15. 二十集·504. 跋拉提亚本生(第八)
本生经(一) · 424 段
504. 跋拉提亚本生(第八)
504. Bhallātiyajātakaṃ (8)
186曾有一位名为跋拉提亚的国王,弃舍王土,出猎鹿群。
他来到香山胜地,那里繁花盛开,紧那罗们常来游止。
187他驱散了那群狗,放下弓与箭袋。
他走近紧那罗们所立之处,想要开口说话。
188寒冬过去之后,在雪山河岸边,你们聚在这里频频交谈,是为了什么?
我问你们这些现人形者:人间之人如何能了知?
189我们游历了力士山、般陀罗山、三峰山,以及清凉之水汇成的河流。
鹿儿容貌如人般亮丽,猎人啊,它们知道我们是紧那罗。
190凄然悲啼的你们,曾被所爱之人拥于怀中;
我且问你们这具人形之身,何故在这林间哀伤而泣。
191哀哀泣号,汝曾为所爱之人所拥抱;
我问汝此人形之身:何故于此林中悲啼,郁郁不乐?
192你们悲戚地哀号吧,亲爱的你曾被亲爱的人所拥抱。
我问你们这些人形者,为何在这林中不乐而忧愁?
193猎人啊,我们曾彼此分离,整整一夜,虽不情愿,却仍互相思念;
我们为那一夜追悔,心中忧伤:“那一夜将不复再来。”
194你们追悔那一夜,犹如丢失了财富,又像失去了父亲;
我问你们这些具人形者,彼此分离,你们是如何安住度日的呢?
195你看这条湍急的河流,两岸岩石嶙峋,覆满了种种树木。
雨季时,我的爱人渡过了那条河,心想:“她也会追随于我而来。”
196我还采摘了阿诺罗迦花、阿提穆塔迦花、萨塔利花与优提迦花。
“我心爱的人将成为佩戴花环者,而我,这编织花环的女子,将去亲近他。”
197我也采摘这俱罗婆迦花,以及乌陀罗迦花、波吒厘花、信度婆罗迦花;
“我心爱的人将成为佩戴花环者,而我,这编织花环的女子,将去亲近他。”
198我从盛开的娑罗树上采下花朵,编织成花环;
“我心爱的人将成为佩戴花环者,而我,这编织花环的女子,将去亲近他。”
199我从盛开的娑罗树采下花朵,堆聚成垛;
这些正好为我们铺作卧具,今晚我们便在此安住。
200我漫不经心地于石上研磨沉香与檀香;
“我心爱的人将会涂满香膏,而涂了香膏的我也会去亲近他。”
201正在那时,急流汹涌而来,冲卷着娑罗树、萨拉拉树与迦尼迦罗树;
片刻之间,河水便已涨满;这条河,对我而言已极难渡过。
202那时,你我各立一岸,彼此相望;
我们时而哭泣,时而欢笑——那一夜,对我们而言,来得何等艰难。
203清晨,太阳初升之时,猎人啊,我们渡过了水浅仅四指的河;
我们俩紧紧相拥,时哭时笑。
204猎者啊,昔日在此暌违,七百日而少其三;
大地之主啊,今生不过一载,离彼所爱,孰能独处于斯。
205朋友,你们的寿命究竟有多长?若你们知晓,便请说说寿命几何。
是从传闻中听来,还是来自长辈的口授?请毫不迟疑地告诉我。
206猎人,我们的寿命为一千年,于此中途亦无恶疾;
苦本微小,乐实更多;然而我们未离贪欲,竟弃舍了生命。
207巴拉提亚王听了这些非人所说,了知生命短促;
便转身返回,不再行猎,从此广行布施、受用财富。
208听了非人的这番话后,你们应当和睦相处,不要起争执。
别让自己所作的恶行带来悔恨,正如那紧那罗一夜的故事。
209听了这些非人的话后,你们应当和睦相处,不要争吵。
别让你们自己造下的罪过反过来折磨你们,就像那一夜紧那罗的遭遇一样。
210我满心欢喜,聆听你种种有益的法语;
请开口言说,驱散我的忧愁,沙门,愿你安乐,愿你长寿。
Bhallātiyo nāma ahosi rājā, raṭṭhaṃ pahāya migavaṃ acāri so; Agamā girivaraṃ gandhamādanaṃ, supupphitaṃ kimpurisānuciṇṇaṃ. Sāḷūrasaṅghañca nisedhayitvā, dhanuṃ kalāpañca so nikkhipitvā; Upāgami vacanaṃ vattukāmo, yatthaṭṭhitā kimpurisā ahesuṃ. Himaccaye hemavatāya tīre, kimidhaṭṭhitā mantayavho abhiṇhaṃ; Pucchāmi vo mānusadehavaṇṇe, kathaṃ nu jānanti manussaloke. Mallaṃ giriṃ paṇḍarakaṃ tikūṭaṃ, sītodakā anuvicarāma najjo; Migā manussāva nibhāsavaṇṇā, jānanti no kimpurisāti ludda. Sukiccharūpaṃ paridevayavho , āliṅgito cāsi piyo piyāya; Pucchāmi vo mānusadehavaṇṇe, kimidha vane rodatha appatītā. Sukiccharūpaṃ paridevayavho, āliṅgito cāsi piyo piyāya; Pucchāmi vo mānusadehavaṇṇe, kimidha vane vilapatha appatītā. Sukiccharūpaṃ paridevayavho, āliṅgito cāsi piyo piyāya; Pucchāmi vo mānusadehavaṇṇe, kimidha vane socatha appatītā. Mayekarattaṃ vippavasimha ludda, akāmakā aññamaññaṃ sarantā; Tamekarattaṃ anutappamānā, socāma ‘‘sā ratti punaṃ na hessati’’. Yamekarattaṃ anutappathetaṃ, dhanaṃ va naṭṭhaṃ pitaraṃ va petaṃ; Pucchāmi vo mānusadehavaṇṇe, kathaṃ vinā vāsamakappayittha. Yamimaṃ nadiṃ passasi sīghasotaṃ, nānādumacchādanaṃ selakūlaṃ ; Taṃ me piyo uttari vassakāle, mamañca maññaṃ anubandhatīti. Ahañca aṅkolakamocināmi, atimuttakaṃ sattaliyothikañca; ‘‘Piyo ca me hehiti mālabhārī, ahañca naṃ mālinī ajjhupessaṃ’’. Ahañcidaṃ kuravakamocināmi, uddālakā pāṭalisindhuvārakā ; ‘‘Piyo ca me hehiti mālabhārī, ahañca naṃ mālinī ajjhupessaṃ’’. Ahañca sālassa supupphitassa, oceyya pupphāni karomi mālaṃ; ‘‘Piyo ca me hehiti mālabhārī, ahañca naṃ mālinī ajjhupessaṃ’’. Ahañca sālassa supupphitassa, oceyya pupphāni karomi bhāraṃ; Idañca no hehiti santharatthaṃ, yatthajjimaṃ viharissāma rattiṃ. Ahañca kho agaḷuṃ candanañca, silāya piṃsāmi pamattarūpā; ‘‘Piyo ca me hehiti rositaṅgo, ahañca naṃ rositā ajjhupessaṃ’’. Athāgamā salilaṃ sīghasotaṃ, nudaṃ sāle salaḷe kaṇṇikāre; Āpūratha tena muhuttakena, sāyaṃ nadī āsi mayā suduttarā. Ubhosu tīresu mayaṃ tadā ṭhitā, sampassantā ubhayo aññamaññaṃ; Sakimpi rodāma sakiṃ hasāma, kicchena no āgamā saṃvarī sā. Pātova kho uggate sūriyamhi, catukkaṃ nadiṃ uttariyāna ludda; Āliṅgiyā aññamaññaṃ mayaṃ ubho, sakimpi rodāma sakiṃ hasāma. Tīhūnakaṃ sattasatāni ludda, yamidha mayaṃ vippavasimha pubbe; Vassekimaṃ jīvitaṃ bhūmipāla, ko nīdha kantāya vinā vaseyya. Āyuñca vo kīvatako nu samma, sacepi jānātha vadetha āyuṃ; Anussavā vuḍḍhato āgamā vā, akkhātha me taṃ avikampamānā. Āyuñca no vassasahassaṃ ludda, na cantarā pāpako atthi rogo; Appañca dukkhaṃ sukhameva bhiyyo, avītarāgā vijahāma jīvitaṃ. Idañca sutvāna amānusānaṃ, bhallātiyo ittara jīvitanti; Nivattatha na migavaṃ acari, adāsi dānāni abhuñji bhoge. Idañca sutvāna amānusānaṃ, sammodatha mā kalahaṃ akattha; Mā vo tapī attakammāparādho, yathāpi te kimpurisekarattaṃ. Idañca sutvāna amānusānaṃ, sammodatha mā vivādaṃ akattha; Mā vo tapī attakammāparādho, yathāpi te kimpurisekarattaṃ. Vividhaṃ adhimanā suṇomahaṃ, vacanapathaṃ tava atthasaṃhitaṃ; Muñcaṃ giraṃ nudaseva me daraṃ, samaṇa sukhāvaha jīva me ciranti.
505. 五〇五 欢喜本生(第九)
505. Somanassajātakaṃ (9)
211谁加害你、谁恼害你,何故你郁郁难安、忧伤不悦?
今日且令谁家父母悲泣——茫茫大地之上,是何处的纲常倾颓于地!
212大王,见到您我满心欣喜,我已许久未能瞻望您这位大地之主了。
大王,我本无害地进入雷努城,您的儿子却伤害了我。
213佩刀守门人,速来!着袈裟诸众,入内宫去;
杀死苏摩那萨王子,斩落其头,取此尊首而回。
214国王差遣的使者们对王子这样说道;
你已被当权者裁决,已被判处死刑,刹帝利。
215那位王子悲痛哀叹,高举十指,合掌而立。
我也希望能见到他,人中之主,请带我活着去见他。
216听闻他这番话,他们便将王子指给国王看。
儿子望见父亲,从远处对他说道:
217佩剑的守门人到来,身着黄衣,欲取我性命,大王啊!
请告诉我所问的这件事:此时此地,我有什么过失?
218他朝夕取水,恒常勤慎侍奉火,无有放逸;
像那样自制、修梵行的人,你为何称他为居士呢?
219大王啊,棕榈、块根与果实,此人种种所有物皆在;
他精勤不懈守护看管,是故我称之为居士。
220年轻人,你所言确是实情:此人拥有种种所有物;
他守护这些财物,勤谨护卫而不放逸,那婆罗门由是成为居士。
221愿我的会众,所有聚集于此的市民与乡民,皆悉谛听;
这位愚昧的国王,听信愚人之言,竟无端地要加害于我。
222根坚蔓广竹长成,枝节旁生拔难除;
我礼足下万民主,愿王听许我出家。
223享用丰饶的财富吧,王子,我将一切主权都交付于你;
今日你便成为俱卢国的王吧,切莫出家,出家实为苦。
224大王,此处欲乐于汝何有?
我昔天界受乐,可意色声香味触。
225天神啊,我在天上受用财富,为天女众所围绕,
知你亦是愚者,易受他人影响,我便不会住于这样的王族之中。
226若我痴愚随他转,吾儿且恕此一愆;
他日若复有此境,索玛纳萨,随汝心意而行。
227未审察而作之业,未安定而思之事;
犹如药剂调配失当,其果报即属凶恶。
228审思而后所作业,善巧安立其所思;
如良药调配得宜,所感果报必为善妙。
229在家人懒惰、沉溺于欲乐,是不善的;出家人不具自制,也是不善的。
不思择而行事的国王,是不善的;心怀忿怒的智者,那同样是不善的。
230刹帝利应审慎而行,统御世间者不可贸然行事;
凡审度而行的君王,其声望与称誉日益增长。
231君王当审慎思量而后施罚,仓促行事必令国王追悔。
人若能善加决意,所行端正,事后便无懊悔。
232在世间,那些分别诸业处后,造作不令懊悔之事的人;
那些事为智者所称叹,能带来安乐,亦为佛陀所认可。
233守门人佩带刀剑、身着赭衣,向我逼近,人主啊!他们要来杀我。
天神啊,那时我正坐在母亲膝上,却被他们猛地拽走。
234大王啊,我陷入了苦涩、狭窄又极其艰难的境地,就算得到了甜美的生命,
今日我历经艰难免于死刑,唯有出家才令我一心欢喜。
235苏昙摩啊,您这年轻的儿子,悲悯深切的苏摩那萨王子啊!
我向他(王子)祈求,今日却未能如愿;你也应当向他祈求。
236孩子,且安乐于托钵行乞的生活,审察诸法而游方于法中;
于一切众生放下棍杖,无有过失者,你便这样抵达梵的境地。
237苏昙摩啊,你现这般奇特之相,以痛苦加诸已然痛苦的我。
当有人劝你“去求取儿子吧”,你却愈发鼓励这位少年。
238那些彻底解脱、过着清净无咎生活的人,已般涅槃,游化于此世间。
他正行于圣道,我无法阻止这位童子。
239智者多闻当亲近,深观众义思虑远;
闻其善说少纷扰,无忧安住于善法。
Ko taṃ hiṃsati heṭheti, kiṃ dummano socasi appatīto; Kassajja mātāpitaro rudantu, kvajja setu nihato pathabyā. Tuṭṭhosmi deva tava dassanena, cirassaṃ passāmi taṃ bhūmipāla; Ahiṃsako reṇumanuppavissa, puttena te heṭhayitosmi deva. Āyantu dovārikā khaggabandhā , kāsāviyā yantu antepurantaṃ; Hantvāna taṃ somanassaṃ kumāraṃ, chetvāna sīsaṃ varamāharantu. Pesitā rājino dūtā, kumāraṃ etadabravuṃ; Issarena vitiṇṇosi, vadhaṃ pattosi khattiya. Sa rājaputto paridevayanto, dasaṅguliṃ añjaliṃ paggahetvā; Ahampi icchāmi janinda daṭṭhuṃ, jīvaṃ maṃ netvā paṭidassayetha. Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, rañño puttaṃ adassayuṃ; Putto ca pitaraṃ disvā, dūratovajjhabhāsatha. Āgacchuṃ dovārikā khaggabandhā, kāsāviyā hantu mamaṃ janinda; Akkhāhi me pucchito etamatthaṃ, aparādho ko nidha mamajja atthi. Sāyañca pāto udakaṃ sajāti, aggiṃ sadā pāricaratappamatto; Taṃ tādisaṃ saṃyataṃ brahmacāriṃ, kasmā tuvaṃ brūsi gahappatīti. Tālā ca mūlā ca phalā ca deva, pariggahā vividhā santimassa; Te rakkhati gopayatappamatto, tasmā ahaṃ brūmi gahappatīti . Saccaṃ kho etaṃ vadasi kumāra, pariggahā vividhā santimassa; Te rakkhati gopayatappamatto, sa brāhmaṇo gahapati tena hoti. Suṇantu mayhaṃ parisā samāgatā, sanegamā jānapadā ca sabbe; Bālāyaṃ bālassa vaco nisamma, ahetunā ghātayate maṃ janindo. Daḷhasmi mūle visaṭe virūḷhe, dunnikkayo veḷu pasākhajāto; Vandāmi pādāni tava janinda, anujāna maṃ pabbajissāmi deva. Bhuñjassu bhoge vipule kumāra, sabbañca te issariyaṃ dadāmi; Ajjeva tvaṃ kurūnaṃ hohi rājā, mā pabbajī pabbajjā hi dukkhā. Kinnūdha deva tavamatthi bhogā, pubbevahaṃ devaloke ramissaṃ; Rūpehi saddehi atho rasehi, gandhehi phassehi manoramehi. Bhuttā ca me bhogā tidivasmiṃ deva, parivāritā accharānaṃ gaṇena ; Tuvañca bālaṃ paraneyyaṃ viditvā, na tādise rājakule vaseyyaṃ. Sacāhaṃ bālo paraneyyo asmi, ekāparādhaṃ khama putta mayhaṃ; Punapi ce edisakaṃ bhaveyya, yathāmatiṃ somanassa karohi. Anisamma kataṃ kammaṃ, anavatthāya cintitaṃ; Bhesajjasseva vebhaṅgo, vipāko hoti pāpako. Nisamma ca kataṃ kammaṃ, sammāvatthāya cintitaṃ; Bhesajjasseva sampatti, vipāko hoti bhadrako. Alaso gihī kāmabhogī na sādhu, asaññato pabbajito na sādhu; Rājā na sādhu anisammakārī, yo paṇḍito kodhano taṃ na sādhu. Nisamma khattiyo kayirā, nānisamma disampati; Nisammakārino rāja, yaso kitti ca vaḍḍhati. Nisamma daṇḍaṃ paṇayeyya issaro, vegā kataṃ tappati bhūmipāla; Sammāpaṇīdhī ca narassa atthā, anānutappā te bhavanti pacchā. Anānutappāni hi ye karonti, vibhajja kammāyatanāni loke; Viññuppasatthāni sukhudrayāni, bhavanti buddhānumatāni tāni. Āgacchuṃ dovārikā khaggabandhā, kāsāviyā hantu mamaṃ janinda; Mātuñca aṅkasmimahaṃ nisinno, ākaḍḍhito sahasā tehi deva. Kaṭukañhi sambādhaṃ sukicchaṃ patto, madhurampi yaṃ jīvitaṃ laddha rāja; Kicchenahaṃ ajja vadhā pamutto, pabbajjamevābhimanohamasmi. Putto tavāyaṃ taruṇo sudhamme, anukampako somanasso kumāro; Taṃ yācamāno na labhāmi svajja , arahasi naṃ yācitave tuvampi. Ramassu bhikkhācariyāya putta, nisamma dhammesu paribbajassu; Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṃ, anindito brahmamupehi ṭhānaṃ. Acchera rūpaṃ vata yādisañca, dukkhitaṃ maṃ dukkhāpayase sudhamme; Yācassu puttaṃ iti vuccamānā, bhiyyova ussāhayase kumāraṃ. Ye vippamuttā anavajjabhogino , parinibbutā lokamimaṃ caranti; Tamariyamaggaṃ paṭipajjamānaṃ, na ussahe vārayituṃ kumāraṃ. Addhā have sevitabbā sapaññā, bahussutā ye bahuṭhānacintino; Yesāyaṃ sutvāna subhāsitāni, appossukkā vītasokā sudhammāti.
506. 瞻波本生(十)
506. Campeyyajātakaṃ (10)
240是谁如闪电般闪耀,如药草星(启明星)一般?
你是天女,还是乾闼婆女?我不认为你是凡间女子。
241大王,我既非天女,也非乾闼婆女,亦非人间女子;
尊者,我是龙女,为了一件事而来。
242你心绪迷乱,诸根躁扰,泪水正从你眼中流下;
你丢失了什么,还是有所祈求?来此的女子啊,请直说吧。
243那威力巨大者,或被称为蛇,或被世人称为龙,人主啊。
有人为了谋生捉住了他,请从束缚中释放他吧,他是我的丈夫。
244这头具足大力与精进的龙,如何会落入乞求者手中?
龙女啊,请为我说明这个缘由,我们应如何理解龙被捉之事?
245这头龙即便将整座城市化为灰烬,也非难事,因为它确实具足这样的力量与精进。
然而龙敬重法,因此它发奋精进,修习苦行。
246大王,每逢十四、十五布萨日,龙王便来到十字路口安住;
有人为了谋生捉住了他,请从束缚中释放他吧,他是我的丈夫。
247一万六千名女子,佩戴着摩尼宝珠与耳环;
居于水边屋舍的女子,她们也前来皈依你;
248请依法、非暴力地释放他,以村庄、金币和百头牛(为赎);
愿这身躯获释的蛇游走吧,愿求功德者将它从束缚中释放。
249我依法释放,不以暴力,而以村庄、金币与百头牛作为交换。
愿这身躯获释的蛇游走吧,愿求功德者将它从束缚中释放。
250猎人,我给你一百金币,以及一枚硕大的宝石耳环;
和一张四脚床榻,色泽如亚麻花。
251以及两位容貌相似的妻子,一头种牛,一百头牛。
让这获释之身的蛇自在游走吧;愿求福者解开它的束缚。
252王啊,纵然没有这些布施,仅凭您的话,我们也会将这蛇从束缚中释放。
让这获释之身的蛇自在游走吧;愿求福者解开它的束缚。
253获释的瞻波龙王,对国王这样说道:
礼敬您,迦尸王!礼敬您,令迦尸昌盛者!
我向您合掌行礼,希望您能来看看我的住处。
254确实,人们常说:人信任非人,甚难。
若您以此事求我,龙王,我们将去看您的住处。
255“即使狂风将山移来,日月坠落到地面……”
纵使一切江河逆流,大王,我也绝不说虚妄语。
256纵使天空碎裂,大海干涸,承载众生的大地崩毁;
纵使须弥山石峰被连根拔起,大王,我也绝不说一句妄语。
257确实,人们说得不错:让人去信任非人,实在艰难。
你若为此事来求我,我们便去看看你的龙宫。
258你们确实都是毒液猛烈、身形广大、威力具足,又极易生嗔的众生;
正因我的缘故,你才从束缚中解脱出来,你应当了知我们为你所做的一切。
259就让他在那恐怖的地狱里受煎迫,永不得丝毫身乐。
就让那不知他人为己所做恩德的忘恩者,被缚于竹筐之中,迈向死亡。
260愿这成为你的真实誓言:愿你成为一个不起愤怒、不怀怨恨的人。
愿金翅鸟全都远远避开你的龙族眷属,如同人们在暑热中避开烈火。
261人主啊,你深深悲悯整个龙族,犹如慈母疼爱她的独子。
我也将与(我的)龙族一起,为您作盛大的承事。
262庄严王车,套以甘谟阇调顺良骡;
黄金饰象,亦皆驾就,同往观大象之居。
263鼓、铙钹与螺号,齐为优迦色那王轰然奏响;
那国王盛装辉耀,在众女子的簇拥中启程。
264令迦尸国昌盛的君王,望见那一片金色斑驳的地面;
黄金所成的宫殿,琉璃地砖铺展辉耀。
265那位国王步入高楼,那是瞻波的住处;
如同太阳的色泽,如铜色闪电般明亮耀眼。
266种种树木所覆盖,飘散着种种芳香;
那位迦尸国王进入了瞻波的住处。
267当迦尸王进入瞻波的住处时;
天乐奏响,龙女们翩翩起舞。
268龙女众所游栖之处,迦尸国王心喜,登升其上;
乃坐金制之座,檀香心材涂饰,凭靠俱全。
269在那里享乐、游乐之后,迦尸国王对瞻波龙王这样说:
这些最殊胜的宫殿,如同太阳般光明璀璨,都是属于你的。
人间并无这等事,龙王,你期望得到什么,而在此修习苦行呢?
270她们佩戴着贝壳臂钏,身着华服,手指圆润,手掌红润。
她们高举(天饮)劝饮,容貌无与伦比,如此形貌,人间所无。
那伽,你修此苦行,所求为何?
271你的这些河流之中游鱼丰多,浅滩美妙,众鸟和鸣。
人世间绝无这等事,你为了什么而修苦行,龙象啊?
272白鹭、孔雀和天界的鹅,还有叫声悦耳的杜鹃,正成群飞过;
人间并无这等事,龙象啊,你修苦行所求为何?
273芒果、沙罗、底罗迦与阎浮,乌达罗迦、波吒厘尽皆繁花盛放;
人间无此景象,龙象啊,你苦行如是,究竟何求?
274而你周遭的这些莲池,恒时飘送着天界的芬芳;
人间并无这等事,龙象啊,你修苦行所求为何?
275不为子故,不为财故,亦不为寿命,大王啊;
我渴望投生人间,为此精进,修习苦行。
276你双目赤红,胸膛宽阔,装束华丽,须发修整有致;
你涂以红栴檀香,如乾闼婆王般照耀四方。
277你已证得天神通力,具大威德,具足一切欲乐。
我问你,龙王,此事的义趣:人界比于此处,以何为胜?
278人中王,离于人界,清净与调御便不可得。
我既得人身,便将终结生与死。
279的确,应当亲近那些具智慧、多闻而思虑深远的人;
而见到诸女人与你之后,龙王啊,我将广作无量福德。
280的确,应当亲近那些具智慧、多闻而思虑深远的人;
见到这些妇人及我之后,国王啊,请广修无量功德吧。
281我这里有大量的黄金,成堆的金子高耸如棕榈树;
从此处取去,建造黄金宫殿,命他们筑起银墙。
282再将镶嵌琉璃的珍珠,以五千车从此处运走;
铺在后宫的地面上,从此不染泥泞,亦不扬尘埃。
283请安住于这样殊胜、辉煌无比的宫殿吧,王中最胜者!
波罗奈繁荣富饶,智慧无量者啊,请治理这王国吧。
Kā nu vijjurivābhāsi, osadhī viya tārakā; Devatā nusi gandhabbī, na taṃ maññāmi mānusiṃ . Namhi devī na gandhabbī, na mahārāja mānusī; Nāgakaññāsmi bhaddante, atthenamhi idhāgatā. Vibbhantacittā kupitindriyāsi, nettehi te vārigaṇā savanti; Kiṃ te naṭṭhaṃ kiṃ pana patthayānā, idhāgatā nāri tadiṅgha brūhi. Yamuggatejo uragoti cāhu, nāgoti naṃ āhu janā janinda; Tamaggahī puriso jīvikattho, taṃ bandhanā muñca patī mameso. Kathaṃ nvayaṃ balaviriyūpapanno, hatthatta māgacchi vanibbakassa; Akkhāhi me nāgakaññe tamatthaṃ, kathaṃ vijānemu gahītanāgaṃ. Nagarampi nāgo bhasmaṃ kareyya, tathā hi so balaviriyūpapanno; Dhammañca nāgo apacāyamāno, tasmā parakkamma tapo karoti. Cātuddasiṃ pañcadasiṃ ca rāja, catuppathe sammati nāgarājā; Tamaggahī puriso jīvikattho, taṃ bandhanā muñca patī mameso. Soḷasitthisahassāni, āmuttamaṇikuṇḍalā; Vārigehasayā nārī , tāpi taṃ saraṇaṃ gatā. Dhammena mocehi asāhasena, gāmena nikkhena gavaṃ satena; Ossaṭṭhakāyo urago carātu, puññatthiko muñcatu bandhanasmā. Dhammena mocemi asāhasena, gāmena nikkhena gavaṃ satena; Ossaṭṭhakāyo urago carātu, puññatthiko muñcatu bandhanasmā. Dammi nikkhasataṃ ludda, thūlañca maṇikuṇḍalaṃ; Catussadañca pallaṅkaṃ, umāpupphasarinnibhaṃ. Dve ca sādisiyo bhariyā, usabhañca gavaṃ sataṃ; Ossaṭṭhakāyo urago carātu, puññatthiko muñcatu bandhanasmā. Vināpi dānā tava vacanaṃ janinda, muñcemu naṃ uragaṃ bandhanasmā; Ossaṭṭhakāyo urago carātu, puññatthiko muñcatu bandhanasmā. Mutto campeyyako nāgo, rājānaṃ etadabravi; Namo te kāsirājatthu, namo te kāsivaḍḍhana; Añjaliṃ te paggaṇhāmi, passeyyaṃ me nivesanaṃ. Addhā hi dubbissasametamāhu, yaṃ mānuso vissase amānusamhi; Sace ca maṃ yācasi etamatthaṃ, dakkhemu te nāga nivesanāni. Sacepi vāto girimāvaheyya, cando ca suriyo ca chamā pateyyuṃ; Sabbā ca najjo paṭisotaṃ vajeyyuṃ, na tvevahaṃ rāja musā bhaṇeyyaṃ. Nabhaṃ phaleyya udadhīpi susse, saṃvaṭṭaye bhūtadharā vasundharā; Siluccayo meru samūlamuppate , na tvevahaṃ rāja musā bhaṇeyyaṃ. Addhā hi dubbissasametamāhu, yaṃ mānuso vissase amānusamhi; Sace ca maṃ yācasi etamatthaṃ, dakkhemu te nāga nivesanāni. Tumhe khottha ghoravisā uḷārā, mahātejā khippakopī ca hotha; Maṃkāraṇā bandhanasmā pamutto, arahasi no jānituye katāni. So paccataṃ niraye ghorarūpe, mā kāyikaṃ sātamalattha kiñci; Peḷāya baddho maraṇaṃ upetu, yo tādisaṃ kammakataṃ na jāne. Saccappaṭiññā tavamesa hotu, akkodhano hohi anupanāhī; Sabbañca te nāgakulaṃ supaṇṇā, aggiṃva gimhesu vivajjayantu. Anukampasī nāgakulaṃ janinda, mātā yathā suppiyaṃ ekaputtaṃ; Ahañca te nāgakulena saddhiṃ, kāhāmi veyyāvaṭikaṃ uḷāraṃ. Yojentu ve rājarathe sucitte, kambojake assatare sudante; Nāge ca yojentu suvaṇṇakappane, dakkhemu nāgassa nivesanāni. Bherī mudiṅgā paṇavā ca saṅkhā, avajjayiṃsu uggasenassa rañño; Pāyāsi rājā bahusobhamāno, purakkhato nārigaṇassa majjhe. Suvaṇṇacitakaṃ bhūmiṃ, addakkhi kāsivaḍḍhano; Sovaṇṇamayapāsāde, veḷuriyaphalakatthate. Sa rājā pāvisi byamhaṃ, campeyyassa nivesanaṃ; Ādiccavaṇṇasannibhaṃ, kaṃsavijju pabhassaraṃ. Nānārukkhehi sañchannaṃ, nānāgandhasamīritaṃ; So pāvekkhi kāsirājā, campeyyassa nivesanaṃ. Paviṭṭhasmiṃ kāsiraññe, campeyyassa nivesanaṃ; Dibbā tūriyā pavajjiṃsu, nāgakaññā ca naccisuṃ . Taṃ nāgakaññā caritaṃ gaṇena, anvāruhī kāsirājā pasanno; Nisīdi sovaṇṇamayamhi pīṭhe, sāpassaye candanasāralitte. So tattha bhutvā ca atho ramitvā, campeyyakaṃ kāsirājā avoca; Vimānaseṭṭhāni imāni tuyhaṃ, ādiccavaṇṇāni pabhassarāni; Netādisaṃ atthi manussaloke, kiṃ patthayaṃ nāga tapo karosi. Tā kambukāyūradharā suvatthā, vaṭṭaṅgulī tambatalūpapannā; Paggayha pāyenti anomavaṇṇā, netādisaṃ atthi manussaloke; Kiṃ patthayaṃ nāga tapo karosi. Najjo ca temā puthulomamacchā, āṭā sakuntābhirudā sutitthā; Netādisaṃ atthi manussaloke, kiṃ patthayaṃ nāga tapo karosi. Koñcā mayūrā diviyā ca haṃsā, vaggussarā kokilā sampatanti; Netādisaṃ atthi manussaloke, kiṃ patthayaṃ nāga tapo karosi. Ambā ca sālā tilakā ca jambuyo, uddālakā pāṭaliyo ca phullā; Netādisaṃ atthi manussaloke, kiṃ patthayaṃ nāga tapo karosi. Imā ca te pokkharañño samantato, dibbā ca gandhā satataṃ pavāyanti; Netādisaṃ atthi manussaloke, kiṃ patthayaṃ nāga tapo karosi. Na puttahetu na dhanassa hetu, na āyuno cāpi janinda hetu; Manussayoniṃ abhipatthayāno, tasmā parakkamma tapo karomi. Tvaṃ lohitakkho vihatantaraṃso, alaṅkato kappitakesamassu; Surosito lohitacandanena, gandhabbarājāva disā pabhāsasi. Deviddhipattosi mahānubhāvo, sabbehi kāmehi samaṅgibhūto; Pucchāmi taṃ nāgarājetamatthaṃ, seyyo ito kena manussaloko. Janinda nāññatra manussalokā, suddhī va saṃvijjati saṃyamo vā; Ahañca laddhāna manussayoniṃ, kāhāmi jātimaraṇassa antaṃ. Addhā have sevitabbā sapaññā, bahussutā ye bahuṭhānacintino; Nāriyo ca disvāna tuvañca nāga, kāhāmi puññāni anappakāni. Addhā have sevitabbā sapaññā, bahussutā ye bahuṭhānacintino; Nāriyo ca disvāna mamañca rāja, karohi puññāni anappakāni. Idañca me jātarūpaṃ pahūtaṃ, rāsī suvaṇṇassa ca tālamattā; Ito haritvāna suvaṇṇagharāni, karassu rūpiyapākāraṃ karontu . Muttā ca vāhasahassāni pañca, veḷuriyamissāni ito haritvā; Antepure bhūmiyaṃ santharantu, nikkaddamā hehiti nīrajā ca. Etādisaṃ āvasa rājaseṭṭha, vimānaseṭṭhaṃ bahu sobhamānaṃ; Bārāṇasiṃ nagaraṃ iddhaṃ phītaṃ, rajjañca kārehi anomapaññāti.
507. 大诱惑本生(11)
507. Mahāpalobhanajātakaṃ (11)
284从梵天界命终之后,一位有大神通的天子,
于一切欲乐圆满具足之中,降生为国王之子。
285梵天界中,无有欲乐,亦无欲想;
汝等依此想,当于诸欲生厌离。
286他的内宫,曾建有一座精美的禅那堂。
他就在彼处独自隐居,于隐静处修习禅那。
287那位国王被为子之忧所折磨,哀号哭泣;
我这独子,竟不乐着任何欲乐。
288在此有何办法?又有谁知某种计策?
谁能诱惑我的儿子,令他生起对欲乐的渴望?
289就在那里,有一位少女,容貌端丽庄严,
她精通舞蹈与歌唱,也善于演奏乐器。
290她走上前去,对国王这样说:
“若他成为我的丈夫,我便能引诱他。”
291国王对这位这样说话的少女如此说道:
“你亲自去引诱他,他会成为你的丈夫。”
292她步入后宫深处,
唱诵出许多与欲乐相缠、动人心弦、惹人爱恋、辞采缤纷的偈颂。
293当那位女子歌唱时,他听到了她的声音。
欲贪在心中生起,他便向众人询问。
294这是谁的声音?是谁在高高低低地说着许多话?
这声音沁入心脾,令人眷爱,啊,真是让我悦耳怡心。
295大王,这正是一位女子,这般嬉游之事着实不少;
若你受用这些欲乐,它们只会令你越来越贪着、沉迷。
296请过来吧,就在不远处唱一曲。
让她在我的茅舍旁,于我近前唱一曲吧。
297墙外歌罢,步入禅房;
徐徐缚彼,如系林象。
298了知他感官欲乐的滋味后,嫉妒的习性便生起了。
“这些欲乐,理应由我一人独享,不容再有其他男子。”
299于是,他拿起剑,开始对人们大加屠戮。
我将独自享用,愿没有其他男子。
300那时,各地民众聚在一处,放声痛哭。
大王啊,您这儿子是残害无辜百姓之人。
301刹帝利王将他逐出自己的国土,
凡我疆域所及之处,汝皆不得栖止其间。
302于是,他携妻子来到大海边。
搭好一间树叶屋后,他为了在林中采集寻食而走进树林。
303时有一仙人,飞越沧溟而来;
饭食之辰既至,遂入其室。
304而那位妻子竟引诱了他——看哪,这是何等残酷!
他退失梵行,神通也随之退失。
305王子采得许多林中的根与果实,
傍晚用扁担挑着,回到了静修处。
306仙人见到王子后,便向大海走去;
“他心想:“我将腾空而去。” 却沉没在浩瀚大海之中。
307王子看见仙人正于大海中沉没,
出于对他的悲悯,他宣说了这些偈颂。
308在不破裂的水面上,依神通力亲自来临;
你若走近女色相染,便沉没于汪洋大海。
309这大幻术如同漩涡,是清净梵行的破坏者;
深知它将令人沉没,便应远远避离。
310彼等不知餍足,软语温言,欲壑难填,犹如江河;
深知其能陷人沉溺,当远远避之。
311她们或为爱欲,或为钱财而亲近他人,
便如烈火遇干薪,迅速将其焚毁。
312听闻刹帝利这番话,仙人心中生起了厌离;
他已寻获那条古道,便行于虚空;
313刹帝利见那位仙人,正自行于虚空而去;
这位智者心生悚惧,决志出家修行。
314于是,他出家之后,便舍离了欲贪。
他舍离欲贪,往生梵天界。
Brahmalokā cavitvāna, devaputto mahiddhiko; Rañño putto udapādi, sabbakāmasamiddhisu. Kāmā vā kāmasaññā vā, brahmaloke na vijjati; Svāssu tāyeva saññāya, kāmehi vijigucchatha. Tassa cantepure āsi, jhānāgāraṃ sumāpitaṃ; So tattha paṭisallīno , eko rahasi jhāyatha. Sa rājā paridevesi, puttasokena aṭṭito; Ekaputto cayaṃ mayhaṃ, na ca kāmāni bhuñjati. Ko nu khvettha upāyo so, ko vā jānāti kiñcanaṃ; Yo me puttaṃ palobheyya, yathā kāmāni patthaye. Ahu kumārī tattheva, vaṇṇarūpasamāhitā; Kusalā naccagītassa, vādite ca padakkhiṇā. Sā tattha upasaṅkamma, rājānaṃ etadabravi; Ahaṃ kho naṃ palobheyyaṃ, sace bhattā bhavissati. Taṃ tathāvādiniṃ rājā, kumāriṃ etadabravi; Tvaññeva naṃ palobhehi, tava bhattā bhavissati. Sā ca antepuraṃ gantvā, bahuṃ kāmupasaṃhitaṃ; Hadayaṅgamā pemanīyā, citrā gāthā abhāsatha. Tassā ca gāyamānāya, saddaṃ sutvāna nāriyā; Kāmacchandassa uppajji, janaṃ so paripucchatha. Kasseso saddo ko vā so, bhaṇati uccāvacaṃ bahuṃ; Hadayaṅgamaṃ pemanīyaṃ, aho kaṇṇasukhaṃ mama. Esā kho pamadā deva, khiḍḍā esā anappikā ; Sace tvaṃ kāme bhuñjeyya, bhiyyo bhiyyo chādeyyu taṃ. Iṅgha āgacchatorena , avidūramhi gāyatu; Assamassa samīpamhi, santike mayhaṃ gāyatu. Tirokuṭṭamhi gāyitvā, jhānāgāramhi pāvisi; Bandhi naṃ anupubbena, āraññamiva kuñjaraṃ. Tassa kāmarasaṃ ñatvā, issādhammo ajāyatha; ‘‘Ahameva kāme bhuñjeyyaṃ, mā añño puriso ahu’’. Tato asiṃ gahetvāna, purise hantuṃ upakkami; Ahameveko bhuñjissaṃ, mā añño puriso siyā. Tato jānapadā sabbe, vikkandiṃsu samāgatā; Putto tyāyaṃ mahārāja, janaṃ heṭhetyadūsakaṃ. Tañca rājā vivāhesi , samhā raṭṭhā ca khattiyo; Yāvatā vijitaṃ mayhaṃ, na te vatthabba tāvade. Tato so bhariyamādāya, samuddaṃ upasaṅkami; Paṇṇasālaṃ karitvāna, vanamuñchāya pāvisi. Athettha isi māgacchi, samuddaṃ uparūpari; So tassa gehaṃ pāvekkhi, bhattakāle upaṭṭhite. Tañca bhariyā palobhesi, passa yāva sudāruṇaṃ; Cuto so brahmacariyamhā, iddhiyā parihāyatha. Rājaputto ca uñchāto, vanamūlaphalaṃ bahuṃ; Sāyaṃ kājena ādāya, assamaṃ upasaṅkami. Isī ca khattiyaṃ disvā, samuddaṃ upasaṅkami; ‘‘Vehāyasaṃ gamissa’’nti, sīdate so mahaṇṇave. Khattiyo ca isiṃ disvā, sīdamānaṃ mahaṇṇave; Tasseva anukampāya, imā gāthā abhāsatha. Abhijjamāne vārismiṃ, sayaṃ āgamma iddhiyā; Missībhāvitthiyā gantvā, saṃsīdasi mahaṇṇave. Āvaṭṭanī mahāmāyā, brahmacariyavikopanā; Sīdanti naṃ viditvāna, ārakā parivajjaye. Analā mudusambhāsā, duppūrā tā nadīsamā; Sīdanti naṃ viditvāna, ārakā parivajjaye. Yaṃ etā upasevanti, chandasā vā dhanena vā; Jātavedova saṃ ṭhānaṃ, khippaṃ anudahanti naṃ. Khattiyassa vaco sutvā, isissa nibbidā ahu; Laddhā porāṇakaṃ maggaṃ, gacchate so vihāyasaṃ. Khattiyo ca isiṃ disvā, gacchamānaṃ vihāyasaṃ; Saṃvegaṃ alabhī dhīro, pabbajjaṃ samarocayi. Tato so pabbajitvāna, kāmarāgaṃ virājayi; Kāmarāgaṃ virājetvā, brahmalokūpago ahūti.
508. 五智者本生(十二)
508. Pañcapaṇḍitajātakaṃ (12)
315五位智者今已共集,我心中现起一问,请谛听之:
或可赞、或可责之隐秘事,究竟当向谁人吐露?
316大地之主,请您明示。您是我们的依怙,堪负重担,请您宣说吧。
人中之王,五位智者在考量了您的意愿与喜好之后,才会为您宣说。
317具足戒德、忠贞不二、随顺丈夫心意与喜好的女子,是可爱又可意的。
无论是应受责备的事,还是应受赞扬的事,应向妻子吐露秘密。
318谁为困厄病苦者的庇护、皈依与究竟依处,
便当向这位挚友吐露心中秘事,无论其可责或可赞。
319无论是年长、居中还是年幼者,若有人戒行具足、安住于坚固之心,
无论是应被责备之事,还是应被称赞之事,都应向(戒行具足的)兄弟吐露秘密。
320随顺父心、类父而生、智慧无上之子,
父于可责可赞之隐事,当尽以相告。
321两足人中至尊的大王啊,母亲以慈爱与悦意将他养育,
不论是可责难之事,还是可赞叹之事,都应向母亲透露秘密。
322因为秘密唯以隐秘为善,公开秘密绝非可赞叹。
对未成就之事,智者当安忍;既已成就,方可随意而言。
323大王,您为何忧恼?两足尊,我们愿听闻您所说。
您思虑何事,如此忧愁?陛下,莫非是我有过失?
324“若答不出谜题,大药便当处死。”我竟下令处死那智慧深广之人。
我思虑此事,心中忧愁;然而王后啊,您并无过错。
325你昨夜便已离去,如今方才归来,听到了什么,你的心为何生疑?
智慧深广者啊,谁对你说了什么?请说,我们愿听,告诉我们这件事。
326“大药因诘问而获罪”——人主啊,若这是你的决断,便有过失;
他与妻子独处时,将秘密和盘托出——那隐密之事已然泄露,为我所听闻。
327塞纳卡在娑罗树林中所行的那桩恶事,卑劣而不像样;
他如同对密友般,在独处时道出了隐秘,那密事由此显露,此事为我所闻。
328人主啊,患此非王者所宜之疾者,乃君之臣布库萨;
彼独处时向其兄吐露,隐情遂泄,此事我已得闻。
329这病痛如此可憎,卡明达,是被人中之天所触及;
他与儿子独处时吐露,那隐秘之事已然公开——此为我所听闻。
330八棱摩尼殊胜宝,天帝昔赠汝祖父;
今朝宝入天帝手,彼亦私语告其母。
那隐秘之事已然显露,被我听闻。
331秘密正是秘密方为善好,秘密的公开揭示绝非美善。
未成之事,智者能安忍;已成者,则可随宜而说。
332不应泄露秘密之事,应如守护宝藏般护持它;
对于了知者,隐秘之义若被显露,实非善好。
333智者不向女人泄漏秘密,亦不向敌人泄漏。
为财利所收买者,窃取他人心腹之密者;
334将他人未知之隐事,泄露于外者。
因惧密谋泄露,他身为奴仆,隐忍吞声;
335谋士之秘,关乎人主利害,知者能有几人。
他便为如此多的恐惧所迫;因此,不应泄露秘密。
336应与众人隔离后,于白日言说密事,入夜则不宜过多言语;
因为偷听者会探听到商议之语,因此,商议很快就会趋于破裂。
Pañca paṇḍitā samāgatāttha, pañhā me paṭibhāti taṃ suṇātha; Nindiyamatthaṃ pasaṃsiyaṃ vā, kassevāvikareyya guyhamatthaṃ. Tvaṃ āvikarohi bhūmipāla, bhattā bhārasaho tuvaṃ vade taṃ; Tava chandarucīni sammasitvā, atha vakkhanti janinda pañca dhīrā. Yā sīlavatī anaññatheyyā , bhattucchandavasānugā (piyā) manāpā; Nindiyamatthaṃ pasaṃsiyaṃ vā, bhariyāyāvikareyya guyhamatthaṃ. Yo kicchagatassa āturassa, saraṇaṃ hoti gatī parāyanañca; Nindiyamatthaṃ pasaṃsiyaṃ vā, sakhino vāvikareyya guyhamatthaṃ. Jeṭṭho atha majjhimo kaniṭṭho, yo ce sīlasamāhito ṭhitatto; Nindiyamatthaṃ pasaṃsiyaṃ vā, bhātu vāvīkareyya guyhamatthaṃ. Yo ve pituhadayassa paddhagū , anujāto pitaraṃ anomapañño; Nindiyamatthaṃ pasaṃsiyaṃ vā, puttassāvikareyya guyhamatthaṃ. Mātā dvipadājanindaseṭṭha, yā naṃ poseti chandasā piyena; Nindiyamatthaṃ pasaṃsiyaṃ vā, mātuyāvīkareyya guyhamatthaṃ. Guyhassa hi guyhameva sādhu, na hi guyhassa pasatthamāvikammaṃ; Anipphannatā saheyya dhīro, nipphannova yathāsukhaṃ bhaṇeyya. Kiṃ tvaṃ vimanosi rājaseṭṭha, dvipadajaninda vacanaṃ suṇoma metaṃ ; Kiṃ cintayamāno dummanosi, nūna deva aparādho atthi mayhaṃ. ‘‘Paṇhe vajjho mahosadho’’ti, āṇatto me vadhāya bhūripañño; Taṃ cintayamāno dummanosmi, na hi devī aparādho atthi tuyhaṃ. Abhidosagato dāni ehisi, kiṃ sutvā kiṃ saṅkate mano te; Ko te kimavoca bhūripañña, iṅgha vacanaṃ suṇoma brūhi metaṃ. ‘‘Paṇhe vajjho mahosadho’’ti, yadi te mantayitaṃ janinda dosaṃ; Bhariyāya rahogato asaṃsi, guyhaṃ pātukataṃ sutaṃ mametaṃ. Yaṃ sālavanasmiṃ senako, pāpakammaṃ akāsi asabbhirūpaṃ; Sakhinova rahogato asaṃsi, guyhaṃ pātukataṃ sutaṃ mametaṃ. Pukkusa purisassa te janinda, uppanno rogo arājayutto; Bhātuñca rahogato asaṃsi, guyhaṃ pātukataṃ sutaṃ mametaṃ. Ābādhoyaṃ asabbhirūpo, kāmindo naradevena phuṭṭho; Puttassa rahogato asaṃsi, guyhaṃ pātukataṃ sutaṃ mametaṃ. Aṭṭhavaṅkaṃ maṇiratanaṃ uḷāraṃ, sakko te adadā pitāmahassa; Devindassa gataṃ tadajja hatthaṃ , mātuñca rahogato asaṃsi; Guyhaṃ pātukataṃ sutaṃ mametaṃ. Guyhassa hi guyhameva sādhu, na hi guyhassa pasatthamāvikammaṃ; Anipphannatā saheyya dhīro, nipphannova yathāsukhaṃ bhaṇeyya. Na guyhamatthaṃ vivareyya, rakkheyya naṃ yathā nidhiṃ; Na hi pātukato sādhu, guyho attho pajānatā. Thiyā guyhaṃ na saṃseyya, amittassa ca paṇḍito; Yo cāmisena saṃhīro, hadayattheno ca yo naro. Guyhamatthaṃ asambuddhaṃ, sambodhayati yo naro; Mantabhedabhayā tassa, dāsabhūto titikkhati. Yāvanto purisassatthaṃ, guyhaṃ jānanti mantinaṃ; Tāvanto tassa ubbegā, tasmā guyhaṃ na vissaje. Vivicca bhāseyya divā rahassaṃ, rattiṃ giraṃ nātivelaṃ pamuñce; Upassutikā hi suṇanti mantaṃ, tasmā manto khippamupeti bhedanti.
509. 护象本生(第十三则)
509. Hatthipālajātakaṃ (13)
337久违今见,这位貌如天神的婆罗门;
他束着大髻,肩挑行囊,齿蒙垢染,头满风尘。
338久别重逢,我们终于得见这位乐住法德的隐士;
他身着袈裟,外覆树皮衣。
339座位、清水、濯足水,伏愿尊者纳我供;
我等礼敬请问尊,惟愿尊者受敬献。
340学通吠陀,去求取财富吧;孩子啊,待你安顿子女成家之后,
在遍尝一切香与味之后,这样的牟尼隐退山林,实堪称赞。
341吠陀非真,得财无益;纵获子嗣,不摧衰老。
香与味之离系,贤者谓之解脱;业由自作,果报随生。
342诚然,您此语真实不虚——依自己的业,而受诸果报。
愿你那年迈的双亲,能亲眼见你无病地活到百岁。
343大王啊,人中英豪!若有人以死亡为见证,与衰老结为伴侣;
若有人真能自知永不命终,人们才会见他百年无病。
344犹如有人将船置于水上,若他划动,便能将船带向岸边;
同样,疾病与恒久的衰老,也将人带往死神的掌控之下。
345欲是泥沼,欲是泥淖,悦意难渡,死魔之域;
沉陷此泥沼泥淖者,卑劣之人不渡彼岸。
346此人往昔造作残酷之业,如今被我捉住,绝不能放他脱身。
我要把他囚禁起来,严加看守,不让他再行残酷之业。
347大王,正如有人进入森林寻找走失的牛,虽遍寻不见,仍四处搜寻;
同样,埃苏卡里王,我所求的目标已经丢失,我又怎能不去追寻呢?
348随着昨日逝去,人的寿命便减损;随着明日推移,他便走向衰亡。
了知未来并不实有,已生之欲,智者岂会将它驱除?
349我看见这年轻少女,迷醉般动人,双眸如露兜花;
年纪轻轻,尚未受用欢乐,死神便将她夺走。
350我尚年少,出身尊贵,容貌端正,见之心悦,肤作深褐,髭须如散落的红蓝花纷披;
大王,我愿及早舍离爱欲,辞别家室,恳请您准许我出家。
351树因有枝叶而得其名,若剪除所有枝叶,人们便称它为树桩。
婆悉吒夫人,我已失去了儿子,今日正是我该去乞食的时候了。
352冬寒既过,鹭鸟天鹅撕裂罗网,翱翔于虚空;
我子我夫皆已离去,我既明知,又岂能不随之而去?
353这些鸟儿啄食后又吐出,便飞走了;
那些食后吐出的,都到了我手中。
354婆罗门已经吐弃了感官欲乐,你却要把那吐出来的再吞回去!
大王,食所吐之人,不应受到称赞。
355如力士救拔陷泥没沼之弱者,
般阇梨夫人,您亦以善妙偈颂将我救起。
356说完这话,伊苏迦大王,一方的君主,
舍弃王国而出家,犹如大象挣脱了束缚。
357国王也欣然接受了出家,舍弃了国土,这位人中雄杰中的最胜者;
你对我们而言也将如同国王,由我们守护,治理此国。
358国王也欣然接受了出家,舍弃了国土,这位人中雄杰中的最胜者;
我也将独自游行于世间,舍离那些令人心醉的欲乐。
359国王也欣然接受了出家,舍弃了国土,这位人中雄杰中的最胜者;
我也将独自游行于世间,舍离一切所当舍离的欲乐。
360时光流逝,夜晚奔驰,青春的美质渐次消逝。
我也将独自游历世间,舍离那悦意的种种欲乐。
361时光流逝,夜晚飞驰,青春之相渐次消逝;
我也将独自游历世间,舍离种种各别的欲乐。
362时光流逝,夜晚飞驰,青春之相渐次消逝;
我亦将独行世间,心得清凉,超越一切爱着。
Cirassaṃ vata passāma, brāhmaṇaṃ devavaṇṇinaṃ; Mahājaṭaṃ khāridharaṃ , paṅkadantaṃ rajassiraṃ. Cirassaṃ vata passāma, isiṃ dhammaguṇe rataṃ; Kāsāyavatthavasanaṃ, vākacīraṃ paṭicchadaṃ. Āsanaṃ udakaṃ pajjaṃ, paṭigaṇhātu no bhavaṃ; Agghe bhavantaṃ pucchāma, agghaṃ kurutu no bhavaṃ. Adhicca vede pariyesa vittaṃ, putte gahe tāta patiṭṭhapetvā; Gandhe rase paccanubhuyya sabbaṃ, araññaṃ sādhu muni so pasattho. Vedā na saccā na ca vittalābho, na puttalābhena jaraṃ vihanti; Gandhe rase muccana māhu santo, sakammunā hoti phalūpapatti. Addhā hi saccaṃ vacanaṃ tavetaṃ, sakammunā hoti phalūpapatti; Jiṇṇā ca mātāpitaro tavīme , passeyyuṃ taṃ vassasataṃ arogaṃ . Yassassa sakkhī maraṇena rāja, jarāya mettī naravīraseṭṭha; Yo cāpi jaññā na marissaṃ kadāci, passeyyuṃ taṃ vassasataṃ arogaṃ. Yathāpi nāvaṃ puriso dakamhi, ereti ce naṃ upaneti tīraṃ; Evampi byādhī satataṃ jarā ca, upaneti maccaṃ vasamantakassa. Paṅko ca kāmā palipo ca kāmā, manoharā duttarā maccudheyyā; Etasmiṃ paṅke palipe byasannā , hīnattarūpā na taranti pāraṃ. Ayaṃ pure luddamakāsi kammaṃ, svāyaṃ gahīto na hi mokkhito me; Orundhiyā naṃ parirakkhissāmi, māyaṃ puna luddamakāsi kammaṃ. Gavaṃva naṭṭhaṃ puriso yathā vane, anvesatī rāja apassamāno; Evaṃ naṭṭho esukārī mamattho, sohaṃ kathaṃ na gaveseyyaṃ rāja. Hiyyoti hiyyati poso, pareti parihāyati; Anāgataṃ netamatthīti ñatvā, uppannachandaṃ ko panudeyya dhīro. Passāmi vohaṃ daharaṃ kumāriṃ, mattūpamaṃ ketakapupphanettaṃ; Abhuttabhoge paṭhame vayasmiṃ, ādāya maccu vajate kumāriṃ. Yuvā sujāto sumukho sudassano, sāmo kusumbhaparikiṇṇamassu; Hitvāna kāme paṭikacca gehaṃ, anujāna maṃ pabbajissāmi deva. Sākhāhi rukkho labhate samaññaṃ, pahīnasākhaṃ pana khāṇumāhu; Pahīnaputtassa mamajja bhoti, vāseṭṭhi bhikkhācariyāya kālo. Aghasmi koñcāva yathā himaccaye, katāni jālāni padāliya haṃsā; Gacchanti puttā ca patī ca mayhaṃ, sāhaṃ kathaṃ nānuvaje pajānaṃ. Ete bhutvā vamitvā ca, pakkamanti vihaṅgamā; Ye ca bhutvāna vamiṃsu, te me hatthatta māgatā. Avamī brāhmaṇo kāme, so tvaṃ paccāvamissasi; Vantādo puriso rāja, na so hoti pasaṃsiyo. Paṅke ca posaṃ palipe byasannaṃ, balī yathā dubbalamuddhareyya; Evampi maṃ tvaṃ udatāri bhoti, pañcāli gāthāhi subhāsitāhi. Idaṃ vatvā mahārājā, esukārī disampati; Raṭṭhaṃ hitvāna pabbaji, nāgo chetvāva bandhanaṃ. Rājā ca pabbajjamarocayittha, raṭṭhaṃ pahāya naravīraseṭṭho; Tuvampi no hoti yatheva rājā, amhehi guttā anusāsa rajjaṃ. Rājā ca pabbajjamarocayittha, raṭṭhaṃ pahāya naravīraseṭṭho; Ahampi ekā carissāmi loke, hitvāna kāmāni manoramāni. Rājā ca pabbajjamarocayittha, raṭṭhaṃ pahāya naravīraseṭṭho; Ahampi ekā carissāmi loke, hitvāna kāmāni yathodhikāni. Accenti kālā tarayanti rattiyo, vayoguṇā anupubbaṃ jahanti; Ahampi ekā carissāmi loke, hitvāna kāmāni manoramāni. Accenti kālā tarayanti rattiyo, vayoguṇā anupubbaṃ jahanti; Ahampi ekā carissāmi loke, hitvāna kāmāni yathodhikāni. Accenti kālā tarayanti rattiyo, vayoguṇā anupubbaṃ jahanti; Ahampi ekā carissāmi loke, sītibhūtā sabbamaticca saṅganti.
510. 铁屋本生 第十四
510. Ayogharajātakaṃ (14)
363初夜宿胎方止住,此身起身已前行;
趣向己道不复返。
364不论是战斗者,还是仰仗力量的人,人们同样会衰老,同样会死去。
这一切都为生老死所逼迫,我因此作念:我当修习正法。
365君王们凭强力征服令人畏惧的四军,
他们却不努力战胜死神,这是我的想法:我当行法。
366象马战车步卒重重围绕,有人犹能脱身;
然于死主,却不奋力求解脱。我如是思惟,遂游行修法。
367凭借象军、马军、车军、步军,勇士们奋力冲杀,摧破击溃。
他们却无法摧破死亡。这是我的想法:我便去行法。
368狂醉的大象,颞颥流液,躁动暴戾,踏平城池,杀伤人群;
却无法踏平死亡。如此思惟后,我便去行法。
369纵令弓手技艺精熟、勇健无畏,能远射而箭无虚发,终不能射穿死亡;
我如是思惟,故修行于法。
370湖泊终将枯竭,山岩与森林亦然,这一切在漫长的岁月中,终将消陨殆尽。
这一切,都将为时间的变化所摧坏。因此,我作如是思惟:我当修行正法。
371一切男女的生命,于此世间,同样动摇不定;生此世间的众生,其命皆飘摇不安。
如同赌徒的骰子,又像河岸边的树木。因此,我作如是思惟:我当修行正法。
372譬如树上果实坠,年少、少壮与年长,女人、男子、中年人,身坏命终皆坠落;
我心中作如是念:我当修习于正法。
373这青春年华并非如星王那般恒久,已经逝去的,如今便只是过去了。
衰老之人已无欢爱,何来快乐?这就是我的想法:我要去修习法。
374夜叉、毗舍遮或饿鬼,若生嗔怒,便向人喷吐毒气。
然而,他们丝毫奈何不得死亡。这就是我的想法:我要去修习法。
375即使夜叉、毗舍遮,乃至饿鬼心生嗔怒,人们也能加以安抚。
人们不会去安抚死神,我心里生起这样的想法:我要修行正法。
376对于犯罪者、作恶者、害人者,国王查明其过失之后,便施以惩治。
然而人们不敢惩罚死神——我作此思惟,故而修习正法。
377犯法者、作恶者与卑下之人,尚能求得国王的宽赦;
唯独死神无从求免——我作是念:当修行正法。
378不是刹帝利,也不是婆罗门,不是富足者、力壮者、威光赫赫之人,
死神之王对这些毫无顾念,我作此思惟,便行于正法。
379狮虎与豹,恃力吞噬挣扎之猎物;
终不能吞死神,是故我今决意修行正法。
380魔术师们于舞台中央表演,能在短短刹那之间,迷惑住观众的眼睛,
然而他们并不能迷惑死神,因此我心中思惟:“我当修习正法。”
381忿怒的毒蛇威势炽盛,它们噬咬人,乃至能夺人性命;
但它们却不能噬咬死神。这是我的想法:“我当修习正法。”
382当人被忿怒的毒蛇咬伤时,医师能拔除其毒。
然而,他们无法拔除死神所咬之毒。因此我这样思惟:“我当修习法。”
383昙梵陀利、维塔拉尼和博迦,能拔除诸蛇之毒。
据说他们同样也死去了,我因此这样想:“我当修习法。”
384持咒者念诵着可怕的咒语,想藉药力隐去身形;
在死王面前,没有可逃避的余地。我因此这样想:“我当修习法。”
385法确实护持依法而行者,善修之法带来安乐;
这就是善修法的功德:依法而行的人不会堕入恶趣。
386法与非正法,这两者的异熟并不相同。
非法将人拖向地狱,法却能令人抵达善趣。
Yamekarattiṃ paṭhamaṃ, gabbhe vasati māṇavo; Abbhuṭṭhitova so yāti , sagacchaṃ na nivattati. Na yujjhamānā na balenavassitā, narā na jīranti na cāpi miyyare; Sabbaṃ hidaṃ jātijarāyupaddutaṃ, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. Caturaṅginiṃ senaṃ subhiṃsarūpaṃ, jayanti raṭṭhādhipatī pasayha; Na maccuno jayitumussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. Hatthīhi assehi rathehi pattibhi, parivāritā muccare ekacceyyā ; Na maccuno muccitumussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. Hatthīhi assehi rathehi pattibhi, sūrā pabhañjanti padhaṃsayanti; Na maccuno bhañjitumussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. Mattā gajā bhinnagaḷā pabhinnā, nagarāni maddanti janaṃ hananti; Na maccuno madditumussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. Issāsino katahatthāpi vīrā , dūrepātī akkhaṇavedhinopi; Na maccuno vijjhitumussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. Sarāni khīyanti saselakānanā, sabbaṃ hidaṃ khīyati dīghamantaraṃ; Sabbaṃ hidaṃ bhañjare kālapariyāyaṃ, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. Sabbe samevaṃ hi narānanārinaṃ , calācalaṃ pāṇabhunodha jīvitaṃ; Paṭova dhuttassa dumova kūlajo, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. Dumapphalāneva patanti māṇavā, daharā ca vuddhā ca sarīrabhedā; Nāriyo narā majjhimaporisā ca, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. Nāyaṃ vayo tārakarājasannibho, yadabbhatītaṃ gatameva dāni taṃ; Jiṇṇassa hī natthi ratī kuto sukhaṃ, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. Yakkhā pisācā athavāpi petā, kupitāte assasanti manusse; Na maccuno assasitussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. Yakkhe pisāce athavāpi pete, kupitepi te nijjhapanaṃ karonti; Na maccuno nijjhapanaṃ karonti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. Aparādhake dūsake heṭhake ca, rājāno daṇḍenti viditvāna dosaṃ; Na maccuno daṇḍayitussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. Aparādhakā dūsakā heṭṭhakā ca, labhanti te rājino nijjhapetuṃ; Na maccuno nijjhapanaṃ karonti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. Na khattiyoti na ca brāhmaṇoti, na aḍḍhakā balavā tejavāpi; Na maccurājassa apekkhamatthi, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. Sīhā ca byagghā ca athopi dīpiyo, pasayha khādanti vipphandamānaṃ; Na maccuno khāditumussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. Māyākārā raṅgamajjhe karontā, mohenti cakkhūni janassa tāvade; Na maccuno mohayitussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. Āsīvisā kupitā uggatejā, ḍaṃsanti mārentipi te manusse; Na maccuno ḍaṃsitumussahanti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. Āsīvisā kupitā yaṃ ḍaṃsanti, tikicchakā tesa visaṃ hananti; Na maccuno daṭṭhavisaṃ hananti, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. Dhammantarī vettaraṇī ca bhojo, visāni hantvāna bhujaṅgamānaṃ; Suyyanti te kālakatā tatheva, taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. Vijjādharā ghoramadhīyamānā, adassanaṃ osadhehi vajanti; Na maccurājassa vajantadassanaṃ , taṃ me matī hoti carāmi dhammaṃ. Dhammo have rakkhati dhammacāriṃ, dhammo suciṇṇo sukhamāvahāti; Esānisaṃso dhamme suciṇṇe, na duggatiṃ gacchati dhammacārī. Na hi dhammo adhammo ca, ubho samavipākino; Adhammo nirayaṃ neti, dhammo pāpeti suggatinti.
摩登伽、桑菩多、尸毗、西瑞曼陀、罗诃那、天鹅、萨提衮波、跋拉提亚。
苏摩那萨、瞻波、梵天、五位智者、久修梵行、铁屋。
Mātaṅga sambhūta sivi sirimanto, rohaṇa haṃsa sattigumbo bhallātiya; Somanassa campeyya brahma pañca-paṇḍita cirassaṃvata ayogharāti.