaṃ; Dasa vassasahassāni, yaṃ maṃ surucimānayi. Sāhaṃ brāhmaṇa rājānaṃ, vedehaṃ mithilaggahaṃ; Nābhijānāmi kāyena, vācāya uda cetasā; Suruciṃ atimaññittha , āvi vā yadi vā raho. Etena saccavajjena, putto uppajjataṃ ise; Musā me bhaṇamānāya, muddhā phalatu sattadhā. Bhattu mama sassu mātā, pitā cāpi ca sassuro; Te maṃ brahme vinetāro, yāva aṭṭhaṃsu jīvitaṃ. Sāhaṃ ahiṃsāratinī, kāmasā dhammacārinī ; Sakkaccaṃ te upaṭṭhāsiṃ, rattindivamatanditā. Etena saccavajjena, putto uppajjataṃ ise; Musā me bhaṇamānāya, muddhā phalatu sattadhā. Soḷasitthisahassāni, sahabhariyāni brāhmaṇa; Tāsu issā vā kodho vā, nāhu mayhaṃ kudācanaṃ. Hitena tāsaṃ nandāmi, na ca me kāci appiyā; Attānaṃvānukampāmi, sadā sabbā sapattiyo. Etena saccavajjena, putto uppajjataṃ ise; Musā me bhaṇamānāya, muddhā phalatu sattadhā. Dāse kammakare pesse , ye caññe anujīvino; Pesemi sahadhammena, sadā pamuditindriyā. Etena saccavajjena, putto uppajjataṃ ise; Musā me bhaṇamānāya, muddhā phalatu sattadhā. Samaṇe brāhmaṇe cāpi, aññe cāpi vanibbake; Tappemi annapānena, sadā payatapāṇinī. Etena saccavajjena, putto uppajjataṃ ise; Musā me bhaṇamānāya, muddhā phalatu sattadhā. Cātuddasiṃ pañcaddasiṃ , yā ca pakkhassa aṭṭhamī ; Pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasusamāgataṃ ; Uposathaṃ upavasāmi , sadā sīlesu saṃvutā. Etena saccavajjena, putto uppajjataṃ ise; Musā me bhaṇamānāya, muddhā phalatu sattadhā. Sabbeva te dhammaguṇā, rājaputti yasassini; Saṃvijjanti tayi bhadde, ye tvaṃ kittesi attani. Khattiyo jātisampanno, abhijāto yasassimā; Dhammarājā videhānaṃ, putto uppajjate tava . Dummī rajojalladharo, aghe vehāyasaṃ ṭhito; Manuññaṃ bhāsase vācaṃ, yaṃ mayhaṃ hadayaṅgamaṃ. Devatānusi saggamhā, isi vāsi mahiddhiko; Ko vāsi tvaṃ anuppatto, attānaṃ me pavedaya. Yaṃ devasaṅghā vandanti, sudhammāyaṃ samāgatā; Sohaṃ sakko sahassakkho, āgatosmi tavantike. Itthiyo jīvalokasmiṃ, yā hoti samacārinī ; Medhāvinī sīlavatī, sassudevā patibbatā. Tādisāya sumedhāya, sucikammāya nāriyā; Devā dassanamāyanti, mānusiyā amānusā. Tvañca bhadde suciṇṇena, pubbe sucaritena ca; Idha rājakule jātā, sabbakāmasamiddhinī. Ayañca te rājaputti, ubhayattha kaṭaggaho; Devalokūpapattī ca, kittī ca idha jīvite. Ciraṃ sumedhe sukhinī, dhammamattani pālaya; Esāhaṃ tidivaṃ yāmi, piyaṃ me tava dassananti.
四九〇·五近住戒本生(第七)巴利
490. Pañcuposathikajātakaṃ (7)
127 鸽子啊,如今你无须再为我操劳,飞禽,我不需要你供给食物。
鸽子尊者,您忍着饥渴,为何还要持守近住戒呢?注疏 1
128 从前我贪恋一只雌鸽,我俩就在这片地方嬉戏玩乐;
后来捕鸟人捉走了她,我无奈与她分离。注疏 1
129 由于与她长别离,我正受着种种意所生的苦受;
因此我守持斋戒,愿贪欲不再返回我身。注疏 1
130 蜿蜒而行的蛇啊,你舌分两叉,以毒牙为器,毒性可怖;
您忍受饥渴,为何长久持守斋戒?注疏 1
131 村长的公牛强壮有力,毛色与力量俱佳;
它愤怒地冲撞我,用角顶撞我;我被剧烈的痛苦摧垮,走向死亡。注疏 1
132 那时,人们从村子里出来,哭泣哀嚎,又纷纷离去;
因此,我守护这布萨戒,愿愤怒再也不回到我这里。注疏 1
133 墓地里,死者之肉众多,模样诱人,正是你所喜食的食物;
你忍受着饥渴,豺狼,为何你却成了持守布萨戒者?注疏 1
134 我钻入大像的肚腹,贪着腐尸,嗜食象肉而沉迷。
炎热的风与毒烈的阳光,将大象的粪道烤得干涸。注疏 1
135 尊者,我消瘦而苍白,全然找不到可出去的路。
忽然大云降下暴雨,将那粪道淋得透湿。注疏 1
136 于是,尊者,我便从中出来,犹如明月出离罗睺之口。
正因如此,我护持布萨戒,愿贪欲不再重返我身。注疏 1
137 从前你行走在蚁丘上,踩伤蚁群。
您忍受着饥渴,为何在这里守持布萨?注疏 1
138 我厌弃自己的住处,心生贪求,便前往马喇村。
于是村中的人们跑出来,以棍棒痛打了我。注疏 1
139 我头额破裂,遍体血污,回到自己的住处。
因此,我持守布萨,愿那贪欲再也不要回来。注疏 1
140 尊者,您所问的一切,我们皆已如实回答。
我们也想请问您,尊者:梵行者,您为何持守布萨呢?注疏 1
141 曾有一位无染的独觉佛,在我的净修林中安坐片刻。
他告知我他的来处与去处、名字、族姓及一切行迹。注疏 1
142 即便如此,我并未顶礼他的双足,也不曾因心怀慢而向他请问。
因此,我持守布萨,为令傲慢不再回到我的心中。巴利 注疏 1
Appossukko dāni tuvaṃ kapota, vihaṅgama na tava bhojanattho; Khudaṃ pipāsaṃ adhivāsayanto, kasmā bhavaṃposathiko kapota . Ahaṃ pure giddhigato kapotiyā, asmiṃ padesasmimubho ramāma; Athaggahī sākuṇiko kapotiṃ, akāmako tāya vinā ahosiṃ. Nānābhavā vippayogena tassā, manomayaṃ vedana vedayāmi ; Tasmā ahaṃposathaṃ pālayāmi, rāgo mamaṃ mā punarāgamāsi. Anujjugāmī uragā dujivha , dāṭhāvudho ghoravisosi sappa; Khudaṃ pipāsaṃ adhivāsayanto, kasmā bhavaṃposathiko nu dīgha . Usabho ahū balavā gāmikassa, calakkakū vaṇṇabalūpapanno; So maṃ akkami taṃ kupito aḍaṃsi, dukkhābhituṇṇo maraṇaṃ upāgā . Tato janā nikkhamitvāna gāmā, kanditvā roditvā apakkamiṃsu; Tasmā ahaṃposathaṃ pālayāmi, kodho mamaṃ mā punarāgamāsi. Matāna maṃsāni bahū susāne, manuññarūpaṃ tava bhojane taṃ; Khudaṃ pipāsaṃ adhivāsayanto, kasmā bhavaṃposathiko siṅgāla . Pavisi kucchiṃ mahato gajassa, kuṇape rato hatthimaṃsesu giddho ; Uṇho ca vāto tikhiṇā ca rasmiyo, te sosayuṃ tassa karīsamaggaṃ. Kiso ca paṇḍū ca ahaṃ bhadante, na me ahū nikkhamanāya maggo; Mahā ca megho sahasā pavassi, so temayī tassa karīsamaggaṃ. Tato ahaṃ nikkhamisaṃ bhadante, cando yathā rāhumukhā pamutto; Tasmā ahaṃposathaṃ pālayāmi, lobho mamaṃ mā punarāgamāsi. Vammīkathūpasmiṃ kipillikāni, nippothayanto tuvaṃ pure carāsi; Khudaṃ pipāsaṃ adhivāsayanto, kasmā bhavaṃposathiko nu accha . Sakaṃ niketaṃ atihīḷayāno , atricchatā mallagāmaṃ agacchiṃ; Tato janā nikkhamitvāna gāmā, kodaṇḍakena paripothayiṃsu maṃ. So bhinnasīso ruhiramakkhitaṅgo, paccāgamāsiṃ sakaṃ niketaṃ; Tasmā ahaṃposathaṃ pālayāmi, atricchatā mā punarāgamāsi. Yaṃ no apucchittha tuvaṃ bhadante, sabbeva byākarimha yathā pajānaṃ; Mayampi pucchāma tuvaṃ bhadante, kasmā bhavaṃposathiko nu brahme. Anūpalitto mama assamamhi, paccekabuddho muhuttaṃ nisīdi; So maṃ avedī gatimāgatiñca, nāmañca gottaṃ caraṇañca sabbaṃ. Evampahaṃ vandi na tassa pāde, na cāpi naṃ mānagatena pucchiṃ; Tasmā ahaṃposathaṃ pālayāmi, māno mamaṃ mā punarāgamāsīti.
大孔雀本生(第八)巴利
491. Mahāmorajātakaṃ (8)
143 倘若我是因钱财才被你捉住,莫要杀我,活捉即可;
朋友,将我带到国王面前吧,我想你将获得丰厚的财物。注疏 1
144 今日我搭在弓弦上的利箭,并非为了射杀你而来,
我这就为你解开罗网,还孔雀王自在而去。注疏 1
145 你寻迹追随了我整整七年,日夜忍饥渴、耐辛劳;
既如此,今日我已落入罗网、束缚加身,你为何又愿为我解开?注疏 1
146 你是否已戒除杀生,是否已给予一切众生无畏?
你出于何种缘故,想要将我这个落入罗网、深陷束缚的人释放?注疏 1
147 请告诉我,一个戒除杀生,并且给予一切众生无畏的人,他将如何?
孔雀王啊,我向您请教其中义理:如此之人,身坏命终后,能得何等安乐?注疏 1
148 我宣说,那远离杀生、施与一切众生无畏的人,
在现法中即获称誉,身坏命终后,生于天界。注疏 1
149 有些人宣称:“没有天人,生命就在这一世彻底断灭。”
同样,善行与恶行的果报也是如此,而“布施唯是假立”之说又如何能成立?
我因相信了那些阿拉汉的话语,所以来捕杀这些鸟。注疏 1
150 月亮与太阳,二者俱明丽庄严,运行于虚空,遍照四方。
世间的人们是怎样说的——他们属此世间,还是属他世间?注疏 1
151 月亮与太阳,两者皆光彩夺目,运行于空中,照亮四方。
他们不属于此世,而属于他方世界,在人世间,人们便称他们为天神。注疏 1
152 那些否认业报、不承认业的虚无论者,其低劣论调就在此被彻底破斥。
同样地,他们还声称:善行与恶行的果报,以及布施,都是施设者之所假立。注疏 1
153 你所说的这番话确是真理。布施怎会无有果报呢?
他们说,善行与恶行的果报同样如此,还说布施只是施者所施设的概念。注疏 1
154 应当如何做,如何行持,如何修习,依止什么,具备怎样的苦行功德?
请为我解说这其中的义理,孔雀王,令我不至堕入地狱。注疏 1
155 世间所有身着袈裟、出家无家的沙门,
这些寂静者清晨适时外出乞食,因已舍离了非时的游方。注疏 1
156 你在适当的时刻前往他们那里,请问你心中所喜欢的问题;
他们将随其所知,为你解说此世与他世的义利。注疏 1
157 犹如蛇蜕去陈旧的老皮,犹如青翠的树木落下枯黄的叶子;
我那猎人的本性已全然舍断,今日我便舍离这猎人的身份。注疏 1
158 还有那些被我束缚在屋中的鸟儿,成百上千只;
我今日便将生命还予它们,令它们获得解脱,飞返各自的巢穴。注疏 1
159 我曾游荡林中,手持罗网,一心想加害那只尊贵有名的孔雀王;巴利 注疏 1
Sace hi tyāhaṃ dhanahetu gāhito, mā maṃ vadhī jīvagāhaṃ gahetvā; Rañño ca maṃ samma upantikaṃ nehi, maññe dhanaṃ lacchasinapparūpaṃ. Na me ayaṃ tuyha vadhāya ajja, samāhito cāpadhure khurappo; Pāsañca tyāhaṃ adhipātayissaṃ, yathāsukhaṃ gacchatu morarājā. Yaṃ satta vassāni mamānubandhi, rattindivaṃ khuppipāsaṃ sahanto; Atha kissa maṃ pāsavasūpanītaṃ, pamuttave icchasi bandhanasmā. Pāṇātipātā virato nusajja, abhayaṃ nu te sabbabhūtesu dinnaṃ; Yaṃ maṃ tuvaṃ pāsavasūpanītaṃ, pamuttave icchasi bandhanasmā. Pāṇātipātā viratassa brūhi, abhayañca yo sabbabhūtesu deti; Pucchāmi taṃ morarājetamatthaṃ, ito cuto kiṃ labhate sukhaṃ so. Pāṇātipātā viratassa brūmi, abhayañca yo sabbabhūtesu deti; Diṭṭheva dhamme labhate pasaṃsaṃ, saggañca so yāti sarīrabhedā. Na santi devā iti āhu eke, idheva jīvo vibhavaṃ upeti; Tathā phalaṃ sukatadukkaṭānaṃ, dattupaññattañca kathaṃ bhaveyya. Tesaṃ vaco arahataṃ saddahāno, tasmā ahaṃ sakuṇe bādhayāmi. Cando ca suriyo ca ubho sudassanā, gacchanti obhāsayamantalikkhe; Imassa lokassa parassa vā te, kathaṃ nu te āhu manussaloke. Cando ca suriyo ca ubho sudassanā, gacchanti obhāsayamantalikkhe; Parassa lokassa na te imassa, devāti te āhu manussaloke. Ettheva te nīhatā hīnavādā, ahetukā ye na vadanti kammaṃ; Tathā phalaṃ sukatadukkaṭānaṃ, dattupaññattaṃ ye ca vadanti dānaṃ. Addhā hi saccaṃ vacanaṃ tavedaṃ , kathañhi dānaṃ aphalaṃ bhaveyya ; Tathā phalaṃ sukatadukkaṭānaṃ, dattupaññattañca vadanti dānaṃ; Kathaṃkaro kintikaro kimācaraṃ, kiṃ sevamāno kena tapoguṇena; Akkhāhi me morarājetamatthaṃ, yathā ahaṃ no nirayaṃ pateyyaṃ. Ye keci atthi samaṇā pathabyā, kāsāyavatthā anagāriyā te; Pātova piṇḍāya caranti kāle, vikālacariyā viratā hi santo. Te tattha kālenupasaṅkamitvā, pucchāhi yaṃ te manaso piyaṃ siyā; Te te pavakkhanti yathāpajānaṃ, imassa lokassa parassa catthaṃ. Tacaṃva jiṇṇaṃ urago purāṇaṃ, paṇḍūpalāsaṃ harito dumova; Esappahīno mama luddabhāvo, jahāmahaṃ luddakabhāvamajja. Ye cāpi me sakuṇā atthi baddhā, satāninekāni nivesanasmiṃ; Tesampahaṃ jīvitamajja dammi, mokkhañca te pattā sakaṃ niketaṃ. Luddo carī pāsahattho araññe, bādhetu morādhipatiṃ yasassiṃ;
我绑住那位尊贵有名的孔雀王后,它却从痛苦中得以解脱——愿我亦能如它那样解脱。巴利
Bandhitvā morādhipatiṃ yasassiṃ, dukkhā sa pamucci yathāhaṃ pamuttoti.
492. 特奇猪本生(九)巴利
492. Tacchasūkarajātakaṃ (9)
160 在寻寻觅觅中,我们走遍了群山与林野;
为寻找亲人,我曾四方游历,如今终于寻获了他们。注疏 1
161 这里有丰足的根茎与果实,食物亦很充裕;
这些山川河流如此悦意,居于此处必当安乐。注疏 1
162 我即在此住下,与所有亲族一起;
不劳心,无疑虑,无忧苦,无所畏惧。注疏 1
163 去别处寻求庇护吧,此处有我们的敌人;
那木匠来到这里,一次又一次地屠杀猪群。注疏 1
164 谁是我们的敌人,谁又是闻讯而来的亲族?
他攻破了难以攻破之敌,我问诸位,请将那事告知于我。注疏 1
165 鬃毛竖立的兽王,身强力壮,以利牙为武器的猛兽。
那个木匠来到这里,一再地宰杀猪。注疏 1
166 我们虽然没有獠牙,但力量凝聚于全身。
我们大家团结一致,去制服那独行者。注疏 1
167 木匠啊,你所说的言语,深入人心,听来悦耳。
纵使有人从战场上逃逸,我们随后也必将其击杀。注疏 1
168 今日你可曾远离杀生?是否已向一切众生施与无畏?
你难道没有杀生的獠牙吗?为何如同可怜愍者,已入群中,却独自在此忧思?注疏 1
169 我并非没有獠牙,力量也凝聚于身;
然而,看到亲族们和合一处,所以我才独自在林间愁思。注疏 1
170 往昔,这些亲族为恐惧所驱,四散奔逃,各寻庇护,分崩离散;
如今他们聚集一处,同住共处;当他们安住下来,我便难以制伏了。注疏 1
171 他们拥有一位卓越的领袖,和合一致,众口同心;
他们若合和来伤害我,我便不期盼他们。注疏 1
172 帝释天独力便能降伏阿修罗,鹰隼单凭强力摧伏群鸟;
独虎闯入兽群,也将最强的一一击杀,它本具这般力量。注疏 1
173 然而,即使是帝释天、是鹰,乃至兽王老虎,也无可奈何。
当亲属们团结一心、和睦相处时,老虎便对之无能为力。注疏 1
174 那些名为昆比拉的鸟,群聚而飞,结队而行,
和合共聚一处,齐齐飞起翱翔。注疏 1
175 正当它们展翅翱翔之际,有一只却退避一旁;
那鹰便猛扑而下,它的下场如同遭遇虎噬。注疏 1
176 为结发苦行者所鼓动,受那残忍的贪欲之眼所驱使;
长牙猪冲入长牙猪群中,自认为一如往昔;注疏 1
177 亲属众多,实为美事,哪怕仅是林中的树木。
群猪齐心协力,于险道中杀死了老虎。注疏 1
178 群猪将婆罗门与老虎双双杀死。
它们兴高采烈,欢喜踊跃,发出巨大的欢呼声。注疏 1
179 群猪聚于榕树之下,善集一处。
他们为木匠灌顶,说道:‘你便是我们的王,我们的主。’巴利 注疏 1
Yadesamānā vicarimha, pabbatāni vanāni ca; Anvesaṃ vicariṃ ñātī, teme adhigatā mayā. Bahuñcidaṃ mūlaphalaṃ, bhakkho cāyaṃ anappako; Rammā cimā girīnajjo , phāsuvāso bhavissati. Idhevāhaṃ vasissāmi, saha sabbehi ñātibhi; Appossukko nirāsaṅkī, asoko akutobhayo. Aññampi leṇaṃ pariyesa, sattu no idha vijjati; So taccha sūkare hanti, idhāgantvā varaṃ varaṃ. Ko numhākaṃ idha sattu, ko ñātī susamāgate; Duppadhaṃse padhaṃseti, taṃ me akkhātha pucchitā. Uddhaggarājī migarājā, balī dāṭhāvudho migo; So taccha sūkare hanti, idhāgantvā varaṃ varaṃ. Na no dāṭhā na vijjanti , balaṃ kāye samohitaṃ; Sabbe samaggā hutvāna, vasaṃ kāhāma ekakaṃ. Hadayaṅgamaṃ kaṇṇasukhaṃ, vācaṃ bhāsasi tacchaka; Yopi yuddhe palāyeyya, tampi pacchā hanāmase. Pāṇātipātā virato nu ajja, abhayaṃ nu te sabbabhūtesu dinnaṃ; Dāṭhā nu te migavadhāya na santi, yo saṅghapatto kapaṇova jhāyasi. Na me dāṭhā na vijjanti, balaṃ kāye samohitaṃ; Ñātī ca disvāna sāmaggī ekato, tasmā ca jhāyāmi vanamhi ekako. Imassudaṃ yanti disodisaṃ pure, bhayaṭṭitā leṇagavesino puthu; Te dāni saṅgamma vasanti ekato, yatthaṭṭhitā duppasahajjame mayā. Pariṇāyakasampannā, sahitā ekavādino; Te maṃ samaggā hiṃseyyuṃ, tasmā nesaṃ na patthaye . Ekova indo asure jināti, ekova seno hanti dije pasayha; Ekova byaggho migasaṅghapatto, varaṃ varaṃ hanti balañhi tādisaṃ. Na heva indo na seno, napi byaggho migādhipo; Samagge sahite ñātī, na byagghe kurute vase. Kumbhīlakā sakuṇakā, saṅghino gaṇacārino; Sammodamānā ekajjhaṃ, uppatanti ḍayanti ca. Tesañca ḍayamānānaṃ, ekettha apasakkati ; Tañca seno nitāḷeti, veyyagghiyeva sā gati. Ussāhito jaṭilena, luddenāmisacakkhunā; Dāṭhī dāṭhīsu pakkhandi, maññamāno yathā pure. Sādhu sambahulā ñātī, api rukkhā araññajā; Sūkarehi samaggehi, byaggho ekāyane hato. Brāhmaṇañceva byagghañca, ubho hantvāna sūkarā. Ānandino pamuditā, mahānādaṃ panādisuṃ. Te su udumbaramūlasmiṃ, sūkarā susamāgatā; Tacchakaṃ abhisiñciṃsu, ‘‘tvaṃ no rājāsi issaro’’ti.
四九三 大商主本生(第十篇)巴利
493. Mahāvāṇijajātakaṃ (10)
180 商人们从各方汇聚,结成商队;
他们推举一位商主,为求财富而启程。注疏 1
181 他们踏入了那片荒野,食物稀缺,水源匮乏。
遥见一棵大榕树,树荫清凉,景致宜人。注疏 1
182 那些商人便在树荫下席地而坐。
商人们被愚痴所覆蔽,心生邪妄之计。注疏 1
183 这棵树青润多汁,仿佛有水流淌一般;
来吧,商人们,我们砍下它最前端的那根树枝。注疏 1
184 那截树枝被砍下后,果然流出了清澈纯净的水。
商人们在那里沐浴、饮水,尽兴享用。注疏 1
185 接着,这群被愚痴蒙蔽的愚人又一起合计起来。
来,商人们,我们砍下它右边那枝。注疏 1
186 它一经砍断,便涌出大量的米肉饭;
寡淡无味的酸粥,伴着姜与辣汤。注疏 1
187 商人们在那里又吃又嚼,尽情餍足;
第三次,那些被愚痴所蔽的愚人又生起这样的念头:
“来吧,我们把这棵树最后那根枝条也砍掉!”商人们说。注疏 1
188 它一经切开,便涌出了盛装的女人。
她们身着绚丽的衣饰,佩戴着宝珠耳环。注疏 1
189 那些商人,还有二十五位女子,
众人环绕那棵树,聚集在它的树荫下。注疏 1
190 商人们与那些女子尽情享乐之后,
这些为愚痴所蒙蔽的愚者,又一同合计出第四个主意:
“来,我们将这棵树北边的枝干砍下,诸位商主。”注疏 1
191 那枝干才一砍断,便流出了许多珍珠与琉璃,
还有白银、黄金,以及种种毡毯与卧具。注疏 1
192 既有迦尸出产的布料,又有羊毛织成的毯子。
那些商人就在那里把货物捆好,随心所欲地取用。注疏 1
193 接着,那群为愚痴所覆蔽的愚人,又想出了第五个主意。
“来,我们砍断它的根,或许还能得到更多。”注疏 1
194 这时,那位商队首领站起身,双手合十,恳求道:
尼拘律怎会失利?商人们,愿你们吉祥如意。注疏 1
195 前面的枝条布施了水,还供养了食物与饮品;
后方枝条能赐予女子,北方枝条满足一切欲乐;
尼拘律怎会失利?商人们,愿你们吉祥如意。注疏 1
196 若人在某棵树的树荫下坐过或躺过,
便不应折断它的枝条,因为背叛朋友是恶行。
197 他们却不听从,对一个人的话语置若罔闻,
手持锋利的斧头,朝它的根部砍去。注疏 1
198 接着,二十五头大象身披铠甲,冲了出来,
另有三百名弓箭手,六千名披甲之士。注疏 1
199 将这些杀掉,把那些捆绑,莫使他们活命逃脱;
除了商队首领之外,其余人等悉数焚为灰烬。注疏 1
200 因此,有智慧的人,明了自身的利益;
莫随贪欲而行,当调伏那如敌一般的心。注疏 1
201 如此了知过患,了知渴爱是苦的根源;
比丘离了渴爱,无有执取,以正念游行而住。巴利 注疏 1
Vāṇijā samitiṃ katvā, nānāraṭṭhato āgatā; Dhanāharā pakkamiṃsu, ekaṃ katvāna gāmaṇiṃ. Te taṃ kantāramāgamma, appabhakkhaṃ anodakaṃ; Mahānigrodhamaddakkhuṃ, sītacchāyaṃ manoramaṃ. Te ca tattha nisīditvā, tassa rukkhassa chāyayā ; Vāṇijā samacintesuṃ, bālā mohena pārutā. Allāyate ayaṃ rukkho, api vārīva sandati; Iṅghassa purimaṃ sākhaṃ, mayaṃ chindāma vāṇijā. Sā ca chinnāva pagghari, acchaṃ vāriṃ anāvilaṃ; Te tattha nhatvā pivitvā, yāvaticchiṃsu vāṇijā. Dutiyaṃ samacintesuṃ, bālā mohena pārutā; Iṅghassa dakkhiṇaṃ sākhaṃ, mayaṃ chindāma vāṇijā. Sā ca chinnāva pagghari, sālimaṃsodanaṃ bahuṃ; Appodavaṇṇe kummāse, siṅgiṃ vidalasūpiyo . Te tattha bhutvā khāditvā , yāvaticchiṃsu vāṇijā; Tatiyaṃ samacintesuṃ, bālā mohena pārutā; Iṅghassa pacchimaṃ sākhaṃ, mayaṃ chindāma vāṇijā. Sā ca chinnāva pagghari, nāriyo samalaṅkatā; Vicitravatthābharaṇā, āmuttamaṇikuṇḍalā. Api su vāṇijā ekā, nāriyo paṇṇavīsati; Samantā parivāriṃsu , tassa rukkhassa chāyayā . Te tāhi paricāretvā , yāvaticchiṃsu vāṇijā; Catutthaṃ samacintesuṃ, bālā mohena pārutā; Iṅghassa uttaraṃ sākhaṃ, mayaṃ chindāma vāṇijā. Sā ca chinnāva pagghari, muttā veḷuriyā bahū; Rajataṃ jātarūpañca, kuttiyo paṭiyāni ca. Kāsikāni ca vatthāni, uddiyāni ca kambalā ; Te tattha bhāre bandhitvā, yāvaticchiṃsu vāṇijā. Pañcamaṃ samacintesuṃ, bālā mohena pārutā; Iṅghassa mūle chindāma, api bhiyyo labhāmase. Athuṭṭhahi satthavāho, yācamāno katañjalī; Nigrodho kiṃ parajjhati , vāṇijā bhaddamatthu te. Vāridā purimā sākhā, annapānañca dakkhiṇā; Nāridā pacchimā sākhā, sabbakāme ca uttarā; Nigrodho kiṃ parajjhati, vāṇijā bhaddamatthu te. Yassa rukkhassa chāyāya, nisīdeyya sayeyya vā; Na tassa sākhaṃ bhañjeyya, mittadubbho hi pāpako. Te ca tassānādiyitvā , ekassa vacanaṃ bahū; Nisitāhi kuṭhārīhi , mūlato naṃ upakkamuṃ. Tato nāgā nikkhamiṃsu, sannaddhā paṇṇavīsati; Dhanuggahānaṃ tisatā, chasahassā ca vammino. Ete hanatha bandhatha, mā vo muñcittha jīvitaṃ; Ṭhapetvā satthavāhaṃva, sabbe bhasmaṃ karotha ne. Tasmā hi paṇḍito poso, sampassaṃ atthamattano; Lobhassa na vasaṃ gacche, haneyyārisakaṃ manaṃ. Eva mādīnavaṃ ñatvā, taṇhā dukkhassa sambhavaṃ; Vītataṇho anādāno, sato bhikkhu paribbajeti.
494.《萨提那本生》。巴利
494. Sādhinajātakaṃ (11)
202 世间确实现出一桩奇事,令人毛发竦然;
一辆天车赫然显现,属于誉满天下的韦德哈王。注疏 1
203 那是一位大神通天子——天车御者摩得利,
他迎请了那位弥提罗城的韦德哈国王。注疏 1
204 请登上这辆宝车,至尊的国王、四方之主,
三十三天诸神与帝释天,都渴望得见您的容仪。
那些天神正于此善法堂集会,满怀忆念。注疏 1
205 那时,萨希诺王,身为毗提诃族的米提拉之主,
登上了千匹神驹牵引的车乘,前往诸天所在之处。
众天神见国王到来,皆欢喜相迎。注疏 1
206 善来,大王!你的到来甚是吉祥;
请入座,王仙,就坐在天王身边。注疏 1
207 帝释天也欢迎了那位毗提诃族王,弥提罗城的统治者。
天王帝释以欲乐之享与座席,向他致意相邀。注疏 1
208 好啊,你来到了,来到了自在天众的住处,真是善来!
王仙啊,请安住在这具足一切欲乐圆满的天界吧!
在这三十三天的天众中,享用非人的欲乐吧。注疏 1
209 我从前去到天界,便享受舞蹈、歌唱与音乐,
如今我在天界已无喜乐,是我的寿命已尽,还是死亡已近?
还是我迷乱了,人中至尊?注疏 1
210 您的寿命并未灭尽,死亡尚远,您亦非迷乱,人中雄杰之最。
你的福德微薄,正在此处承受其果报。注疏 1
211 依天神威德而住吧,王之最胜,四方之主。
在忉利天诸神之中,享受那超凡的欲乐吧。注疏 1
212 犹如借来的车乘,犹如借来的财物;
依他人布施而得之物,正是如此。注疏 1
213 而我并不愿求此依他人布施而得之物;
自己所造的善业,那才是我独有的财富。注疏 1
214 我将前往人间,广行众多善业;
由布施、正直行、自制与调伏。
行此事已,心感安乐,事后亦无悔。注疏 1
215 那些田地、这枚金币与精美耳环,
那些绿茵漫布的河岸,与这潺潺不息的流水。注疏 1
216 那些迷人的池塘,曾回荡着鸳鸯的和鸣,
水面覆满了曼陀罗花,还有红莲与白莲;
曾将它们视为己有的人,如今又去向何方?注疏 1
217 那些田地、那片土地,正是那些园林、树林与近处的空地;
那罗陀啊,不见了我的民众,四方于我,都显得空寂一片。注疏 1
218 我曾亲见那些天宫,光明遍照四方;
在天王面前,也在三十三天的诸天面前。注疏 1
219 我住过天界的宫殿,享受过非人的欲乐;
在三十三天诸天之中,在一切欲乐圆满具足者之中。注疏 1
220 我舍弃了那样的欲乐,依此福德来到这里;
我只践行正法,不以王权为所需。注疏 1
221 这是无棍杖加害的行道,由正自觉者所开示;
我将走上那条道路,善持戒者皆由此而行。巴利 注疏 1
Abbhuto vata lokasmiṃ, uppajji lomahaṃsano; Dibbo ratho pāturahu, vedehassa yasassino. Devaputto mahiddhiko, mātali devasārathi; Nimantayittha rājānaṃ, vedehaṃ mithilaggahaṃ. Ehimaṃ rathamāruyha, rājaseṭṭha disampati; Devā dassanakāmā te, tāvatiṃsā saindakā; Saramānā hi te devā, sudhammāyaṃ samacchare. Tato ca rājā sādhino , vedeho mithilaggaho ; Sahassayuttamāruyha , agā devāna santike; Taṃ devā paṭinandiṃsu, disvā rājānamāgataṃ. Svāgataṃ te mahārāja, atho te adurāgataṃ; Nisīda dāni rājīsi , devarājassa santike. Sakkopi paṭinandittha, vedehaṃ mithilaggahaṃ; Nimantayittha kāmehi, āsanena ca vāsavo. Sādhu khosi anuppatto, āvāsaṃ vasavattinaṃ; Vasa devesu rājīsi, sabbakāmasamiddhisu; Tāvatiṃsesu devesu, bhuñja kāme amānuse. Ahaṃ pure saggagato ramāmi, naccehi gītehi ca vāditehi; So dāni ajja na ramāmi sagge, āyuṃ nu khīṇo maraṇaṃ nu santike; Udāhu mūḷhosmi janindaseṭṭha. Na tāyu khīṇaṃ maraṇañca dūre, na cāpi mūḷho naravīraseṭṭha; Tuyhañca puññāni parittakāni, yesaṃ vipākaṃ idha vedayittho . Vasa devānubhāvena, rājaseṭṭha disampati; Tāvatiṃsesu devesu, bhuñja kāme amānuse. Yathā yācitakaṃ yānaṃ, yathā yācitakaṃ dhanaṃ; Evaṃ sampadamevetaṃ, yaṃ parato dānapaccayā. Na cāhametamicchāmi, yaṃ parato dānapaccayā; Sayaṃkatāni puññāni, taṃ me āveṇikaṃ dhanaṃ. Sohaṃ gantvā manussesu, kāhāmi kusalaṃ bahuṃ; Dānena samacariyāya, saṃyamena damena ca; Yaṃ katvā sukhito hoti, na ca pacchānutappati. Imāni tāni khettāni, imaṃ nikkhaṃ sukuṇḍalaṃ; Imā tā haritānūpā, imā najjo savantiyo. Imā tā pokkharaṇī rammā, cakkavākapakūjitā ; Mandālakehi sañchannā, padumuppalakehi ca; Yassimāni mamāyiṃsu, kiṃ nu te disataṃ gatā. Tānīdha khettāni so bhūmibhāgo, teyeva ārāmavanupacārā ; Tameva mayhaṃ janataṃ apassato, suññaṃva me nārada khāyate disā. Diṭṭhā mayā vimānāni, obhāsentā catuddisā; Sammukhā devarājassa, tidasānañca sammukhā. Vutthaṃ me bhavanaṃ dibyaṃ , bhuttā kāmā amānusā; Tāvatiṃsesu devesu, sabbakāmasamiddhisu. Sohaṃ etādisaṃ hitvā, puññāyamhi idhāgato; Dhammameva carissāmi, nāhaṃ rajjena atthiko. Adaṇḍāvacaraṃ maggaṃ, sammāsambuddhadesitaṃ; Taṃ maggaṃ paṭipajjissaṃ, yena gacchanti subbatāti.
四九五 十婆罗门本生(十二)巴利
495. Dasabrāhmaṇajātakaṃ (12)
222 爱乐正法、意志坚稳的国王对维杜罗说:
维杜罗,你去寻访那些持戒、多闻的婆罗门。注疏 1
223 凡远离淫欲法者,可受用我之饮食。
我们将如法地行布施,令其所施得大果报。注疏 1
224 大王,持戒具德、博学多闻的婆罗门实属难得。
唯有远离淫欲法的人,方可受用此食。注疏 1
225 大王,婆罗门的种姓,确有十种。
请听我详细讲述其分别与辨析。注疏 1
226 拿着装满根并已封口的袋子
女医师们配制药剂,为人沐浴,并持诵咒语。注疏 1
227 大王,那些如同医生一般的人,也被称为婆罗门;
大王,此已向您宣说,我们愿亲近那样的修行者。注疏 1
228 他们已舍离婆罗门身份,
(果拉比亚王如是说)
他们便不被称作婆罗门;
维杜罗,当去寻求其他持戒精严、博学多闻的殊胜者。注疏 1
229 那些远离淫欲法、受用我饮食的人,
我们当如法供养;于此布施,能得广大果报。注疏 1
230 他们手持小铃,在你前方发出音声;
他们也前去传递消息,并勤习驾车的技艺。注疏 1
231 大王,那些如同侍从之人,也被称为婆罗门。
大王,已向您说明,我们愿亲近那样的人。注疏 1
232 他们已弃婆罗门道,
拘罗比亚王作如是说:
是等不名为婆罗门;
维杜罗,你另寻他人吧,去寻求那些持戒且博闻的贤者。注疏 1
233 凡已远离淫欲之法者,方可受用我的食物;
我们应当如法施与供养,布施于彼处,能得大果报。注疏 1
234 那些婆罗门手持净水壶,拄着弯曲的手杖。
各地的国王们将会前来,遍访村落与城镇。
若未得施与,无论在村庄还是山林,我们都不起身离去。注疏 1
235 大王,那些如同勒索者一般的人,也被称为婆罗门;
大王,已向您说明,我们愿亲近那样的人。注疏 1
2082 他们已远离了真正的婆罗门品质,
高罗比亚王这样说道。
236 这些人,已偏离了婆罗门本分,
(高罗毗耶王所说)
他们不被称作婆罗门;
维杜罗,你们当去寻找其他离欲的、持戒多闻之人吧。注疏 1
237 那些远离淫欲法的人,方可受用我的食物;
我们应如法行布施,施于彼处,能得大果报。注疏 1
238 他们须发长乱,齿藏污垢,身蒙尘土,
遍体尘垢,这些乞食者四处游荡。注疏 1
239 大王,如同那些劈砍残桩之人,他们也被称为婆罗门,
大王,已向您说明,我们愿亲近那样的人。注疏 1
240 这些人已失却梵行,
不得称为婆罗门。
维杜罗,你去寻访其他持戒、多闻的人吧。注疏 1
241 那些彻底远离淫欲法的人,才堪受用我的食物供养。
我们要如法地作此布施,唯有如此供养,方能得大果报。注疏 1
242 诃梨勒果、余甘子、芒果、阎浮果、毗醯勒果。
面包果、齿木,木苹果与枣子。注疏 1
243 王树材、成捆的甘蔗、烟管与蜜蜡膏;
种种货物,他们叫卖着,人主啊。注疏 1
244 国王啊,他们如同商人,却也被称作婆罗门;
大王,已向您说明,我们愿亲近那样的人。注疏 1
245 而那些舍离梵行之人,
高罗婆王如是说:
他们不得称为婆罗门。
维杜罗,你当寻求其他持戒且多闻的人。注疏 1
246 那些远离淫欲法的人,方可受用我的食物。
我们应当如法布施,这样的布施能得大果报。注疏 1
247 他们耕作与经商,并畜养山羊和绵羊;
他们嫁出少女,又迎娶新娘、结成婚配。注疏 1
248 他们与庵婆多族及吠舍等同,却也被称作婆罗门;
大王,已向您说明,我们沦落成了那样的人。注疏 1
249 他们已远离梵行,
(拘罗毗耶王如是说)
他们不配称为婆罗门;
维杜罗,请另寻其他贤智,当寻求具戒、多闻者。注疏 1
250 凡已远离淫欲法者,方可受用我的食物;
我们要如法行布施,施于彼处能得大果报。注疏 1
251 有些国师住在村落间,以人们放置的施食为生;
然而许多人却纷纷来向这些阉割牲畜、摘除腺体的人求教。注疏 1
252 在那里,牛、水牛、猪、山羊皆遭到宰杀;
大王,那些与屠夫无异者,竟也被称为婆罗门;
大王,已向您说明,我们沦落成了那样的人。
他们不被称为婆罗门;
维杜罗,你应寻求其他人——那些持戒、博学多闻者。
那些戒除淫欲法的人,方可受用我的食物;
我们要正确地作供养,布施在那样的人身上才有大果报。
婆罗门们拿起剑与盾,高举利剑;
他们立于商旅之道,乃至拔刀相向。
即使与牧牛人同坐者,也被称作婆罗门;
大王,他们被如此称呼,而我们却沦落至此。
他们不可称为婆罗门。
维杜罗,去寻求其他贤明、持戒且多闻者。
唯有远离淫欲法者,方可食我供养之食;
我们要如法地供养,唯有在应施之处布施,方得大果报。
他们在林中搭起茅蓬,却行种种欺诈之事;
他们伤害兔与猫,以及蜥蜴、鱼和龟。
大王,他们如同猎人,竟也被称为婆罗门;
大王,我已如实告知,我们正是沦落至此之辈。注疏 1
2303 他们已远离梵行,
拘罗毗耶王这样说道。
他们并不被称为婆罗门。
维杜罗,应去寻求其他离欲、具戒、多闻的人。
254 那些已远离淫欲法的人,方可受用我的食物;
我们应当如法布施,将布施投向能得广大果报之处;
还有另一些人,贪着财物,卑躬屈膝,匍匐于地。
苏摩祭临近时,国王们在上方沐浴。
大王,那些如垢秽与浮沫者,也被称作婆罗门。
大王,他们被说为那样的人,我们却正堕入其中。
他们不被称为婆罗门,
维杜罗,应去寻求其他具戒、多闻的人。
那些远离淫欲法的人,才配受用我的食物。
大王,确有那样的婆罗门,持戒且博学多闻;
他们已舍离淫欲之法,唯受用饮食;
一日唯受一食,亦不饮诸酒类;
大王,那些人已被如此宣说,我们却陷堕于那般境地。注疏 1
269 维杜罗啊,这些婆罗门既持戒,又广学多闻;
维杜罗,你去寻找这些人,并尽快邀请他们前来。巴利 注疏 1
Rājā avoca vidhuraṃ, dhammakāmo yudhiṭṭhilo; Brāhmaṇe vidhura pariyesa, sīlavante bahussute. Virate methunā dhammā, ye me bhuñjeyyu bhojanaṃ; Dakkhiṇaṃ samma dassāma, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ. Dullabhā brāhmaṇā deva, sīlavanto bahussutā; Viratā methunā dhammā, ye te bhuñjeyyu bhojanaṃ. Dasa khalu mahārāja, yā tā brāhmaṇajātiyo; Tesaṃ vibhaṅgaṃ vicayaṃ , vitthārena suṇohi me. Pasibbake gahetvāna, puṇṇe mūlassa saṃvute; Osadhikāyo ganthenti, nhāpayanti japanti ca. Tikicchakasamā rāja, tepi vuccanti brāhmaṇā; Akkhātā te mahārāja, tādise nipatāmase. Apetā te ca brahmaññā, (Iti rājā korabyo) Na te vuccanti brāhmaṇā; Aññe vidhura pariyesa, sīlavante bahussute. Virate methunā dhammā, ye me bhuñjeyyu bhojanaṃ; Dakkhiṇaṃ samma dassāma, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ. Kiṅkiṇikāyo gahetvā , ghosenti puratopi te; Pesanānipi gacchanti, rathacariyāsu sikkhare. Paricārakasamā rāja, tepi vuccanti brāhmaṇā; Akkhātā te mahārāja, tādise nipatāmase. Apetā te ca brahmaññā, (Iti rājā korabyo) Na te vuccanti brāhmaṇā; Aññe vidhura pariyesa, sīlavante bahussute. Virate methunā dhammā, ye me bhuñjeyyu bhojanaṃ; Dakkhiṇaṃ samma dassāma, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ. Kamaṇḍaluṃ gahetvāna, vaṅkadaṇḍañca brāhmaṇā; Paccupessanti rājāno, gāmesu nigamesu ca; Nādinne vuṭṭhahissāma, gāmamhi vā vanamhi vā . Niggāhakasamā rāja, tepi vuccanti brāhmaṇā; Akkhātā te mahārāja, tādise nipatāmase. Apetā te brahmaññā, (Iti rājā korabyo) Apetā te ca brahmaññā, (Iti rājā korabyo) Na te vuccanti brāhmaṇā; Aññe vidhura pariyesa, sīlavante bahussute. Virate methunā dhammā, ye me bhuñjeyyu bhojanaṃ; Dakkhiṇaṃ samma dassāma, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ. Parūḷhakacchanakhalomā , paṅkadantā rajassirā; Okiṇṇā rajareṇūhi, yācakā vicaranti te. Khāṇughātasamā rāja, tepi vuccanti brāhmaṇā; Akkhātā te mahārāja, tādise nipatāmase. Apetā te ca brahmaññā, Na te vuccanti brāhmaṇā; Aññe vidhura pariyesa, sīlavante bahussute. Virate methunā dhammā, ye me bhuñjeyyu bhojanaṃ; Dakkhiṇaṃ samma dassāma, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ. Harītakaṃ āmalakaṃ, ambaṃ jambuṃ vibhītakaṃ ; Labujaṃ dantapoṇāni, beluvā badarāni ca. Rājāyatanaṃ ucchu-puṭaṃ, dhūmanettaṃ madhu-añjanaṃ; Uccāvacāni paṇiyāni, vipaṇenti janādhipa. Vāṇijakasamā rāja, tepi vuccanti brāhmaṇā; Akkhātā te mahārāja, tādise nipatāmase. Apetā te brahmaññā, (Iti rājā korabyo) Apetā te ca brahmaññā, (Iti rājā korabyo) Na te vuccanti brāhmaṇā; Aññe vidhura pariyesa, sīlavante bahussute. Virate methunā dhammā, ye me bhuñjeyyu bhojanaṃ; Dakkhiṇaṃ samma dassāma, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ. Kasi-vāṇijjaṃ kārenti, posayanti ajeḷake; Kumāriyo pavecchanti, vivāhantāvahanti ca. Samā ambaṭṭhavessehi, tepi vuccanti brāhmaṇā; Akkhātā te mahārāja, tādise nipatāmase. Apetā te ca brahmaññā, (Iti rājā korabyo) Na te vuccanti brāhmaṇā; Aññe vidhura pariyesa, sīlavante bahussute. Virate methunā dhammā, ye me bhuñjeyyu bhojanaṃ; Dakkhiṇaṃ samma dassāma, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ. Nikkhittabhikkhaṃ bhuñjanti, gāmesveke purohitā; Bahū te paripucchanti, aṇḍacchedā nilañchakā . Pasūpi tattha haññanti, mahiṃsā sūkarā ajā; Goghātakasamā rāja, tepi vuccanti brāhmaṇā; Akkhātā te mahārāja, tādise nipatāmase. Na te vuccanti brāhmaṇā; Aññe vidhura pariyesa, sīlavante bahussute. Virate methunā dhammā, ye me bhuñjeyyu bhojanaṃ; Dakkhiṇaṃ samma dassāma, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ. Asicammaṃ gahetvāna, khaggaṃ paggayha brāhmaṇā; Vessapathesu tiṭṭhanti, satthaṃ abbāhayantipi. Samā gopanisādehi, tepi vuccanti brāhmaṇā; Akkhātā te mahārāja, tādise nipatāmase. Na te vuccanti brāhmaṇā; Aññe vidhura pariyesa, sīlavante bahussute. Virate methunā dhammā, ye me bhuñjeyyu bhojanaṃ; Dakkhiṇaṃ samma dassāma, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ. Araññe kuṭikaṃ katvā, kūṭāni kārayanti te; Sasabiḷāre bādhenti, āgodhā macchakacchapaṃ. Te luddakasamā rāja , tepi vuccanti brāhmaṇā; Akkhātā te mahārāja, tādise nipatāmase. Apetā te brahmaññā, (Iti rājā korabyo) Na te vuccanti brāhmaṇā; Aññe vidhura pariyesa, sīlavante bahussute. Virate methunā dhammā, ye me bhuñjeyyu bhojanaṃ; Dakkhiṇaṃ samma dassāma, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ. Aññe dhanassa kāmā hi, heṭṭhāmañce pasakkitā ; Rājāno upari nhāyanti, somayāge upaṭṭhite. Malamajjakasamā rāja, tepi vuccanti brāhmaṇā; Akkhātā te mahārāja, tādise nipatāmase. Na te vuccanti brāhmaṇā; Aññe vidhura pariyesa, sīlavante bahussute. Virate methunā dhammā, ye me bhuñjeyyu bhojanaṃ; Atthi kho brāhmaṇā deva, sīlavanto bahussutā; Viratā methunā dhammā, ye te bhuñjeyyu bhojanaṃ. Ekañca bhattaṃ bhuñjanti, na ca majjaṃ pivanti te; Akkhātā te mahārāja, tādise nipatāmase. Apetā te brahmaññā, Ete kho brāhmaṇā vidhura, sīlavanto bahussutā; Ete vidhura pariyesa, khippañca ne nimantayāti.
食施相继本生(第十三)巴利
496. Bhikkhāparamparajātakaṃ (13)
270 望见那柔美的身形,已从国都来到荒野;
曾居于最华美的重阁,受用过高广大床。注疏 1
271 我出于对他的喜爱,向你供养了丰盛的米饭,
那是精挑细选的秈米,洁净的白米饭,再浇淋上鲜美的肉汁。注疏 1
272 你接受这份膳食后,却转送给了那位婆罗门;
你自己尚未受用,便先施予他人——这是什么法?我向你致敬!注疏 1
273 那位婆罗门是我的老师,为我处理诸般事务,是该做的还是不该做的,都很费心;
他既是我敬重的尊者,也是我应随侍之人,因此我应当供养他饮食。注疏 1
274 现在我要请问这位为国王所尊敬的乔达摩婆罗门:
国王赐你食物,洁净而浇有肉汁的佳肴。注疏 1
275 你收下那食物,却转施给仙人享用。
你于布施不识福田,这是什么法?向你致敬!注疏 1
276 我需要养活儿女和妻子,心却还粘着在家宅之中。
我一面享受人间的种种欲乐,一面为国王出谋划策。注疏 1
Sukhumālarūpaṃ disvā , raṭṭhā vivanamāgataṃ; Kūṭāgāravarūpetaṃ, mahāsayanamupāsitaṃ . Tassa te pemakenāhaṃ, adāsiṃ vaḍḍhamodanaṃ ; Sālīnaṃ vicitaṃ bhattaṃ, suciṃ maṃsūpasecanaṃ. Taṃ tvaṃ bhattaṃ paṭiggayha, brāhmaṇassa adāsayi ; Attānaṃ anasitvāna, koyaṃ dhammo namatthu te. Ācariyo brāhmaṇo mayhaṃ, kiccākiccesu byāvaṭo ; Garu ca āmantanīyo ca, dātumarahāmi bhojanaṃ. Brāhmaṇaṃ dāni pucchāmi, gotamaṃ rājapūjitaṃ; Rājā te bhattaṃ pādāsi, suciṃ maṃsūpasecanaṃ. Taṃ tvaṃ bhattaṃ paṭiggayha, isissa bhojanaṃ adā; Akhettaññūsi dānassa, koyaṃ dhammo namatthu te. Bharāmi putta dāre ca, gharesu gadhito ahaṃ; Bhuñje mānusake kāme, anusāsāmi rājino. Āraññikassa isino, cirarattaṃ tapassino;
278 如今我再问此仙人,身形瘦削,青筋显露,
体毛蓬乱,指甲长垢,齿沾泥污,头蒙尘土。注疏 1
279 你独居林中,不贪恋生命;
比丘,你把食物给了他,他哪里比你更胜呢?注疏 1
280 采挖芋头、甘蓝,以及种种可食的块茎;
抖落野稷与稻谷,收拢摊开晾晒。注疏 1
281 蔬菜、莲藕、蜂蜜、兽肉,以及枣子和余甘子;
我将那些取来而受用,那便是我的积蓄。注疏 1
282 我为不煮食者煮食,我虽无我所,却有所积蓄;
对于不执取者,我有所执取,我理当施此食物。注疏 1
283 我现在请问这位默然端坐的善行比丘,
仙人曾给你清净的肉汁饭食,注疏 1
284 你接受了那饭食,便独自默然进食;
您不邀请任何其他人,这是什么法呢?向您致敬。注疏 1
285 我不煮,也不教人煮;我不砍,也不教人砍。
知道我无所有,已远离一切恶。注疏 1
286 左手持施食,右手执水瓶。
那位苦行者施与我食物——洁净的米饭,浇上肉汁。注疏 1
287 这些有家室的平和之人,确实堪受布施。
依我看来,去邀请施主,那便是颠倒的做法。注疏 1
288 今日,车乘之主来到我这里,于我实有大利益。
就在今天,我明白了:布施于何处,能得大果报。注疏 1
289 国王们沉溺于领土,婆罗门们系缚于应作与不应作的仪轨;
仙人们耽着于根茎果实,而比丘们则全然解脱。巴利 注疏 1
Vuḍḍhassa bhāvitattassa, dātumarahāmi bhojanaṃ. Isiñca dāni pucchāmi, kisaṃ dhamanisanthataṃ; Parūḷhakacchanakhalomaṃ, paṅkadantaṃ rajassiraṃ. Eko araññe viharasi , nāvakaṅkhasi jīvitaṃ; Bhikkhu kena tayā seyyo, yassa tvaṃ bhojanaṃ adā. Khaṇantālukalambāni , bilālitakkalāni ca ; Dhunaṃ sāmākanīvāraṃ, saṅghāriyaṃ pasāriyaṃ . Sākaṃ bhisaṃ madhuṃ maṃsaṃ, badarāmalakāni ca; Tāni āharitvā bhuñjāmi, atthi me so pariggaho. Pacanto apacantassa, amamassa sakiñcano ; Anādānassa sādāno, dātumarahāmi bhojanaṃ. Bhikkhuñca dāni pucchāmi, tuṇhīmāsīna subbataṃ; Isi te bhattaṃ pādāsi, suciṃ maṃsūpasecanaṃ. Taṃ tvaṃ bhattaṃ paṭiggayha, tuṇhī bhuñjasi ekako; Nāññaṃ kañci nimantesi, koyaṃ dhammo namatthu te. Na pacāmi na pācemi, na chindāmi na chedaye; Taṃ maṃ akiñcanaṃ ñatvā, sabbapāpehi ārataṃ. Vāmena bhikkhamādāya, dakkhiṇena kamaṇḍaluṃ; Isi me bhattaṃ pādāsi, suciṃ maṃsūpasecanaṃ. Ete hi dātumarahanti, samamā sapariggahā; Paccanīkamahaṃ maññe, yo dātāraṃ nimantaye. Atthāya vata me ajja, idhāgacchi rathesabho; Sohaṃ ajja pajānāmi , yattha dinnaṃ mahapphalaṃ. Raṭṭhesu giddhā rājāno, kiccākiccesu brāhmaṇā; Isī mūlaphale giddhā, vippamuttā ca bhikkhavoti.
鹦鹉、紧那罗、面庞、粗皮衣者、莲茎、大仙、鸽子王
而后是孔雀、百叶、商人,接着是国王、婆罗门与比丘篇。巴利
Suva kinnara mukka kharājinaso, bhisajāta mahesi kapotavaro; Atha mora satacchaka vāṇijako, atha rāja sabrāhmaṇa bhikkhaparanti.
15. 二十集巴利
15. Vīsatinipāto
497. 摩登伽本生(一)巴利
497. Mātaṅgajātakaṃ (1)
1 你从何处来?身着弊衣,枯瘦如土中的饿鬼?
颈上系着垃圾堆中拣来的破布,你究竟是谁?分明不配接受供养。注疏 1
2 有声名的人,这食物原是为您准备的,人们在咀嚼它、享用着它、喜爱着它。
你认得我——我依他人施舍而活,是一个站着托钵、仅得立食的低贱者。注疏 1
3 这食物是我所有,是为婆罗门们所准备;我依净信,为自利而准备此食。
走开!你站在这里做什么?贱人,如我这般之人不会施舍于你。注疏 1
4 他们于高地、洼地播下种子,心中盼着湿润田地里的果实。
凭此信心,你去行布施吧,或许便能令应供者心生欢喜。注疏 1
5 世间哪些是田地,我了然于心,便将种子安放于那些田中。
那些具足种姓、再生高贵的婆罗门,于此正是殊胜的良田。注疏 1
6 种姓骄慢、过分自负、贪、嗔、骄慢及愚痴——
若有人具足这一切恶质,他即是此处的下劣田地。注疏 1
7 恃出身而骄慢,又极度自负,贪、嗔、迷醉与愚痴;
这些恶德在他们身上全然不存,那些人正是世间无上的福田。注疏 1
8 那位叫优波周帝亚的婆罗门去哪儿了?还有和尚,或是甘达库奇?
先杖打他,再将他处死,掐住脖子,把这个卑劣之人拖倒在地。注疏 1
9 你以指甲掘山,以齿啃铁;
你竟辱骂仙人,如同试图点燃火焰。注疏 1
10 如此说后,玛当伽仙人,那位精勤于真理的修行者,
在婆罗门们的仰视中,飞入虚空。注疏 1
11 头顶被向后折扭、头面朝下;手臂伸张,全不听使唤。
双眼翻白,如同死人一般,是谁把我儿子变成这副模样的?注疏 1
12 有位沙门来过此处,衣着垢秽破烂,身形枯瘦,如同食土鬼一般;
“他把垃圾衣系在脖颈上,就是他令你的儿子变成这副模样。”注疏 1
13 大智慧者去了哪个方向?年轻人,请你们把这件事告诉我吧。
我们去他那里当面悔过,或许还能救回儿子的性命。注疏 1
14 大智慧者已升入虚空,犹如无云之夜的十五满月。
他也前往了东方,那位真实立誓的仙人,品性高尚。注疏 1
15 头向后扭曲,手臂直伸僵固,全然不能动弹;
眼睛发白,犹如死人。是谁把我的儿子变成了这般模样?注疏 1
16 夜叉确实有大神通,而诸仙人则具足善行;
他们察知那人心中充满恶意与愤怒,夜叉们便如此对待了你的儿子。注疏 1
17 夜叉们如此加害于我的儿子,梵行者,请莫对我心生嗔怒。
比丘,我前来皈依您的双足,为丧子之痛所摧折。注疏 1
18 此刻,我对你同样毫无怨恨;
而你的儿子沉湎于吠陀之傲慢,虽研习吠陀,却不知何为真舍利益。注疏 1
19 比丘啊,人的想蕴在刹那之间,确实会陷入迷乱。
深广智慧者,请宽恕这唯一的过失吧,真正的智者不会成为愤怒的仆役。注疏 1
20 这便是我起身乞来的食物,就让那缺少智慧的曼达比亚享用吧。
夜叉不会去伤害他,你的儿子也将远离伤害,平安无疾。注疏 1
21 曼达比亚,你真是愚人,智慧短浅,竟不通晓福田;
你把布施给了那些烦恼深重者,那些造作染污之业、无有自制之人。注疏 1
22 头发缠结,身披兽皮,满脸须蔓丛生,犹如一口老井边长满了杂草。
请看此人,形貌丑陋,结发与兽皮并不能庇护缺乏智慧的人。注疏 1
23 那些贪欲、嗔恚、无明皆已灭尽的人,
他们是漏尽的阿拉汉,供养这些圣者能得大果报。巴利
Kuto nu āgacchasi dummavāsī , otallako paṃsupisācakova; Saṅkāracoḷaṃ paṭimuñca kaṇṭhe, ko re tuvaṃ hosi adakkhiṇeyyo. Annaṃ tavedaṃ pakataṃ yasassi, taṃ khajjare bhuñjare piyyare ca; Jānāsi maṃ tvaṃ paradattūpajīviṃ, uttiṭṭhapiṇḍaṃ labhataṃ sapāko. Annaṃ mamedaṃ pakataṃ brāhmaṇānaṃ, attatthāya saddahato mamedaṃ ; Apehi etto kimidhaṭṭhitosi, na mādisā tuyhaṃ dadanti jamma. Thale ca ninne ca vapanti bījaṃ, anūpakhette phalamāsamānā ; Etāya saddhāya dadāhi dānaṃ, appeva ārādhaye dakkhiṇeyye. Khettāni mayhaṃ viditāni loke, yesāhaṃ bījāni patiṭṭhapemi; Ye brāhmaṇā jātimantūpapannā, tānīdha khettāni supesalāni. Jātimado ca atimānitā ca, lobho ca doso ca mado ca moho; Ete aguṇā yesu ca santi sabbe, tānīdha khettāni apesalāni. Jātimado ca atimānitā ca, lobho ca doso ca mado ca moho; Ete aguṇā yesu na santi sabbe, tānīdha khettāni supesalāni. Kvettha gatā upajotiyo ca, upajjhāyo ca athavā gaṇḍakucchi ; Imassa daṇḍañca vadhañca datvā, gale gahetvā khalayātha jammaṃ. Giriṃ nakhena khaṇasi, ayo dantehi khādasi; Jātavedaṃ padahasi, yo isiṃ paribhāsasi. Idaṃ vatvāna mātaṅgo, isi saccaparakkamo; Antalikkhasmiṃ pakkāmi , brāhmaṇānaṃ udikkhataṃ. Āvellitaṃ piṭṭhito uttamaṅgaṃ, bāhuṃ pasāreti akammaneyyaṃ; Setāni akkhīni yathā matassa, ko me imaṃ puttamakāsi evaṃ. Idhāgamā samaṇo dummavāsī, otallako paṃsupisācakova; Saṅkāracoḷaṃ paṭimuñca kaṇṭhe, so te imaṃ puttamakāsi evaṃ. Katamaṃ disaṃ agamā bhūripañño, akkhātha me māṇavā etamatthaṃ; Gantvāna taṃ paṭikaremu accayaṃ, appeva naṃ putta labhemu jīvitaṃ. Vehāyasaṃ agamā bhūripañño, pathaddhuno pannaraseva cando; Api cāpi so purimadisaṃ agacchi, saccappaṭiñño isi sādhurūpo. Āvellitaṃ piṭṭhito uttamaṅgaṃ, bāhuṃ pasāreti akammaneyyaṃ ; Setāni akkhīni yathā matassa, ko me imaṃ puttamakāsi evaṃ. Yakkhā have santi mahānubhāvā, anvāgatā isayo sādhurūpā; Te duṭṭhacittaṃ kupitaṃ viditvā, yakkhā hi te puttamakaṃsu evaṃ. Yakkhā ca me puttamakaṃsu evaṃ, tvaññeva me mā kuddho brahmacāri; Tumheva pāde saraṇaṃ gatāsmi, anvāgatā puttasokena bhikkhu. Tadeva hi etarahi ca mayhaṃ, manopadoso na mamatthi koci; Putto ca te vedamadena matto, atthaṃ na jānāti adhicca vede. Addhā have bhikkhu muhuttakena, sammuyhateva purisassa saññā; Ekāparādhaṃ khama bhūripañña, na paṇḍitā kodhabalā bhavanti. Idañca mayhaṃ uttiṭṭhapiṇḍaṃ, tava maṇḍabyo bhuñjatu appapañño; Yakkhā ca te naṃ na viheṭhayeyyuṃ, putto ca te hessati so arogo. Maṇḍabya bālosi parittapañño, yo puññakhettānamakovidosi; Mahakkasāvesu dadāsi dānaṃ, kiliṭṭhakammesu asaññatesu. Jaṭā ca kesā ajinā nivatthā, jarūdapānaṃva mukhaṃ parūḷhaṃ; Pajaṃ imaṃ passatha dummarūpaṃ , na jaṭājinaṃ tāyati appapaññaṃ. Yesaṃ rāgo ca doso ca, avijjā ca virājitā; Khīṇāsavā arahanto, tesu dinnaṃ mahapphalanti.
第498则 心生出本生(二)巴利
498. Cittasambhūtajātakaṃ (2)
24 一切人所修的善行皆有果报,任何业行都不会空无结果。
我见森部陀具大威德,他依自所造业而获得福报之果。注疏 1
25 众人所行的善业,必结果实;没有任何业是虚耗无果的。
他的心是否也是如此?他的心意是否也像我一样,成就了神通?注疏 1
26 众人所行的善业,必结果实;没有任何业是虚耗无果的。
天王,应知他的心也是如此,他的心意已得成就,正如你一般。注疏 1
27 你是从尊者旃多那里听来后知晓的,还是另有他人对你说了此事?
这偈颂唱诵得极好,我心中已无疑惑,我赠予你最好的村庄与一百之数。注疏 1
28 我并非从旃多那里听闻此事,仙人也曾对我阐明此义;
你前去向国王呈上这偈颂,国王若心生欢喜,或许会赐予你奖赏。注疏 1
29 速速套上国王的马车——那些造工精良、彩绘华美的车乘;
系牢象的腹带,为它们佩戴颈饰。注疏 1
30 让他们擂响大鼓、小鼓,吹响法螺,并迅速套好轻捷的车乘。
今日我将前往那净修林,就在那里,我将见到那位安坐的仙人。注疏 1
31 这真是殊胜的收获啊!那在大众中唱诵的偈颂,如此善巧、如此动人。
我见到那位具足戒行的仙人,心中喜悦,满怀欣然。注疏 1
32 座位、饮水与食物,恳请尊者接受我们的供养。
我们向您请问价格,请您为我们开个价吧。注疏 1
33 让他们为你建造悦意的住处,你就在那里有众女伴围绕,自在享乐。
请给个方便,让我俩一同主事吧。注疏 1
34 大王,见到恶行的果报,也见到善行的大果报;
我唯当约束自己,不贪求儿子、牲畜或钱财。注疏 1
35 人的寿命,于此世间不过十个十年;
未达终点,便如被割断的芦苇般枯萎凋零。注疏 1
36 这其中,有何欢喜?有何嬉戏?有何乐?有何求财?
儿女与妻子于我何用?大王,我已从束缚中解脱。注疏 1
37 因此,我如此了知:死神不会对我懈怠。
为死神所制伏者,何来欢愉?何来求财?注疏 1
38 人主啊,他们于人中最下劣之出身,旃陀罗胎藏,乃是两足中最卑下者。
因自身极恶之业,我们往昔受生于旃陀罗胎中。注疏 1
39 我们曾在阿槃提为旃陀罗,又作鹿群,来到尼连禅河畔;
曾于纳姆摩达河畔为鹗鸟,今者成为婆罗门与刹帝利。注疏 1
40 生命被驱迫而逝,寿数何其短暂;已为衰老所制的人,实无任何庇护。
般遮罗,照我所说的话去做,不要造作那沾染尘垢的业。注疏 1
41 生命被驱迫而逝,寿数何其短暂;已为衰老所制的人,实无任何庇护。
般遮罗,照我所说的话去做,不要造作那招致痛苦的业。注疏 1
42 生命被驱迫而逝,寿数何其短暂;已为衰老所制的人,实无任何庇护。
般遮罗,照我所说的话去做,不要造作那结出苦果的业。注疏 1
43 生命短促,步步逼向终老;老去的人啊,容颜为衰老所摧。
般遮罗,听从我这些话,莫造作令人投生地狱的业。注疏 1
44 诚然,您这番话真实不虚,正如您这位仙人所说,事实正是如此。
比丘,我拥有众多欲乐,那些欲乐,于我这般的人,实在难以舍离。注疏 1
45 犹如大象陷入泥沼之中,眼见陆地,却无法走过去。
同样,我沉溺于欲的泥沼,未能走上比丘之道。注疏 1
46 犹如父母教诲儿子,如何令他得安乐;
同样地,尊者,请您教示我:如何于死后长久得安乐?注疏 1
47 人王啊,你若不能舍离这些人间的欲乐,
你应当设立如法的税赋,大王,莫让你的国中出现非法之事。注疏 1
48 让使者们奔赴四方,前去邀请沙门与婆罗门。
你应当以饮食、衣服、住所与资具来护持他们。注疏 1
49 你以饮食,怀着净信之心,使沙门与婆罗门得到满足;
饱足之后,依己所能而行布施,便无有过失地往生天界。注疏 1
50 王上,当您耽乐于一众女子之中时,若被这骄慢所乘,又如何能自制?
你当将此偈铭记于心,并于大众之中宣说出来。注疏 1
51 那曾露宿旷野的众生,由一位外出女人以乳汁哺育;
曾被群犬围绕的他,今日却被称为国王。巴利 注疏 1
Sabbaṃ narānaṃ saphalaṃ suciṇṇaṃ, na kammunā kiñcana moghamatthi; Passāmi sambhūtaṃ mahānubhāvaṃ, sakammunā puññaphalūpapannaṃ. Sabbaṃ narānaṃ saphalaṃ suciṇṇaṃ, na kammunā kiñcana moghamatthi; Kaccinnu cittassapi evamevaṃ, iddho mano tassa yathāpi mayhaṃ. Sabbaṃ narānaṃ saphalaṃ suciṇṇaṃ, na kammunā kiñcana moghamatthi; Cittampi jānāhi tatheva deva, iddho mano tassa yathāpi tuyhaṃ. Bhavaṃ nu citto sutamaññato te, udāhu te koci naṃ etadakkhā; Gāthā sugītā na mamatthi kaṅkhā, dadāmi te gāmavaraṃ satañca. Na cāhaṃ citto sutamaññato me, isī ca me etamatthaṃ asaṃsi; ‘‘Gantvāna rañño paṭigāhi gāthaṃ, api te varaṃ attamano dadeyya’’ . Yojentu ve rājarathe, sukate cittasibbane; Kacchaṃ nāgānaṃ bandhatha, gīveyyaṃ paṭimuñcatha. Āhaññantu bherimudiṅgasaṅkhe , sīghāni yānāni ca yojayantu; Ajjevahaṃ assamaṃ taṃ gamissaṃ, yattheva dakkhissamisiṃ nisinnaṃ. Suladdhalābho vata me ahosi, gāthā sugītā parisāya majjhe; Svāhaṃ isiṃ sīlavatūpapannaṃ, disvā patīto sumanohamasmi. Āsanaṃ udakaṃ pajjaṃ, paṭiggaṇhātu no bhavaṃ; Agghe bhavantaṃ pucchāma, agghaṃ kurutu no bhavaṃ. Rammañca te āvasathaṃ karontu, nārīgaṇehi paricārayassu; Karohi okāsamanuggahāya, ubhopi maṃ issariyaṃ karoma. Disvā phalaṃ duccaritassa rāja, atho suciṇṇassa mahāvipākaṃ; Attānameva paṭisaṃyamissaṃ, na patthaye putta pasuṃ dhanaṃ vā. Dasevimā vassadasā, maccānaṃ idha jīvitaṃ; Apattaññeva taṃ odhiṃ, naḷo chinnova sussati. Tattha kā nandi kā khiḍḍā, kā ratī kā dhanesanā; Kiṃ me puttehi dārehi, rāja muttosmi bandhanā. Sohaṃ evaṃ pajānāmi , maccu me nappamajjati; Antakenādhipannassa, kā ratī kā dhanesanā. Jāti narānaṃ adhamā janinda, caṇḍālayoni dvipadākaniṭṭhā ; Sakehi kammehi supāpakehi, caṇḍālagabbhe avasimha pubbe. Caṇḍālāhumha avantīsu, migā nerañjaraṃ pati; Ukkusā nammadātīre , tyajja brāhmaṇakhattiyā. Upanīyati jīvitamappamāyu, jarūpanītassa na santi tāṇā; Karohi pañcāla mameta vākyaṃ, mākāsi kammāni rajassirāni. Upanīyati jīvitamappamāyu, jarūpanītassa na santi tāṇā; Karohi pañcāla mameta vākyaṃ, mākāsi kammāni dukkhudrayāni. Upanīyati jīvitamappamāyu, jarūpanītassa na santi tāṇā; Karohi pañcāla mameta vākyaṃ, mākāsi kammāni dukkhapphalāni. Upanīyati jīvitamappamāyu, vaṇṇaṃ jarā hanti narassa jiyyato; Karohi pañcāla mameta vākyaṃ, mākāsi kammaṃ nirayūpapattiyā. Addhā hi saccaṃ vacanaṃ tavetaṃ, yathā isī bhāsasi evametaṃ; Kāmā ca me santi anapparūpā, te duccajā mādisakena bhikkhu. Nāgo yathā paṅkamajjhe byasanno, passaṃ thalaṃ nābhisambhoti gantuṃ; Evampahaṃ kāmapaṅke byasanno, na bhikkhuno maggamanubbajāmi. Yathāpi mātā ca pitā ca puttaṃ, anusāsare kinti sukhī bhaveyya; Evampi maṃ tvaṃ anusāsa bhante, yathā ciraṃ pecca sukhī bhaveyyaṃ. No ce tuvaṃ ussahase janinda, kāme ime mānusake pahātuṃ; Dhammiṃ baliṃ paṭṭhapayassu rāja, adhammakāro tava māhu raṭṭhe. Dūtā vidhāvantu disā catasso, nimantakā samaṇabrāhmaṇānaṃ; Te annapānena upaṭṭhahassu, vatthena senāsanapaccayena ca. Annena pānena pasannacitto, santappaya samaṇabrāhmaṇe ca; Datvā ca bhutvā ca yathānubhāvaṃ, anindito saggamupehi ṭhānaṃ. Sace ca taṃ rāja mado saheyya, nārīgaṇehi paricārayantaṃ; Imameva gāthaṃ manasī karohi, bhāsesi cenaṃ parisāya majjhe. Abbhokāsasayo jantu, vajantyā khīrapāyito; Parikiṇṇo suvānehi , svājja rājāti vuccatīti.
499. 尸毗王本生(三)巴利
499. Sivijātakaṃ (3)
52 犹如失明的长老,远道而来,为求双目。
我们都将沦为独眼,请将你所乞之眼施与于我。注疏 1
53 乞求者啊,是谁指使你来到此处,乞求视觉之路?
你所乞求的,正是众人说为至为难舍的无上之肢——人之双眼,至为难舍。注疏 1
54 他在诸天中被称为须阇之夫,在人间则被称为摩伽婆。
我正是依他的教诫来到此处,身为乞者,为乞求你的眼目而来。注疏 1
55 我今为乞者,向你乞此无上布施;既来乞你的眼目,便请慨然施舍。
请赐予我那无上的眼目——据说,这是人身中最难舍弃的。注疏 1
56 不论你为何事而来,怀着怎样的心愿——
愿你那些誓愿皆得成就,婆罗门啊,愿你获得那双眼睛。注疏 1
57 你虽只求一事,我却将两样都给予你。
你是具眼者,去吧,在众人的注视下前行——愿你心中所求,皆得成就。注疏 1
58 王啊,请莫将眼睛施予那人,请莫将我们全都舍弃。
大王,请赐予财富,赐下众多的珍珠与琉璃。注疏 1
59 大王,请赐予套好马的车乘,赐下那些迅捷的良驹。
大王,请赐予大象,那些披挂金饰华盖的龙象。注疏 1
60 正如那些侍从,总是各自备好车乘鞍马,
从四面八方簇拥护随——车王啊,愿你亦能如是施与。注疏 1
61 有人口说‘我将布施’,内心却安住于不施;
他将那落在地上的绳套,系上自己的脖颈。注疏 1
62 有人口说‘我将布施’,内心却安住于不施;
由恶趋更恶,终落死神掌中。注疏 1
63 凡有所求,我便施与;无所求,我则不施;
因此,这位婆罗门所求之物,我必施与。注疏 1
64 大王,您是希求长寿、容貌、快乐,还是力量而行布施呢?
您身为尸毗人中无上的王,如何能为了来世而施舍自己的眼睛?注疏 1
65 我行此布施,并非为了名声,也不求子嗣、财富或国土。
这是往昔正士们常行之法,正因如此,我的心于布施中得喜悦。注疏 1
66 你是我朋友与同伴,尸毗迦,你技艺纯熟,请善听我言。
为这志于布施的我,取出双眼,放入那乞求者手中。注疏 1
67 尸毗王有令,尸毗迦奉命而行。
国王剜出双眼,奉与婆罗门。
婆罗门具足明眼,国王则失明。注疏 1
68 这样过了几天,他眼眶的伤口渐渐愈合了,
尸毗国的增长王,唤来车夫,对他说:注疏 1
69 “车夫,套好车,套好了便来禀告。”
我们去游园,去莲花池和树林那里。注疏 1
70 他便在莲花池畔,结跏趺坐。
天王、善生主——帝释天,在他面前显现。注疏 1
71 “我乃帝释天,今已来到您面前;”
请许一个愿吧,圣王,无论您心中希求何物。注疏 1
72 我有大量财富,帝释天,兵力与国库亦无穷尽。
如今我双目失明,死亡才是我所喜爱的。注疏 1
73 人中尊啊,那些真实之语,请您宣说出来吧,刹帝利!
您若说出真实语,眼睛便会重见光明。注疏 1
74 前来向我乞讨的人,出身各不相同,皆为乞食者。
即便是那在我面前乞求的人,也是我心中所喜爱的人;
借着这句真实的话语,我的眼睛便由此生长出来。注疏 1
75 那位婆罗门前来向我乞求,说:“请把眼睛给我吧!”
我便将双眼都布施给了那位前来乞讨的婆罗门。注疏 1
76 更大的喜悦与无量的欢喜,涌入了我的心。
凭此真实语,我的第二只眼睛也得以生长。注疏 1
77 依正法而说的偈颂,尸毗国的增长者啊;
你的这双眼睛,显现如天眼一般。注疏 1
78 穿越墙垣,穿越岩石,纵越一切高山,
他们的目力遍及方圆百由旬的一切方所。注疏 1
79 于此世间,若有人前来乞求,谁会不舍出自己的财富?即便是那最殊胜、自己至为珍爱之物?
聚集于此的尸毗人众啊,今日且看我这一双天眼!注疏 1
80 穿墙透岩,逾越高山,
我能遍观方圆百由旬内的一切。注疏 1
81 在这世间,对于凡夫的生命,没有比布施更为殊胜的了。
施舍了凡人的眼睛后,我获得了那超越凡尘的天眼。注疏 1
82 善良的人们啊,见了这些,你们当行布施、享受善果。
行于布施,亦受用其果,随福德所感,你们将清净无过,往生天界。巴利 注疏 1
Dūre apassaṃ therova, cakkhuṃ yācitumāgato; Ekanettā bhavissāma, cakkhuṃ me dehi yācito. Kenānusiṭṭho idha māgatosi, vanibbaka cakkhupathāni yācituṃ; Suduccajaṃ yācasi uttamaṅgaṃ, yamāhu nettaṃ purisena duccajaṃ. Yamāhu devesu sujampatīti, maghavāti naṃ āhu manussaloke; Tenānusiṭṭho idha māgatosmi, vanibbako cakkhupathāni yācituṃ. Vanibbato mayha vaniṃ anuttaraṃ, dadāhi te cakkhupathāni yācito; Dadāhi me cakkhupathaṃ anuttaraṃ, yamāhu nettaṃ purisena duccajaṃ. Yena atthena āgacchi , yamatthamabhipatthayaṃ; Te te ijjhantu saṅkappā, labha cakkhūni brāhmaṇa. Ekaṃ te yācamānassa, ubhayāni dadāmahaṃ; Sa cakkhumā gaccha janassa pekkhato, yadicchase tvaṃ tadate samijjhatu. Mā no deva adā cakkhuṃ, mā no sabbe parākari ; Dhanaṃ dehi mahārāja, muttā veḷuriyā bahū. Yutte deva rathe dehi, ājānīye calaṅkate; Nāge dehi mahārāja, hemakappanavāsase. Yathā taṃ sivayo sabbe, sayoggā sarathā sadā; Samantā parikireyyuṃ , evaṃ dehi rathesabha. Yo ve dassanti vatvāna, adāne kurute mano; Bhūmyaṃ so patitaṃ pāsaṃ, gīvāyaṃ paṭimuñcati. Yo ve dassanti vatvāna, adāne kurute mano; Pāpā pāpataro hoti, sampatto yamasādhanaṃ. Yañhi yāce tañhi dade, yaṃ na yāce na taṃ dade; Svāhaṃ tameva dassāmi, yaṃ maṃ yācati brāhmaṇo. Āyuṃ nu vaṇṇaṃ nu sukhaṃ balaṃ nu, kiṃ patthayāno nu janinda desi; Kathañhi rājā sivinaṃ anuttaro, cakkhūni dajjā paralokahetu. Na vāhametaṃ yasasā dadāmi, na puttamicche na dhanaṃ na raṭṭhaṃ; Satañca dhammo carito purāṇo, icceva dāne ramate mano mama . Sakhā ca mitto ca mamāsi sīvika , susikkhito sādhu karohi me vaco; Uddharitvā cakkhūni mamaṃ jigīsato, hatthesu ṭhapehi vanibbakassa. Codito sivirājena, siviko vacanaṅkaro; Rañño cakkhūnuddharitvā , brāhmaṇassūpanāmayi; Sacakkhu brāhmaṇo āsi, andho rājā upāvisi. Tato so katipāhassa, uparūḷhesu cakkhusu; Sūtaṃ āmantayī rājā, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano. Yojehi sārathi yānaṃ, yuttañca paṭivedaya; Uyyānabhūmiṃ gacchāma, pokkharañño vanāni ca. So ca pokkharaṇītīre , pallaṅkena upāvisi; Tassa sakko pāturahu, devarājā sujampati. Sakkohamasmi devindo, āgatosmi tavantike; Varaṃ varassu rājīsi, yaṃ kiñci manasicchasi. Pahūtaṃ me dhanaṃ sakka, balaṃ koso canappako; Andhassa me sato dāni, maraṇaññeva ruccati. Yāni saccāni dvipadinda, tāni bhāsassu khattiya; Saccaṃ te bhaṇamānassa, puna cakkhu bhavissati. Ye maṃ yācitumāyanti, nānāgottā vanibbakā; Yopi maṃ yācate tattha, sopi me manaso piyo; Etena saccavajjena, cakkhu me upapajjatha. Yaṃ maṃ so yācituṃ āgā, dehi cakkhunti brāhmaṇo; Tassa cakkhūni pādāsiṃ, brāhmaṇassa vanibbato . Bhiyyo maṃ āvisī pīti, somanassañcanappakaṃ; Etena saccavajjena, dutiyaṃ me upapajjatha. Dhammena bhāsitā gāthā, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhana; Etāni tava nettāni, dibbāni paṭidissare. Tirokuṭṭaṃ tiroselaṃ, samatiggayha pabbataṃ; Samantā yojanasataṃ, dassanaṃ anubhontu te. Ko nīdha vittaṃ na dadeyya yācito, api visiṭṭhaṃ supiyampi attano; Tadiṅgha sabbe sivayo samāgatā, dibbāni nettāni mamajja passatha. Tirokuṭṭaṃ tiroselaṃ, samatiggayha pabbataṃ; Samantā yojanasataṃ, dassanaṃ anubhonti me. Na cāgamattā paramatthi kiñci, maccānaṃ idha jīvite; Datvāna mānusaṃ cakkhuṃ, laddhaṃ me cakkhuṃ amānusaṃ. Etampi disvā sivayo, detha dānāni bhuñjatha; Datvā ca bhutvā ca yathānubhāvaṃ, aninditā saggamupetha ṭhānanti.
光辉本生·四(第500则)巴利
500. Sirīmantajātakaṃ (4)
83 具智慧而乏福报者,与有名望而无智慧者;
塞那迦,我且问你此事:善巧者们说,这二者中哪一位更殊胜?注疏 1
84 大王,的确,无论是智者与愚者,还是具技艺者与无技艺者;
即便是出身高贵之人,也可能成为出身微贱却享有盛名者的仆从;
见此我才这样说:智慧浅薄之人,不如具足福德者来得殊胜。注疏 1
85 具无上智慧、彻见一切法的大药,我今也有一问请教于你;
愚人名声远扬,智者资财匮乏,善士们,这两种人中,哪一个更好?注疏 1
86 愚人作着恶业,心里却想:“这样才是好”;
只见此世,不见来世,愚人在两处都招致了不幸。
见此,我说:智慧方为殊胜,而非徒有虚名的愚人。注疏 1
87 此非由技艺带来财富,非关亲族,非关容貌;
且看那愚人快乐昌盛,吉祥却亲近着戈尔文达。
见此之后,我这样说:智慧低劣的人,纵有祥瑞之相,终究有所不及。注疏 1
88 无智者得乐便沉溺其中,遇苦则陷入迷乱。
被骤然来袭的苦乐所触,他战栗不安,犹如炎夏中的水族。
正因见到这一点,我才这样说:唯有智慧者更为殊胜,而非有名望的愚人。注疏 1
89 犹如林间一棵果实甘美的树,众鸟从四方纷然聚集。
同样地,富裕、拥有财富与受用的人,众人也正是为了利益而亲近他。
见此,我说:智慧低劣而具福运者,反倒更胜。注疏 1
90 有力的愚人靠暴力夺取财富,这不是善行。
那哭泣的愚人,正被重重拖入地狱。
见此,我便说:慧者方为殊胜,而非徒负盛名的愚人。注疏 1
91 不论哪条河流汇入恒河,尽皆舍弃自身的名称与种姓。
恒河正奔向大海之时,其威德与智慧在世间便不再显现。
看到这一点,我说:有智慧的人虽受轻视,也远胜于拥有财富者。注疏 1
92 人们所言的那片汪洋大海,无数江河无时无刻不恒常流注其中;
那大海虽恒常波澜壮阔,但大海洋从不越过其岸界。注疏 1
93 同样地,愚者的种种盘算,财富任何时候都不能凌驾于智慧之上。
见此,我如是说:唯有智慧者殊胜,而非有名望的愚人。注疏 1
94 纵使放逸之人享有名声,于集会中代他人陈言,
他的话在亲族中得以行通,靠的是吉祥,而非智慧;
见此,我说:具慧者纵然卑微,亦远胜有吉祥者。注疏 1
95 或为他人,或为自己,愚昧少慧之人便会口出妄语;
他在集会中受人谴责,此后还会堕入恶趣;
看到这一点,我说:智慧才真正殊胜,而非有名声的愚人。注疏 1
96 即使具足广大智慧的人说出有益的话,若是贫穷、无财、无依无怙;
在亲族之中,他的话也无人信受;缺少祥瑞,智者便无荣光。
见到此点,我这样说:有智慧者纵然卑微,也胜过只有福运的人。注疏 1
97 智慧深广者,不论为他人还是为自己,都不说虚诳之语。
他于大众集会中备受尊敬,此后亦将投生善趣;
有鉴于此,我如是说:智者方为殊胜,而非徒有虚名之愚人。注疏 1
98 象、马、珠宝耳环,以及生于豪贵之家的女子,
所有这些受用,皆为富者所享;无财之人,则无缘分得。
看到这一点,我这样说:有智慧而福德不足者,犹胜于有福德而无智慧之人。注疏 1
99 那些行事毫无规划、愚昧而又冥顽不灵的人,
财富会弃愚人而去,犹如衰老的蛇蜕去旧皮;
见此,我这样说:智慧确实更胜,而非有名望的愚人。注疏 1
100 尊者,我们五人是智者,全都双手合十恭敬而立;
你征服了我们,是主宰者,犹如帝释天——众生之主、诸天之王。
见此情景,我这样说:智慧卑劣的人,还不如享有财富的人。注疏 1
101 在诸如此类的事情上,声名显赫的愚人,恰如智者的仆从。
智者能善巧处理之事,愚者却于中陷入迷惑;
见此,我如是说:智慧确为优胜,而非徒负盛名的愚者。注疏 1
102 的确,智慧恒为善士所称叹;荣华可爱,世人耽着享乐。
诸佛的智慧无与伦比,财富永远不能超越智慧。注疏 1
103 我们所问之事,你已为我们解说。大药,你是彻见一切法的人。
一千头牛、一头公牛、一头大象,以及这十辆骏马所驾的马车;
我为你的释疑所欢喜,赠你十六座胜妙村庄。巴利 注疏 1
Paññāyupetaṃ siriyā vihīnaṃ, yasassinaṃ vāpi apetapaññaṃ; Pucchāmi taṃ senaka etamatthaṃ, kamettha seyyo kusalā vadanti. Dhīrā ca bālā ca have janinda, sippūpapannā ca asippino ca; Sujātimantopi ajātimassa, yasassino pesakarā bhavanti; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, pañño nihīno sirīmāva seyyo. Tuvampi pucchāmi anomapañña, mahosadha kevaladhammadassi; Bālaṃ yasassiṃ paṇḍitaṃ appabhogaṃ, kamettha seyyo kusalā vadanti. Pāpāni kammāni karoti bālo , idhameva seyyo iti maññamāno ; Idhalokadassī paralokamadassī, ubhayattha bālo kalimaggahesi; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, paññova seyyo na yasassi bālo. Na sippametaṃ vidadhāti bhogaṃ, na bandhuvā na sarīravaṇṇo yo ; Passeḷamūgaṃ sukhamedhamānaṃ, sirī hi naṃ bhajate goravindaṃ ; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, pañño nihīno sirīmāva seyyo. Laddhā sukhaṃ majjati appapañño, dukkhena phuṭṭhopi pamohameti; Āgantunā dukkhasukhena phuṭṭho, pavedhati vāricarova ghamme; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, paññova seyyo na yasassi bālo. Dumaṃ yathā sāduphalaṃ araññe, samantato samabhisaranti pakkhī; Evampi aḍḍhaṃ sadhanaṃ sabhogaṃ, bahujjano bhajati atthahetu; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, pañño nihīno sirīmāva seyyo. Na sādhu balavā bālo, sāhasā vindate dhanaṃ; Kandantametaṃ dummedhaṃ, kaḍḍhanti nirayaṃ bhusaṃ; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, paññova seyyo na yasassi bālo. Yā kāci najjo gaṅgamabhissavanti, sabbāva tā nāmagottaṃ jahanti; Gaṅgā samuddaṃ paṭipajjamānā, na khāyate iddhiṃ paññopi loke ; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, pañño nihīno sirīmāva seyyo. Yametamakkhā udadhiṃ mahantaṃ, savanti najjo sabbakālamasaṅkhyaṃ; So sāgaro niccamuḷāravego, velaṃ na acceti mahāsamuddo. Evampi bālassa pajappitāni, paññaṃ na acceti sirī kadāci; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, paññova seyyo na yasassi bālo. Asaññato cepi paresamatthaṃ, bhaṇāti sandhānagato yasassī; Tasseva taṃ rūhati ñātimajjhe, sirī hi naṃ kārayate na paññā ; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, pañño nihīno sirīmāva seyyo. Parassa vā attano vāpi hetu, bālo musā bhāsati appapañño; So nindito hoti sabhāya majjhe, pacchāpi so duggatigāmī hoti; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, paññova seyyo na yasassi bālo. Atthampi ce bhāsati bhūripañño, anāḷhiyo appadhano daliddo; Na tassa taṃ rūhati ñātimajjhe, sirī ca paññāṇavato na hoti; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, pañño nihīno sirīmāva seyyo. Parassa vā attano vāpi hetu, na bhāsati alikaṃ bhūripañño; So pūjito hoti sabhāya majjhe, pacchāpi so suggatigāmī hoti; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, paññova seyyo na yasassi bālo. Hatthī gavassā maṇikuṇḍalā ca, thiyo ca iddhesu kulesu jātā; Sabbāva tā upabhogā bhavanti, iddhassa posassa aniddhimanto; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, pañño nihīno sirīmāva seyyo. Asaṃvihitakammantaṃ, bālaṃ dummedhamantinaṃ; Sirī jahati dummedhaṃ, jiṇṇaṃva urago tacaṃ; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, paññova seyyo na yasassi bālo. Pañca paṇḍitā mayaṃ bhaddante, sabbe pañjalikā upaṭṭhitā; Tvaṃ no abhibhuyya issarosi, sakkova bhūtapati devarājā; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, pañño nihīno sirīmāva seyyo. Dāsova paññassa yasassi bālo, atthesu jātesu tathāvidhesu; Yaṃ paṇḍito nipuṇaṃ saṃvidheti, sammohamāpajjati tattha bālo; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, paññova seyyo na yasassi bālo. Addhā hi paññāva sataṃ pasatthā, kantā sirī bhogaratā manussā; Ñāṇañca buddhānamatulyarūpaṃ, paññaṃ na acceti sirī kadāci. Yaṃ taṃ apucchimha akittayī no, mahosadha kevaladhammadassī; Gavaṃ sahassaṃ usabhañca nāgaṃ, ājaññayutte ca rathe dasa ime; Pañhassa veyyākaraṇena tuṭṭho, dadāmi te gāmavarāni soḷasa.
501. 鹿本生第五巴利
501. Rohaṇamigajātakaṃ (5)
104 这些鹿群正在退却,因畏惧死亡而惊恐,奇达卡啊;
你也走吧,莫要牵挂,他们会与你一同活下去。注疏 1
105 我不会去罗哈纳,我的心正被牵拽着。
我决不舍弃你,宁可在此地捐舍生命。注疏 1
106 他们必定会死去,犹如盲者失去了向导;
你也去吧,莫要迟疑,他们将与你一同活下去。注疏 1
107 我不会去罗哈纳,我的心正被紧紧牵系着。
我绝不会抛下被困住的你,宁可在此结束生命。注疏 1
108 走吧,胆怯者,快逃命吧,我已被铁夹子套住了。
你也去吧,莫要迟疑;有你在,它们便能活命。注疏 1
109 罗哈那,我不离去,我的心正被撕裂。
我决不舍弃它,就在这里,我将献出生命。注疏 1
110 那些目盲又无人引导的人,必定会死去。
你也去吧,莫要迟疑;有你在,它们便能活命。注疏 1
111 我不走,罗哈那,我的心好像被撕裂一般。
我绝不抛弃那被缚的同伴,就在此地,我舍下此命。注疏 1
112 看,那猎人来了,相貌凶恶,手持武器。
今日,他就要用箭与矛来杀害我们。注疏 1
113 她奔逃了片刻,惊恐不安,被恐惧所逼迫;
这位胆怯者,竟做了极为艰难之事——从死亡边缘折返了回来。注疏 1
114 这些鹿是怎么了?本已自由无拘,却还去亲近那被缚之鹿。
它们决不肯舍弃它,哪怕为此付出生命。注疏 1
115 猎人啊,它们是兄弟,是从同一母腹所生的同胞。
它们不愿舍弃我,哪怕不惜生命。注疏 1
116 那些失去向导的盲鹿,必将死去。
猎人啊,请释放我的兄弟,赐予我们五个生命。注疏 1
117 我将为你们释放那只奉养父母的鹿。
愿父母看见这大鹿已得自由,心生欢喜。注疏 1
118 猎人啊,愿你因此欢喜,并与所有亲族一同欢喜。
正如今日,我见大鹿得以解脱,欢喜满心。
119 在生命已临危难之际,你是如何得以脱身的?
猎人啊,你是如何从坚固的罗网中救出我儿的?注疏 1
120 他所宣说的话语,悦耳动听,打动人心,深入人心;
正是凭借那些善妙的话语,齐达古才将我释放。注疏 1
121 他所宣说的话语,悦耳动听,打动人心,深入人心;
正是依凭那些善妙的言辞,苏达那才将我释放。注疏 1
122 听闻那悦耳之语,直入心底,深住于心;
听闻这些善说后,猎人便释放了我。注疏 1
123 愿这位猎人与他的妻子们,都能这般满心欢喜;
正如我们今天见到罗哈那归来时,这般喜悦。注疏 1
124 猎人啊,你不是说过:‘我去取鹿皮’吗?
那么,为何鹿皮终究没有取回?注疏 1
125 那鹿竟自投手边,连同圈套与锁套;
鹿王既已被缚,母鹿却仍来依附不离。注疏 1
126 我因此生起大悚惧,惊异得毛发竖立。
我若杀害此鹿,今日便当舍弃此命。注疏 1
127 猎人啊,你的鹿是什么模样?具德的鹿又是什么模样?
它们是何等的毛色、何等的习性,竟让你如此盛赞?注疏 1
128 白角洁净,毛发亮泽,肤如黄金。
它们四足赤红,双眸如描,悦目可爱。注疏 1
129 大王,这些鹿便是如此,便是这般有德的鹿;
大王,它们奉养父母,他不应伤害它们。注疏 1
130 猎人,我给你一百金币,以及一枚硕大的宝石耳环;
并置一张四脚床榻,色泽如亚麻花般柔和。注疏 1
131 以及两位容貌相似的妻子,一头种牛,一百头牛。
我将以法治理王国,猎人,你于我有大帮助。注疏 1
132 耕种、经商、借贷,以及拾穗与乞食,猎人啊……
以此奉养家人,切莫再行恶事。巴利 注疏 1
Ete yūthā patiyanti, bhītā maraṇassa cittaka; Gaccha tuvampi mākaṅkhi, jīvissanti tayā saha. Nāhaṃ rohaṇa gacchāmi, hadayaṃ me avakassati; Na taṃ ahaṃ jahissāmi, idha hissāmi jīvitaṃ. Te hi nūna marissanti, andhā apariṇāyakā; Gaccha tuvampi mākaṅkhi, jīvissanti tayā saha. Nāhaṃ rohaṇa gacchāmi, hadayaṃ me avakassati; Na taṃ baddhaṃ jahissāmi, idha hissāmi jīvitaṃ. Gaccha bhīru palāyassu, kūṭe baddhosmi āyase; Gaccha tuvampi mākaṅkhi, jīvissanti tayā saha. Nāhaṃ rohaṇa gacchāmi, hadayaṃ me avakassati; Na taṃ ahaṃ jahissāmi, idha hissāmi jīvitaṃ. Te hi nūna marissanti, andhā apariṇāyakā; Gaccha tuvampi mākaṅkhi, jīvissanti tayā saha. Nāhaṃ rohaṇa gacchāmi, hadayaṃ me avakassati; Na taṃ baddhaṃ jahissāmi, idha hissāmi jīvitaṃ. Ayaṃ so luddako eti, luddarūpo sahāvudho; Yo no vadhissati ajja, usunā sattiyā api . Sā muhuttaṃ palāyitvā, bhayaṭṭā bhayatajjitā; Sudukkaraṃ akarā bhīru, maraṇāyūpanivattatha. Kinnu teme migā honti, muttā baddhaṃ upāsare; Na taṃ cajitumicchanti, jīvitassapi kāraṇā. Bhātaro honti me ludda, sodariyā ekamātukā; Na maṃ cajitumicchanti, jīvitassapi kāraṇā. Te hi nūna marissanti, andhā apariṇāyakā; Pañcannaṃ jīvitaṃ dehi, bhātaraṃ muñca luddaka. So vo ahaṃ pamokkhāmi, mātāpettibharaṃ migaṃ; Nandantu mātāpitaro, muttaṃ disvā mahāmigaṃ. Evaṃ luddaka nandassu, saha sabbehi ñātibhi; Yathāhamajja nandāmi, muttaṃ disvā mahāmigaṃ. Kathaṃ tvaṃ pamokkho āsi, upanītasmi jīvite; Kathaṃ putta amocesi, kūṭapāsamha luddako. Bhaṇaṃ kaṇṇasukhaṃ vācaṃ, hadayaṅgaṃ hadayassitaṃ; Subhāsitāhi vācāhi, cittako maṃ amocayi. Bhaṇaṃ kaṇṇasukhaṃ vācaṃ, hadayaṅgaṃ hadayassitaṃ; Subhāsitāhi vācāhi, sutanā maṃ amocayi. Sutvā kaṇṇasukhaṃ vācaṃ, hadayaṅgaṃ hadayassitaṃ; Subhāsitāni sutvāna, luddako maṃ amocayi. Evaṃ ānandito hotu, saha dārehi luddako; Yathā mayajja nandāma, disvā rohaṇamāgataṃ. Nanu tvaṃ avaca ludda, ‘‘migacammāni āhariṃ’’; Atha kena nu vaṇṇena, migacammāni nāhari. Āgamā ceva hatthatthaṃ, kūṭapāsañca so migo; Abajjhi taṃ migarājaṃ, tañca muttā upāsare. Tassa me ahu saṃvego, abbhuto lomahaṃsano; Imañcāhaṃ migaṃ haññe, ajja hissāmi jīvitaṃ. Kīdisā te migā ludda, kīdisā dhammikā migā; Kathaṃvaṇṇā kathaṃsīlā, bāḷhaṃ kho ne pasaṃsasi. Odātasiṅgā sucivāḷā, jātarūpatacūpamā; Pādā lohitakā tesaṃ, añjitakkhā manoramā. Edisā te migā deva, edisā dhammikā migā; Mātāpettibharā deva, na te so abhihārituṃ . Dammi nikkhasataṃ ludda, thūlañca maṇikuṇḍalaṃ; Catussadañca pallaṅkaṃ, umāpupphasarinnibhaṃ . Dve ca sādisiyo bhariyā, usabhañca gavaṃ sataṃ; Dhammena rajjaṃ kāressaṃ, bahukāro mesi luddaka. Kasivāṇijjā iṇadānaṃ, uñchācariyā ca luddaka; Etena dāraṃ posehi, mā pāpaṃ akarī punāti .
502. 小鹅本生(6)巴利
502. Cūḷahaṃsajātakaṃ (6)
133 这些天鹅,腿形弯曲,正被恐惧驱策着飞离而去;
金色肤羽、灿若黄金者——苏穆科,你尽可随心飞去。注疏 1
134 亲族众人都舍我而去,独留我一人陷落罗网之中;
他们无所眷恋地走了,你为何独自留下?注疏 1
135 飞吧,飞禽中的至尊,陷于束缚者哪有友伴;
莫因无忧而迟迟不去,善口,你尽管远行。注疏 1
136 持国天王,我不会因“我为苦难所迫”而将你舍离。
无论生死,我都将与你同在。注疏 1
137 苏木卡,你所说的,正是圣者的善德。
我为试探它,便放手抛下,令其坠落。注疏 1
138 无足者循迹而行,飞鸟行于虚空;
你未曾发觉近前的罗网,天鹅中之最胜者。注疏 1
139 当人生命耗尽,衰败降临时,
即便陷入罗网与陷阱,他也不会觉察。注疏 1
140 这些天鹅飞走了,那群弯腿的鸟为恐惧所驱策;
金黄的羽翼啊,唯独你被遗落在此。注疏 1
141 那些飞鸟饱食畅饮之后,便纷纷离去。
弯腿的鸟群毫无顾念,唯有你独自留守身边。注疏 1
142 那只鸟是你什么?你已得解脱,却守在这被缚者身旁;
群鸟抛下同伴飞去,你为何独自被留下?注疏 1
143 那位鸟王是我的朋友,是我如同生命一般的同伴。
我绝不会舍弃他,直至命尽。注疏 1
144 而你,竟为友人之故,甘愿舍弃性命。
我释放你的同伴,令鸟王做你的随从。注疏 1
145 猎人,你便这样与所有亲眷一同欢喜吧!
今日,我亲见这鸟中之王获得释放,内心何其欢喜!
146 尊者是否安乐?尊者是否康健无病?
此国可称繁荣吗?您可是依正法治理?注疏 1
147 天鹅啊,我既安稳,天鹅啊,我也无病。
而且此国繁荣,我正是依正法治理。注疏 1
148 您的群臣之中,可都没有过失吗?
那些如影随形的敌人,可都已远离你了吗?注疏 1
149 在我群臣之中,亦无任何过失。
而我的敌人,亦如那影,皆已远离。注疏 1
150 你可有位贤淑的妻子,柔顺而善语?
她具足儿子、美貌与荣光,且随顺你的心意。注疏 1
151 我也有位相配的妻子,贤淑温言;
她具足子嗣、容貌与福泽,随顺我的心意和喜好。注疏 1
152 你可有许多善生的儿子,能振兴国邦吗?
他们具足智慧与明辨,时时处处都能和睦共处。注疏 1
153 持国天王啊,我听说我有一百零一位儿子;
你告诉他们应做之事,他们不会违背你的话语。注疏 1
154 纵使具足优良的出身与调伏的修养,
若事到临头方才用功,便在困厄中沉没不起。注疏 1
155 那智慧脆弱者,便生起巨大的裂隙;
犹如夜盲之人观物,纵粗显之色亦难辨认。注疏 1
156 于不坚实处执以为坚实而勤加用功,终不能获得智慧;
恰如羚羊困于山险之中,半途便陷溺沉没。注疏 1
157 即使出身低微,只要他是自强不息、意志坚定的人,
具足正行与戒德的人,在暗夜中如火炬般闪耀。注疏 1
158 以此作为譬喻,你当教导子女求学明慧。
愿智者如同田中的种子,得雨水滋润而增长。巴利 注疏 1
Ete haṃsā pakkamanti, vakkaṅgā bhayameritā; Harittaca hemavaṇṇa, kāmaṃ sumukha pakkama. Ohāya maṃ ñātigaṇā, ekaṃ pāsavasaṃ gataṃ; Anapekkhamānā gacchanti, kiṃ eso avahiyyasi. Pateva patataṃ seṭṭha, natthi baddhe sahāyatā ; Mā anīghāya hāpesi, kāmaṃ sumukha pakkama. Nāhaṃ ‘‘dukkhapareto’’ti , dhataraṭṭha tuvaṃ jahe; Jīvitaṃ maraṇaṃ vā me, tayā saddhiṃ bhavissati. Etadariyassa kalyāṇaṃ, yaṃ tvaṃ sumukha bhāsasi; Tañca vīmaṃsamānohaṃ, ‘‘patatetaṃ’’ avassajiṃ. Apadena padaṃ yāti, antalikkhacaro dijo; Ārā pāsaṃ na bujjhi tvaṃ, haṃsānaṃ pavaruttama . Yadā parābhavo hoti, poso jīvitasaṅkhaye; Atha jālañca pāsañca, āsajjāpi na bujjhati. Ete haṃsā pakkamanti, vakkaṅgā bhayameritā; Harittaca hemavaṇṇa, tvaññeva avahiyyasi. Ete bhutvā ca pitvā ca, pakkamanti vihaṅgamā; Anapekkhamānā vakkaṅgā, tvaññeveko upāsasi. Kinnu tyāyaṃ dijo hoti, mutto baddhaṃ upāsasi; Ohāya sakuṇā yanti, kiṃ eko avahiyyasi. Rājā me so dijo mitto, sakhā pāṇasamo ca me; Neva naṃ vijahissāmi, yāva kālassa pariyāyaṃ. Yo ca tvaṃ sakhino hetu, pāṇaṃ cajitumicchasi; So te sahāyaṃ muñcāmi, hotu rājā tavānugo. Evaṃ luddaka nandassu, saha sabbehi ñātibhi; Yathāhamajja nandāmi, disvā muttaṃ dijādhipaṃ. Kaccinnu bhoto kusalaṃ, kacci bhoto anāmayaṃ; Kacci raṭṭhamidaṃ phītaṃ, dhammena manusāsasi. Kusalañceva me haṃsa, atho haṃsa anāmayaṃ; Atho raṭṭhamidaṃ phītaṃ, dhammena manusāsahaṃ. Kacci bhoto amaccesu, doso koci na vijjati; Kacci ārā amittā te, chāyā dakkhiṇatoriva. Athopi me amaccesu, doso koci na vijjati; Atho ārā amittā me, chāyā dakkhiṇatoriva. Kacci te sādisī bhariyā, assavā piyabhāṇinī; Puttarūpayasūpetā, tava chandavasānugā. Atho me sādisī bhariyā, assavā piyabhāṇinī; Puttarūpayasūpetā, mama chandavasānugā. Kacci te bahavo puttā, sujātā raṭṭhavaḍḍhana; Paññājavena sampannā, sammodanti tato tato. Satameko ca me puttā, dhataraṭṭha mayā sutā; Tesaṃ tvaṃ kiccamakkhāhi, nāvarujjhanti te vaco. Upapannopi ce hoti, jātiyā vinayena vā; Atha pacchā kurute yogaṃ, kicche āpāsu sīdati. Tassa saṃhīrapaññassa, vivaro jāyate mahā; Rattimandhova rūpāni, thūlāni manupassati. Asāre sārayogaññū, matiṃ na tveva vindati; Sarabhova giriduggasmiṃ, antarāyeva sīdati. Hīnajaccopi ce hoti, uṭṭhātā dhitimā naro; Ācārasīlasampanno, nise aggīva bhāsati. Etaṃ me upamaṃ katvā, putte vijjāsu vācaya ; Saṃvirūḷhetha medhāvī, khette bījaṃva vuṭṭhiyāti.
五〇三 萨提衮巴本生(第七)巴利
503. Sattigumbajātakaṃ (7)
159 般遮罗国的猎鹿大王,战车之尊;
他与军队一同出发,后来离群进入了森林。注疏 1
160 在那林中,他看见盗贼们建造的小屋。
从那间小屋出来后,鹦鹉便说着猎人的话语。注疏 1
161 车乘齐备的年轻男子,戴着洁净的耳环。
红色的头巾璀璨闪耀,犹如白天的太阳照耀。注疏 1
162 正午时分已至,国王与车夫皆已入睡。
来吧,我们把他所有的饰物强行夺走。注疏 1
163 深夜寂静无人,国王与车夫皆已睡下;
我们取了衣物与宝饰,将他们杀死后,便用树枝遮盖起来。注疏 1
164 萨提衮巴,你为何犹如狂人一般说话?
国王们实难亲近,犹如炽燃的烈火一般。注疏 1
165 而你,帕提科蓝巴,一饮醉便粗声大气地嘶吼;
对我母亲这般赤裸,你为何心生厌嫌?注疏 1
166 朋友,速速起身!驾车的,赶紧套好车、备好马车!
这只鸟不合我意,我们到别的净修林去吧。注疏 1
167 大王,车驾已套好,强大的军队也已备齐。
大王,请登车,我们前往其他净修林吧。注疏 1
168 何以所有在此服侍的人都不见踪影?
那只般遮罗鸟飞离,从他们的视野中逃脱了。注疏 1
169 拿起弓,拿起矛与标枪!
那个般遮罗人正在逃走,莫让他活着脱身!注疏 1
170 随后,另一只红嘴鹦鹉迎上前说:
欢迎您,大王!您来得正好,来得恰是时候。
您是此地的主上,既已到来,就请宣说这里有什么。注疏 1
171 柿子、毕耶罗果、蜜果、卡苏玛丽果,
请享用这些小果实吧,大王,请享用这些无上妙品。注疏 1
172 这也是从山洞取来的清凉之水;
大王,若您愿意,便请从此处取饮。注疏 1
173 我的那些随从,都已前往林间采集食物了;
请您亲自起身取用吧,我没有手可以递给您。注疏 1
174 这只鸟真是殊胜,是一只奉行至上法的鸟;
那时,另一只鸟,也就是那只鹦鹉,说着粗暴语。
175 “将他抓住,绑缚起来,别让他活着逃脱。”
正当我如此哀泣之时,我平安抵达了林间住处。注疏 1
176 大王,我们乃是兄弟,同为一位母亲所生的同胞。
二者原在同一棵树上长大,后来却各自落向了不同的地方。注疏 1
177 萨提衮巴归于盗贼,我则归于这里的仙人们;
他归于非善者,我归于善者;以这法为缘,我们便彼此分离。注疏 1
178 那边,杀害与捆绑,欺诈与诓骗;
掠夺与暴行——这些他就在那里学得。注疏 1
179 这边,真实与法,不害、自律与调伏;
施我座席与饮水的人们,将我抱在膝上,悉心抚养长大。注疏 1
180 国王所亲近之人,无论其为善者抑或不善者;
不论是持戒者还是破戒者,都会受其影响,随他而行。注疏 1
181 他结交怎样的朋友,亲近怎样的人,
他自己也便会变得如此,因为交往正是如此。注疏 1
182 交往者与所交往者,接触者与被接触者,
犹如涂毒的箭,会使箭囊中无毒的箭也沾染毒液;
智者畏惧染污,绝不与恶人结交。注疏 1
183 若有人用香茅包裹腐鱼,
即使香草,也会散发腐臭;亲近愚者,便是如此。注疏 1
184 若有人用叶子裹住香根,
叶子也会芬芳四溢;亲近智者,便是如此。注疏 1
185 因此,明白叶包之喻,便了知自身的果报;
智者不应亲近不善者,而应亲近善者。
不善者引人入地狱,善者则导人至善趣。巴利 注疏 1
Migaluddo mahārājā, pañcālānaṃ rathesabho; Nikkhanto saha senāya, ogaṇo vanamāgamā. Tatthaddasā araññasmiṃ, takkarānaṃ kuṭiṃ kataṃ; Tassā kuṭiyā nikkhamma, suvo luddāni bhāsati. Sampannavāhano poso, yuvā sammaṭṭhakuṇḍalo ; Sobhati lohituṇhīso, divā sūriyova bhāsati. Majjhanhike sampatike, sutto rājā sasārathi; Handassābharaṇaṃ sabbaṃ, gaṇhāma sāhasā mayaṃ. Nisīthepi raho dāni, sutto rājā sasārathi; Ādāya vatthaṃ maṇikuṇḍalañca, hantvāna sākhāhi avattharāma. Kinnu ummattarūpova, sattigumba pabhāsasi; Durāsadā hi rājāno, aggi pajjalito yathā. Atha tvaṃ patikolamba, matto thullāni gajjasi; Mātari mayhaṃ naggāya, kinnu tvaṃ vijigucchase. Uṭṭhehi samma taramāno, rathaṃ yojehi sārathi; Sakuṇo me na ruccati, aññaṃ gacchāma assamaṃ. Yutto ratho mahārāja, yutto ca balavāhano; Adhitiṭṭha mahārāja, aññaṃ gacchāma assamaṃ. Ko numeva gatā sabbe, ye asmiṃ paricārakā; Esa gacchati pañcālo, mutto tesaṃ adassanā. Kodaṇḍakāni gaṇhatha, sattiyo tomarāni ca; Esa gacchati pañcālo, mā vo muñcittha jīvataṃ . Athāparo paṭinandittha, suvo lohitatuṇḍako; Svāgataṃ te mahārāja, atho te adurāgataṃ; Issarosi anuppatto, yaṃ idhatthi pavedaya. Tindukāni piyālāni, madhuke kāsumāriyo; Phalāni khuddakappāni, bhuñja rāja varaṃ varaṃ. Idampi pānīyaṃ sītaṃ, ābhataṃ girigabbharā; Tato piva mahārāja, sace tvaṃ abhikaṅkhasi. Araññaṃ uñchāya gatā, ye asmiṃ paricārakā; Sayaṃ uṭṭhāya gaṇhavho, hatthā me natthi dātave. Bhaddako vatayaṃ pakkhī, dijo paramadhammiko; Atheso itaro pakkhī, suvo luddāni bhāsati. ‘‘Etaṃ hanatha bandhatha, mā vo muñcittha jīvataṃ’’; Iccevaṃ vilapantassa, sotthiṃ pattosmi assamaṃ. Bhātarosma mahārāja, sodariyā ekamātukā; Ekarukkhasmiṃ saṃvaḍḍhā, nānākhettagatā ubho. Sattigumbo ca corānaṃ, ahañca isīnaṃ idha; Asataṃ so, sataṃ ahaṃ, tena dhammena no vinā. Tattha vadho ca bandho ca, nikatī vañcanāni ca; Ālopā sāhasākārā, tāni so tattha sikkhati. Idha saccañca dhammo ca, ahiṃsā saṃyamo damo; Āsanūdakadāyīnaṃ, aṅke vaddhosmi bhāradha . Yaṃ yañhi rāja bhajati, santaṃ vā yadi vā asaṃ; Sīlavantaṃ visīlaṃ vā, vasaṃ tasseva gacchati. Yādisaṃ kurute mittaṃ, yādisaṃ cūpasevati; Sopi tādisako hoti, sahavāso hi tādiso. Sevamāno sevamānaṃ, samphuṭṭho samphusaṃ paraṃ; Saro diddho kalāpaṃva, alittamupalimpati; Upalepabhayā dhīro, neva pāpasakhā siyā. Pūtimacchaṃ kusaggena, yo naro upanayhati; Kusāpi pūti vāyanti, evaṃ bālūpasevanā. Tagarañca palāsena, yo naro upanayhati; Pattāpi surabhi vāyanti, evaṃ dhīrūpasevanā. Tasmā pattapuṭasseva , ñatvā sampākamattano; Asante nopaseveyya, sante seveyya paṇḍito; Asanto nirayaṃ nenti, santo pāpenti suggatinti.
504. 巴拉提亚本生(第八)巴利
504. Bhallātiyajātakaṃ (8)
186 曾有一位名为巴拉提亚的国王,弃舍王土,出猎鹿群。
他来到香山胜地,那里繁花盛开,紧那罗们常来游止。注疏 1
187 他驱散了那群蜥蜴,放下弓与箭袋。
他走近紧那罗们所立之处,想要开口说话。注疏 1
188 在喜马拉雅雪山的河岸旁,你们为何聚在此处频频商议?
我问你们这些现人形者:人间之人如何能了知?注疏 1
189 我们游历了力士山、般陀罗山、三峰山,以及清凉之水汇成的河流。
鹿儿容貌如人般亮丽,猎人啊,它们怎知我们是紧那罗?注疏 1
190 你们悲痛欲绝地哀号,亲爱的人也曾被亲爱的人紧紧拥抱。
我问你们这些人形之体,为何在这林中伤心哭泣?注疏 1
191 你们悲戚的面容实在令人怜惜,你正与心爱的人紧紧相拥,彼此深爱。
我问你们这些人形者,为何在这林中不乐而悲泣?注疏 1
192 你们悲戚的面容实在令人怜惜,你正与心爱的人紧紧相拥,彼此深爱。
我问你们这些人形者,为何在这林中不乐而忧愁?注疏 1
193 猎人啊,我们分离了整夜,身不由己,却彼此念想;“猎人啊,我们分离整夜,虽非所愿,却彼此牵挂。”
我们为那一夜追悔,心中忧伤:‘那一夜将不复再来。’注疏 1
194 你们为那一夜追悔,犹如丢失了财富,又像失去了父亲;
我问你们这些具人形者,离开它,你们是如何安住度日的呢?注疏 1
195 你看这条湍急的河流,两岸岩石嶙峋,覆满了种种树木。
它在雨季里格外为我所爱,我心想:‘它会追随于我。’注疏 1
196 我还采摘了阿诺罗迦花、阿提穆塔迦花、萨塔利花与优提迦花。
我所爱的人将佩戴花环,而戴上花环的我,也将倾心于他。注疏 1
197 我也采摘这俱罗婆迦花,以及乌陀罗迦花、波吒厘花、信度婆罗迦花;
“我心爱的人将成为佩戴花环者,而我,这编织花环的女子,将去亲近他。”注疏 1
198 我从盛开的娑罗树上采下花朵,编织成花环;
“我心爱的人将成为佩戴花环者,而我,这编织花环的女子,将去亲近他。”注疏 1
199 我从盛开的娑罗树采下花朵,堆聚成垛;
这些正好为我们铺作卧具,今晚我们便在此安住。注疏 1
200 我漫不经心地于石上研磨沉香与檀香;
我所爱的人,可会对我生气?若我也心生恼怒,又怎能再去亲近他呢?注疏 1
201 正在那时,急流汹涌而来,冲卷着娑罗树、萨拉拉树与迦尼迦罗树;
片刻之间,河水便已涨满;至傍晚,这条河对我而言已极难渡过。注疏 1
202 那时,你我各立一岸,彼此相望;
我们时而哭泣,时而欢笑——那一夜,对我们而言,来得何等艰难。注疏 1
203 清晨,太阳初升之时,猎人啊,我们渡过了四方的河;
我们俩紧紧相拥,时哭时笑。注疏 1
204 猎人啊,这少三日的七百日夜,正是我们过去在此离别所度过的时光。
大地之主啊,离开了心爱之人,谁能在此独居一年?注疏 1
205 朋友,你们的寿命究竟有多长?若你们知晓,便请说说寿命几何。
是从传闻中听来,还是来自长辈的口授?请毫不迟疑地告诉我。注疏 1
206 猎人,我们的寿命为一千年,于此中途亦无恶疾;
苦本微小,乐实更多;然而我们未离贪欲,竟弃舍了生命。注疏 1
207 巴拉提亚王听了这些非人所说,了知生命短促;
便转身返回,不再行猎,从此广行布施、受用财富。注疏 1
208 听了非人的这番话后,你们应当和睦相处,不要起争执。
不要因自己行为的过失而折磨自己,就像你在紧那罗之夜所经历的那样。注疏 1
209 听了这些非人的话后,你们应当和睦相处,不要争吵。
别让自己所作的恶行带来悔恨,正如那紧那罗一夜的故事。注疏 1
210 我满心欢喜,聆听你种种有益的法语;
请开口言说,驱散我的忧愁,沙门,愿你安乐,愿你长寿。巴利 注疏 1
Bhallātiyo nāma ahosi rājā, raṭṭhaṃ pahāya migavaṃ acāri so; Agamā girivaraṃ gandhamādanaṃ, supupphitaṃ kimpurisānuciṇṇaṃ. Sāḷūrasaṅghañca nisedhayitvā, dhanuṃ kalāpañca so nikkhipitvā; Upāgami vacanaṃ vattukāmo, yatthaṭṭhitā kimpurisā ahesuṃ. Himaccaye hemavatāya tīre, kimidhaṭṭhitā mantayavho abhiṇhaṃ; Pucchāmi vo mānusadehavaṇṇe, kathaṃ nu jānanti manussaloke. Mallaṃ giriṃ paṇḍarakaṃ tikūṭaṃ, sītodakā anuvicarāma najjo; Migā manussāva nibhāsavaṇṇā, jānanti no kimpurisāti ludda. Sukiccharūpaṃ paridevayavho , āliṅgito cāsi piyo piyāya; Pucchāmi vo mānusadehavaṇṇe, kimidha vane rodatha appatītā. Sukiccharūpaṃ paridevayavho, āliṅgito cāsi piyo piyāya; Pucchāmi vo mānusadehavaṇṇe, kimidha vane vilapatha appatītā. Sukiccharūpaṃ paridevayavho, āliṅgito cāsi piyo piyāya; Pucchāmi vo mānusadehavaṇṇe, kimidha vane socatha appatītā. Mayekarattaṃ vippavasimha ludda, akāmakā aññamaññaṃ sarantā; Tamekarattaṃ anutappamānā, socāma ‘‘sā ratti punaṃ na hessati’’. Yamekarattaṃ anutappathetaṃ, dhanaṃ va naṭṭhaṃ pitaraṃ va petaṃ; Pucchāmi vo mānusadehavaṇṇe, kathaṃ vinā vāsamakappayittha. Yamimaṃ nadiṃ passasi sīghasotaṃ, nānādumacchādanaṃ selakūlaṃ ; Taṃ me piyo uttari vassakāle, mamañca maññaṃ anubandhatīti. Ahañca aṅkolakamocināmi, atimuttakaṃ sattaliyothikañca; ‘‘Piyo ca me hehiti mālabhārī, ahañca naṃ mālinī ajjhupessaṃ’’. Ahañcidaṃ kuravakamocināmi, uddālakā pāṭalisindhuvārakā ; ‘‘Piyo ca me hehiti mālabhārī, ahañca naṃ mālinī ajjhupessaṃ’’. Ahañca sālassa supupphitassa, oceyya pupphāni karomi mālaṃ; ‘‘Piyo ca me hehiti mālabhārī, ahañca naṃ mālinī ajjhupessaṃ’’. Ahañca sālassa supupphitassa, oceyya pupphāni karomi bhāraṃ; Idañca no hehiti santharatthaṃ, yatthajjimaṃ viharissāma rattiṃ. Ahañca kho agaḷuṃ candanañca, silāya piṃsāmi pamattarūpā; ‘‘Piyo ca me hehiti rositaṅgo, ahañca naṃ rositā ajjhupessaṃ’’. Athāgamā salilaṃ sīghasotaṃ, nudaṃ sāle salaḷe kaṇṇikāre; Āpūratha tena muhuttakena, sāyaṃ nadī āsi mayā suduttarā. Ubhosu tīresu mayaṃ tadā ṭhitā, sampassantā ubhayo aññamaññaṃ; Sakimpi rodāma sakiṃ hasāma, kicchena no āgamā saṃvarī sā. Pātova kho uggate sūriyamhi, catukkaṃ nadiṃ uttariyāna ludda; Āliṅgiyā aññamaññaṃ mayaṃ ubho, sakimpi rodāma sakiṃ hasāma. Tīhūnakaṃ sattasatāni ludda, yamidha mayaṃ vippavasimha pubbe; Vassekimaṃ jīvitaṃ bhūmipāla, ko nīdha kantāya vinā vaseyya. Āyuñca vo kīvatako nu samma, sacepi jānātha vadetha āyuṃ; Anussavā vuḍḍhato āgamā vā, akkhātha me taṃ avikampamānā. Āyuñca no vassasahassaṃ ludda, na cantarā pāpako atthi rogo; Appañca dukkhaṃ sukhameva bhiyyo, avītarāgā vijahāma jīvitaṃ. Idañca sutvāna amānusānaṃ, bhallātiyo ittara jīvitanti; Nivattatha na migavaṃ acari, adāsi dānāni abhuñji bhoge. Idañca sutvāna amānusānaṃ, sammodatha mā kalahaṃ akattha; Mā vo tapī attakammāparādho, yathāpi te kimpurisekarattaṃ. Idañca sutvāna amānusānaṃ, sammodatha mā vivādaṃ akattha; Mā vo tapī attakammāparādho, yathāpi te kimpurisekarattaṃ. Vividhaṃ adhimanā suṇomahaṃ, vacanapathaṃ tava atthasaṃhitaṃ; Muñcaṃ giraṃ nudaseva me daraṃ, samaṇa sukhāvaha jīva me ciranti.
五〇五 欢喜本生(第九)巴利
505. Somanassajātakaṃ (9)
211 是谁在侵害你、恼害你?你为何心怀忧闷、悲伤不悦?
今日谁的父母在悲泣?大地之上,何处有桥樑被击毁?注疏 1
212 大王,见到您我满心欣喜,我已许久未能瞻望您这位大地之主了。
大王,我本无害地进入雷努城,您的儿子却伤害了我。注疏 1
213 来吧,佩刀的守门人,让身着袈裟者进入内宫去吧;
杀掉那位满怀喜悦的王子,斩下他的头颅,把最珍贵的带来。注疏 1
214 国王差遣的使者们对王子这样说道;
你已为当权者所败,死期临头了,刹帝利。注疏 1
215 那位王子悲痛哀叹,高举十指,合掌而立。
王啊,我也渴望一见。请带我活着前去,将我引见给他。注疏 1
216 闻此语已,他们便将王子带来。
儿子望见父亲,从远处对他说道:注疏 1
217 佩剑的守门人到来,身着黄衣,欲取我性命,大王啊!
请告诉我所问的这件事:此时此地,我有什么过失?注疏 1
218 他朝夕取水,恒常勤慎侍奉火,无有放逸;
像那样自制、修梵行的人,你为何称他为居士呢?注疏 1
219 天神啊,棕榈、块根与果实,这些种种财物都归属于他;
他谨慎不放逸地守护、保管它们,因此我称他为居士。注疏 1
220 年轻人,你所说的确是实话,种种财物都归属于他;
他守护他们,精勤不放逸地护卫,由此成为婆罗门、居士。注疏 1
221 愿我的会众,所有聚集于此的市民与乡民,皆悉谛听;
这愚人听信愚者之言,竟无端地要加害于我,大王。注疏 1
222 我根深蒂固,蔓延丛生,这竹子由枝条生出,难以拔除;
我礼敬您的双足,万民之主!请允许我出家,大王。注疏 1
223 享用丰饶的财富吧,王子,我将一切主权都交付于你;
今日你便成为俱卢国的王吧,切莫出家,出家实为苦。注疏 1
224 大王,这里的财富于你何用?往昔我曾在天界受乐,
以那可意的色、声、香、味、触。注疏 1
225 天神啊,我在天上受用财富,为天女众所围绕,
知你是愚者,易受他人影响,我便不会住于这样的王族之中。注疏 1
226 若我真是愚者,易受他人影响,就请你原谅我这一个过错吧,我的儿子。
若再有如此境况,你便随自心所念,生起欢喜吧。注疏 1
227 未经审慎思量的行为,是心思未得稳固安立之念;
犹如药剂调配失当,其果报是恶劣的。注疏 1
228 经过审慎思量而造作的业,心已善巧安立;
如同良药调配得当,其所感得的果报亦为善好。注疏 1
229 在家人懒惰、耽著欲乐,并非善好;出家人不自我调御,也非善好。
国王不作审度便贸然行事,实为不善;智者若为嗔怒所覆,亦为不善。
230 刹帝利应审度后行,大地的守护主,非可不审而行;
凡审度而行的君王,其声望与称誉日益增长。
231 君王当审慎思量而后施罚,仓促行事必令国王追悔。
人若能善加决意,所行端正,事后便无懊悔。注疏 1
232 在世间,凡是善于分别诸业、行无懊悔事者,
那些为智者所称赞、能带来安乐的事,正是佛陀所认可的。注疏 1
233 守门人佩带刀剑,向我逼近,人主啊!他们为了那件袈裟要来杀我。
当时我正坐在母亲怀中,他们却猛然将我拖开,大王啊!注疏 1
234 国王啊,纵然获得了甜蜜的生命,却遭遇这般辛酸、逼仄、极其艰难的困境。
今日我历经艰难免于死刑,唯有出家才令我一心欢喜。注疏 1
235 您这年轻的儿子,悲悯深切、于正法中满怀欣悦的王子啊!
如今我向你求这法,你却未曾给我;你同样也应当向他求取。注疏 1
236 孩子,且安乐于托钵行乞的生活,审察诸法而游方于法中;
于一切众生放下棍杖,无有过失者,你便这样抵达梵的境地。注疏 1
237 善法者啊,你现这般奇特之相,以痛苦加诸已然痛苦的我。
当有人劝你“去求取儿子吧”,你却愈发鼓励这位少年。注疏 1
238 那些彻底解脱、过着清净无咎生活的人,已般涅槃,游化于此世间。
他正行于圣道,我无法阻止这位童子。注疏 1
239 的确,应当亲近那些具智慧、多闻而思虑深远的人;
听闻这些善说之后,他们便少事安宁,无忧无虑,安住于正法。巴利 注疏 1
Ko taṃ hiṃsati heṭheti, kiṃ dummano socasi appatīto; Kassajja mātāpitaro rudantu, kvajja setu nihato pathabyā. Tuṭṭhosmi deva tava dassanena, cirassaṃ passāmi taṃ bhūmipāla; Ahiṃsako reṇumanuppavissa, puttena te heṭhayitosmi deva. Āyantu dovārikā khaggabandhā , kāsāviyā yantu antepurantaṃ; Hantvāna taṃ somanassaṃ kumāraṃ, chetvāna sīsaṃ varamāharantu. Pesitā rājino dūtā, kumāraṃ etadabravuṃ; Issarena vitiṇṇosi, vadhaṃ pattosi khattiya. Sa rājaputto paridevayanto, dasaṅguliṃ añjaliṃ paggahetvā; Ahampi icchāmi janinda daṭṭhuṃ, jīvaṃ maṃ netvā paṭidassayetha. Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, rañño puttaṃ adassayuṃ; Putto ca pitaraṃ disvā, dūratovajjhabhāsatha. Āgacchuṃ dovārikā khaggabandhā, kāsāviyā hantu mamaṃ janinda; Akkhāhi me pucchito etamatthaṃ, aparādho ko nidha mamajja atthi. Sāyañca pāto udakaṃ sajāti, aggiṃ sadā pāricaratappamatto; Taṃ tādisaṃ saṃyataṃ brahmacāriṃ, kasmā tuvaṃ brūsi gahappatīti. Tālā ca mūlā ca phalā ca deva, pariggahā vividhā santimassa; Te rakkhati gopayatappamatto, tasmā ahaṃ brūmi gahappatīti . Saccaṃ kho etaṃ vadasi kumāra, pariggahā vividhā santimassa; Te rakkhati gopayatappamatto, sa brāhmaṇo gahapati tena hoti. Suṇantu mayhaṃ parisā samāgatā, sanegamā jānapadā ca sabbe; Bālāyaṃ bālassa vaco nisamma, ahetunā ghātayate maṃ janindo. Daḷhasmi mūle visaṭe virūḷhe, dunnikkayo veḷu pasākhajāto; Vandāmi pādāni tava janinda, anujāna maṃ pabbajissāmi deva. Bhuñjassu bhoge vipule kumāra, sabbañca te issariyaṃ dadāmi; Ajjeva tvaṃ kurūnaṃ hohi rājā, mā pabbajī pabbajjā hi dukkhā. Kinnūdha deva tavamatthi bhogā, pubbevahaṃ devaloke ramissaṃ; Rūpehi saddehi atho rasehi, gandhehi phassehi manoramehi. Bhuttā ca me bhogā tidivasmiṃ deva, parivāritā accharānaṃ gaṇena ; Tuvañca bālaṃ paraneyyaṃ viditvā, na tādise rājakule vaseyyaṃ. Sacāhaṃ bālo paraneyyo asmi, ekāparādhaṃ khama putta mayhaṃ; Punapi ce edisakaṃ bhaveyya, yathāmatiṃ somanassa karohi. Anisamma kataṃ kammaṃ, anavatthāya cintitaṃ; Bhesajjasseva vebhaṅgo, vipāko hoti pāpako. Nisamma ca kataṃ kammaṃ, sammāvatthāya cintitaṃ; Bhesajjasseva sampatti, vipāko hoti bhadrako. Alaso gihī kāmabhogī na sādhu, asaññato pabbajito na sādhu; Rājā na sādhu anisammakārī, yo paṇḍito kodhano taṃ na sādhu. Nisamma khattiyo kayirā, nānisamma disampati; Nisammakārino rāja, yaso kitti ca vaḍḍhati. Nisamma daṇḍaṃ paṇayeyya issaro, vegā kataṃ tappati bhūmipāla; Sammāpaṇīdhī ca narassa atthā, anānutappā te bhavanti pacchā. Anānutappāni hi ye karonti, vibhajja kammāyatanāni loke; Viññuppasatthāni sukhudrayāni, bhavanti buddhānumatāni tāni. Āgacchuṃ dovārikā khaggabandhā, kāsāviyā hantu mamaṃ janinda; Mātuñca aṅkasmimahaṃ nisinno, ākaḍḍhito sahasā tehi deva. Kaṭukañhi sambādhaṃ sukicchaṃ patto, madhurampi yaṃ jīvitaṃ laddha rāja; Kicchenahaṃ ajja vadhā pamutto, pabbajjamevābhimanohamasmi. Putto tavāyaṃ taruṇo sudhamme, anukampako somanasso kumāro; Taṃ yācamāno na labhāmi svajja , arahasi naṃ yācitave tuvampi. Ramassu bhikkhācariyāya putta, nisamma dhammesu paribbajassu; Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṃ, anindito brahmamupehi ṭhānaṃ. Acchera rūpaṃ vata yādisañca, dukkhitaṃ maṃ dukkhāpayase sudhamme; Yācassu puttaṃ iti vuccamānā, bhiyyova ussāhayase kumāraṃ. Ye vippamuttā anavajjabhogino , parinibbutā lokamimaṃ caranti; Tamariyamaggaṃ paṭipajjamānaṃ, na ussahe vārayituṃ kumāraṃ. Addhā have sevitabbā sapaññā, bahussutā ye bahuṭhānacintino; Yesāyaṃ sutvāna subhāsitāni, appossukkā vītasokā sudhammāti.
506. 瞻波本生(十)巴利
506. Campeyyajātakaṃ (10)
240 是谁如闪电般闪耀,又如启明星般灿烂;
你是天女,还是乾闼婆女?我不认为你是凡间女子。注疏 1
241 大王,我既非天女,也非乾闼婆女,亦非人间女子;
尊者,我是龙女,为了一件事而来。注疏 1
242 你心绪迷乱,诸根躁扰,泪水正从你眼中流下;
你丢失了什么,还是有所祈求?来此的女子啊,请直说吧。注疏 1
243 那威力巨大者,或被称为蛇,或被世人称为龙,人主啊。
一个为求活命的人抓住了它。请把它从束缚中释放吧,它是我的丈夫。注疏 1
244 这头具足大力与精进的大象,如何会落入猎人手中?
象女啊,请为我说明这个缘由,我们应如何理解大象被捉之事?注疏 1
245 这头大象即便将整座城市化为灰烬,也非难事,因为它确实具足这样的力量与精进。
然而大象敬重法,因此它发奋精进,修习苦行。注疏 1
246 大王,每逢十四、十五布萨日,象王便来到十字路口安住;
有人为了谋生捉住了他,请从束缚中释放他吧,他是我的丈夫。注疏 1
247 一万六千名女子,佩戴着摩尼宝珠与耳环;
居于水边屋舍的女子,她们也前来皈依你;注疏 1
248 请依法解救,莫用暴力,而用村庄、金币和百头牛来交换;
蛇啊,已舍下这副身躯,你游走吧。愿求功德者将它从束缚中释放。注疏 1
249 我依法释放,不以暴力,而以村庄、金币与百头牛作为交换。
蛇啊,已舍下这副身躯,你游走吧。愿求功德者将它从束缚中释放。注疏 1
250 猎人,我给你一百金币,以及一枚硕大的宝石耳环;
和一张四脚床榻,色泽如亚麻花。注疏 1
251 以及两位容貌相似的妻子,一头种牛,一百头牛。
让这舍弃旧躯的蛇自在离去吧,愿求功德者将它从束缚中释放。注疏 1
252 王啊,纵然没有这些布施,仅凭您的话,我们也会将这蛇从束缚中释放。
让这舍弃旧躯的蛇自在离去吧,愿求功德者将它从束缚中释放。注疏 1
253 瞻波龙王获得释放,对国王这样说道:
礼敬您,迦尸王!礼敬您,令迦尸昌盛者!
我向您合掌恭敬,唯愿得见我的住处。注疏 1
254 确实,人们说得不错:让人去信任非人,实在艰难。
你若为此事来求我,我们便去看看你的龙宫。注疏 1
255 “即使狂风将山移来,日月坠落到地面……”
纵使一切河流皆逆流而上,大王,我也绝不说一句妄语。注疏 1
256 纵使天空碎裂,大海干涸,承载众生的大地崩毁;
纵使须弥山石峰被连根拔起,大王,我也绝不说一句妄语。注疏 1
257 确实,人们常说:人信任非人,甚难。
若您以此事问我,龙王,我们便带您前去观看住处。注疏 1
258 你们确实都是毒液猛烈、身形广大、威力具足,又极易生嗔的众生;
正因我的缘故,你才从束缚中解脱出来,你应当了知我们为你所做的一切。注疏 1
259 就让他在那恐怖的地狱里受煎迫,永不得丝毫身乐。
就让那不知自己造下何等业行的人,被缚于竹筐之中,迈向死亡。注疏 1
260 愿这成为你的真实誓言:愿你成为一个不起愤怒、不怀怨恨的人。
愿金翅鸟全都远远避开你的龙族眷属,如同人们在暑热中避开烈火。注疏 1
261 人主啊,你深深悲悯整个龙族,犹如慈母疼爱她的独子。
我也将与你的龙族一起,作盛大的承事。注疏 1
262 将那些装饰华丽的皇家车乘套上吧,配以来自甘谟阇国、调御驯良的骏马;
也将那佩戴黄金严饰的龙套好,我们要去看看龙王的住处。注疏 1
263 鼓、铙钹与螺号,齐为优迦色那王轰然奏响;
那国王盛装辉耀,在众女子的簇拥中启程。注疏 1
264 令迦尸国昌盛的君王,望见那一片金色斑驳的地面;
黄金所成的宫殿,琉璃地砖铺展辉耀。注疏 1
265 那位国王步入高楼,那是瞻波的住处;
如同太阳的色泽,如铜色闪电般明亮耀眼。注疏 1
266 种种树木所覆盖,飘散着种种芳香;
那位迦尸国王进入了瞻波的住处。注疏 1
267 当迦尸国王进入瞻波的住处时;
天乐奏响,龙女们翩翩起舞。注疏 1
268 目睹龙女群舞之景,迦尸国王心生欢悦,登上了车乘。
他在金制的座位上坐下,那座位设于涂着檀香心材香膏的华丽床榻之上。注疏 1
269 在那里享乐、游乐之后,迦尸国王对瞻波龙王这样说:
这些最殊胜的宫殿,如同太阳般光明璀璨,都是属于你的。
人间并无这样的处所,龙王,你期望得到什么,而在此修习苦行呢?注疏 1
270 她们佩戴着贝壳臂钏,身着华服,手指圆润,手掌红润。
她们手奉食物,容貌无与伦比,如此形貌,人间所无。
那伽,你修此苦行,所求为何?注疏 1
271 河流之中游鱼丰多,浅滩美妙,众鸟和鸣。
人间并无这等事,龙象啊,你修苦行所求为何?注疏 1
272 白鹭、孔雀、天鸟与天鹅,还有音声和雅的杜鹃,一齐展翅飞翔。
人间并无这等事,龙象啊,你修苦行所求为何?注疏 1
273 芒果、沙罗、底罗迦与阎浮树,乌达罗迦与波吒厘树,俱已盛放。
人间并无这等事,龙象啊,你修苦行所求为何?注疏 1
274 而你周遭的这些莲池,恒时飘送着天界的芬芳;
人世间绝无如你一般的人,你为了什么而修苦行,那伽?注疏 1
275 不为子故,不为财故,亦不为寿命,大王啊;
我渴望投生人间,为此精进,修习苦行。注疏 1
276 你双目赤红,胸膛宽阔,装束华丽,须发修整有致;
周身善涂红旃檀,犹如乾达婆王,光耀四方。注疏 1
277 你已得证天神成就,具大威神力,遍享一切欲乐;
我问你,龙王,此事的义趣:人界比于此处,以何为胜?注疏 1
278 人中王,离于人界,清净与调御便不可得。
我既得人身,便将终结生死轮回。注疏 1
279 确实应亲近那些具智慧、多闻且善于周详思惟的人;
而见到诸女人与你之后,龙王啊,我将广作无量福德。
280 的确应当亲近那些具足智慧、广学多闻、善于深远思虑的人;
见到这些妇人及我之后,国王啊,请广修无量功德吧。注疏 1
281 我这里有大量的黄金,成堆的金子高耸如棕榈树;
取来这些黄金宫殿,命他们筑起银墙。注疏 1
282 再将镶嵌琉璃的珍珠,以五千车从此处运来;
铺在后宫的地面上,从此不染泥泞,亦不扬尘埃。注疏 1
283 请安住于这些殊胜、辉煌无比的宫殿吧,人中之王!
波罗奈城繁荣富饶,智慧无量者啊,请治理这王国吧。巴利 注疏 1
Kā nu vijjurivābhāsi, osadhī viya tārakā; Devatā nusi gandhabbī, na taṃ maññāmi mānusiṃ . Namhi devī na gandhabbī, na mahārāja mānusī; Nāgakaññāsmi bhaddante, atthenamhi idhāgatā. Vibbhantacittā kupitindriyāsi, nettehi te vārigaṇā savanti; Kiṃ te naṭṭhaṃ kiṃ pana patthayānā, idhāgatā nāri tadiṅgha brūhi. Yamuggatejo uragoti cāhu, nāgoti naṃ āhu janā janinda; Tamaggahī puriso jīvikattho, taṃ bandhanā muñca patī mameso. Kathaṃ nvayaṃ balaviriyūpapanno, hatthatta māgacchi vanibbakassa; Akkhāhi me nāgakaññe tamatthaṃ, kathaṃ vijānemu gahītanāgaṃ. Nagarampi nāgo bhasmaṃ kareyya, tathā hi so balaviriyūpapanno; Dhammañca nāgo apacāyamāno, tasmā parakkamma tapo karoti. Cātuddasiṃ pañcadasiṃ ca rāja, catuppathe sammati nāgarājā; Tamaggahī puriso jīvikattho, taṃ bandhanā muñca patī mameso. Soḷasitthisahassāni, āmuttamaṇikuṇḍalā; Vārigehasayā nārī , tāpi taṃ saraṇaṃ gatā. Dhammena mocehi asāhasena, gāmena nikkhena gavaṃ satena; Ossaṭṭhakāyo urago carātu, puññatthiko muñcatu bandhanasmā. Dhammena mocemi asāhasena, gāmena nikkhena gavaṃ satena; Ossaṭṭhakāyo urago carātu, puññatthiko muñcatu bandhanasmā. Dammi nikkhasataṃ ludda, thūlañca maṇikuṇḍalaṃ; Catussadañca pallaṅkaṃ, umāpupphasarinnibhaṃ. Dve ca sādisiyo bhariyā, usabhañca gavaṃ sataṃ; Ossaṭṭhakāyo urago carātu, puññatthiko muñcatu bandhanasmā. Vināpi dānā tava vacanaṃ janinda, muñcemu naṃ uragaṃ bandhanasmā; Ossaṭṭhakāyo urago carātu, puññatthiko muñcatu bandhanasmā. Mutto campeyyako nāgo, rājānaṃ etadabravi; Namo te kāsirājatthu, namo te kāsivaḍḍhana; Añjaliṃ te paggaṇhāmi, passeyyaṃ me nivesanaṃ. Addhā hi dubbissasametamāhu, yaṃ mānuso vissase amānusamhi; Sace ca maṃ yācasi etamatthaṃ, dakkhemu te nāga nivesanāni. Sacepi vāto girimāvaheyya, cando ca suriyo ca chamā pateyyuṃ; Sabbā ca najjo paṭisotaṃ vajeyyuṃ, na tvevahaṃ rāja musā bhaṇeyyaṃ. Nabhaṃ phaleyya udadhīpi susse, saṃvaṭṭaye bhūtadharā vasundharā; Siluccayo meru samūlamuppate , na tvevahaṃ rāja musā bhaṇeyyaṃ. Addhā hi dubbissasametamāhu, yaṃ mānuso vissase amānusamhi; Sace ca maṃ yācasi etamatthaṃ, dakkhemu te nāga nivesanāni. Tumhe khottha ghoravisā uḷārā, mahātejā khippakopī ca hotha; Maṃkāraṇā bandhanasmā pamutto, arahasi no jānituye katāni. So paccataṃ niraye ghorarūpe, mā kāyikaṃ sātamalattha kiñci; Peḷāya baddho maraṇaṃ upetu, yo tādisaṃ kammakataṃ na jāne. Saccappaṭiññā tavamesa hotu, akkodhano hohi anupanāhī; Sabbañca te nāgakulaṃ supaṇṇā, aggiṃva gimhesu vivajjayantu. Anukampasī nāgakulaṃ janinda, mātā yathā suppiyaṃ ekaputtaṃ; Ahañca te nāgakulena saddhiṃ, kāhāmi veyyāvaṭikaṃ uḷāraṃ. Yojentu ve rājarathe sucitte, kambojake assatare sudante; Nāge ca yojentu suvaṇṇakappane, dakkhemu nāgassa nivesanāni. Bherī mudiṅgā paṇavā ca saṅkhā, avajjayiṃsu uggasenassa rañño; Pāyāsi rājā bahusobhamāno, purakkhato nārigaṇassa majjhe. Suvaṇṇacitakaṃ bhūmiṃ, addakkhi kāsivaḍḍhano; Sovaṇṇamayapāsāde, veḷuriyaphalakatthate. Sa rājā pāvisi byamhaṃ, campeyyassa nivesanaṃ; Ādiccavaṇṇasannibhaṃ, kaṃsavijju pabhassaraṃ. Nānārukkhehi sañchannaṃ, nānāgandhasamīritaṃ; So pāvekkhi kāsirājā, campeyyassa nivesanaṃ. Paviṭṭhasmiṃ kāsiraññe, campeyyassa nivesanaṃ; Dibbā tūriyā pavajjiṃsu, nāgakaññā ca naccisuṃ . Taṃ nāgakaññā caritaṃ gaṇena, anvāruhī kāsirājā pasanno; Nisīdi sovaṇṇamayamhi pīṭhe, sāpassaye candanasāralitte. So tattha bhutvā ca atho ramitvā, campeyyakaṃ kāsirājā avoca; Vimānaseṭṭhāni imāni tuyhaṃ, ādiccavaṇṇāni pabhassarāni; Netādisaṃ atthi manussaloke, kiṃ patthayaṃ nāga tapo karosi. Tā kambukāyūradharā suvatthā, vaṭṭaṅgulī tambatalūpapannā; Paggayha pāyenti anomavaṇṇā, netādisaṃ atthi manussaloke; Kiṃ patthayaṃ nāga tapo karosi. Najjo ca temā puthulomamacchā, āṭā sakuntābhirudā sutitthā; Netādisaṃ atthi manussaloke, kiṃ patthayaṃ nāga tapo karosi. Koñcā mayūrā diviyā ca haṃsā, vaggussarā kokilā sampatanti; Netādisaṃ atthi manussaloke, kiṃ patthayaṃ nāga tapo karosi. Ambā ca sālā tilakā ca jambuyo, uddālakā pāṭaliyo ca phullā; Netādisaṃ atthi manussaloke, kiṃ patthayaṃ nāga tapo karosi. Imā ca te pokkharañño samantato, dibbā ca gandhā satataṃ pavāyanti; Netādisaṃ atthi manussaloke, kiṃ patthayaṃ nāga tapo karosi. Na puttahetu na dhanassa hetu, na āyuno cāpi janinda hetu; Manussayoniṃ abhipatthayāno, tasmā parakkamma tapo karomi. Tvaṃ lohitakkho vihatantaraṃso, alaṅkato kappitakesamassu; Surosito lohitacandanena, gandhabbarājāva disā pabhāsasi. Deviddhipattosi mahānubhāvo, sabbehi kāmehi samaṅgibhūto; Pucchāmi taṃ nāgarājetamatthaṃ, seyyo ito kena manussaloko. Janinda nāññatra manussalokā, suddhī va saṃvijjati saṃyamo vā; Ahañca laddhāna manussayoniṃ, kāhāmi jātimaraṇassa antaṃ. Addhā have sevitabbā sapaññā, bahussutā ye bahuṭhānacintino; Nāriyo ca disvāna tuvañca nāga, kāhāmi puññāni anappakāni. Addhā have sevitabbā sapaññā, bahussutā ye bahuṭhānacintino; Nāriyo ca disvāna mamañca rāja, karohi puññāni anappakāni. Idañca me jātarūpaṃ pahūtaṃ, rāsī suvaṇṇassa ca tālamattā; Ito haritvāna suvaṇṇagharāni, karassu rūpiyapākāraṃ karontu . Muttā ca vāhasahassāni pañca, veḷuriyamissāni ito haritvā; Antepure bhūmiyaṃ santharantu, nikkaddamā hehiti nīrajā ca. Etādisaṃ āvasa rājaseṭṭha, vimānaseṭṭhaṃ bahu sobhamānaṃ; Bārāṇasiṃ nagaraṃ iddhaṃ phītaṃ, rajjañca kārehi anomapaññāti.
507. 大诱惑本生(11)巴利
507. Mahāpalobhanajātakaṃ (11)
284 从梵天界命终之后,一位有大神通的天子,
于一切欲乐圆满具足之中,降生为国王之子。注疏 1
285 梵天界中,既无感官欲乐,亦无对欲乐的想。
他便依于此想,对欲乐生起了厌离。注疏 1
286 他的内宫,曾建有一座精美的禅那堂。
他就在彼处独自隐居,于隐静处修习禅那。注疏 1
287 那位国王悲恸哀叹,为失子之痛所折磨。
我这独子,竟不乐着任何欲乐。注疏 1
288 在此有何办法?又有谁知某种计策?
谁能诱惑我的儿子,令他生起对欲乐的渴望?注疏 1
289 就在那里,有一位少女,容貌端丽庄严,
她精通舞蹈与歌唱,也善于演奏乐器。注疏 1
290 她走上前去,对国王这样说:
“若他成为我的丈夫,我便能引诱他。”注疏 1
291 国王对这位这样说话的少女如此说道:
“你亲自去引诱他,他会成为你的丈夫。”注疏 1
292 她进入后宫,做了许多与欲乐有关之事;
他唱诵出动人心弦、惹人爱恋、辞采优美的偈颂。注疏 1
293 当那位女子歌唱时,他听到了她的声音。
欲贪在心中生起,他便向众人询问。注疏 1
294 这是谁的声音?是谁在唱那高低婉转、变化万千的歌谣?
这声音沁入心脾,令人眷爱,啊,真是让我悦耳怡心。注疏 1
295 大王,这确实是个女子,这般嬉乐之事实在不少。
若你受用这些欲乐,它们只会令你越来越贪着、沉迷。注疏 1
296 请过来吧,就在不远处唱一曲。
让他在我的茅舍旁,于我近前唱一曲吧。注疏 1
297 他在墙外唱完歌,便走进了那间禅房。
随后,他逐步将其绑缚,犹如绑缚一头林中的大象。注疏 1
298 了知他感官欲乐的滋味后,嫉妒的习性便生起了。
“这些欲乐,理应由我一人独享,不容再有其他男子。”注疏 1
299 于是,他拔剑而起,开始对人们大加屠戮。
我将独享这一切,不许再有其他男子存在。注疏 1
300 那时,各地民众聚在一处,放声痛哭。
大王啊,您这儿子是残害百姓、作恶多端之人。注疏 1
301 国王却迎娶了她,而这位刹帝利也被逐出自己的国度。
凡我领土所及之处,你不可在此停留。注疏 1
302 于是,他携妻子来到大海边。
搭起树叶棚后,他便进入森林寻找食物。注疏 1
303 就在这时,一位苦行者沿着海岸,一路走了过来。
他走进了他们的住处,正值饭食时分。注疏 1
304 而那位妻子竟引诱了他——看哪,这是何等残酷!
他退失梵行,神通也随之退失。注疏 1
305 王子采得许多林中的根与果实,
傍晚用扁担挑着,回到了静修处。注疏 1
306 仙人见到王子后,便向大海走去;
他心想:“我将腾空而去。” 却沉没在浩瀚大海之中。注疏 1
307 王子看见仙人正于大海中沉没,
出于对他的悲悯,他宣说了这些偈颂。注疏 1
308 在奔流不息的水面上,依神通力亲自来临;
与女人交合之后,你便沉没于欲海之中。
309 她们是极大的幻惑,能迷乱人心,摧破清净梵行。
了知近前便将沉没,智者应当远远避离。
310 言语温柔,却永难餍足,犹如河流。
深知它们令人沉沦,便应远远避开。
311 她们若因爱欲或钱财而亲近,
便如烈火遇干薪,迅速将其焚毁。
312 听闻刹帝利这番话,仙人心中生起了厌离;
他已寻获那条古道,便行于虚空;注疏 1
313 刹帝利见那位仙人,正自行于虚空而去;
这位智者心生悚惧,决志出家修行。注疏 1
314 于是,他出家之后,便舍离了欲贪。
他舍弃欲贪后,往生梵天界。巴利 注疏 1
Brahmalokā cavitvāna, devaputto mahiddhiko; Rañño putto udapādi, sabbakāmasamiddhisu. Kāmā vā kāmasaññā vā, brahmaloke na vijjati; Svāssu tāyeva saññāya, kāmehi vijigucchatha. Tassa cantepure āsi, jhānāgāraṃ sumāpitaṃ; So tattha paṭisallīno , eko rahasi jhāyatha. Sa rājā paridevesi, puttasokena aṭṭito; Ekaputto cayaṃ mayhaṃ, na ca kāmāni bhuñjati. Ko nu khvettha upāyo so, ko vā jānāti kiñcanaṃ; Yo me puttaṃ palobheyya, yathā kāmāni patthaye. Ahu kumārī tattheva, vaṇṇarūpasamāhitā; Kusalā naccagītassa, vādite ca padakkhiṇā. Sā tattha upasaṅkamma, rājānaṃ etadabravi; Ahaṃ kho naṃ palobheyyaṃ, sace bhattā bhavissati. Taṃ tathāvādiniṃ rājā, kumāriṃ etadabravi; Tvaññeva naṃ palobhehi, tava bhattā bhavissati. Sā ca antepuraṃ gantvā, bahuṃ kāmupasaṃhitaṃ; Hadayaṅgamā pemanīyā, citrā gāthā abhāsatha. Tassā ca gāyamānāya, saddaṃ sutvāna nāriyā; Kāmacchandassa uppajji, janaṃ so paripucchatha. Kasseso saddo ko vā so, bhaṇati uccāvacaṃ bahuṃ; Hadayaṅgamaṃ pemanīyaṃ, aho kaṇṇasukhaṃ mama. Esā kho pamadā deva, khiḍḍā esā anappikā ; Sace tvaṃ kāme bhuñjeyya, bhiyyo bhiyyo chādeyyu taṃ. Iṅgha āgacchatorena , avidūramhi gāyatu; Assamassa samīpamhi, santike mayhaṃ gāyatu. Tirokuṭṭamhi gāyitvā, jhānāgāramhi pāvisi; Bandhi naṃ anupubbena, āraññamiva kuñjaraṃ. Tassa kāmarasaṃ ñatvā, issādhammo ajāyatha; ‘‘Ahameva kāme bhuñjeyyaṃ, mā añño puriso ahu’’. Tato asiṃ gahetvāna, purise hantuṃ upakkami; Ahameveko bhuñjissaṃ, mā añño puriso siyā. Tato jānapadā sabbe, vikkandiṃsu samāgatā; Putto tyāyaṃ mahārāja, janaṃ heṭhetyadūsakaṃ. Tañca rājā vivāhesi , samhā raṭṭhā ca khattiyo; Yāvatā vijitaṃ mayhaṃ, na te vatthabba tāvade. Tato so bhariyamādāya, samuddaṃ upasaṅkami; Paṇṇasālaṃ karitvāna, vanamuñchāya pāvisi. Athettha isi māgacchi, samuddaṃ uparūpari; So tassa gehaṃ pāvekkhi, bhattakāle upaṭṭhite. Tañca bhariyā palobhesi, passa yāva sudāruṇaṃ; Cuto so brahmacariyamhā, iddhiyā parihāyatha. Rājaputto ca uñchāto, vanamūlaphalaṃ bahuṃ; Sāyaṃ kājena ādāya, assamaṃ upasaṅkami. Isī ca khattiyaṃ disvā, samuddaṃ upasaṅkami; ‘‘Vehāyasaṃ gamissa’’nti, sīdate so mahaṇṇave. Khattiyo ca isiṃ disvā, sīdamānaṃ mahaṇṇave; Tasseva anukampāya, imā gāthā abhāsatha. Abhijjamāne vārismiṃ, sayaṃ āgamma iddhiyā; Missībhāvitthiyā gantvā, saṃsīdasi mahaṇṇave. Āvaṭṭanī mahāmāyā, brahmacariyavikopanā; Sīdanti naṃ viditvāna, ārakā parivajjaye. Analā mudusambhāsā, duppūrā tā nadīsamā; Sīdanti naṃ viditvāna, ārakā parivajjaye. Yaṃ etā upasevanti, chandasā vā dhanena vā; Jātavedova saṃ ṭhānaṃ, khippaṃ anudahanti naṃ. Khattiyassa vaco sutvā, isissa nibbidā ahu; Laddhā porāṇakaṃ maggaṃ, gacchate so vihāyasaṃ. Khattiyo ca isiṃ disvā, gacchamānaṃ vihāyasaṃ; Saṃvegaṃ alabhī dhīro, pabbajjaṃ samarocayi. Tato so pabbajitvāna, kāmarāgaṃ virājayi; Kāmarāgaṃ virājetvā, brahmalokūpago ahūti.
508. 五智者本生(十二)巴利
508. Pañcapaṇḍitajātakaṃ (12)
315 五位智者已齐聚于此,我心中现起一问,请诸位谛听。
应受谴责的事、应受称赞的事,或是秘密之事,应当向谁吐露呢?注疏 1
316 大地之主,请您明示。您是我们的依怙,堪负重担,请您宣说吧。
人中之王,五位智者在考量了您的意愿与喜好之后,才会为您宣说。注疏 1
317 具足戒德、忠贞不二、随顺丈夫心意与喜好的女子,是可爱又可意的。
无论是应受责备的事,还是应受赞扬的事,都不应对妻子透露秘密。注疏 1
318 对于陷入困境、遭受痛苦之人,他成为他们的庇护、皈依与究竟归宿。
无论是应被责备之事,还是应被称赞之事,都不应向朋友透露秘密。注疏 1
319 无论是年长、居中还是年幼者,若有人戒行具足、安住于坚固之心,
无论是应被责备之事,还是应被称赞之事,都不应向兄弟透露秘密。注疏 1
320 那真正能领会父亲心意、随顺父亲而生、智慧无上的人,
无论是应受责难的事,还是值得称赞的事,都不该向儿子透露其中的秘密。注疏 1
321 母亲,正是两足者中的最胜者,她以慈爱与悦意将他养育,
不论是可责难之事,还是可赞叹之事,都不应向母亲透露秘密。注疏 1
322 因为秘密唯以隐秘为善,公开秘密绝非可赞叹。
对未成就之事,智者当安忍;既已成就,方可随意而言。注疏 1
323 大王,您为何忧恼?两足尊,我们愿听闻您所说。
您思虑何事,如此忧愁?陛下,莫非是我有过失?注疏 1
324 “若答不出谜题,大药便当处死。”我竟下令处死那智慧深广之人。
我思虑此事,心中忧愁;然而王后啊,您并无过错。注疏 1
325 你将于傍晚到来,听到了什么,让你的心如此不安?
智慧深广者啊,谁对你说了什么?请说,我们愿听,告诉我们这件事。注疏 1
326 “大药因诘问而获罪”——人主啊,若这是你的决断,便有过失;
他与妻子独处时,将秘密和盘托出——那隐密之事已然泄露,为我所听闻。注疏 1
327 塞纳卡在娑罗树林中所行的那桩恶事,卑劣而不像样;
他如同对密友般,在独处时道出了隐秘,那密事由此显露,此事为我所闻。注疏 1
328 布库萨,人主啊,你这个人患上了一种不配王权的疾病;
他与兄弟独处时说了出来,那隐秘之事由此公开,我听到了此事。注疏 1
329 这病痛如此可憎,由爱欲之主、人中之天所触受;
他与儿子独处时吐露,那隐秘之事已然公开——此为我所听闻。注疏 1
330 那枚八面璀璨、殊胜非凡的摩尼宝珠,是帝释天赠予你祖父的;
今日天王之手已伸至彼方,而母亲独处时亦吐露了心声;
那隐秘之事已然显露,被我听闻。注疏 1
331 秘密正是秘密方为善好,秘密的公开揭示绝非美善。
未成之事,智者能安忍;已成者,则可随宜而说。注疏 1
332 不应泄露秘密之事,当如守护宝藏般善加护持;
对于了知者,隐秘之义若被显露,实非善好。
333 智者既不向女人泄露秘密,也不向敌人透露。
或因利诱而变节,或以巧言窃取人心之人。
334 若人将尚未明了的秘密义理向他人解说,
因害怕密议泄露,他沦为奴仆而忍受。注疏 1
335 知道那位谋士秘密的人有多少,
他的恐惧便有多少。因此,秘密不可泄露。注疏 1
336 私下的商议,应当独自在白天说;夜晚说话,则不应过分冗长。
因为偷听者会探听到商议之语,因此,商议很快就会趋于破裂。巴利 注疏 1
Pañca paṇḍitā samāgatāttha, pañhā me paṭibhāti taṃ suṇātha; Nindiyamatthaṃ pasaṃsiyaṃ vā, kassevāvikareyya guyhamatthaṃ. Tvaṃ āvikarohi bhūmipāla, bhattā bhārasaho tuvaṃ vade taṃ; Tava chandarucīni sammasitvā, atha vakkhanti janinda pañca dhīrā. Yā sīlavatī anaññatheyyā , bhattucchandavasānugā (piyā) manāpā; Nindiyamatthaṃ pasaṃsiyaṃ vā, bhariyāyāvikareyya guyhamatthaṃ. Yo kicchagatassa āturassa, saraṇaṃ hoti gatī parāyanañca; Nindiyamatthaṃ pasaṃsiyaṃ vā, sakhino vāvikareyya guyhamatthaṃ. Jeṭṭho atha majjhimo kaniṭṭho, yo ce sīlasamāhito ṭhitatto; Nindiyamatthaṃ pasaṃsiyaṃ vā, bhātu vāvīkareyya guyhamatthaṃ. Yo ve pituhadayassa paddhagū , anujāto pitaraṃ anomapañño; Nindiyamatthaṃ pasaṃsiyaṃ vā, puttassāvikareyya guyhamatthaṃ. Mātā dvipadājanindaseṭṭha, yā naṃ poseti chandasā piyena; Nindiyamatthaṃ pasaṃsiyaṃ vā, mātuyāvīkareyya guyhamatthaṃ. Guyhassa hi guyhameva sādhu, na hi guyhassa pasatthamāvikammaṃ; Anipphannatā saheyya dhīro, nipphannova yathāsukhaṃ bhaṇeyya. Kiṃ tvaṃ vimanosi rājaseṭṭha, dvipadajaninda vacanaṃ suṇoma metaṃ ; Kiṃ cintayamāno dummanosi, nūna deva aparādho atthi mayhaṃ. ‘‘Paṇhe vajjho mahosadho’’ti, āṇatto me vadhāya bhūripañño; Taṃ cintayamāno dummanosmi, na hi devī aparādho atthi tuyhaṃ. Abhidosagato dāni ehisi, kiṃ sutvā kiṃ saṅkate mano te; Ko te kimavoca bhūripañña, iṅgha vacanaṃ suṇoma brūhi metaṃ. ‘‘Paṇhe vajjho mahosadho’’ti, yadi te mantayitaṃ janinda dosaṃ; Bhariyāya rahogato asaṃsi, guyhaṃ pātukataṃ sutaṃ mametaṃ. Yaṃ sālavanasmiṃ senako, pāpakammaṃ akāsi asabbhirūpaṃ; Sakhinova rahogato asaṃsi, guyhaṃ pātukataṃ sutaṃ mametaṃ. Pukkusa purisassa te janinda, uppanno rogo arājayutto; Bhātuñca rahogato asaṃsi, guyhaṃ pātukataṃ sutaṃ mametaṃ. Ābādhoyaṃ asabbhirūpo, kāmindo naradevena phuṭṭho; Puttassa rahogato asaṃsi, guyhaṃ pātukataṃ sutaṃ mametaṃ. Aṭṭhavaṅkaṃ maṇiratanaṃ uḷāraṃ, sakko te adadā pitāmahassa; Devindassa gataṃ tadajja hatthaṃ , mātuñca rahogato asaṃsi; Guyhaṃ pātukataṃ sutaṃ mametaṃ. Guyhassa hi guyhameva sādhu, na hi guyhassa pasatthamāvikammaṃ; Anipphannatā saheyya dhīro, nipphannova yathāsukhaṃ bhaṇeyya. Na guyhamatthaṃ vivareyya, rakkheyya naṃ yathā nidhiṃ; Na hi pātukato sādhu, guyho attho pajānatā. Thiyā guyhaṃ na saṃseyya, amittassa ca paṇḍito; Yo cāmisena saṃhīro, hadayattheno ca yo naro. Guyhamatthaṃ asambuddhaṃ, sambodhayati yo naro; Mantabhedabhayā tassa, dāsabhūto titikkhati. Yāvanto purisassatthaṃ, guyhaṃ jānanti mantinaṃ; Tāvanto tassa ubbegā, tasmā guyhaṃ na vissaje. Vivicca bhāseyya divā rahassaṃ, rattiṃ giraṃ nātivelaṃ pamuñce; Upassutikā hi suṇanti mantaṃ, tasmā manto khippamupeti bhedanti.
509. 护象本生(第十三则)巴利
509. Hatthipālajātakaṃ (13)
337 久违今见,这位貌如天神的婆罗门;
他束着大髻,手提净瓶,齿蒙垢染,头满风尘。注疏 1
338 久别重逢,我们终于得见这位乐住法德的隐士;
他身着袈裟,外覆树皮衣。注疏 1
339 座位、饮水与食物,恳请尊者接受我们的供养。
尊者,我们正请教此物的价值,请您为我们估定吧。注疏 1
340 父亲啊,在精通吠陀、求得财富、让子女安家立业之后,
在遍尝一切香与味之后,这样的牟尼隐退山林,实堪称赞。注疏 1
341 吠陀非真理,亦不带来财富;子女之得,也无法阻止衰老。
对于香与味,沉溺其中者,寂静者们称那并非离系;依自己的业,而受诸果报。注疏 1
342 诚然,您此语真实不虚——依自己的业,而受诸果报。
愿你那年迈的双亲,能亲眼见他无病地活到百岁。注疏 1
343 大王啊,人中英豪,他以死亡为见证,以慈心对待衰老。
若有人知:‘我永不会死’,愿他们亲眼见他无病地活到百岁。注疏 1
344 犹如有人将船置于水上,若他划动,便能将船带向岸边;
同样,疾病与恒久的衰老,也将人带往死神的掌控之下。注疏 1
345 欲望是泥沼,欲望是深潭,悦意迷人而难以渡过,是死神的领地。
沉陷在这泥沼与贪著之中,下劣之人无法渡至彼岸。注疏 1
346 此人往昔造作残酷之业,如今被我捉住,绝不能放他脱身。
我要把他囚禁起来,严加看守,不让他再行残酷之业。注疏 1
347 大王,正如有人进入森林寻找走失的牛,虽遍寻不见,仍四处搜寻;
同样,我所求的目标已经丢失,大王,我又怎能不去追寻呢?注疏 1
348 随着昨日逝去,人的寿命便减损;随着明日推移,他便走向衰亡。
了知未来并不实有,已生之欲,智者怎会不驱除?注疏 1
349 我看见这年轻少女,迷醉般动人,双眸如露兜花;
年纪轻轻,尚未受用欢乐,死神便将她夺走。注疏 1
350 年轻男子相貌堂堂,面容俊美悦目,肤色深褐,胡须如散落的红花般红艳;
我已舍离爱欲,辞别家庭,大王,请准许我出家。注疏 1
351 树因有枝叶而得其名,若剪除所有枝叶,人们便称它为树桩。
婆悉吒夫人,我已失去了儿子,今日正是我该去乞食的时候了。注疏 1
352 犹如鹤鸟在严寒时节无碍飞行,又如雨季过后天鹅撕裂已织成的罗网;
儿子与丈夫都已离去,我明明了知,又怎能不随后而行?注疏 1
353 这些鸟儿啄食后又吐出,便飞走了;
那些被它们啄食后吐出的,都到了我手中。注疏 1
354 婆罗门已经吐弃了感官欲乐,你却要把那吐出来的再吞回去!
大王,食所吐之人,不应受到称赞。注疏 1
355 正如强壮之人,能将陷在污泥、沉没沼泽的弱者拉出;
尊贵的女士,您正是这样以般阇梨的善说偈颂,将我救拔出离。注疏 1
356 说完这话,伊苏迦大王,一方的君主,
舍弃王国而出家,犹如大象挣脱了束缚。注疏 1
357 这位人中最胜的国王,也选择了出家,舍弃了国土。
你虽非我们的王,仍请如国王般治理此国,由我们守护你。注疏 1
358 那位国王,人中最胜者,舍弃王国,选择了出家。
我也将独自游历世间,舍离那悦意的种种欲乐。注疏 1
359 那位国王,人中最胜者,舍弃王国,选择了出家。
我也将独自游历世间,舍离种种各别的欲乐。注疏 1
360 时光流逝,夜晚飞驰,青春之相渐次消逝;
我也将独自游行于世间,舍离那些令人心醉的欲乐。注疏 1
361 时光流逝,夜晚飞驰,青春之相渐次消逝;
我也将独自游行于世间,舍离一切所当舍离的欲乐。注疏 1
362 时光流逝,昼夜奔驰,青春的美质次第舍离。
我亦将独行世间,心得清凉,超越一切爱着。巴利 注疏 1
Cirassaṃ vata passāma, brāhmaṇaṃ devavaṇṇinaṃ; Mahājaṭaṃ khāridharaṃ , paṅkadantaṃ rajassiraṃ. Cirassaṃ vata passāma, isiṃ dhammaguṇe rataṃ; Kāsāyavatthavasanaṃ, vākacīraṃ paṭicchadaṃ. Āsanaṃ udakaṃ pajjaṃ, paṭigaṇhātu no bhavaṃ; Agghe bhavantaṃ pucchāma, agghaṃ kurutu no bhavaṃ. Adhicca vede pariyesa vittaṃ, putte gahe tāta patiṭṭhapetvā; Gandhe rase paccanubhuyya sabbaṃ, araññaṃ sādhu muni so pasattho. Vedā na saccā na ca vittalābho, na puttalābhena jaraṃ vihanti; Gandhe rase muccana māhu santo, sakammunā hoti phalūpapatti. Addhā hi saccaṃ vacanaṃ tavetaṃ, sakammunā hoti phalūpapatti; Jiṇṇā ca mātāpitaro tavīme , passeyyuṃ taṃ vassasataṃ arogaṃ . Yassassa sakkhī maraṇena rāja, jarāya mettī naravīraseṭṭha; Yo cāpi jaññā na marissaṃ kadāci, passeyyuṃ taṃ vassasataṃ arogaṃ. Yathāpi nāvaṃ puriso dakamhi, ereti ce naṃ upaneti tīraṃ; Evampi byādhī satataṃ jarā ca, upaneti maccaṃ vasamantakassa. Paṅko ca kāmā palipo ca kāmā, manoharā duttarā maccudheyyā; Etasmiṃ paṅke palipe byasannā , hīnattarūpā na taranti pāraṃ. Ayaṃ pure luddamakāsi kammaṃ, svāyaṃ gahīto na hi mokkhito me; Orundhiyā naṃ parirakkhissāmi, māyaṃ puna luddamakāsi kammaṃ. Gavaṃva naṭṭhaṃ puriso yathā vane, anvesatī rāja apassamāno; Evaṃ naṭṭho esukārī mamattho, sohaṃ kathaṃ na gaveseyyaṃ rāja. Hiyyoti hiyyati poso, pareti parihāyati; Anāgataṃ netamatthīti ñatvā, uppannachandaṃ ko panudeyya dhīro. Passāmi vohaṃ daharaṃ kumāriṃ, mattūpamaṃ ketakapupphanettaṃ; Abhuttabhoge paṭhame vayasmiṃ, ādāya maccu vajate kumāriṃ. Yuvā sujāto sumukho sudassano, sāmo kusumbhaparikiṇṇamassu; Hitvāna kāme paṭikacca gehaṃ, anujāna maṃ pabbajissāmi deva. Sākhāhi rukkho labhate samaññaṃ, pahīnasākhaṃ pana khāṇumāhu; Pahīnaputtassa mamajja bhoti, vāseṭṭhi bhikkhācariyāya kālo. Aghasmi koñcāva yathā himaccaye, katāni jālāni padāliya haṃsā; Gacchanti puttā ca patī ca mayhaṃ, sāhaṃ kathaṃ nānuvaje pajānaṃ. Ete bhutvā vamitvā ca, pakkamanti vihaṅgamā; Ye ca bhutvāna vamiṃsu, te me hatthatta māgatā. Avamī brāhmaṇo kāme, so tvaṃ paccāvamissasi; Vantādo puriso rāja, na so hoti pasaṃsiyo. Paṅke ca posaṃ palipe byasannaṃ, balī yathā dubbalamuddhareyya; Evampi maṃ tvaṃ udatāri bhoti, pañcāli gāthāhi subhāsitāhi. Idaṃ vatvā mahārājā, esukārī disampati; Raṭṭhaṃ hitvāna pabbaji, nāgo chetvāva bandhanaṃ. Rājā ca pabbajjamarocayittha, raṭṭhaṃ pahāya naravīraseṭṭho; Tuvampi no hoti yatheva rājā, amhehi guttā anusāsa rajjaṃ. Rājā ca pabbajjamarocayittha, raṭṭhaṃ pahāya naravīraseṭṭho; Ahampi ekā carissāmi loke, hitvāna kāmāni manoramāni. Rājā ca pabbajjamarocayittha, raṭṭhaṃ pahāya naravīraseṭṭho; Ahampi ekā carissāmi loke, hitvāna kāmāni yathodhikāni. Accenti kālā tarayanti rattiyo, vayoguṇā anupubbaṃ jahanti; Ahampi ekā carissāmi loke, hitvāna kāmāni manoramāni. Accenti kālā tarayanti rattiyo, vayoguṇā anupubbaṃ jahanti; Ahampi ekā carissāmi loke, hitvāna kāmāni yathodhikāni. Accenti kālā tarayanti rattiyo, vayoguṇā anupubbaṃ jahanti; Ahampi ekā carissāmi loke, sītibhūtā sabbamaticca saṅganti.
510. 铁屋本生经 第十四巴利
510. Ayogharajātakaṃ (14)
363 一个人在母胎中度过第一夜后,
一旦出生,便径直前行,不再回头。注疏 1
364 不论是战斗者,还是仰仗力量的人,人们同样会衰老,同样会死去。
这一切都为生老所逼迫,我因此决意修习正法。注疏 1
365 君王们统率着令人畏惧的四军,凭强力征服疆土,
却不能战胜死神,所以我决意修习正法。注疏 1
366 为象军、马军、车军、步军重重围绕护卫,有人便自以为能挣脱而逃;
却无人能从死神手中挣脱。我如此思惟之后,便去修习正法。注疏 1
367 凭借象军、马军、车军、步军,勇士们奋力冲杀,摧破击溃。
却无法摧破死亡。如此思惟后,我便去行法。注疏 1
368 狂醉的大象,颞颥流液,躁动暴戾,踏平城池,杀伤人群;
却无法踏平死亡。如此思惟后,我便去行法。注疏 1
369 纵使弓箭手们技艺纯熟、勇武过人,能从远处一箭穿心,
终究无法射中死亡。我由此思惟:我当修行于法。注疏 1
370 箭矢终会耗尽,山岩与森林也将销磨,这一切在漫长的岁月中,终将消陨殆尽。
这一切,都将为时间的变化所摧坏。因此,我作如是思惟:我当修行正法。注疏 1
371 一切男女的生命,于此世间,同样动摇不定;生此世间的众生,其命皆飘摇不安。
如同赌徒掷出的骰子,又像生于河岸的树木。因此,我作如是思惟:我当修行正法。注疏 1
372 如同树上的果实纷纷坠落,无论年少或年长,身体散坏之时,都一样落下。
女人、男人与中年人,我心中起此念:我当修习法。注疏 1
373 这青春年华并非如星王那般恒久,已经逝去的,如今便只是过去了。
衰老之人已无欢爱,何来快乐?这就是我的想法:我要去修习法。注疏 1
374 夜叉、毕舍遮或饿鬼,若生嗔怒,便向人喷吐毒气。
然而,他们丝毫奈何不得死亡。这就是我的想法:我要去修习法。注疏 1
375 即使夜叉、毗舍遮,乃至饿鬼心生嗔怒,人们也能加以安抚。
没有人能平息死神——这是我的想法,因此我修习正法。注疏 1
376 对于犯罪者、作恶者、害人者,国王查明其过失之后,便施以惩治。
然而面对死神,人们却无力惩处——我作此思惟,故而修习正法。注疏 1
377 犯法者、作恶者、害人者,尚且能得到国王的宽赦;
没有人能平息死神——这是我的想法,因此我修习正法。注疏 1
378 不论你是刹帝利,还是婆罗门,或是富足者、力壮者、威光赫赫之人,
死神之王对这些毫无顾念,我作此思惟,便行于正法。注疏 1
379 狮、虎,乃至豹,它们凭恃力量,把正在挣扎的猎物活活吞食,
却无法将死神吞食。因此我心中决断:我将修行正法。注疏 1
380 魔术师们于舞台中央表演,能在短短刹那之间,迷惑住观众的眼睛,
然而他们并不能迷惑死神,因此我心中思惟:‘我当修习正法。’注疏 1
381 忿怒的毒蛇威势炽盛,它们噬咬人,乃至能夺人性命;
但它们却不敢噬咬死神。因此我这样思惟:‘我当修习正法。’注疏 1
382 当人被忿怒的毒蛇咬伤时,医师能拔除其毒。
然而,无人能拔除死神的剧毒。因此我这样思惟:‘我当修习法。’注疏 1
383 昙梵陀利、维塔拉尼和博迦,能拔除诸蛇之毒。
那些死去的人,终究还是死去了。我因此这样想:‘我当修习法。’注疏 1
384 持咒者念诵着可怕的咒语,想藉药力隐去身形;
可在死王面前,根本无法隐身不现。我因此这样想:‘我当修习法。’注疏 1
385 法实守护依法行者,法若善修习,便带来安乐。
这就是法善修习的功德:依法行者,不堕恶道。
386 法与非法,两者的果报绝不相同。
非法将人拖向地狱,法却能令人抵达善趣。巴利 注疏 1
Yamekarattiṃ paṭhamaṃ, gabbhe vasati māṇavo; Abbhuṭṭhitova so yāti , sagacchaṃ na nivattati. Na yujjhamānā na balenavassitā, narā na jīranti na cāpi miyyare; Sabbaṃ hidaṃ jātijarāyupaddutaṃ, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. Caturaṅginiṃ senaṃ subhiṃsarūpaṃ, jayanti raṭṭhādhipatī pasayha; Na maccuno jayitumussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. Hatthīhi assehi rathehi pattibhi, parivāritā muccare ekacceyyā ; Na maccuno muccitumussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. Hatthīhi assehi rathehi pattibhi, sūrā pabhañjanti padhaṃsayanti; Na maccuno bhañjitumussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. Mattā gajā bhinnagaḷā pabhinnā, nagarāni maddanti janaṃ hananti; Na maccuno madditumussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. Issāsino katahatthāpi vīrā , dūrepātī akkhaṇavedhinopi; Na maccuno vijjhitumussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. Sarāni khīyanti saselakānanā, sabbaṃ hidaṃ khīyati dīghamantaraṃ; Sabbaṃ hidaṃ bhañjare kālapariyāyaṃ, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. Sabbe samevaṃ hi narānanārinaṃ , calācalaṃ pāṇabhunodha jīvitaṃ; Paṭova dhuttassa dumova kūlajo, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. Dumapphalāneva patanti māṇavā, daharā ca vuddhā ca sarīrabhedā; Nāriyo narā majjhimaporisā ca, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. Nāyaṃ vayo tārakarājasannibho, yadabbhatītaṃ gatameva dāni taṃ; Jiṇṇassa hī natthi ratī kuto sukhaṃ, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. Yakkhā pisācā athavāpi petā, kupitāte assasanti manusse; Na maccuno assasitussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. Yakkhe pisāce athavāpi pete, kupitepi te nijjhapanaṃ karonti; Na maccuno nijjhapanaṃ karonti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. Aparādhake dūsake heṭhake ca, rājāno daṇḍenti viditvāna dosaṃ; Na maccuno daṇḍayitussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. Aparādhakā dūsakā heṭṭhakā ca, labhanti te rājino nijjhapetuṃ; Na maccuno nijjhapanaṃ karonti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. Na khattiyoti na ca brāhmaṇoti, na aḍḍhakā balavā tejavāpi; Na maccurājassa apekkhamatthi, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. Sīhā ca byagghā ca athopi dīpiyo, pasayha khādanti vipphandamānaṃ; Na maccuno khāditumussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. Māyākārā raṅgamajjhe karontā, mohenti cakkhūni janassa tāvade; Na maccuno mohayitussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. Āsīvisā kupitā uggatejā, ḍaṃsanti mārentipi te manusse; Na maccuno ḍaṃsitumussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. Āsīvisā kupitā yaṃ ḍaṃsanti, tikicchakā tesa visaṃ hananti; Na maccuno daṭṭhavisaṃ hananti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. Dhammantarī vettaraṇī ca bhojo, visāni hantvāna bhujaṅgamānaṃ; Suyyanti te kālakatā tatheva, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. Vijjādharā ghoramadhīyamānā, adassanaṃ osadhehi vajanti; Na maccurājassa vajantadassanaṃ , taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. Dhammo have rakkhati dhammacāriṃ, dhammo suciṇṇo sukhamāvahāti; Esānisaṃso dhamme suciṇṇe, na duggatiṃ gacchati dhammacārī. Na hi dhammo adhammo ca, ubho samavipākino; Adhammo nirayaṃ neti, dhammo pāpeti suggatinti.
摩登伽、桑菩多、尸毗、西瑞曼陀、罗哈那、天鹅、萨提衮波、跋利亚提耶。
苏摩那萨、金蒲耶、梵天、五位智者、久修梵行、铁屋。巴利
Mātaṅga sambhūta sivi sirimanto, rohaṇa haṃsa sattigumbo bhallātiya; Somanassa campeyya brahma pañca-paṇḍita cirassaṃvata ayogharāti.
五一一 何欲本生(一)巴利
511. Kiṃchandajātakaṃ (1)
1 你有何欲求?你有何意向?你独自一人在炎热中沉思;
你渴望什么?你寻求什么?婆罗门,你究竟所为何事?注疏 1
2 犹如一座巨大的蓄水池,或一只箍得紧密的陶罐;
那芒果的果实正是如此,具足最殊胜的色泽、香气与味道。注疏 1
3 我看见它顺着水流漂来,在这清澈无垢的水中央;
我用手将它捞起,带到了火祭场。注疏 1
4 然后,我亲手将它放在芭蕉叶上;
用刀将它切开,解除了我的饥渴。注疏 1
5 我已远离焦恼,抵达尽头,能忍诸苦;
于诸果实中,任一种我都寻不见乐味。注疏 1
6 使之干涸已,死亡必将降临于我,
那芒果树,果实甘美,至上甜妙,令人悦意。
那是我从浩瀚巨海之中,将被冲走者奋力救出的。注疏 1
7 我已将一切告知于你,因我今正持守斋戒。巴利 注疏 1
Kiṃchando kimadhippāyo, eko sammasi ghammani; Kiṃ patthayāno kiṃ esaṃ, kena atthena brāhmaṇa. Yathā mahā vāridharo, kumbho supariṇāhavā ; Tathūpamaṃ ambapakkaṃ, vaṇṇagandharasuttamaṃ. Taṃ vuyhamānaṃ sotena, disvānāmalamajjhime; Pāṇīhi naṃ gahetvāna, agyāyatanamāhariṃ. Tato kadalipattesu, nikkhipitvā sayaṃ ahaṃ; Satthena naṃ vikappetvā, khuppipāsaṃ ahāsi me. Sohaṃ apetadaratho, byantībhūto dukhakkhamo; Assādaṃ nādhigacchāmi, phalesvaññesu kesuci . Sosetvā nūna maraṇaṃ, taṃ mamaṃ āvahissati; Ambaṃ yassa phalaṃ sādu, madhuraggaṃ manoramaṃ; Yamuddhariṃ vuyhamānaṃ, udadhismā mahaṇṇave. Akkhātaṃ te mayā sabbaṃ, yasmā upavasāmahaṃ;
2928 总摄偈 - 巴利
Tassuddānaṃ –
8 而你也当告诉我,不躲闪的人啊,说说你自己吧。
你是哪一位,端庄的女子?你为何而来,腰肢纤巧的姑娘?注疏 1
9 你如打磨光亮的银盘,又如山岭间出没的母虎。
那些天界的女子,乃是诸神的侍女。注疏 1
10 而人间女子,无不具足端庄容貌。
在天神、乾达婆与人间的世界里,无有与你容貌相似者。
我问你,身形优美的人,请说出你的名字与亲族。注疏 1
11 婆罗门,你正坐在可爱的拘私姬河畔,
我曾住于那宽敞的家中,那里有上好的水,如洪流般奔涌。注疏 1
12 那里遍布着种种树丛,还有许多山岩与深谷。
雨季时节,条条溪流尽皆涌至我前,奔流而下。注疏 1
13 更有众多从森林流出的河流,携带着深蓝色的水;
还有许多承载着大象所喜爱、如财富般之水的溪流,也汇水而来。注疏 1
14 那些河岸边,长着芒果树、阎浮树、面包果树、尼楝树、多罗树和榕树。
它们不断带来种种果实,随水漂流。注疏 1
15 凡是两岸落入水中的果实,
它无疑将随流而去,成为河流的收获。注疏 1
16 具足广博智慧的智者,请听我言。
君主啊,莫生贪著,请予以制止。注疏 1
17 我不认为那是繁荣,你这位令国家昌盛的君王啊。
王仙啊,你正遭受逼迫,却渴望死亡。注疏 1
18 他的祖先、诸乾达婆与天神们,都知道。
世间那些仙人,严于自制、精进苦行;
声名显赫、根基稳固者,对此也确然知晓;注疏 1
19 智者如此了知一切法,了知生命的坏灭与殒落;
若他不怀杀害之心,他的恶业便不会增长。注疏 1
20 在被称为仙人集会之处,世间之念便如此为人所了知;
你在非圣者的谈论中,竟希求造作恶业。注疏 1
21 我若就这样死去,你那岸边,细腰的母鹿啊,还有许多。
毫无疑问,一旦我逝去,那讥嫌之名便会加于我身。注疏 1
22 是故,细腰女,对于恶业,当如远离罗刹般,善自守护;
在我死后,你可不要被众人所责难。注疏 1
23 难以抗拒者啊,此事我已知晓;我将自己与那芒果一并给你。
你已舍离难舍的欲乐,坚定地安住于寂静与法。注疏 1
24 有人舍离了往昔的系缚,之后却又被新的结缚所困。
若人行于非法,其恶便不断增长。注疏 1
25 来吧,我带你前去,你尽可无忧;
我引领你到清凉之处,无忧地安住吧。注疏 1
26 制敌者啊,你那为花蜜所润泽的肢体,
白鹭、孔雀、天鸟,及那啄食野枣核与蜜的鹩哥,
天鹅群鸣啭之中,杜鹃于彼处被唤醒。注疏 1
27 此处的芒果树,枝条纷披四散,宛若打谷场上的稻草堆;
拘闪芭树、萨拉拉树与尼巴树,成熟的棕榈果实累累低垂。注疏 1
28 你佩戴着花环、项饰与臂环,手戴镯子,身涂檀香;
夜晚你纵情享乐,白昼却要经受痛楚;注疏 1
29 那一万六千名女子,都是随侍你的仆从;
你的威神之力竟如此巨大,真是稀有,令人身毛竖立。注疏 1
30 你过去曾造何等恶业,为自己带来这般痛苦?
因为那业,你在人间啖食己背之肉。注疏 1
31 我既已允诺,便耽着于欲乐;
我长久行于世间,做着损人之事。注疏 1
32 而那食人背肉者,正如此猛烈地啃噬;
如同今日我啖食自己背上之肉。巴利 注疏 1
Rammaṃ pati nisinnosmi, puthulomāyutā puthu. Tvañca kho meva akkhāhi, attānamapalāyini; Kā vā tvamasi kalyāṇi, kissa vā tvaṃ sumajjhime. Ruppapaṭṭapalimaṭṭhīva , byagghīva girisānujā; Yā santi nāriyo devesu, devānaṃ paricārikā. Yā ca manussalokasmiṃ, rūpenānvāgatitthiyo; Rūpena te sadisī natthi, devesu gandhabbamanussaloke ; Puṭṭhāsi me cārupubbaṅgi, brūhi nāmañca bandhave. Yaṃ tvaṃ pati nisinnosi, rammaṃ brāhmaṇa kosikiṃ; Sāhaṃ bhusālayā vutthā, varavārivahoghasā. Nānādumagaṇākiṇṇā, bahukā girikandarā; Mameva pamukhā honti, abhisandanti pāvuse. Atho bahū vanatodā, nīlavārivahindharā; Bahukā nāgavittodā, abhisandanti vārinā. Tā ambajambulabujā, nīpā tālā cudumbarā ; Bahūni phalajātāni, āvahanti abhiṇhaso. Yaṃ kiñci ubhato tīre, phalaṃ patati ambuni; Asaṃsayaṃ taṃ sotassa, phalaṃ hoti vasānugaṃ. Etadaññāya medhāvi, puthupañña suṇohi me; Mā rocaya mabhisaṅgaṃ, paṭisedha janādhipa. Na vāhaṃ vaḍḍhavaṃ maññe, yaṃ tvaṃ raṭṭhābhivaḍḍhana; Āceyyamāno rājisi, maraṇaṃ abhikaṅkhasi. Tassa jānanti pitaro, gandhabbā ca sadevakā; Ye cāpi isayo loke, saññatattā tapassino; Asaṃsayaṃ tepi jānanti, paṭṭhabhūtā yasassino. Evaṃ viditvā vidū sabbadhammaṃ, viddhaṃsanaṃ cavanaṃ jīvitassa; Na cīyatī tassa narassa pāpaṃ, sace na ceteti vadhāya tassa. Isipūgasamaññāte, evaṃ lokyā viditā sati ; Anariyaparisambhāse, pāpakammaṃ jigīsasi . Sace ahaṃ marissāmi, tīre te puthusussoṇi; Asaṃsayaṃ taṃ asiloko, mayi pete āgamissati. Tasmā hi pāpakaṃ kammaṃ, rakkhasseva sumajjhime; Mā taṃ sabbo jano pacchā, pakuṭṭhāyi mayi mate. Aññātametaṃ avisayhasāhi, attānamambañca dadāmi te taṃ; So duccaje kāmaguṇe pahāya, santiñca dhammañca adhiṭṭhitosi. Yo hitvā pubbasaññogaṃ, pacchā saṃyojane ṭhito; Adhammañceva carati, pāpañcassa pavaḍḍhati. Ehi taṃ pāpayissāmi, kāmaṃ appossuko bhava; Upānayāmi sītasmiṃ, viharāhi anussuko. Taṃ puppharasamattebhi, vakkaṅgehi arindama; Koñcā mayūrā diviyā, kolaṭṭhimadhusāḷikā; Kūjitā haṃsapūgehi, kokilettha pabodhare. Ambettha vippasākhaggā , palālakhalasannibhā; Kosambasaḷalā nīpā, pakkatālavilambino. Mālī tiriṭī kāyūrī, aṅgadī candanussado ; Rattiṃ tvaṃ paricāresi, divā vedesi vedanaṃ. Soḷasitthisahassāni, yā temā paricārikā; Evaṃ mahānubhāvosi, abbhuto lomahaṃsano. Kiṃ kammamakarī pubbe, pāpaṃ attadukhāvahaṃ; Yaṃ karitvā manussesu, piṭṭhimaṃsāni khādasi. Ajjhenāni paṭiggayha, kāmesu gadhito ahaṃ; Acariṃ dīghamaddhānaṃ, paresaṃ ahitāyahaṃ. Yo piṭṭhimaṃsiko hoti, evaṃ ukkacca khādati; Yathāhaṃ ajja khādāmi, piṭṭhimaṃsāni attanoti.
《陶罐本生》(二)巴利
512. Kumbhajātakaṃ (2)
33 是谁现于三十三天虚空之中,犹如明月照亮暗夜?
你的身肢放出光芒,宛如空中闪烁的闪电。注疏 1
34 你无风而行,在虚空中行走、站立;
你的神通是否已善加修习、圆满成就,远超凡夫乃至诸天?注疏 1
35 你自虚空而来,驻足于此,口中却说‘请买陶罐’,这话究竟是何意?
你是何人?那罐子与你何干?婆罗门,请为我讲明此事。注疏 1
36 这不是酥油罐,也不是油罐,不是糖浆罐,也不是蜜罐。
罐中藏着说不尽的过患,你们且听,这罐子里装着多少祸殃。注疏 1
37 饮了其中之物,便会坠下悬崖,跌入深坑、洞穴,落入长满月影藤和野姜的沟壑。
就算是不宜入口的东西,他也会大口吞食。诸位,把她这满罐的酒买下来吧。注疏 1
38 喝下它之后,他便心神涣散,像一头四处觅食的牛那样,到处游荡。
他无依无靠,又唱又跳。诸位,把她这满罐的酒买下来吧。注疏 1
39 饮下之后,犹如裸形外道,在村落街巷间游荡;
心智昏昧,久睡不醒——去沽这满罐的酒吧!注疏 1
40 饮已起身,战栗不止,摇头甩臂;
他如同提线木偶般起舞,买下这满满一罐酒吧!注疏 1
41 饮下它,便如被火焚烧般瘫倒,又遭豺狼撕咬;
束缚、杀害、破财与谴责,买下她这满满一壶吧。注疏 1
42 饮下它,便会说出不应说的话,在众会之中衣不蔽体;
浑身污秽、呕吐满身、沉溺不堪——来买她这满满一壶吧。注疏 1
43 饮下它,便傲慢自大、心性浑浊,觉得‘整个大地都是我的’;
纵使四方国王也不能与我相比,来买下她这满满一壶吧。注疏 1
44 怀慢与过慢、好争斗、喜离间,形貌丑陋、赤身露体、四处逃亡;
正是盗贼与恶棍的去处、他们的巢穴,来买下她这满满一壶吧。注疏 1
45 愿世间诸家繁荣兴旺,拥有千万财富;
此女已继嗣断绝——这满满一壶,还请买下。注疏 1
46 谷物、钱财、金银、田地与牛,皆在他们手中耗散尽净;
这满满一壶,能摧破富庶之家,你们把它买下吧。注疏 1
47 人一旦饮下此物,便如烈焰焚身,辱骂自己的母亲与父亲;
纵使能得婆婆,或得儿媳,为了它,你们也会买下这满满一壶。注疏 1
48 一饮下它,那女子便如烈火焚身,辱骂公公与丈夫;
甚至会接纳奴仆或侍从;请为她买下这只盛满的罐子吧。注疏 1
49 饮下它之后,一个人甚至会杀害安住于正法的沙门或婆罗门;
由此更将堕入恶道——为她买下这满满一罐吧。注疏 1
50 饮下它之后,人们便以身体、以言语、以心意造作恶行;
造了恶行便堕入地狱——为她买下这满满一罐吧。注疏 1
51 从前,他们虽舍弃大量黄金,再三祈求,却终不可得。
饮下此物,他便口出妄语。故此,请买下她这满满一罐吧。注疏 1
52 饮下它后,每遇紧急之事,他便只能受人差遣。
即使为他讲明道理,他也不能理解;你们还是来买下她这满满一罐吧。注疏 1
53 连本有惭耻心的人,也露出无耻之态;他们沉醉其中,只为求得一份迷醉而饮。
纵是明慧而寂静的人,也会喋喋多言;你们快买下她这满满一罐吧。注疏 1
54 饮此酒者,便倒卧于一处,无食而卧在荒秃的硬地上,备受苦楚;
丑陋与恶名亦随之而至——这满满一罐,你们就买下吧。注疏 1
55 饮此酒者,垂肩而卧,犹如被斧砍倒的牛,并非只因饮了瓦鲁尼酒所致。
它的冲击力如同洪流,令人难以承受。买下这满满一罐吧。注疏 1
56 人们避开它,犹如避开剧毒的蛇;
世间这如毒之物,谁能饮用?注疏 1
57 饮下那酒之后,安陀迦文达的儿子们,在海边嬉戏纵逸;
他们用杵互相殴击,将这满罐的酒买下吧。注疏 1
58 饮下那酒之后,古时的天神们放逸迷醉,从三十三天堕落,从永恒的集会中离失;
大王,明知这样的酒毫无益处,您又怎会饮用呢?注疏 1
59 不,这罐中没有凝乳,也没有蜂蜜。国王,您既知如此,便买下吧。
朋友啊,正如这罐中之物一般,我已将一切告诉了你。注疏 1
60 我的父亲,乃至我的母亲,也未曾如此恩待于我。
您心怀饶益与悲悯,志在至上的利益,今日我定当遵从您的教示。注疏 1
61 我赐您五座殊胜的村庄,七百侍女,七百头牛。
还有这十辆良马所驾之车。您是我的老师,真心为我着想。注疏 1
62 国王,那一百侍女依然归于您,村落与牛群也依旧属于您。
这些良马驾的车都属于您,而我乃是三十三天的天主——因陀罗。注疏 1
63 请享用这配有酥油的肉饭与乳粥,也请尝尝这蜜豆糕吧。
如此,你这位乐于正法的人王,无可指摘,将升入天界。巴利 注疏 1
Ko pāturāsī tidivā nabhamhi, obhāsayaṃ saṃvariṃ candimāva; Gattehi te rasmiyo niccharanti, sateratā vijjurivantalikkhe. So chinnavātaṃ kamasī aghamhi, vehāyasaṃ gacchasi tiṭṭhasī ca; Iddhī nu te vatthukatā subhāvitā, anaddhagūnaṃ api devatānaṃ. Vehāyasaṃ gammamāgamma tiṭṭhasi, kumbhaṃ kiṇāthāti yametamatthaṃ; Ko vā tuvaṃ kissa vā tāya kumbho, akkhāhi me brāhmaṇa etamatthaṃ. Na sappikumbho napi telakumbho, na phāṇitassa na madhussa kumbho; Kumbhassa vajjāni anappakāni, dose bahū kumbhagate suṇātha. Gaḷeyya yaṃ pitvā pate papātaṃ, sobbhaṃ guhaṃ candaniyoḷigallaṃ; Bahumpi bhuñjeyya abhojaneyyaṃ, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ pitvā cittasmimanesamāno, āhiṇḍatī goriva bhakkhasārī ; Anāthamāno upagāyati naccati ca, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ ve pivitvā acelova naggo, careyya gāme visikhantarāni; Sammūḷhacitto ativelasāyī, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ pitvā uṭṭhāya pavedhamāno, sīsañca bāhuñca pacālayanto; So naccatī dārukaṭallakova, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ ve pivitvā aggidaḍḍhā sayanti, atho sigālehipi khāditāse; Bandhaṃ vadhaṃ bhogajāniñcupenti, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ pitvā bhāseyya ābhāsaneyyaṃ, sabhāyamāsīno apetavattho; Sammakkhito vantagato byasanno, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ ve pivitvā ukkaṭṭho āvilakkho, mameva sabbā pathavīti maññe ; Na me samo cāturantopi rājā, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Mānātimānā kalahāni pesuṇī, dubbaṇṇinī naggayinī palāyinī; Corāna dhuttāna gatī niketo, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Iddhāni phītāni kulāni assu, anekasāhassadhanāni loke; Ucchinnadāyajjakatānimāya, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Dhaññaṃ dhanaṃ rajataṃ jātarūpaṃ, khettaṃ gavaṃ yattha vināsayanti; Ucchedanī vittavataṃ kulānaṃ, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ ve pitvā dittarūpova poso, akkosati mātaraṃ pitarañca; Sassumpi gaṇheyya athopi suṇhaṃ, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ ve pitvā dittarūpāva nārī, akkosati sasuraṃ sāmikañca; Dāsampi gaṇhe paricārakampi, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ ve pivitvāna haneyya poso, dhamme ṭhitaṃ samaṇaṃ brāhmaṇaṃ vā; Gacche apāyampi tatonidānaṃ, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ ve pivitvā duccaritaṃ caranti, kāyena vācāya ca cetasā ca; Nirayaṃ vajanti duccaritaṃ caritvā, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ yācamānā na labhanti pubbe, bahuṃ hiraññampi pariccajantā; So taṃ pivitvā alikaṃ bhaṇāti, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ ve pitvā pesane pesiyanto, accāyike karaṇīyamhi jāte; Atthampi so nappajānāti vutto, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Hirīmanāpi ahirīkabhāvaṃ, pātuṃ karonti madanāya mattā; Dhīrāpi santā bahukaṃ bhaṇanti, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ ve pitvā ekathūpā sayanti, anāsakā thaṇḍiladukkhaseyyaṃ; Dubbaṇṇiyaṃ āyasakyañcupenti, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ ve pitvā pattakhandhā sayanti, gāvo kuṭahatāva na hi vāruṇiyā; Vego narena susahoriva , tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ manussā vivajjenti, sappaṃ ghoravisaṃ miva ; Taṃ loke visasamānaṃ, ko naro pātumarahati. Yaṃ ve pitvā andhakaveṇḍaputtā, samuddatīre paricārayantā ; Upakkamuṃ musalehaññamaññaṃ, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ ve pitvā pubbadevā pamattā, tidivā cutā sassatiyā samāya; Taṃ tādisaṃ majjamimaṃ niratthakaṃ, jānaṃ mahārāja kathaṃ piveyya. Nayimasmiṃ kumbhasmiṃ dadhi vā madhu vā, evaṃ abhiññāya kiṇāhi rāja; Evañhimaṃ kumbhagatā mayā te, akkhātarūpaṃ tava sabbamitta. Na me pitā vā athavāpi mātā, etādisā yādisako tuvaṃsi; Hitānukampī paramatthakāmo, sohaṃ karissaṃ vacanaṃ tavajja. Dadāmi te gāmavarāni pañca, dāsīsataṃ satta gavaṃ satāni; Ājaññayutte ca rathe dasa ime, ācariyo hosi mamatthakāmo. Taveva dāsīsatamatthu rāja, gāmā ca gāvo ca taveva hontu; Ājaññayuttā ca rathā taveva, sakkohamasmī tidasānamindo. Maṃsodanaṃ sappipāyāsaṃ bhuñja, khādassu ca tvaṃ madhumāsapūve; Evaṃ tuvaṃ dhammarato janinda, anindito saggamupehi ṭhānanti.
513. 迦耶提沙本生(三)巴利
513. Jayaddisajātakaṃ (3)
64 真是久违了,今日,在过了七餐之后,我终于得此大餐。
来者何人?从何处来?请说吧,告知你的出身,让我们了解你的来历。注疏 1
65 般遮罗国王进入猎场,他名叫耶伊迪萨,你可曾听说过?
我穿行于丛林与密林之中,这只鹿,今日你便吃掉它,然后放我离去。注疏 1
66 你自顾战栗逃走,却声称‘这鹿是我的食物’,你为何这样说?
吃了那鹿罢,下劣之徒;此后我再来吃你,此刻不是哀叹的时辰。注疏 1
67 我无赎金可脱身;去而复返,实是难题。
我将那约定交付那位婆罗门,为守护真实,我必再返。注疏 1
68 大王,您已临近死亡,为何还为往昔所作之事懊悔呢?
请您告诉我那件事吧,或许我们能准许您回来处理此问题。注疏 1
69 我于那位婆罗门确实生起了贪求财富的心,由此为契约所缚,至今尚未从中解脱。
那么,你且将那约定归还婆罗门,为了守护真实,你可以再回来。注疏 1
70 你对婆罗门的财富心生贪求,因而被那个约定所缚,未曾从中解脱。
我已将那约定交付婆罗门,为了守护真实,我必定再回来。注疏 1
71 他从食人者手中脱身,回到自己的宫殿,随心所欲地享受欲乐;
他将那杂种交给婆罗门后,呼唤他那意志坚定的儿子;注疏 1
72 就在今日灌顶登基吧,对自己的臣民及他人皆应行持正法;
你不可在国内行非法之事,我将前去履行对食人者的承诺。注疏 1
73 王啊,那恶人做了什么事,竟未能令你满意?我想听一听此事。
如果你今天要舍弃王位,那么我决意:若没有你,这王位我宁可不要。注疏 1
74 贤友,我细细回想,不曾以任何身业、语业冒犯于你。
我与食人者已然立约,为守护真实,我将再返回。注疏 1
75 我将前去,你留在此。从那里生还,绝无可能。
国王,若您执意前往,我也同去,你我二人不可分离。注疏 1
76 的确,孩子,这是善士的法则。若违背它,对我而言,比死亡更苦。
当斑足王将你烹煮后,便会强行把你叉在木桩上,撕开吞食。注疏 1
77 我以我的生命换取你的生命,你别落入食人者的亲族之中;
正因为我以己命为你作此交换,所以我赞叹死亡胜过生命。注疏 1
78 于是,这位意志坚定的王子,顶礼了母亲和父亲的双足;
他的母亲悲痛欲绝,瘫倒在地;他的父亲高举双臂,失声悲泣。注疏 1
79 父亲知道他即将离去,便背过身去,合掌向他致敬;
苏摩王、婆楼那王、生主、月神与日神
依这些守护,便可免遭食人者之害;亲爱的孩子,你已得允,平安归来吧。注疏 1
80 一如那位母亲,曾为前往弹宅迦王处的罗摩,作了周全守护的安稳祝愿;
我今为你作这同样的安稳祝愿,凭此真实语,愿诸天忆念。
孩子,你已得到允许,平安归来吧。注疏 1
81 无论在明处还是暗处,若怀嗔害之心,我从不忆念那些心性染污的众生;
凭此真实之语,愿诸天忆念于我。主人啊,您已应允,请安稳归来吧。注疏 1
82 主人,您既不曾轻视于我,我心中也从未厌弃过您。
凭此真实语,愿诸天证知:你已得允诺,兄弟,平安归去吧。注疏 1
83 您是谁?高大挺拔,面容俊雅,却不知我这林居之人。
明知我是残暴的食人者,谁还会安然走进这里来呢?注疏 1
84 我知道,残暴的食人者正是你,并非不认得你这林中之人。
我是斋亚迪萨的儿子,今日你就吃我吧,以换取我父亲自由。注疏 1
85 我知道你是Jayaddisa的儿子,因为你们二人的面容如此相像。
你所作的这件事,实在是极为难行——为了父亲的解脱,竟甘愿舍弃生命。注疏 1
86 我完全不觉得这有什么难,为了父亲的解脱而甘愿赴死。
为了母亲的缘故,他往生来世,与快乐和天界相应。注疏 1
87 而我对自己所行的恶事,无论是公开还是私下,从不忆念。
我已了知生死,于此界如何,于彼界亦然。注疏 1
88 具大神力者啊,现在请你食我血肉,请你对此身体作所当作的事业吧;
不然我便从树顶坠落于你面前,而你却遮掩着,将肉施舍给我。注疏 1
89 王子啊,此事合你心意——你为救父解脱,舍弃了生命;
因此,你应当疾速劈开木柴,点燃火焰。注疏 1
90 于是,那位意志坚定的王子将木柴汇集,堆起巨大的火堆;
点燃之后,他宣告:‘这大火如今已经燃起。’注疏 1
91 强求者,你今日就把我吃了吧,何必竖起毛发,一再盯着我看?
你曾如何护我、施我,我如今也如何为你而做。注疏 1
92 谁有资格吃掉这样一位安住于法、说真实语、乐善好施的人?
有谁啖食了这样的真实语者,他的头便将裂为七瓣。注疏 1
93 那只兔子将他当作真正的婆罗门,便舍身布施了自己的身躯。
因此,那位月神天子便以兔为记,成为能满足所愿的神灵。注疏 1
94 犹如明月脱离罗睺之口,辉耀光明,宛如十五的太阳。
同样,你已从食人者手中解脱,在迦毗罗卫城显耀大威德;
你令父母满心欢喜,愿一切亲族都为你庆悦。注疏 1
95 于是,这位志行坚定的王子合掌,向食人者恭敬行礼;
得到允许后,他平安、快乐、无病地回到了迦毗罗城。注疏 1
96 城中的居民与乡间的百姓,骑象兵、战车兵以及步兵们,
他们合掌恭敬,走上前来,礼敬道:“向您这历经艰辛的苦行者致敬。”巴利 注疏 1
Cirassaṃ vata me udapādi ajja, bhakkho mahā sattamibhattakāle; Kutosi ko vāsi tadiṅgha brūhi, ācikkha jātiṃ vidito yathāsi. Pañcālarājā migavaṃ paviṭṭho, jayaddiso nāma yadissuto te; Carāmi kacchāni vanāni cāhaṃ, pasadaṃ imaṃ khāda mamajja muñca. Seneva tvaṃ paṇasi sassamāno , mamesa bhakkho pasado yaṃ vadesi; Taṃ khādiyāna pasadaṃ jighaññaṃ , khādissaṃ pacchā na vilāpakālo. Na catthi mokkho mama nikkayena , gantvāna paccāgamanāya paṇhe; Taṃ saṅkaraṃ brāhmaṇassappadāya, saccānurakkhī punarāvajissaṃ. Kiṃ kammajātaṃ anutappate tvaṃ , pattaṃ samīpaṃ maraṇassa rāja; Ācikkha me taṃ api sakkuṇemu, anujānituṃ āgamanāya paṇhe. Katā mayā brāhmaṇassa dhanāsā, taṃ saṅkaraṃ paṭimukkaṃ na muttaṃ; Taṃ saṅkaraṃ brāhmaṇassappadāya, saccānurakkhī punarāvajassu. Yā te katā brāhmaṇassa dhanāsā, taṃ saṅkaraṃ paṭimukkaṃ na muttaṃ; Taṃ saṅkaraṃ brāhmaṇassappadāya, saccānurakkhī punarāvajissaṃ. Mutto ca so porisādassa hatthā, gantvā sakaṃ mandiraṃ kāmakāmī; Taṃ saṅkaraṃ brāhmaṇassappadāya, āmantayī puttamalīnasattaṃ . Ajjeva rajjaṃ abhisiñcayassu, dhammaṃ cara sesu paresu cāpi; Adhammakāro ca te māhu raṭṭhe, gacchāmahaṃ porisādassa ñatte . Kiṃ kamma kubbaṃ tava deva pāva , nārādhayī taṃ tadicchāmi sotuṃ; Yamajja rajjamhi udassaye tuvaṃ, rajjampi niccheyyaṃ tayā vināhaṃ. Na kammunā vā vacasā va tāta, aparādhitohaṃ tuviyaṃ sarāmi; Sandhiñca katvā purisādakena, saccānurakkhī punāhaṃ gamissaṃ. Ahaṃ gamissāmi idheva hohi, natthi tato jīvato vippamokkho; Sace tuvaṃ gacchasiyeva rāja, ahampi gacchāmi ubho na homa. Addhā hi tāta satānesa dhammo, maraṇā ca me dukkhataraṃ tadassa; Kammāsapādo taṃ yadā pacitvā, pasayha khāde bhidā rukkhasūle. Pāṇena te pāṇamahaṃ nimissaṃ, mā tvaṃ agā porisādassa ñatte; Etañca te pāṇamahaṃ nimissaṃ, tasmā mataṃ jīvitassa vaṇṇemi . Tato have dhitimā rājaputto, vanditvā mātu ca pitu ca pāde; Dukhinissa mātā nipatā pathabyā, pitāssa paggayha bhujāni kandati. Taṃ gacchantaṃ tāva pitā viditvā, parammukho vandati pañjalīko; Somo ca rājā varuṇo ca rājā, pajāpatī candimā sūriyo ca; Etehi gutto purisādakamhā, anuññāto sotthi paccehi tāta. Yaṃ daṇḍakirañño gatassa mātā, rāmassakāsi sotthānaṃ suguttā; Taṃ te ahaṃ sotthānaṃ karomi, etena saccena sarantu devā; Anuññāto sotthi paccehi putta. Āvī raho vāpī manopadosaṃ, nāhaṃ sare jātu malīnasatte; Etena saccena sarantu devā, anuññāto sotthi paccehi sāmi. Yasmā ca me anadhimanosi sāmi, na cāpi me manasā appiyosi; Etena saccena sarantu devā, anuññāto sotthi paccehi bhātika . Brahā ujū cārumukho kutosi, na maṃ pajānāsi vane vasantaṃ; Luddaṃ maṃ ñatvā ‘‘purisādako’’ti, ko sotthi mājānamidhā’vajeyya. Jānāmi ludda purisādako tvaṃ, na taṃ na jānāmi vane vasantaṃ; Ahañca puttosmi jayaddisassa, mamajja khāda pituno pamokkhā. Jānāmi puttoti jayaddisassa, tathā hi vo mukhavaṇṇo ubhinnaṃ; Sudukkaraññeva kataṃ tavedaṃ, yo mattumicche pituno pamokkhā. Na dukkaraṃ kiñci mahettha maññe, yo mattumicche pituno pamokkhā; Mātu ca hetu paraloka gantvā , sukhena saggena ca sampayutto. Ahañca kho attano pāpakiriyaṃ, āvī raho vāpi sare na jātu; Saṅkhātajātīmaraṇohamasmi, yatheva me idha tathā parattha. Khādajja maṃ dāni mahānubhāva, karassu kiccāni imaṃ sarīraṃ; Rukkhassa vā te papatāmi aggā, chādayamāno mayhaṃ tvamadesi maṃsaṃ. Idañca te ruccati rājaputta, cajesi pāṇaṃ pituno pamokkhā; Tasmā hi so tvaṃ taramānarūpo, sambhañja kaṭṭhāni jalehi aggiṃ. Tato have dhitimā rājaputto, dāruṃ samāhatvā mahantamaggiṃ; Sandīpayitvā paṭivedayittha, ādīpito dāni mahāyamaggi . Khādajja maṃ dāni pasayhakārī, kiṃ maṃ muhuṃ pekkhasi haṭṭhalomo; Tathā tathā tuyhamahaṃ karomi, yathā yathā maṃ chādayamāno adesi. Ko tādisaṃ arahati khāditāye, dhamme ṭhitaṃ saccavādiṃ vadaññuṃ; Muddhāpi tassa viphaleyya sattadhā, yo tādisaṃ saccavādiṃ adeyya. Idañhi so brāhmaṇaṃ maññamāno, saso avāsesi sake sarīre; Teneva so candimā devaputto, sasatthuto kāmaduhajja yakkha. Cando yathā rāhumukhā pamutto, virocate pannaraseva bhāṇumā ; Evaṃ tuvaṃ porisādā pamutto, viroca kapile mahānubhāva; Āmodayaṃ pitaraṃ mātarañca, sabbo ca te nandatu ñātipakkho. Tato have dhitimā rājaputto, katañjalī pariyāya porisādaṃ; Anuññāto sotthi sukhī arogo, paccāgamā kapilamalīnasattā . Taṃ negamā jānapadā ca sabbe, hatthārohā rathikā pattikā ca; Namassamānā pañjalikā upāgamuṃ, namatthu te dukkarakārakosīti.
514. 六牙本生(四)巴利
514. Chaddantajātakaṃ (4)
97 你为何悲伤,身姿挺拔的伴侣?你为何面容苍白,容色殊妙的佳丽?
你为何憔悴,大眼明澈的美人,犹如被揉碎的花环,枯萎凋零?注疏 1
98 大王,我于梦中生起一渴求;
能满足我此渴求的,并非轻易可得。注疏 1
99 世间一切可意的人间欲乐,
这一切我悉皆丰足,我将满足你的渴求。注疏 1
100 让您国境内的所有猎人,都来集合吧,大王。
我要向他们讲述,我心中的渴求是怎样的。注疏 1
101 王后啊,这些便是您的猎人,手法娴熟、技艺精湛。
他们深谙山林,亦通晓鹿的行踪,为了我甘愿舍弃性命。注疏 1
102 猎人们的儿子啊,你们所有聚于此处的,都谛听分明。
我曾在梦中,见到一头白色六牙象。
我需要它的象牙,若得不到,我这条命便保不住了。注疏 1
103 无论是我们的父亲还是祖父,都不曾见过,也不曾听说过六牙象。
公主在梦中所见的象王,请告诉我们,它是何模样。注疏 1
104 四方、四维,上与下,合为十方。
你梦中所见的六牙象王,此刻正立于何方?注疏 1
105 由此径直向北,越过那七座巍峨的大山,
就会见到那座名为“金边”的雄伟高山,繁花遍满,常有紧那罗众游止其中。注疏 1
106 你登上那座紧那罗所住的岩山,远望山脚之下,
便会看见一棵色泽如云的大榕树王,垂布千条枝干。注疏 1
107 那通体纯白、难为敌御的六牙白象,便安住于那树下。
八千头象守护着他,这些象牙如犁辕,疾速如风。注疏 1
108 它们立定于此,环视这片嚣杂之地,纵使风动,亦便发怒;
然而,若在那里看见人形,它们便会将他化为灰烬,连微尘也不留下。注疏 1
109 王后啊,这王族中,有许多黄金制成的首饰,
还有珍珠、宝石、琉璃制成的饰物,你要象牙首饰何用呢?
你是想杀害那六牙象,还是要杀死猎人的儿子们?注疏 1
110 猎人啊,我正是那个满怀嫉妒、深陷痛苦的女人,我因念念不忘而枯萎憔悴。
猎人啊,你为我办成这件事,我将赐予你五个殊胜的村落。注疏 1
111 它现在去了哪里?在何处停留?又于此大路上沐浴之后,去向何方?
那位象王将如何沐浴?我们又如何能知晓象王的踪迹?注疏 1
112 就在不远处,正有一方池塘,优美怡人,缓坡易入,水量丰沛。
那里繁花盛开,蜂群萦绕,象王就在那里沐浴。注疏 1
113 她沐过头发,头戴青莲花环,全身洁白,肌肤如白莲花般细润;
他满怀欢喜,让具足一切祥瑞的王后走在前面,走向自己的住处。注疏 1
114 就在那里,猎人记住那番言语,拿起箭囊与弓;
他穿越七座巍峨大山,抵达那座名为金翅的庄严高山。注疏 1
115 他登上紧那罗众所居的石山殿堂,向山脚处眺望。
他在那里看见一棵色如云彩的榕树王,生出八千条气生根。注疏 1
116 又见一头六牙象王,通体纯白,他人难以降伏。
八千只牙如犁辕、迅疾如风、善于搏击的大象守护着它。注疏 1
117 他望见不远处有座莲池,景致怡人,浴处平缓,水量丰沛。
满池花开,蜂群缭绕,那象王正在其中沐浴。注疏 1
118 他看清了象的去向和驻足之处,以及去往沐浴的路径。
一个卑劣之人,为心中的贪欲所驱使,来到了陷阱旁。注疏 1
119 那猎人挖好了陷阱,用木板遮盖妥当,将自己隐藏起来,并备好了弓箭;
你看!他以沉重的铁箭射中那头走近的大象,这个造作恶业之人。注疏 1
120 那被射中的大象发出鹤鸣般凄厉恐怖的嘶叫,整个象群随之发出怖畏的怒吼;
它们践踏草木,发出狂乱的喧响,惊惶地向四面八方奔逃。注疏 1
121 正当它要杀死猎人、伸手抓向他时,却看见了圣者的旗帜——袈裟。
当被剧痛触及,它心中生起此念:‘这是阿拉汉的旗帜,为诸善人所敬重,不可冒犯。’注疏 1
122 若人未离烦恼,身披袈裟,
不具调伏与真实,则不配披此袈裟。注疏 1
123 然而,那吐尽烦恼、于戒善住的人,
具足调伏与真实,他才真正配得上那件袈裟。注疏 1
124 大象被猎人粗重的箭射中,心中无怒,便对猎人说:
朋友,你这样做的目的是什么?你是出于什么原因,或是受谁指使,才来伤害我呢?注疏 1
125 “诸尊者,她是迦尸王的王后,在王族中备受尊崇,是一位贤德的女子。”
她看见了那对象牙,便对我说:‘我需要象牙。’就这样向我讨要。注疏 1
126 “我有很多上好的象牙,那些都是我父辈和祖辈的。”
那位公主知道此事,她性情暴躁,心怀杀害之意,这愚痴女子便由此结了怨仇。注疏 1
127 “起来,你这猎人,拿起锋利的锯子,趁我还未死,把这些象牙锯下来!”
他对那位暴躁的公主说:“这头大象已被杀死,喏,这就是它的象牙。”注疏 1
128 那个猎人站起身来,拿起锯子,锯下了象王的一对牙;
他带上那双美丽、吉祥、世间无与伦比的象牙,迅速从那里离去。注疏 1
129 那些因大象被杀而惊恐痛苦的象,惊惶地朝八个方向奔逃;
没有看见那人——那象的仇敌,它们便又回到象王身边。注疏 1
130 那些象在那里悲泣哀哭,将尘土撒在自己头上;
他们让那位具足一切吉祥的王后走在前方,各自回到了住处。注疏 1
131 取走那象王的象牙——它们柔美、祥瑞,于此世间无可比拟;
那头象的腹部满布金色条纹,猎人前往了迦尸城。
他把象牙呈给公主,说道:‘大象已死,看,这便是它的牙齿。’注疏 1
132 那位前生备受宠爱的人,见到象王的牙齿;
就在那里,她的心碎裂了,那愚昧的女子便因此死去。注疏 1
133 那位成就正觉、具大威德者,于集会中露出了微笑。
心善解脱的比丘们请问,诸佛不会无因无缘而显现。注疏 1
134 你们见到的那位年轻女子,身披粪扫衣,过着无家的生活;
那时,她是国王的女儿,而我,是象王。注疏 1
135 取走最优胜象王的牙齿——那美丽、殊妙、大地之上无可比拟的牙齿;
那位前往迦尸城的猎人,便是当时的提婆达多。注疏 1
136 这古老的往事长久被执取,徒劳无益,起伏不定;
佛陀离恐惧、离忧、离箭刺,亲自觉证后宣说。注疏 1
137 诸比丘,那时,我即是那个人;
当时我为龙王,你们应当如此忆持这一本生。巴利 注疏 1
Kiṃ nu socasinuccaṅgi, paṇḍūsi varavaṇṇini; Milāyasi visālakkhi, mālāva parimadditā. Dohaḷo me mahārāja, supinantenupajjhagā ; Na so sulabharūpova, yādiso mama dohaḷo. Ye keci mānusā kāmā, idha lokasmi nandane; Sabbe te pacurā mayhaṃ, ahaṃ te dammi dohaḷaṃ. Luddā deva samāyantu, ye keci vijite tava; Etesaṃ ahamakkhissaṃ, yādiso mama dohaḷo. Ime te luddakā devi, katahatthā visāradā; Vanaññū ca migaññū ca, mamatthe cattajīvitā. Luddaputtā nisāmetha, yāvantettha samāgatā; Chabbisāṇaṃ gajaṃ setaṃ, addasaṃ supine ahaṃ; Tassa dantehi me attho, alābhe natthi jīvitaṃ. Na no pitūnaṃ na pitāmahānaṃ, diṭṭho suto kuñjaro chabbisāṇo; Yamaddasā supine rājaputtī, akkhāhi no yādiso hatthināgo. Disā catasso vidisā catasso, uddhaṃ adho dasa disā imāyo; Katamaṃ disaṃ tiṭṭhati nāgarājā, yamaddasā supine chabbisāṇaṃ. Ito ujuṃ uttariyaṃ disāyaṃ, atikkamma so sattagirī brahante; Suvaṇṇapasso nāma girī uḷāro, supupphito kimpurisānuciṇṇo. Āruyha selaṃ bhavanaṃ kinnarānaṃ, olokaya pabbatapādamūlaṃ; Atha dakkhasī meghasamānavaṇṇaṃ, nigrodharājaṃ atha sahassapādaṃ . Tatthacchatī kuñjaro chabbisāṇo, sabbaseto duppasaho parebhi; Rakkhanti naṃ aṭṭhasahassanāgā, īsādantā vātajavappahārino. Tiṭṭhanti te tumūlaṃ passasantā, kuppanti vātassapi eritassa; Manussabhūtaṃ pana tattha disvā, bhasmaṃ kareyyuṃ nāssa rajopi tassa. Bahū hime rājakulamhi santi, piḷandhanā jātarūpassa devī; Muttāmaṇīveḷuriyāmayā ca, kiṃ kāhasi dantapiḷandhanena; Māretukāmā kuñjaraṃ chabbisāṇaṃ, udāhu ghātessasi luddaputte. Sā issitā dukkhitā casmi ludda, uddhañca sussāmi anussarantī; Karohi me luddaka etamatthaṃ, dassāmi te gāmavarāni pañca. Katthacchatī katthamupeti ṭhānaṃ, vīthissa kā nhāna gatassa hoti; Kathañhi so nhāyati nāgarājā, kathaṃ vijānemu gatiṃ gajassa. Tattheva sā pokkharaṇī adūre , rammā sutitthā ca mahodikā ca; Sampupphitā bhamaragaṇānuciṇṇā , ettha hi so nhāyati nāgarājā. Sīsaṃ nahātuppala mālabhārī, sabbaseto puṇḍarīkattacaṅgī; Āmodamāno gacchati sanniketaṃ, purakkhatvā mahesiṃ sabbabhaddaṃ. Tattheva so uggahetvāna vākyaṃ, ādāya tūṇiñca dhanuñca luddo; Vituriyati sattagirī brahante, suvaṇṇapassaṃ nāma giriṃ uḷāraṃ. Āruyha selaṃ bhavanaṃ kinnarānaṃ, olokayī pabbatapādamūlaṃ; Tatthaddasā meghasamānavaṇṇaṃ, nigrodharājaṃ aṭṭhasahassapādaṃ. Tatthaddasā kuñjaraṃ chabbisāṇaṃ, sabbasetaṃ duppasahaṃ parebhi; Rakkhanti naṃ aṭṭhasahassanāgā, īsādantā vātajavappahārino. Tatthaddasā pokkharaṇiṃ adūre, rammaṃ sutitthañca mahodikañca; Sampupphitaṃ bhamaragaṇānuciṇṇaṃ, yattha hi so nhāyati nāgarājā. Disvāna nāgassa gatiṃ ṭhitiñca, vīthissa yā nhānagatassa hoti; Opātamāgacchi anariyarūpo, payojito cittavasānugāya. Khaṇitvāna kāsuṃ phalakehi chādayi, attānamodhāya dhanuñca luddo; Passāgataṃ puthusallena nāgaṃ, samappayī dukkaṭakammakārī. Viddho ca nāgo koñcamanādi ghoraṃ, sabbe ca nāgā ninnaduṃ ghorarūpaṃ; Tiṇañca kaṭṭhañca raṇaṃ karontā, dhāviṃsu te aṭṭhadisā samantato. Vadhissametanti parāmasanto, kāsāvamaddakkhi dhajaṃ isīnaṃ; Dukkhena phuṭṭhassudapādi saññā, arahaddhajo sabbhi avajjharūpo. Anikkasāvo kāsāvaṃ, yo vatthaṃ paridahissati ; Apeto damasaccena, na so kāsāvamarahati. Yo ca vantakasāvassa, sīlesu susamāhito; Upeto damasaccena, sa ve kāsāvamarahati. Samappito puthusallena nāgo, aduṭṭhacitto luddakamajjhabhāsi; Kimatthayaṃ kissa vā samma hetu, mamaṃ vadhī kassa vāyaṃ payogo. Kāsissa rañño mahesī bhadante, sā pūjitā rājakule subhaddā; Taṃ addasā sā ca mamaṃ asaṃsi, dantehi atthoti ca maṃ avoca. Bahū hi me dantayugā uḷārā, ye me pitūnañca pitāmahānaṃ; Jānāti sā kodhanā rājaputtī, vadhatthikā veramakāsi bālā. Uṭṭhehi tvaṃ ludda kharaṃ gahetvā, dante ime chinda purā marāmi; Vajjāsi taṃ kodhanaṃ rājaputtiṃ, ‘‘nāgo hato handa imassa dantā’’. Uṭṭhāya so luddo kharaṃ gahetvā, chetvāna dantāni gajuttamassa; Vaggū subhe appaṭime pathabyā, ādāya pakkāmi tato hi khippaṃ. Bhayaṭṭitā nāgavadhena aṭṭā, ye te nāgā aṭṭha disā vidhāvuṃ; Adisvāna posaṃ gajapaccamittaṃ, paccāgamuṃ yena so nāgarājā. Te tattha kanditvā roditvāna nāgā, sīse sake paṃsukaṃ okiritvā; Agamaṃsu te sabbe sakaṃ niketaṃ, purakkhatvā mahesiṃ sabbabhaddaṃ. Ādāya dantāni gajuttamassa, vaggū subhe appaṭime pathabyā; Suvaṇṇarājīhi samantamodare, so luddako kāsipuraṃ upāgami; Upanesi so rājakaññāya dante, nāgo hato handa imassa dantā. Disvāna dantāni gajuttamassa, bhattuppiyassa purimāya jātiyā; Tattheva tassā hadayaṃ aphāli, teneva sā kālamakāsi bālā. Sambodhipatto sa mahānubhāvo, sitaṃ akāsi parisāya majjhe; Pucchiṃsu bhikkhū suvimuttacittā, nākāraṇe pātukaronti buddhā. Yamaddasātha dahariṃ kumāriṃ, kāsāyavatthaṃ anagāriyaṃ carantiṃ; Sā kho tadā rājakaññā ahosi, ahaṃ tadā nāgarājā ahosiṃ. Ādāya dantāni gajuttamassa, vaggū subhe appaṭime pathabyā; Yo luddako kāsipuraṃ upāgami, so kho tadā devadatto ahosi. Anāvasūraṃ cirarattasaṃsitaṃ, uccāvacaṃ caritamidaṃ purāṇaṃ; Vītaddaro vītasoko visallo, sayaṃ abhiññāya abhāsi buddho. Ahaṃ vo tena kālena, ahosiṃ tattha bhikkhavo; Nāgarājā tadā homi , evaṃ dhāretha jātakanti.
《桑跋婆本生》巴利
515. Sambhavajātakaṃ (5)
138 苏吉拉塔啊,我们已担起王权,执掌国政;
我渴望成就伟大,征服此大地。注疏 1
139 我以正法而行,不依非法;非法,非我所乐。
苏吉拉塔啊,国王应当践行所应行之正法。注疏 1
140 凭借何者,能于此世不被谴责,于死后亦不被谴责?
凭借何者,我们能在天与人中赢得名声?婆罗门啊!注疏 1
141 婆罗门,我欲行利与法;
婆罗门,你既已被问,就请宣说这利益与法。注疏 1
142 除了维都罗王,再无他人堪能宣说;
刹帝利啊,你欲成就的利益与法,你欲行之事。注疏 1
143 来吧,受命者,前往维都罗近前。
苏吉拉塔啊,拿着这尼迦黄金,去吧。
奉上这份珍贵之物,为求取利益与法的教诫吧。注疏 1
144 跋罗德瓦加顺利行至维都罗的跟前;
大梵天在自己的住处看见了他,一个与那里不相称的人。注疏 1
145 我是国王所遣的使者,来自享有盛名的果拉比亚王。
“他问及了义与法。”国王这样说道。
维都罗,你既被问及,便请阐明那义与法。注疏 1
146 他们将为我阻断恒河,这我实在无能为力,婆罗门。
若要阻挡那浩瀚的大海,又怎么可能呢。注疏 1
147 你询问义理与法,我却无法为你解说。
跋陀迦罗是我亲生的儿子,是我的骨肉。
婆罗门,你去向他请教义利与法吧。注疏 1
148 婆罗堕婆阇便迅速来到跋陀迦罗的近旁。
大梵天见他正安坐于自己家中。注疏 1
149 我是具足荣光的俱卢王所差遣的使者;
‘他将向你请教利益与法义’,国王如是说道;
吉祥者啊,请为我解说那义与法。注疏 1
150 我放下肉块,去追大蜥蜴;
你所询问的义与法,我无法为你解说。注疏 1
151 苏吉拉塔,我有个兄弟名叫散若耶,是我的幼弟。
婆罗门,你去向他请教义与法吧。注疏 1
152 婆罗堕若怀着目的,来到散若耶面前。
大梵天见他坐在自己的住处。注疏 1
153 我是荣耀的科卢比耶王所派遣的使者;
“你询问了利益与法”,国王这样说;
桑阇耶,你被问及此利益与法,请为解说。注疏 1
154 苏奇拉塔啊,死亡朝夕间总在吞噬着我。
你问我何谓利益与法,我却无力为你讲说。注疏 1
155 我的兄弟名叫桑跋婆,是我年幼的弟弟,须耆罗多啊;
婆罗门,你前去向他请教那义理与法吧。注疏 1
156 这法真是前所未闻,朋友,我们却不喜欢。
这三人,一位父亲与两个儿子,我们无法了知他们之中谁更具智慧。注疏 1
157 被问及义与法时,你们却说不出个所以然来。
若被问及义与法,一个年纪轻轻的人又怎能了知呢?注疏 1
158 莫因他年纪尚轻便心生轻视,应先问明他的出身;
问明出身之后,婆罗门啊,才得以了知他的义理与法。注疏 1
159 犹如明净无瑕的月亮,行于虚空界中,
其光芒远胜世间一切星辰。注疏 1
160 同样,虽显年少,却与智慧相应而成就者,
不要因为他年轻就看轻他,不先问一问他的出身;
问了出身,才得以了知其中的意义与法,婆罗门。注疏 1
161 犹如那可爱的月份,婆罗门,在夏季中;
它远胜其他月份,以树上盛开的花朵而绚烂。注疏 1
162 同样地,虽年纪尚轻,凭智慧相应,也能有所成就。
不要因为他年轻就看轻他,不先问一问他的出身;
婆罗门,问明出身之后,便能了知义理与法。注疏 1
163 梵天啊,犹如那雪山与香醉山,
覆满种种树木,为众多生灵群集栖居。
凭借那些天界药草,四方遍照,香气远扬。注疏 1
164 同样,具足智慧的人,纵使年少,也是如此。
不可因其年轻而轻视,应先问过他的出身。
应先了知出身,而后方能判断其目标与法义,婆罗门啊。注疏 1
165 梵天啊,正如那焰光环绕、具足美名的火焰,
在林中炽燃而行,沿着黑道前进的火焰。注疏 1
166 吞噬一切、以烟为旌旗者,犹如炽燃在最胜处。
于暗夜山巅之上,具足薪柴而辉耀。注疏 1
167 纵使年纪轻轻,若与智慧相应,便有真实成就。
莫因年少便轻视他,未询其出身之际;
通过询问可了知其本源、义理与法,婆罗门啊。注疏 1
168 由速度而识得骏马,由驮运而识得公牛;
由出乳而识得母牛,由言说而识得智者。注疏 1
169 同样地,纵使年纪尚幼,其出生亦与智慧相应;
莫因其年幼便轻视他,而未先问其出身;
问其出身后,婆罗门应了知利益与法。注疏 1
170 婆罗堕若为了达成自己的目的,来到桑跋婆身边。
大梵天看见他正在城外玩耍。注疏 1
171 我是声名显赫的俱卢王派来的使者。
“你请问利益与法吧。”国王这样说道。
桑跋婆啊,你既被问及,就请解说那利益与法吧。注疏 1
172 诚然,我会像智者那样告诉你。
国王知道那件事,无论他做或不做。注疏 1
173 苏吉拉塔,当被国王询问时,不应迟疑地说:“今日或明日再说。”
精于战阵的国王,事既已起,切莫拖延,莫使事务悬而不决。注疏 1
174 苏吉拉塔,当被国王问起时,只应在内心踌躇;
不要像昏昧无智的人那样,将人引上邪路。注疏 1
175 不应放纵自己,不应行非法之事。
不当渡处勿强行渡,于无义事不应纠缠。注疏 1
176 若哪位刹帝利能善巧了知这些事,
这位国王便恒常增盛,犹如白半月的明月。注疏 1
177 他为亲戚所爱,于朋友间光耀出众。
这位有智慧的人,身坏命终后,即得生天界。巴利
Rajjañca paṭipannāsma, ādhipaccaṃ sucīrata; Mahattaṃ pattumicchāmi, vijetuṃ pathaviṃ imaṃ. Dhammena no adhammena, adhammo me na ruccati; Kiccova dhammo carito, rañño hoti sucīrata. Idha cevāninditā yena, pecca yena aninditā; Yasaṃ devamanussesu, yena pappomu brāhmaṇa. Yohaṃ atthañca dhammañca, kattumicchāmi brāhmaṇa; Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, brāhmaṇakkhāhi pucchito. Nāññatra vidhurā rāja, etadakkhātumarahati; Yaṃ tvaṃ atthañca dhammañca, kattumicchasi khattiya. Ehi kho pahito gaccha, vidhurassa upantikaṃ; Nikkhañcimaṃ suvaṇṇassa, haraṃ gaccha sucīrata; Abhihāraṃ imaṃ dajjā, atthadhammānusiṭṭhiyā. Svādhippāgā bhāradvājo, vidhurassa upantikaṃ; Tamaddasa mahābrahmā, asamānaṃ sake ghare. Raññohaṃ pahito dūto, korabyassa yasassino; ‘‘Atthaṃ dhammañca pucchesi’’, iccabravi yudhiṭṭhilo; Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, vidhurakkhāhi pucchito. Gaṅgaṃ me pidahissanti, na taṃ sakkomi brāhmaṇa; Apidhetuṃ mahāsindhuṃ, taṃ kathaṃ so bhavissati. Na te sakkomi akkhātuṃ, atthaṃ dhammañca pucchito. Bhadrakāro ca me putto, oraso mama atrajo; Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, gantvā pucchassu brāhmaṇa. Svādhippāgā bhāradvājo, bhadrakārassupantikaṃ ; Tamaddasa mahābrahmā, nisinnaṃ samhi vesmani. Raññohaṃ pahito dūto, korabyassa yasassino; ‘‘Atthaṃ dhammañca pucchesi’’, iccabravi yudhiṭṭhilo; Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, bhadrakāra pabrūhi me. Maṃsakājaṃ avahāya, godhaṃ anupatāmahaṃ; Na te sakkomi akkhātuṃ, atthaṃ dhammañca pucchito; Sañcayo nāma me bhātā, kaniṭṭho me sucīrata; Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, gantvā pucchassu brāhmaṇa. Svādhippāgā bhāradvājo, sañcayassa upantikaṃ; Tamaddasa mahābrahmā, nisinnaṃ samhi vesmani . Raññohaṃ pahito dūto, korabyassa yasassino; ‘‘Atthaṃ dhammañca pucchesi’’, iccabravi yudhiṭṭhilo; Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, sañcayakkhāhi pucchito. Sadā maṃ gilate maccu, sāyaṃ pāto sucīrata; Na te sakkomi akkhātuṃ, atthaṃ dhammañca pucchito. Sambhavo nāma me bhātā, kaniṭṭho me sucīrata; Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, gantvā pucchassu brāhmaṇa. Abbhuto vata bho dhammo, nāyaṃ asmāka ruccati; Tayo janā pitāputtā, tesu paññāya no vidū. Na taṃ sakkotha akkhātuṃ, atthaṃ dhammañca pucchitā; Kathaṃ nu daharo jaññā, atthaṃ dhammañca pucchito. Mā naṃ daharoti uññāsi , apucchitvāna sambhavaṃ; Pucchitvā sambhavaṃ jaññā, atthaṃ dhammañca brāhmaṇa. Yathāpi cando vimalo, gacchaṃ ākāsadhātuyā; Sabbe tārāgaṇe loke, ābhāya atirocati. Evampi daharūpeto, paññāyogena sambhavo; Mā naṃ daharoti uññāsi, apucchitvāna sambhavaṃ; Pucchitvā sambhavaṃ jaññā, atthaṃ dhammañca brāhmaṇa. Yathāpi rammako māso, gimhānaṃ hoti brāhmaṇa; Atevaññehi māsehi, dumapupphehi sobhati. Evampi daharūpeto, paññāyogena sambhavo; Mā naṃ daharoti uññāsi, apucchitvāna sambhavaṃ; Pucchitvā sambhavaṃ jaññā, atthaṃ dhammañca brāhmaṇa. Yathāpi himavā brahme, pabbato gandhamādano; Nānārukkhehi sañchanno, mahābhūtagaṇālayo; Osadhehi ca dibbehi, disā bhāti pavāti ca. Evampi daharūpeto, paññāyogena sambhavo; Mā naṃ daharoti uññāsi, apucchitvāna sambhavaṃ; Pucchitvā sambhavaṃ jaññā, atthaṃ dhammañca brāhmaṇa. Yathāpi pāvako brahme, accimālī yasassimā; Jalamāno vane gacche , analo kaṇhavattanī. Ghatāsano dhūmaketu, uttamāhevanandaho; Nisīthe pabbataggasmiṃ, pahūtedho virocati. Evampi daharūpeto, paññāyogena sambhavo; Mā naṃ daharoti uññāsi, apucchitvāna sambhavaṃ; Pucchitvā sambhavaṃ jaññā, atthaṃ dhammañca brāhmaṇa. Javena bhadraṃ jānanti, balibaddañca vāhiye; Dohena dhenuṃ jānanti, bhāsamānañca paṇḍitaṃ. Evampi daharūpeto, paññāyogena sambhavo; Mā naṃ daharoti uññāsi, apucchitvāna sambhavaṃ; Pucchitvā sambhavaṃ jaññā, atthaṃ dhammañca brāhmaṇa. Svādhippāgā bhāradvājo, sambhavassa upantikaṃ; Tamaddasa mahābrahmā, kīḷamānaṃ bahīpure. Raññohaṃ pahito dūto, korabyassa yasassino; ‘‘Atthaṃ dhammañca pucchesi’’, iccabravi yudhiṭṭhilo; Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, sambhavakkhāhi pucchito. Taggha te ahamakkhissaṃ, yathāpi kusalo tathā; Rājā ca kho taṃ jānāti, yadi kāhati vā na vā. ‘‘Ajja suve’’ti saṃseyya, raññā puṭṭho sucīrata; Mā katvā avasī rājā, atthe jāte yudhiṭṭhilo. Ajjhattaññeva saṃseyya, raññā puṭṭho sucīrata; Kummaggaṃ na niveseyya, yathā mūḷho acetaso . Attānaṃ nātivatteyya, adhammaṃ na samācare; Atitthe nappatāreyya, anatthe na yuto siyā. Yo ca etāni ṭhānāni, kattuṃ jānāti khattiyo; Sadā so vaḍḍhate rājā, sukkapakkheva candimā. Ñātīnañca piyo hoti, mittesu ca virocati; Kāyassa bhedā sappañño, saggaṃ so upapajjatīti.
516. 大猿本生 (6)巴利
516. Mahākapijātakaṃ (6)
178 往昔波罗奈城有一位国王,为迦尸人带来繁荣与增长
由朋友与大臣们簇拥,他前往鹿苑注疏 1
179 在那里,他看见一位婆罗门,皮肤白斑相杂、斑驳驳落,身患白斑病
如同一株被摧折的紫荆,朽败凋零,瘦骨嶙峋,青筋暴露注疏 1
180 望着这位陷入困境的人,生起了甚深的悲悯
国王惊惧地问道:“你是哪位夜叉?”注疏 1
181 你的手足白皙,头却更为白皙;
你的身体斑驳杂色,遍体皆是白斑。注疏 1
182 你的脊背凹凸不平,犹如一串串轮环;
你的肢体如同黑色石岩,我从未见过这般模样。注疏 1
183 你足掌龟裂,又饥又渴,骨瘦如柴,筋脉显露;
你面露饥色,身形憔悴,你从何处来,要往何处去?注疏 1
184 你容貌丑陋,作为微浅,肤色枯败,见之令人惊怖;
即便是你的亲生母亲,也不愿见到你。注疏 1
185 你往昔造过何等业,又杀害了怎样无辜的人;
你造下了怎样的恶行,而招来这般苦痛?注疏 1
186 我必定告诉你,恰如善巧者那般如实说;
世间说真实语者,智者于此称叹。注疏 1
187 我独自寻牛而行,在迷乱中走进了密林。
那是一片荒野密林,种种野象出没之处。注疏 1
188 在猛兽出没的密林中,我彻底迷失了方向。
饥渴交迫,我在那里度过了七天。注疏 1
189 极度饥饿中,我望见陡坡处长着一棵柿子树。
那棵树垂挂于陡崖边,缀满了成熟的果实。注疏 1
190 我吃了那风摇落的果实,觉得无比甘美;
仍未满足,我又攀上那树,想在彼处安歇栖止。注疏 1
191 我刚食罢一个,又渴求着第二个;
那根树枝忽然折断,犹如被斧头劈断。注疏 1
192 我连同那些断枝,头下脚上,直摔下去;
无处立足,无可攀援,坠入那险峻难行的山崖。注疏 1
193 只因那水既深且广,我才未沉入其中;
我便在那里毫无欢愉地躺着,度过了整整十夜。注疏 1
194 那时,一只牛尾猕猴来到此处,它栖居山洞;
它攀着枝条,从一枝移向另一枝,游走其间,啖食树上的果实。注疏 1
195 它见我消瘦苍白,便对我生起了悲悯;
且问汝是何人,竟在此处为苦所迫?注疏 1
196 你是人抑或非人?请明示于我你的身份。
我向他合掌致敬后,说出如下话语:注疏 1
197 我身为人,却遭逢灾厄,如今已无路可走。
我将此语告诉你们,愿你们吉祥;而你,请做我的皈依处。注疏 1
198 那猴子捡起一块大石头,在山中游走。
大牛用石头备好工具,这样说道:注疏 1
199 来吧,你到我的背上来,用双臂抱紧我的脖子;
我会迅速把你从这险峻的山崖中救出来。注疏 1
200 听了那庄严猴王的话后,
此智者便攀上其背,以双臂环抱其颈。注疏 1
201 于是,那只威光具足、力量强大的猿猴,将我从那里扶起;
备受艰难煎熬,从险峻的山崖急速冲下。注疏 1
202 善人将我救起后,这位高贵者如是说:
来吧,朋友,请保护我,我要小睡片刻。注疏 1
203 狮子、老虎、豹子,还有熊、狼和鬣狗;
若我放逸,它们便会加害于我。你看见它们时,请为我制止。注疏 1
204 他这样护我之后,方才小睡片刻。
那时,我不如理作意,生起了邪恶的见地。注疏 1
205 这猴子是人类的食物,如同林中其他的野兽;
不如杀了这只猴子,饥饿时便可受用。注疏 1
206 我将独自携肉作为干粮上路。
穿越荒野时,那正好充作我的口粮。注疏 1
207 于是我拿起石头,朝它头顶砸去。
在我的身体疲惫不堪时,那一击便显得衰弱无力。注疏 1
208 他却迅疾扑来,那猴子浑身沾满血污;
他眼中盈满泪水,哭泣着凝视于我。注疏 1
209 尊者,请您莫要如此待我;而您,竟做出这等事来。
长生,你本当去阻止别人才是。注疏 1
210 哎呀,你这人,竟做出这等难行之事!
如此崎岖险峻的悬崖绝壁,为我所超越。注疏 1
211 犹如被带往他世一般,你们便以为我可被加害;
此即彼依恶法者,以恶心所谋划的恶行。注疏 1
212 你这住于非法的人,愿你切莫遭受剧烈之苦。
愿那恶业,不要像竹子结果那样毁灭你。注疏 1
213 行恶法、无有自制的人,我对你全无信赖。
来,随我身后而行,留在近处,让我看得见你。注疏 1
214 你已从猛兽的爪牙中解脱,回到了人间。
这是不法者之道,你便沿此路去,随你所喜吧。注疏 1
215 这样说完,那山中游者便在湖里洗净了头,
拭去泪水,随即登上了山。注疏 1
216 我正是因此被灼伤,为热恼所逼。
身被烈火焚烧,我来到水边,欲饮些水。注疏 1
217 犹如被大火烧透一般,那水坑染满了血。
我全身变得如同脓血,全然成了那般模样。注疏 1
218 多少水滴溅落在我身上,
便生出多少脓疮,个个大如半熟的葫芦。注疏 1
219 这些溃烂如尸的血脓,从我身中流溢而出。
无论我前往哪座村落、哪座城镇,注疏 1
220 男男女女手持棍棒,将我拦阻;
他们把腐臭之物泼在我身上,喝斥:‘不要靠近!’注疏 1
221 这等痛苦,我今已承受七年,
我正受用自己往昔所造的恶业。注疏 1
222 诸位贤者,我今对聚集于此的众人说:
切莫背叛朋友,背叛朋友实为恶行。
223 在此世间,若有人背叛朋友,便会罹患麻风与白斑;
那背叛朋友的人,于身坏命终之后,便将堕入地狱。巴利 注疏 2
Bārāṇasyaṃ ahū rājā, kāsīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano; Mittāmaccaparibyūḷho, agamāsi migājinaṃ . Tattha brāhmaṇamaddakkhi, setaṃ citraṃ kilāsinaṃ; Viddhastaṃ koviḷāraṃva, kisaṃ dhamanisanthataṃ. Paramakāruññataṃ pattaṃ, disvā kicchagataṃ naraṃ; Avaca byamhito rājā, ‘‘yakkhānaṃ katamo nusi. ‘‘Hatthapādā ca te setā, tato setataraṃ siro; Gattaṃ kammāsavaṇṇaṃ te, kilāsabahulo casi. ‘‘Vaṭṭanāvaḷi saṅkāsā, piṭṭhi te ninnatunnatā; Kāḷapabbāva te aṅgā, nāññaṃ passāmi edisaṃ. ‘‘Ugghaṭṭapādo tasito, kiso dhamanisanthato; Chāto ātattarūposi , kutosi kattha gacchasi. ‘‘Duddasī appakārosi, dubbaṇṇo bhīmadassano; Janetti yāpi te mātā, na taṃ iccheyya passituṃ. ‘‘Kiṃ kammamakaraṃ pubbe, kaṃ avajjhaṃ aghātayi; Kibbisaṃ yaṃ karitvāna, idaṃ dukkhaṃ upāgami’’. Taggha te ahamakkhissaṃ, yathāpi kusalo tathā; Saccavādiñhi lokasmiṃ, pasaṃsantīdha paṇḍitā. Eko caraṃ gogaveso, mūḷho accasariṃ vane; Araññe irīṇe vivane, nānākuñjarasevite. Vāḷamigānucarite, vippanaṭṭhosmi kānane; Acariṃ tattha sattāhaṃ, khuppipāsa samappito. Tattha tindukamaddakkhiṃ, visamaṭṭhaṃ bubhukkhito; Papātamabhilambantaṃ, sampannaphaladhārinaṃ. Vātassitāni bhakkhesiṃ, tāni rucciṃsu me bhusaṃ; Atitto rukkhamārūhiṃ , tattha hessāmi āsito. Ekaṃ me bhakkhitaṃ āsi, dutiyaṃ abhipatthitaṃ; Tato sā bhañjatha sākhā, chinnā pharasunā viya. Sohaṃ sahāva sākhāhi, uddhaṃpādo avaṃsiro; Appatiṭṭhe anālambe, giriduggasmi pāpataṃ. Yasmā ca vāri gambhīraṃ, tasmā na samapajjisaṃ ; Tattha sesiṃ nirānando, anūnā dasa rattiyo. Athettha kapi māgañchi , gonaṅgulo darīcaro; Sākhāhi sākhaṃ vicaranto, khādamāno dumapphalaṃ. So maṃ disvā kisaṃ paṇḍuṃ, kāruññamakaraṃ mayi; Ambho ko nāma so ettha, evaṃ dukkhena aṭṭito. Manusso amanusso vā, attānaṃ me pavedaya; Tassañjaliṃ paṇāmetvā, idaṃ vacanamabraviṃ. Manussohaṃ byasampatto , sā me natthi ito gati; Taṃ vo vadāmi bhaddaṃ vo, tvañca me saraṇaṃ bhava. Garuṃ silaṃ gahetvāna, vicarī pabbate kapi; Silāya yoggaṃ katvāna, nisabho etadabravi. Ehi me piṭṭhimāruyha, gīvaṃ gaṇhāhi bāhubhi; Ahaṃ taṃ uddharissāmi, giriduggata vegasā. Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, vānarindassa sirīmato; Piṭṭhimāruyha dhīrassa, gīvaṃ bāhāhi aggahiṃ. So maṃ tato samuṭṭhāsi, tejassī balavā kapi; Vihaññamāno kicchena, giriduggata vegasā. Uddharitvāna maṃ santo, nisabho etadabravi; Iṅgha maṃ samma rakkhassu, passupissaṃ muhuttakaṃ. Sīhā byagghā ca dīpī ca, acchakokataracchayo; Te maṃ pamattaṃ hiṃseyyuṃ, te tvaṃ disvā nivāraya . Evaṃ me parittātūna , passupi so muhuttakaṃ; Tadāhaṃ pāpikaṃ diṭṭhiṃ, paṭilacchiṃ ayoniso. Bhakkho ayaṃ manussānaṃ, yathā caññe vane migā; Yaṃ nūnimaṃ vadhitvāna, chāto khādeyya vānaraṃ. Asito ca gamissāmi, maṃsamādāya sambalaṃ; Kantāraṃ nittharissāmi, pātheyyaṃ me bhavissati. Tato silaṃ gahetvāna, matthakaṃ sannitāḷayiṃ; Mama gatta kilantassa, pahāro dubbalo ahu. So ca vegenudappatto, kapi ruhira makkhito; Assupuṇṇehi nettehi, rodanto maṃ udikkhati. Māyyomaṃ kari bhaddante, tvañca nāmedisaṃ kari; Tvañca kho nāma dīghāvu , aññe vāretumarahasi. Aho vata re purisa, tāva dukkarakāraka; Edisā visamā duggā, papātā uddhato mayā. Ānīto paralokāva, dubbheyyaṃ maṃ amaññatha; Taṃ tena pāpadhammena, pāpaṃ pāpena cintitaṃ. Mā heva tvaṃ adhammaṭṭha, vedanaṃ kaṭukaṃ phusi; Mā heva pāpakammaṃ taṃ, phalaṃ veḷuṃva taṃ vadhi. Tayime natthi vissāso, pāpadhamma asaññata ; Ehi me piṭṭhito gaccha, dissamānova santike. Muttosi hatthā vāḷānaṃ, pattosi mānusiṃ padaṃ; Esa maggo adhammaṭṭha, tena gaccha yathāsukhaṃ. Idaṃ vatvā giricaro, rahade pakkhalya matthakaṃ; Assūni sampamajjitvā, tato pabbatamāruhi. Sohaṃ tenābhisattosmi, pariḷāhena aṭṭito; Ḍayhamānena gattena, vāriṃ pātuṃ upāgamiṃ. Agginā viya santatto, rahado ruhiramakkhito; Pubbalohitasaṅkāso, sabbo me samapajjatha. Yāvanto udabindūni, kāyasmiṃ nipatiṃsu me; Tāvanto gaṇḍa jāyetha, addhabeluvasādisā. Pabhinnā pagghariṃsu me, kuṇapā pubbalohitā; Yena yeneva gacchāmi, gāmesu nigamesu ca. Daṇḍahatthā nivārenti, itthiyo purisā ca maṃ; Okkitā pūtigandhena, māssu orena āgamā . Etādisaṃ idaṃ dukkhaṃ, satta vassāni dāni me; Anubhomi sakaṃ kammaṃ, pubbe dukkaṭamattano. Taṃ vo vadāmi bhaddante , yāvantettha samāgatā; Māssu mittāna dubbhittho, mittadubbho hi pāpako. Kuṭṭhī kilāsī bhavati, yo mittānidha dubbhati ; Kāyassa bhedā mittaddu , nirayaṃ sopapajjatīti .
517. 水中罗刹本生巴利
517. Dakarakkhasajātakaṃ (7)
224 当你们七人于汪洋洪波中漂流之际;
那寻人肉为祭的水妖,抓住了船;
你次第说完这件事后,便从水妖处得以解脱。注疏 1
225 先应供养母亲,次应布施妻子与兄弟。
随后布施朋友,第五位供养婆罗门;
第六次我布施自身,但绝不舍弃智慧巨藏。注疏 1
226 她是你的养育者与生母,长久以来对你悲悯护念;
六指女虽对你心怀怨恨,却是个能明辨利害的智者;
她寻得他人作为替罪之身,将他从死罪中解救了出来。注疏 1
227 像她这般赐予生命、亲自怀胎的亲生母亲,
母亲究竟有何过失,你竟要将她交付水中罗刹?注疏 1
228 年纪尚轻便珠光萦绕,璎珞饰物挂满全身,
对着守门人与卫兵,她纵声笑个不停,实在太过放肆。注疏 1
229 更有甚者,她竟亲自遣使,向敌对的诸王传话。
我因那个过失,将母亲交给了水中罗刹。注疏 1
230 她在女人之中最为出众,言语恒为亲切悦耳。
她持戒随行,如影不离。注疏 1
231 她无嗔、有福德,智慧明辨而能洞察义利;
因为什么过失,你要将乌跋梨交给水中罗刹?注疏 1
232 沉迷嬉戏之乐的人,已陷于灾祸。
她没有向我乞求,却向我的亲生儿子们讨要钱财。注疏 1
233 我满怀深情,供与她丰饶种种贵重的财宝;
施舍了极难割舍之物后,我心复又忧愁懊恼;
因为那过失,我将乌跋梨交给了水中罗刹。注疏 1
234 正是此人征服了村落,又将民众带回作为献礼。
他从异国征战夺回,积聚了众多财富。注疏 1
235 在众多弓箭手中最胜,勇猛而智锐之人;
你因何等过失,将兄弟交付给水中的罗刹?注疏 1
236 因他之故,疆土被征服,贡品也被带回;
他征讨敌国,带回大量财富。注疏 1
237 在持弓者中,他最殊胜,勇猛而智慧锐利。
国王因我得享安乐,那少年却轻视于我。注疏 1
238 尊贵的女士,他也不像往昔那样来侍奉我了。
由于那过错,我愿将兄弟交给水罗刹。注疏 1
239 一夜之间,你与弓术师两人,
两位般遮罗人生于此,是朋友,年纪相仿。注疏 1
240 他以行持追随你,是你同甘共苦的同伴;
他日夜为你操劳,忙于一切事务。
因何过失,你将同伴交与水妖?注疏 1
241 夫人,这车夫当面嘲笑我。
直到今日,她仍以此姿态,长久不住地嘲笑。注疏 1
242 夫人,即便在此,我也曾与乌跋莉私下商议;
她不告而入,事先亦无通报。注疏 1
243 一有机会、逮着空子,便厚颜无耻,态度轻慢。
因那过失,我将同伴交与水的守护者(水神护)。注疏 1
244 他善知一切相,洞察音声,通达传承;
他精通预兆与梦境,于出行与归来之事,悉皆善巧;注疏 1
245 他通达地上与虚空中的征兆,善知星宿的运行;
你因何等过失,竟会将婆罗门交付水护?注疏 1
246 尊贵的女士,在人群中,她睁眼凝望着我;
因此,我将那极为凶暴残忍的人,交给水中罗刹。注疏 1
247 这片以大海为腰带、以大海为耳环的大地,
你居于富饶的大地之上,群臣环侍。
248 你统御四方广大的王国,是所向克捷的征服者,具足大威力;
你曾为此大地上的独尊之王,声名已远播广被。注疏 1
249 一万六千名女子,佩戴珠宝耳环;
她们来自诸方国土,美如天女;注疏 1
250 如此诸根具足,一切欲乐圆满。
幸福之人所珍爱的,是长久的寿命;刹帝利啊,人们如是说。注疏 1
251 那么,你是以何种理由,又是出于何等因缘,
为护持一位智者,你舍离了那难舍的性命。注疏 1
252 尊贵的夫人啊,自从大药来到我手中,
我未曾见过智者有丝毫微细的过失。注疏 1
253 再者,若在某个时刻,我须先行死去——
如此,大药童子当能令我的儿女与孙辈获得快乐与幸福。注疏 1
254 无论是未来还是现在,他都能彻见一切义利;
对于行为清净无过之人,我不会将其交付给水罗刹。注疏 1
255 般遮罗的人们啊,请聆听小导师所说的话:
为了守护智者,他舍弃了这极为难舍的生命。注疏 1
256 为了母亲、妻子、兄弟,及婆罗门友人,
般遮罗也舍弃了自身与六人的生命。注疏 1
257 如是,这等智慧深具意义,精微而善巧思惟,
为现世之利益,亦为来世之安乐。巴利 注疏 1
Sace vo vuyhamānānaṃ, sattannaṃ udakaṇṇave; Manussabalimesāno, nāvaṃ gaṇheyya rakkhaso; Anupubbaṃ kathaṃ datvā, muñcesi dakarakkhasā . Mātaraṃ paṭhamaṃ dajjaṃ, bhariyaṃ datvāna bhātaraṃ; Tato sahāyaṃ datvāna, pañcamaṃ dajjaṃ brāhmaṇaṃ; Chaṭṭhāhaṃ dajjamattānaṃ, neva dajjaṃ mahosadhaṃ. Posetā te janettī ca, dīgharattānukampikā; Chabbhī tayi padussati , paṇḍitā atthadassinī; Aññaṃ upanisaṃ katvā, vadhā taṃ parimocayi. Taṃ tādisiṃ pāṇadadiṃ, orasaṃ gabbhadhāriniṃ ; Mātaraṃ kena dosena, dajjāsi dakarakkhino . Daharā viyalaṅkāraṃ, dhāreti apiḷandhanaṃ; Dovārike anīkaṭṭhe, ativelaṃ pajagghati . Athopi paṭirājūnaṃ, sayaṃ dūtāni sāsati; Mātaraṃ tena dosena, dajjāhaṃ dakarakkhino. Itthigumbassa pavarā, accantaṃ piyabhāṇinī ; Anuggatā sīlavatī, chāyāva anapāyinī. Akkodhanā puññavatī , paṇḍitā atthadassinī; Ubbariṃ kena dosena, dajjāsi dakarakkhino. Khiḍḍāratisamāpannaṃ, anatthavasamāgataṃ; Sā maṃ sakāna puttānaṃ, ayācaṃ yācate dhanaṃ. Sohaṃ dadāmi sāratto , bahuṃ uccāvacaṃ dhanaṃ; Suduccajaṃ cajitvāna, pacchā socāmi dummano; Ubbariṃ tena dosena, dajjāhaṃ dakarakkhino. Yenocitā janapadā , ānītā ca paṭiggahaṃ; Ābhataṃ pararajjebhi, abhiṭṭhāya bahuṃ dhanaṃ. Dhanuggahānaṃ pavaraṃ, sūraṃ tikhiṇamantinaṃ; Bhātaraṃ kena dosena, dajjāsi dakarakkhino. Yenocitā janapadā, ānītā ca paṭiggahaṃ; Ābhataṃ pararajjebhi, abhiṭṭhāya bahuṃ dhanaṃ. Dhanuggahānaṃ pavaro, sūro tikhiṇamanti ca ; Mayāyaṃ sukhito rājā, atimaññati dārako. Upaṭṭhānampi me ayye, na so eti yathā pure; Bhātaraṃ tena dosena, dajjāhaṃ dakarakkhino. Ekarattena ubhayo, tvañceva dhanusekha ca ; Ubho jātettha pañcālā, sahāyā susamāvayā. Cariyā taṃ anubandhittho , ekadukkhasukho tava; Ussukko te divārattiṃ, sabbakiccesu byāvaṭo; Sahāyaṃ kena dosena, dajjāsi dakarakkhino. Cariyā maṃ ayaṃ ayye, pajagghittho mayā saha; Ajjāpi tena vaṇṇena, ativelaṃ pajagghati. Ubbariyāpihaṃ ayye, mantayāmi rahogato; Anāmanto pavisati, pubbe appaṭivedito. Laddhadvāro katokāso, ahirikaṃ anādaraṃ; Sahāyaṃ tena dosena, dajjāhaṃ dakarakkhino. Kusalo sabbanimittānaṃ, rutaññū āgatāgamo; Uppāte supine yutto, niyyāne ca pavesane. Paṭṭho bhūmantalikkhasmiṃ, nakkhattapadakovido; Brāhmaṇaṃ kena dosena, dajjāsi dakarakkhino. Parisāyampi me ayye, ummīlitvā udikkhati; Tasmā accabhamuṃ luddaṃ, dajjāhaṃ dakarakkhino. Sasamuddapariyāyaṃ , mahiṃ sāgarakuṇḍalaṃ; Vasundharaṃ āvasasi, amaccaparivārito. Cāturanto mahāraṭṭho, vijitāvī mahabbalo; Pathabyā ekarājāsi, yaso te vipulaṃ gato. Soḷasitthisahassāni, āmuttamaṇikuṇḍalā; Nānājanapadā nārī, devakaññūpamā subhā. Evaṃ sabbaṅgasampannaṃ, sabbakāmasamiddhinaṃ; Sukhitānaṃ piyaṃ dīghaṃ, jīvitaṃ āhu khattiya. Atha tvaṃ kena vaṇṇena, kena vā pana hetunā; Paṇḍitaṃ anurakkhanto, pāṇaṃ cajasi duccajaṃ. Yatopi āgato ayye, mama hatthaṃ mahosadho; Nābhijānāmi dhīrassa, anumattampi dukkaṭaṃ. Sace ca kismici kāle, maraṇaṃ me pure siyā; So me putte paputte ca, sukhāpeyya mahosadho. Anāgataṃ paccuppannaṃ, sabbamatthampi passati ; Anāparādhakammantaṃ, na dajjaṃ dakarakkhino. Idaṃ suṇātha pañcālā, cūḷaneyyassa bhāsitaṃ; Paṇḍitaṃ anurakkhanto, pāṇaṃ cajati duccajaṃ. Mātu bhariyāya bhātucca, sakhino brāhmaṇassa ca; Attano cāpi pañcālo, channaṃ cajati jīvitaṃ. Evaṃ mahatthikā paññā, nipuṇā sādhucintinī; Diṭṭhadhammahitatthāya, samparāyasukhāya cāti.
五一八 白象王本生(八)巴利
518. Paṇḍaranāgarājajātakaṃ (8)
258 言语轻率,不护秘密,不加自制,不思观察
恐惧追随那不觉醒者,犹如金翅鸟追猎白象。注疏 1
259 若有人因愚痴,在嬉笑中泄露了本应善加守护的密谋,
那泄密之人,恐惧便旋即追至,犹如金翅鸟追猎白象。注疏 1
260 非为至交,未堪闻深要隐秘之事;
善友值闻,虽未觉者、虽已觉者、纵是无义之人。注疏 1
261 我曾信赖那位裸行者,他看似一位沙门,受人尊敬,修养有素。
我对他吐露了那个秘密,如今因过往之事,我如可怜的人一般哭泣。注疏 1
262 梵行者啊,我本应对他缄守那个最高的秘密,却未能约束自己的言语;
正是从他那里,恐惧降临于我,如今因过往之事,我如可怜的人一般哭泣。注疏 1
263 若有人将不正直者误作好友,便把秘密托付于他;
或因愤怒、恐惧,或被贪欲所染,那愚人内心扭曲,毫无疑问。注疏 1
264 背后的言语,为不真实者所接纳;他在集会中,说出这样的话;
人们称这样的人为恶口毒蛇,应当远远避开他。注疏 1
265 饮食、迦尸产的檀香,还有悦意的女子、花鬘与装饰品;
我们舍弃一切欲乐便离去,犹如金翅鸟迫近生灵一般。注疏 1
266 在这世间,众生之主、龙王啊,这三者中,谁当受责备?
是沙门、是金翅鸟,还是你自己?你因何缘故,被称为白幢?注疏 1
267 于我心中,他是沙门,修行成就圆满,为心所爱念。
我向他揭示了隐秘之义,因往事而悲泣。注疏 1
268 世间没有不死的众生,智慧无可指摘;
依于真实、法、坚毅与调伏,人于此能说难能可贵之语。注疏 1
269 父母是至亲中最尊者,世间再无第三人如此哀愍于他;
纵使面对他们,最深的秘密亦不应吐露,因恐密谋外泄。注疏 1
270 父母、姐妹、兄弟,或那些与他同道同党的朋友,
即使是对他们,最深秘密也不应泄露,担心商议因此遭到破坏。注疏 1
271 若妻子对丈夫言语,她年轻且言语甜美;
既有子嗣与声望,又为亲属大众所围绕尊敬——即使对她,最深秘密也不应泄露。
因为担忧机密泄露。注疏 1
272 不应泄露机密之事,应当如守护宝藏般加以守护。
因为机密之事一经公开,对明智者便无益处。
273 智者不向女人泄漏秘密,亦不向敌人泄漏。
亦不向为财物所收买者,以及窃取人心者泄漏。
274 若有人将秘密之事,向未得觉悟者宣说;
因畏惧密语泄露,便如奴隶般,被压制、被逼迫而隐忍。注疏 1
275 有多少谋士,知晓那人的秘密意图,
他便为如此多的恐惧所迫;因此,不应泄露秘密。注疏 1
276 应与众人隔离后,于白日言说密事,入夜则不宜过多言语;
因窃听者会听去密谈,是故秘密迅即遭到破坏。注疏 1
277 犹如一座无门的大城,以铁铸就的精良壁垒,
就像四周掘有深壕严加防护一般,我的这些密语也是如此。注疏 1
278 那些能护守密语、言不泄露的人,于己事中坚定不移,绝非两舌之人;
敌人远远避开他们,犹如避开毒蛇与敌群。注疏 1
279 他舍弃家庭出家,无衣无覆,剃除须发,为求一口饮食而四处游走。
我是否应向他袒露这隐秘之事?然而,我们的利益与法都已毁去了。注疏 1
280 要如何修习,方能成为金翅鸟王?应具备怎样的戒行、怎样的行持与威仪?
一位舍弃所有物的沙门,游行世间,当如何修持,方能往生天界?注疏 1
281 具足惭耻、忍耐与调御,无有嗔怒,并舍离间语,
游方沙门舍弃了原先执着的所有物,如此修行者,能往生天界。注疏 1
282 犹如母亲爱抚稚子,以温柔触感遍满他的全身。
鸟王啊,你也是如此这般地显现在我面前,正如母亲悲悯护念着自己的孩子。注疏 1
283 双舌者啊,现在就请你放下杀心吧,我唯有这三个儿子,再无其他子嗣了。
弟子、养子、亲生子,还有一位王子,都曾是我的儿子。注疏 1
284 金翅鸟这样说罢,便立于地上,对那蛇说:巴利 注疏 1
Vikiṇṇavācaṃ aniguyha mantaṃ, asaññataṃ aparicakkhitāraṃ ; Bhayaṃ tamanveti sayaṃ abodhaṃ, nāgaṃ yathā paṇḍarakaṃ supaṇṇo . Yo guyhamantaṃ parirakkhaneyyaṃ, mohā naro saṃsati hāsamāno ; Taṃ bhinnamantaṃ bhayamanveti khippaṃ, nāgaṃ yathā paṇḍarakaṃ supaṇṇo. Nānumitto garuṃ atthaṃ, guyhaṃ veditumarahati; Sumitto ca asambuddhaṃ, sambuddhaṃ vā anattha vā. Vissāsamāpajjimahaṃ acelaṃ , samaṇo ayaṃ sammato bhāvitatto; Tassāhamakkhiṃ vivariṃ guyhamatthaṃ, atītamattho kapaṇaṃ rudāmi. Tassāhaṃ paramaṃ brahme guyhaṃ, vācañhi maṃ nāsakkhiṃ saṃyametuṃ; Tappakkhato hi bhayamāgataṃ mamaṃ, atītamattho kapaṇaṃ rudāmi. Yo ve naro suhadaṃ maññamāno, guyhamatthaṃ saṃsati dukkulīne; Dosā bhayā athavā rāgarattā , pallatthito bālo asaṃsayaṃ so. Tirokkhavāco asataṃ paviṭṭho, yo saṅgatīsu mudīreti vākyaṃ; Āsīviso dummukhotyāhu taṃ naraṃ, ārā ārā saṃyame tādisamhā. Annaṃ pānaṃ kāsika candanañca, manāpitthiyo mālamucchādanañca; Ohāya gacchāmase sabbakāme, supaṇṇa pāṇūpagatāva tyamhā. Ko nīdha tiṇṇaṃ garahaṃ upeti, asmiṃdha loke pāṇabhū nāgarāja; Samaṇo supaṇṇo atha vā tvameva, kiṃ kāraṇā paṇḍarakaggahīto. Samaṇoti me sammatatto ahosi, piyo ca me manasā bhāvitatto; Tassāhamakkhiṃ vivariṃ guyhamatthaṃ, atītamattho kapaṇaṃ rudāmi. Na catthi satto amaro pathabyā, paññāvidhā natthi na ninditabbā; Saccena dhammena dhitiyā damena, alabbhamabyāharatī naro idha. Mātāpitā paramā bandhavānaṃ, nāssa tatiyo anukampakatthi; Tesampi guyhaṃ paramaṃ na saṃse, mantassa bhedaṃ parisaṅkamāno. Mātāpitā bhaginī bhātaro ca, sahāyā vā yassa honti sapakkhā; Tesampi guyhaṃ paramaṃ na saṃse, mantassa bhedaṃ parisaṅkamāno. Bhariyā ce purisaṃ vajjā, komārī piyabhāṇinī; Puttarūpayasūpetā , ñātisaṅghapurakkhatā, tassāpi guyhaṃ paramaṃ na saṃse; Mantassa bhedaṃ parisaṅkamāno. Na guyhamatthaṃ vivareyya, rakkheyya naṃ yathā nidhiṃ; Na hi pātukato sādhu, guyho attho pajānatā. Thiyā guyhaṃ na saṃseyya, amittassa ca paṇḍito; Yo cāmisena saṃhīro, hadayattheno ca yo naro. Guyhamatthaṃ asambuddhaṃ, sambodhayati yo naro; Mantabhedabhayā tassa, dāsabhūto titikkhati. Yāvanto purisassatthaṃ, guyhaṃ jānanti mantinaṃ; Tāvanto tassa ubbegā, tasmā guyhaṃ na vissaje. Vivicca bhāseyya divā rahassaṃ, rattiṃ giraṃ nātivelaṃ pamuñce; Upassutikā hi suṇanti mantaṃ, tasmā manto khippamupeti bhedaṃ. Yathāpi assa nagaraṃ mahantaṃ, advārakaṃ āyasaṃ bhaddasālaṃ; Samantakhātāparikhāupetaṃ, evampi me te idha guyhamantā. Ye guyhamantā avikiṇṇavācā, daḷhā sadatthesu narā dujivha ; Ārā amittā byavajanti tehi, āsīvisā vā riva sattusaṅghā . Hitvā gharaṃ pabbajito acelo, naggo muṇḍo carati ghāsahetu; Tamhi nu kho vivariṃ guyhamatthaṃ, atthā ca dhammā ca apaggatamhā . Kathaṃkaro hoti supaṇṇarāja, kiṃsīlo kena vatena vattaṃ; Samaṇo caraṃ hitvā mamāyitāni, kathaṃkaro saggamupeti ṭhānaṃ. Hiriyā titikkhāya damenupeto , akkodhano pesuṇiyaṃ pahāya; Samaṇo caraṃ hitvā mamāyitāni, evaṃkaro saggamupeti ṭhānaṃ. Mātāva puttaṃ taruṇaṃ tanujjaṃ , samphassatā sabbagattaṃ phareti; Evampi me tvaṃ pāturahu dijinda, mātāva puttaṃ anukampamāno. Handajja tvaṃ muñca vadhā dujivha, tayo hi puttā na hi añño atthi; Antevāsī dinnako atrajo ca, rajjassu puttaññataro me ahosi. Icceva vākyaṃ visajjī supaṇṇo, bhumyaṃ patiṭṭhāya dijo dujivhaṃ;
今日你已度越一切怖畏而得解脱,愿你在陆地与水中,皆得我之守护。
285 犹如善巧的良医之于病苦之人,亦如清凉的湖水之于干渴者;
犹如为寒霜所冻者得到温暖的居所,同样,我愿成为你的皈依处。注疏 1
286 与卵生之敌结盟,汝这胎生者;
却张露獠牙而卧,何惧之有?注疏 1
287 视敌如暗号,于友亦不轻信;
安稳中生起怖畏,乃至断除其根。注疏 1
288 何能信赖于彼?你就是那制造纷争之人。
应以坚固之决意安住,他于一切所见而不染著。注疏 1
289 应当信任,却不可全然信任;内心既要安稳,又要保持警觉。
智者应当如此策励,使他人无从知晓他的真实状况。注疏 1
290 他们有着天神的容颜,形体殊妙柔软,二人相貌相仿,皆是善生,积集了丰厚的福德。
他们来到裸行苦行者迦蓝毘耶跟前,犹如马群与象群混杂交错。注疏 1
291 于是,般达拉卡主动走近那裸行者,对他这样说:
我已舍断束缚,超越了一切怖畏。看来,我实在不称你的心。注疏 1
292 “金翅鸟王确是我所亲爱”,般达拉卡这话并不假。
然而那时我被贪爱所染著,明知故犯,造作了这桩恶行。注疏 1
293 于我而言,既没有可爱的,也没有不可爱的,因为我已彻见此世间与他方世间。
你现自制之相,实无自制,游走于此世间。注疏 1
294 你有圣者容,却非圣;全无自制,徒现自制之相。
你生为黑类,具非圣相,多行恶业,行诸邪行。注疏 1
295 你竟对无恶意者背弃信义,你正是那背信离间之人。
依此真实语之力,让你的头裂为七瓣!注疏 1
296 因此,切莫背叛朋友,背叛朋友乃诸恶中最卑劣者。
受圣水灌顶者被击倒在地,萨跋罗因帝释天之语而殒命。巴利 注疏 1
Muttajja tvaṃ sabbabhayātivatto, thalūdake hohi mayābhigutto. Ātaṅkinaṃ yathā kusalo bhisakko, pipāsitānaṃ rahadova sīto; Vesmaṃ yathā himasītaṭṭitānaṃ , evampi te saraṇamahaṃ bhavāmi. Sandhiṃ katvā amittena, aṇḍajena jalābuja; Vivariya dāṭhaṃ sesi, kuto taṃ bhayamāgataṃ. Saṅketheva amittasmiṃ, mittasmimpi na vissase; Abhayā bhayamuppannaṃ, api mūlāni kantati. Kathaṃ nu vissase tyamhi, yenāsi kalaho kato; Niccayattena ṭhātabbaṃ, so disabbhi na rajjati. Vissāsaye na ca taṃ vissayeyya, asaṅkito saṅkito ca bhaveyya; Tathā tathā viññū parakkameyya, yathā yathā bhāvaṃ paro na jaññā. Te devavaṇṇā sukhumālarūpā, ubho samā sujayā puññakhandhā ; Upāgamuṃ karampiyaṃ acelaṃ, missībhūtā assavāhāva nāgā. Tato have paṇḍarako acelaṃ, sayamevupāgamma idaṃ avoca; Muttajjahaṃ sabbabhayātivatto, na hi nūna tuyhaṃ manaso piyamhā. Piyo hi me āsi supaṇṇarājā, asaṃsayaṃ paṇḍarakena saccaṃ; So rāgarattova akāsimetaṃ, pāpakammaṃ sampajāno na mohā. Na me piyaṃ appiyaṃ vāpi hoti, sampassato lokamimaṃ parañca; Susaññatānañhi viyañjanena, asaññato lokamimaṃ carāsi. Ariyāvakāsosi anariyovāsi , asaññato saññatasannikāso; Kaṇhābhijātikosi anariyarūpo, pāpaṃ bahuṃ duccaritaṃ acāri. Aduṭṭhassa tuvaṃ dubbhi, dubbhī ca pisuṇo casi; Etena saccavajjena, muddhā te phalatu sattadhā. Tasmā hi mittānaṃ na dubbhitabbaṃ, mittadubbhā pāpiyo natthi añño; Āsittasatto nihato pathabyā, indassa vākyena hi saṃvaro hatoti.
五一九·桑布拉本生(九)巴利
519. Sambulājātakaṃ (9)
297 你是谁,在山谷岩壑间颤抖,独自伫立,双腿如此俊美?
你已被我问及,腰细可握的女士啊,请告诉我你的名字与亲族。注疏 1
298 照亮了那迷人的林野,狮子与猛虎常行之处。
你是谁,美丽的女子?腰身纤秀的美人,你是属于谁的?
我礼敬你,贤女!我是魔众,向你致敬。注疏 1
299 迦尸国王之子,世人皆知他名叫索提塞那。
魔啊,当知我正是他的妻子桑布拉。
我礼敬您,尊者!我是桑布拉,在此顶礼您。注疏 1
300 尊者,毘提诃王子正住在森林里,身患重病。
他病苦缠身,我孤身一人,照料着那孤单的人。注疏 1
301 我沉醉于山林,采得蜂巢中的蜜与兽穴里的肉,
那时我总把这些带回给你受用,如今他怕是全无纳受之意了。注疏 1
302 你带着这病弱的王子来到林间,是要做什么呢?
桑布拉,你所服侍的人,我,就是你的丈夫。注疏 1
303 我深陷忧愁,又遭受这般恶劣对待,还能剩下什么容貌呢?
夫人,您另寻一位比我更貌美的吧。注疏 1
304 来吧,登上这座山,我有四百位妻子。
你将成为她们中最出众的一位,具足一切欲乐。注疏 1
305 星辰般光艳照人的女子,你心中所想所愿,
这一切我皆丰裕满足,今日便与我一同享乐吧。注疏 1
306 你若不愿立桑布拉为王后,便只能卧草覆叶,度此艰困。
你足以充作我的早餐,终将成为飞鸟之食。注疏 1
307 那个束着七束发髻、残忍凶暴、肤色黝黑的食人者,
在林中见到无依无靠的桑布拉,便抓住她的手臂。注疏 1
308 她被那嗜肉成性、目光贪婪的毕舍遮攫住了,
她虽落入敌人手中,心中却只悲叹自己的丈夫。注疏 1
309 于我而言,被罗刹吃掉这件事,其实并不算是真正的痛苦;
我所忧心的,正是少爷您的心意,或许会转向别处吧。注疏 1
310 天神们想必已不在此间,怕是远游他方了;世间的守护者,想必也已杳然无踪;
对于那些粗暴妄行、全无节制之人,怕是再无人出来阻止了。注疏 1
311 她是女子中最优秀、最负盛名的一位,安详寂静,却如火焰般光耀照人;
倘若你将那位女子交给罗刹,你的头必将裂为七瓣;
你莫作此想,放下对妻子的执念吧。注疏 1
312 她从食人者手中脱身,来到了这处林间净修地;
犹如鸟儿归入窝巢,又如走兽回到住处。注疏 1
313 她,那位享有盛名的公主,在那里悲泣。
桑布拉空知时节,在林中寻不见丈夫;注疏 1
314 我礼敬沙门与婆罗门,那些具足行道之圣者;
未见王子,我便来皈依于您。注疏 1
315 我礼敬雄狮与猛虎,乃至林间所有种种走兽;
不见王子,我便前来依止于您。注疏 1
316 草、藤、药草,并及群山与林野啊;
未能见到王子,我便前来投靠你们。注疏 1
317 我礼敬那深蓝如青莲、佩戴星鬘的夜晚;
未能见到王子,我便前来投靠你们。注疏 1
318 我礼敬跋吉罗提恒河,百川归汇之处;
未见王子,我便前来投靠你们;注疏 1
319 我礼敬众山之王——雪山石峰;
不见王子,我便来到你们这里,寻求庇护。注疏 1
320 这位声名远扬的公主,今日竟来得这般迟。
今日你与何人同来?对你而言,还有谁比我更亲爱?注疏 1
321 我那时如此说罢,便被那敌人抓住了。
“纵然罗刹将我吞食,这对我而言还不算是真正的痛苦;
真正令我痛苦的,是我夫君的心将因此对我生出异想。”注疏 1
322 盗贼多奸巧,在他们之中,一句真实话都极难寻得。
女人的本性难以测知,恰如游鱼没入水中,踪影难觅。注疏 1
323 愿此真实之语如此护佑我,正如它将护佑我的性命一般。
我确然不知,世间更有何人,比你更令我珍爱。
以此真实之语,愿你的疾病止息。注疏 1
324 那七百头雄壮的大象,日夜全副武装,严阵守护。
一千六百名弓箭手,贤女,你视他们为何等样的敌人?注疏 1
325 她们盛装明艳,肤色如红莲,离欲者见了,只觉如鹅鸣般索然无味。
听了她们柔美的歌舞,父亲,我已不复如昔。注疏 1
326 她们身披金色衣裳,体态优美,盛装宛如天女。
孩子啊,那些为军队所喜爱、肢体无瑕的刹帝利少女们,正诱惑着他。注疏 1
327 孩子啊,倘若我还能如从前一样,在林中以拾穗养活丈夫……
若能尊重我而不轻视我,孩子,那于我,也比这里更好。注疏 1
328 当女人置身丰盛饮食之间,佩着精磨的饰物,盛装打扮;
四肢俱全,却仍不为丈夫所爱,于她而言,死亡胜过那般。注疏 1
329 即使她贫穷、可怜、一无所有,仅有一只破碗相伴,但她是丈夫心爱的人;
即便那不受喜爱的女人具足一切优点,也远不如这位贫穷却可亲可爱的女人更好。注疏 1
330 对男子而言,一位贤惠的妻子极为难得;对妻子而言,一位体贴的丈夫同样难遇。
国王啊,您的妻子贤惠且持戒,为桑布拉的缘故,请行持正法吧。注疏 1
331 你若获得了巨额的财富,却被嫉妒所笼罩,便将走向死亡。
而我,有福者,连同这些王族之女,我们全都听从你的吩咐。巴利 注疏 1
Kā vedhamānā girikandarāyaṃ, ekā tuvaṃ tiṭṭhasi saṃhitūru ; Puṭṭhāsi me pāṇipameyyamajjhe, akkhāhi me nāmañca bandhave ca. Obhāsayaṃ vanaṃ rammaṃ, sīhabyagghanisevitaṃ; Kā vā tvamasi kalyāṇi, kassa vā tvaṃ sumajjhime; Abhivādemi taṃ bhadde, dānavāhaṃ namatthu te. Yo putto kāsirājassa, sotthisenoti taṃ vidū; Tassāhaṃ sambulā bhariyā, evaṃ jānāhi dānava; Abhivādemi taṃ bhante , sambulāhaṃ namatthu te. Vedehaputto bhaddante, vane vasati āturo; Tamahaṃ rogasammattaṃ, ekā ekaṃ upaṭṭhahaṃ . Ahañca vanamuñchāya, madhumaṃsaṃ migābilaṃ ; Yadā harāmi taṃ bhakkho, tassa nūnajja nādhati . Kiṃ vane rājaputtena, āturena karissasi; Sambule pariciṇṇena, ahaṃ bhattā bhavāmi te. Sokaṭṭāya durattāya, kiṃ rūpaṃ vijjate mama; Aññaṃ pariyesa bhaddante, abhirūpataraṃ mayā. Ehimaṃ girimāruyha, bhariyā me catussatā; Tāsaṃ tvaṃ pavarā hohi, sabbakāmasamiddhinī. Nūna tārakavaṇṇābhe , yaṃ kiñci manasicchasi; Sabbaṃ taṃ pacuraṃ mayhaṃ, ramassvajja mayā saha. No ce tuvaṃ maheseyyaṃ, sambule kārayissasi; Alaṃ tvaṃ pātarāsāya, paṇhe bhakkhā bhavissasi. Tañca sattajaṭo luddo, kaḷāro purisādako; Vane nāthaṃ apassantiṃ, sambulaṃ aggahī bhuje. Adhipannā pisācena, luddenāmisacakkhunā; Sā ca sattuvasampattā, patimevānusocati. Na me idaṃ tathā dukkhaṃ, yaṃ maṃ khādeyya rakkhaso; Yañca me ayyaputtassa, mano hessati aññathā. Na santi devā pavasanti nūna, na hi nūna santi idha lokapālā; Sahasā karontānamasaññatānaṃ, na hi nūna santi paṭisedhitāro. Itthīnamesā pavarā yasassinī, santā samā aggirivuggatejā; Tañce tuvaṃ rakkhasādesi kaññaṃ, muddhā ca hi sattadhā te phaleyya; Mā tvaṃ dahī muñca patibbatāya . Sā ca assamamāgacchi, pamuttā purisādakā; Nīḷaṃ paḷinaṃ sakuṇīva , gatasiṅgaṃva ālayaṃ. Sā tattha paridevesi, rājaputtī yasassinī; Sambulā utumattakkhā, vane nāthaṃ apassantī . Samaṇe brāhmaṇe vande, sampannacaraṇe ise; Rājaputtaṃ apassantī, tumhaṃmhi saraṇaṃ gatā. Vande sīhe ca byagghe ca, ye ca aññe vane migā; Rājaputtaṃ apassantī, tumhaṃmhi saraṇaṃ gatā. Tiṇā latāni osadhyo, pabbatāni vanāni ca; Rājaputtaṃ apassantī, tumhaṃmhi saraṇaṃ gatā. Vande indīvarīsāmaṃ, rattiṃ nakkhattamāliniṃ; Rājaputtaṃ apassantī, tumhaṃmhi saraṇaṃ gatā. Vande bhāgīrathiṃ gaṅgaṃ, savantīnaṃ paṭiggahaṃ; Rājaputtaṃ apassantī, tumhaṃmhi saraṇaṃ gatā. Vande ahaṃ pabbatarājaseṭṭhaṃ, himavantaṃ siluccayaṃ; Rājaputtaṃ apassantī, tumhaṃmhi saraṇaṃ gatā. Atisāyaṃ vatāgacchi, rājaputti yasassini; Kena nujja samāgacchi , ko te piyataro mayā. Idaṃ khohaṃ tadāvocaṃ , gahitā tena sattunā; Na me idaṃ tathā dukkhaṃ, yaṃ maṃ khādeyya rakkhaso; Yañca me ayyaputtassa, mano hessati aññathā. Corīnaṃ bahubuddhīnaṃ, yāsu saccaṃ sudullabhaṃ; Thīnaṃ bhāvo durājāno, macchassevodake gataṃ. Tathā maṃ saccaṃ pāletu, pālayissati ce mamaṃ; Yathāhaṃ nābhijānāmi, aññaṃ piyataraṃ tayā; Etena saccavajjena, byādhi te vūpasammatu. Ye kuñjarā sattasatā uḷārā, rakkhanti rattindivamuyyutāvudhā; Dhanuggahānañca satāni soḷasa, kathaṃvidhe passasi bhadde sattavo. Alaṅkatāyo padumuttarattacā, virāgitā passati haṃsagaggarā; Tāsaṃ suṇitvā mitagītavāditaṃ , na dāni me tāta tathā yathā pure. Suvaṇṇasaṃkaccadharā suviggahā, alaṅkatā mānusiyaccharūpamā; Senopiyā tāta aninditaṅgiyo, khattiyakaññā paṭilobhayanti naṃ. Sace ahaṃ tāta tathā yathā pure, patiṃ tamuñchāya punā vane bhare; Sammānaye maṃ na ca maṃ vimānaye, itopi me tāta tato varaṃ siyā. Yamannapāne vipulasmi ohite, nārī vimaṭṭhābharaṇā alaṅkatā; Sabbaṅgupetā patino ca appiyā, abajjha tassā maraṇaṃ tato varaṃ. Api ce daliddā kapaṇā anāḷhiyā, kaṭādutīyā patino ca sā piyā; Sabbaṅgupetāyapi appiyāya, ayameva seyyā kapaṇāpi yā piyā . Sudullabhitthī purisassa yā hitā, bhattitthiyā dullabho yo hito ca; Hitā ca te sīlavatī ca bhariyā, janinda dhammaṃ cara sambulāya. Sace tuvaṃ vipule laddhabhoge, issāvatiṇṇā maraṇaṃ upesi; Ahañca te bhadde imā rājakaññā , sabbe te vacanakarā bhavāmāti.
520. 甘丹丁度卡本生(第十)巴利
520. Gandhatindukajātakaṃ (10)
332 不放逸是通往不死之道,放逸是通往死亡之道。
不放逸者得不死,放逸者如同已死。注疏 1
333 从骄慢生放逸,从放逸生衰亡。
由衰败生诸过失,肩负重担者啊,切莫放逸。注疏 1
334 众多刹帝利因放逸,尽失财富与国土。
村落之主也失去村落,有家者成为无家之人。注疏 1
335 刹帝利若放逸,令国土增益者啊,于其国中……
一切财富终将灭去,对国王而言,那便是灾祸。注疏 1
336 大王,这并非法,你过于放逸了。
繁荣富庶的国土,盗贼必将它摧毁。注疏 1
337 你不会再有儿子,没有黄金,没有谷物。
当国土遭到掠夺时,你将丧失一切财富。注疏 1
338 一切财富都已耗尽,那时,无论是国王还是刹帝利,
亲戚、朋友与同伴,便不再视他为可敬重之人。注疏 1
339 骑象兵、列阵武士、战车兵与步兵,
这些依他而活的人,那时也不再视他为可敬重之人。注疏 1
340 行事毫无章法、愚痴、计策拙劣之人,
荣华便会舍离这劣慧者,犹如老旧的蛇蜕去旧皮。注疏 1
341 事业安排妥善、早起勤勉而不懈怠者,
一切财富都会增长,如同母牛与牛犊一般。注疏 1
342 大王,您巡行国中乡间,微行察访,
在那里见闻之后,您便依此而行。注疏 1
343 愿般遮罗也能如是了知,犹如在战场上为箭所中;
正如我今日所感得的,被荆棘刺中的这般觉受。巴利 注疏 1
Appamādo amataṃ padaṃ , pamādo maccuno padaṃ; Appamattā na mīyanti, ye pamattā yathā matā. Madā pamādo jāyetha, pamādā jāyate khayo; Khayā padosā jāyanti, mā pamādo bharatūsabha . Bahū hi khattiyā jīnā, atthaṃ raṭṭhaṃ pamādino; Athopi gāmino gāmā, anagārā agārino. Khattiyassa pamattassa, raṭṭhasmiṃ raṭṭhavaḍḍhana; Sabbe bhogā vinassanti, rañño taṃ vuccate aghaṃ. Nesa dhammo mahārāja, ativelaṃ pamajjasi; Iddhaṃ phītaṃ janapadaṃ, corā viddhaṃsayanti naṃ. Na te puttā bhavissanti, na hiraññaṃ na dhāniyaṃ ; Raṭṭhe viluppamānamhi, sabbabhogehi jiyyasi. Sabbabhogā parijiṇṇaṃ, rājānaṃ vāpi khattiyaṃ ; Ñātimittā suhajjā ca, na taṃ maññanti māniyaṃ . Hatthārohā anīkaṭṭhā, rathikā pattikārakā; Tamevamupajīvantā, na taṃ maññanti māniyaṃ. Asaṃvihitakammantaṃ, bālaṃ dummantimantinaṃ; Sirī jahati dummedhaṃ, jiṇṇaṃva urago tacaṃ. Susaṃvihitakammantaṃ , kāluṭṭhāyiṃ atanditaṃ; Sabbe bhogābhivaḍḍhanti, gāvo sausabhāmiva. Upassutiṃ mahārāja, raṭṭhe janapade cara; Tattha disvā ca sutvā ca, tato taṃ paṭipajjasi. Evaṃ vedetu pañcālo, saṅgāme saramappito ; Yathāhamajja vedemi, kaṇṭakena samappito.
344 你已年迈,眼力衰微,无法清楚地看见色相了;
那对梵授有何用?荆棘,你在路上寻找什么?注疏 1
345 婆罗门,梵授在此处所有甚多,我便是他行于道上的那一个。
乡野失去守护,被非法强权摧毁。注疏 1
346 夜里,盗贼吞食;白天,秃鹫般的掠食者吞食;
在伪王治下的国土,不守法者众多。注疏 1
347 当此恐惧生起时,被恐惧压垮的年轻人啊,
在森林中手持荆棘,行强盗的勾当。注疏 1
348 这位名为梵授的国王,究竟何时才会死去?
在他的国土上,那些无夫的少女们徒然老去。注疏 1
349 你这卑劣者,精通无益之言,确实口出恶语;
国王又去何处为这些少女们寻找夫婿呢?注疏 1
350 梵天啊,我的话语并无过失,我善解义理与文句。
各地民众无人护佑,都被非法的暴力所摧残。注疏 1
351 夜晚有盗贼掠夺,白天有贪婪官吏侵夺。
诈伪之王的国土中,非法之人遍满四方。
恶王治下,活命不易,妻子尚且难养,少女们又能往何处觅得夫婿?注疏 1
352 就让这位般遮罗王如此倒卧沙场,为利矛所杀吧。
就如这个可怜的人倒在这里,如同被犁头割倒的稻谷。注疏 1
353 卑劣的人,你以非法的方式对梵授王生起嗔怒;
你咒骂国王,自己却毫无过错。注疏 1
354 婆罗门,我是依正法而对梵授王生起忿怒;
乡野失去守护,被非法的强权所摧毁。注疏 1
355 夜里,盗贼吞食他们;白昼,群鸟啄噬他们。
暴君治下的国土,非法之人众多。注疏 1
356 她必定又是在非时,把食物取了回来。
他一心期盼着送饭的人,却被犁头击死。注疏 1
357 愿般遮罗王也这样在战场上被剑砍杀。
正如我今天遭受击打,我的牛奶也倾洒了。注疏 1
358 那头牲口倾洒了奶,又加害牧人。
梵授王的事,与我等何干,您却如此责备?注疏 1
359 梵天啊,应受责备的是梵授王治下的般遮罗王。
国土的人民未得守护,被非法的赋税所毁灭。注疏 1
360 夜晚有盗贼来啃咬,白昼有鸟雀来啄食;
在那个国家,恶王当朝,很多人都不行正道。注疏 1
361 那头凶猛的阿塔那卡母牛,我们从前是不挤它的奶的;
那些渴求牛奶的人步步相逼,今日我们不得不去挤奶。注疏 1
362 就让般遮罗这样哀嚎吧,让他失去爱子,在痛苦中枯竭。
如同这头可怜的母牛,失去了小牛,四处奔走。注疏 1
363 若牧牛人的牛惊慌或吼叫,
于梵授王而言,这有何罪过?注疏 1
364 大梵天啊,这于梵授王便是罪过。
村落无人守护,已为不义之力所摧毁。注疏 1
365 黑夜盗贼来吞食,白昼秃鹫来撕咬。
在欺诈之王的国土上,多有非法不义之人。
我们这些手执刀剑之人,岂能坐视正在饮乳的婴孩惨遭屠戮?注疏 1
366 就让般遮罗王也这般被吞噬,与他的儿子一同战死沙场吧。
正如我这林中所生者,今日却被村人们如此吞食一般。注疏 1
367 在人间,青蛙啊,诸国王并不能守护一切众生。
国王并非仅仅因为乌鸦吃了那样的活物,就成了非法行者。注疏 1
368 梵行者啊,你实具非法之相,竟对刹帝利口出不悦之言。
当百姓正在遭受掠夺,你却在极度的放逸中去尊崇国王。注疏 1
369 婆罗门,假如这是一个善治之国——富饶、安乐、清净;巴利 注疏 1
Jiṇṇo dubbalacakkhūsi, na rūpaṃ sādhu passasi; Kiṃ tattha brahmadattassa, yaṃ taṃ maggeyya kaṇṭako . Bahvettha brahmadattassa, sohaṃ maggasmi brāhmaṇa; Arakkhitā jānapadā, adhammabalinā hatā. Rattiñhi corā khādanti, divā khādanti tuṇḍiyā; Raṭṭhasmiṃ kūṭarājassa, bahu adhammiko jano. Etādise bhaye jāte , bhayaṭṭā tāta māṇavā; Nillenakāni kubbanti, vane āhatva kaṇṭakaṃ. Kadāssu nāmayaṃ rājā, brahmadatto marissati; Yassa raṭṭhamhi jiyyanti, appatikā kumārikā. Dubbhāsitañhi te jammi, anatthapadakovide; Kuhiṃ rājā kumārīnaṃ, bhattāraṃ pariyesati. Na me dubbhāsitaṃ brahme, kovidatthapadā ahaṃ; Arakkhitā jānapadā, adhammabalinā hatā. Rattiñhi corā khādanti, divā khādanti tuṇḍiyā; Raṭṭhasmiṃ kūṭarājassa, bahu adhammiko jano; Dujjīve dubbhare dāre, kuto bhattā kumāriyo. Evaṃ sayatu pañcālo, saṅgāme sattiyā hato; Yathāyaṃ kapaṇo seti, hato phālena sāliyo. Adhammena tuvaṃ jamma, brahmadattassa kujjhasi; Yo tvaṃ sapasi rājānaṃ, aparajjhitvāna attano . Dhammena brahmadattassa, ahaṃ kujjhāmi brāhmaṇa; Arakkhitā jānapadā, adhammabalinā hatā. Rattiñhi corā khādanti, divā khādanti tuṇḍiyā; Raṭṭhasmiṃ kūṭarājassa, bahu adhammiko jano. Sā nūna puna re pakkā, vikāle bhattamāhari; Bhattahāriṃ apekkhanto, hato phālena sāliyo. Evaṃ haññatu pañcālo, saṅgāme asinā hato ; Yathāhamajja pahato, khīrañca me pavaṭṭitaṃ. Yaṃ pasu khīraṃ chaḍḍeti, pasupālaṃ vihiṃsati ; Kiṃ tattha brahmadattassa, yaṃ no garahate bhavaṃ. Gārayho brahme pañcālo, brahmadattassa rājino; Arakkhitā jānapadā, adhammabalinā hatā. Rattiñhi corā khādanti, divā khādanti tuṇḍiyā; Raṭṭhasmiṃ kūṭarājassa, bahu adhammiko jano. Caṇḍā aṭanakā gāvī, yaṃ pure na duhāmase; Taṃ dāni ajja dohāma, khīrakāmehupaddutā. Evaṃ kandatu pañcālo, viputto vippasukkhatu; Yathāyaṃ kapaṇā gāvī, viputtā paridhāvati. Yaṃ pasu pasupālassa, sambhameyya raveyya vā; Ko nīdha aparādhatthi, brahmadattassa rājino. Aparādho mahābrahme, brahmadattassa rājino; Arakkhitā jānapadā, adhammabalinā hatā. Rattiñhi corā khādanti, divā khādanti tuṇḍiyā; Raṭṭhasmiṃ kūṭarājassa, bahu adhammiko jano; Kathaṃ no asikosatthā, khīrapā haññate pajā. Evaṃ khajjatu pañcālo, hato yuddhe saputtako; Yathāhamajja khajjāmi, gāmikehi araññajo. Na sabbabhūtesu vidhenti rakkhaṃ, rājāno maṇḍūka manussaloke; Nettāvatā rājā adhammacārī, yaṃ tādisaṃ jīvamadeyyu dhaṅkā. Adhammarūpo vata brahmacārī, anuppiyaṃ bhāsasi khattiyassa; Viluppamānāya puthuppajāya, pūjesi rājaṃ paramappamādaṃ . Sace imaṃ brahme surajjakaṃ siyā, phītaṃ raṭṭhaṃ muditaṃ vippasannaṃ;
那么,乌鸦们享用了供品和上好的饭团后,便不会将像我这样的活人投给它们啄食了。巴利
Bhutvā baliṃ aggapiṇḍañca kākā, na mādisaṃ jīvamadeyyu dhaṅkāti.
〈什么愿〉、〈壶〉、〈胜敌〉、〈六牙〉,及〈贤者生〉、〈头猴〉;
〈水罗刹〉、〈白象王〉,及〈桑布拉〉与〈提度咖树天子〉。巴利
Kiṃchanda kumbha jayaddisa chaddanta, atha paṇḍitasambhava sirakapi; Dakarakkhasa paṇḍaranāgavaro, atha sambula tindukadevasutoti.
━━ 归纳讲解,仅供参考 ━━
这部书是什么 《本生》是小部中规模最大的经典之一,以偈颂为核心,辅以散文故事,集结了佛陀成佛前过去生的547个事迹。本书体裁为叙事偈颂与故事,通过讲述佛陀作为菩萨时的种种化身经历,阐明业果法则与波罗蜜的修行。在巴利三藏中,它是了解佛教伦理与民间文学交融的宝库,主题始终围绕“如何通过无数生的精进修行圆满成佛所需之品德”。
出场人物 Pali 中文(经文用名) 角色 Mahāsatta (Bodhisatta) 菩萨 每则故事中被认定为佛陀前世的主角,形态多样,从国王、商人到动物如鹿、猴、鸟等。 Sāriputta 舍利弗 常被佛陀认定为故事中智慧第一的大臣或同伴。 Ānanda 阿难 常被认定为故事中忠心侍奉菩萨的随从。 Devadatta 提婆达多 通常在故事中扮演与菩萨作对的恶人或敌手。 Sakka, Māra 帝释天、魔罗等 天神、魔众及各类人间角色,在不同故事中作为考验者或助缘出现。
核心法义/内容(白话+重点) 这部书的核心不是抽象说理,而是用一个个具体生动的故事,反复展现一条铁律: 每一个当下的选择都在塑造未来,持久的善业积累方能成就无上智慧与解脱 。无论身份是国王、商人还是动物,菩萨在每一世中,面对两难时都决然选择布施(dāna)、持戒(sīla)和牺牲,以此累积成佛的“资本”——波罗蜜(Pāramī)。
代表性内容选自《戒品》的偈颂:
关键术语锚 * Jātaka / 本生 : 即“所生”或“生起的故事”。易被简化为“佛的前世故事”,但更精确指向“(佛)成佛所必经之生”,每一生都是成道因果链上不可或缺的一环。
* Bodhisatta / 菩萨 : 指成佛前的悉达多太子及更早的过去生。易与北传“自觉觉他”的菩萨理念混淆,在《本生》中,专指那位不断轮回、圆满波罗蜜的“决定成佛者”。
* Pāramī / 波罗蜜 : 即“圆满”或“到彼岸”。本书中特指菩萨数生累积的十种至上德行,如布施、持戒、忍辱等。易错记为抽象的修行条目,实则每个故事都在用生命抉择为其作血肉注脚。
* Kamma / 业 : 本书不提玄奥的业力论,而是通过故事的悲欢离合,展示动机(心念)决定善恶行为,行为必生果报的朴素法则。易被误解为宿命论,但其实每篇都在强调当下的“行”可改变未来。
* Uppatti / 结生/转生 : 指觉音论师注解时为每篇故事添加的“过去生”部分。理解本书体例的关键,易与现代说的“轮回转世”叙事目的混淆,它的功能是建立“前因-后果”的教化链接,而非单纯满足对前世的好奇。
阅读提示 翻译本书需特别注意其“现在世故事-过去世故事-偈颂-对应”的四重嵌套结构,尤其要处理好偈颂。偈颂是故事的论点和高潮,常以诗歌形式出现,译时既要传达其教诲的精确性,又要保留其作为古老歌谣的韵律感与直指人心的力量,这是平衡文学美感与法义准确的关键。