511. 何欲本生(一)
511. Kiṃchandajātakaṃ (1)
1你有何欲求?你有何意向?你独自一人在炎热中沉思;
你渴望什么?你寻求什么?婆罗门,你究竟所为何事?
2譬如盛水大瓮,圆满丰盈无比;
如彼熟芒果者,色香味中最胜。
3我看见它顺着水流漂来,在这清澈无垢的水中央;
我用手将它捞起,带到了火祭场。
4然后,我亲手将它放在芭蕉叶上;
用刀将它切开后,它便消除了我的饥渴。
5我已远离焦恼,已超越一切,能忍诸苦;
于诸果实中,任一种我都寻不见乐味。
6芒果树枯之时,死亡必将降临我身;
其果甘美,至甜殊妙,令人悦意。
那正是我从浩瀚汪洋中,救起那被水冲卷而去之物。
7我已将一切告知于你,因我今正持守斋戒。
我坐此可意之地,众鱼充盈其间;
8不逃遁的你啊,且为我道出自身。
卿是何人,端庄的女子?谁家的女儿,又是谁的妻,细腰的姑娘?
9你莹润如磨亮的银盘,又矫健如山岭间的母虎。
天界之中,为诸天神侍奉的众女子;
10人间之中,具足美貌的女子——
在天神、乾达婆与人间的世界里,无有与你容貌相似者。
我问你,身形优美的人,请说出你的名字与亲族。
11婆罗门啊,你所安坐的可爱拘私姬,我即是她;
自那广居涌出,挟上妙之水,滔滔成洪。
12那里遍布着种种树丛,还有许多山岩与深谷。
雨季时节,条条溪流尽皆涌至我前,奔流而下。
13更有众多从森林流出的河流,携带着深蓝色的水;
还有许多承载着大象所喜爱、如财富般之水的溪流,也汇水而来。
14芒果树、阎浮树、面包果树与尼帕、多罗、榕树,
时时结出种种果实。
15凡是从两岸落入水中的果实,
毫无疑问,那果实会随波逐流。
16了知此理之后,具足广博智慧的智者,请听我言。
君主啊,莫生贪著,请予以制止。
17我不以为这便是昌盛,你这使国土增盛的人啊;
王仙积聚不休,却一心渴盼死亡。
18父祖乾闼婆及诸天神,咸知其人;
世间自制苦行之仙,亦皆了知。
声名显赫、根基稳固者,对此也确然知晓;
19智者如此了知一切法,了知生命的坏灭与殒落;
若他不怀杀害之心,他的恶业便不会增长。
20在被称为仙人集会之处,世间之念便如此为人所了知;
与非圣者共谈论,你竟贪求造恶业;
21我若就此死去,宽臀的人啊,你便在岸边。
毫无疑问,一旦我逝去,那讥嫌之名便会加于你身。
22是故,细腰女,对于恶业,当如远离罗刹般,善自守护;
在我死后,你可不要被众人所责难。
23难忍能忍者啊,此事我已知晓;亲爱的,我将自己交托与你。
你已舍离难舍的欲乐,坚定地安住于寂静与法。
24有人舍离了往昔的系缚,之后却又安住于新的结缚中。
若人行于非法,其恶便不断增长。
25来吧,我带你前去,你尽可无忧;
我引领你到清凉之处,无忧地安住吧。
26阿林达玛(Arindama)者啊,那里满是沉醉于花蜜的弯颈鸟群,
白鹤孔雀及天鸟,啄枣含蜜之鹩哥;
天鹅群鸣声回荡,杜鹃于此唤众生。
27这里芒果树,枝条纷披四散,宛若稻草堆;
拘闪芭树、萨拉拉树与尼巴树,成熟的棕榈果实累累低垂。
28你佩戴着花环、项饰与臂环,手戴镯子,身涂檀香;
夜晚你纵情享乐,白昼却要经受痛楚;
29那一万六千名女子,都是随侍你的仆从;
你的威神之力竟如此巨大,真是稀有,令人身毛竖立。
30你过去曾造何等恶业,为自己带来这般痛苦?
因你曾在人间造下那样的恶业,如今你啖食自己的背肉。
31我曾研习经典,却耽着于欲乐;
我长久行于世间,做着损人之事。
32凡背后中伤他人者,如是自啮背上之肉;
如我今日所啖食者,正是自身背脊之肉。
Kiṃchando kimadhippāyo, eko sammasi ghammani; Kiṃ patthayāno kiṃ esaṃ, kena atthena brāhmaṇa. Yathā mahā vāridharo, kumbho supariṇāhavā ; Tathūpamaṃ ambapakkaṃ, vaṇṇagandharasuttamaṃ. Taṃ vuyhamānaṃ sotena, disvānāmalamajjhime; Pāṇīhi naṃ gahetvāna, agyāyatanamāhariṃ. Tato kadalipattesu, nikkhipitvā sayaṃ ahaṃ; Satthena naṃ vikappetvā, khuppipāsaṃ ahāsi me. Sohaṃ apetadaratho, byantībhūto dukhakkhamo; Assādaṃ nādhigacchāmi, phalesvaññesu kesuci . Sosetvā nūna maraṇaṃ, taṃ mamaṃ āvahissati; Ambaṃ yassa phalaṃ sādu, madhuraggaṃ manoramaṃ; Yamuddhariṃ vuyhamānaṃ, udadhismā mahaṇṇave. Akkhātaṃ te mayā sabbaṃ, yasmā upavasāmahaṃ; Rammaṃ pati nisinnosmi, puthulomāyutā puthu. Tvañca kho meva akkhāhi, attānamapalāyini; Kā vā tvamasi kalyāṇi, kissa vā tvaṃ sumajjhime. Ruppapaṭṭapalimaṭṭhīva , byagghīva girisānujā; Yā santi nāriyo devesu, devānaṃ paricārikā. Yā ca manussalokasmiṃ, rūpenānvāgatitthiyo; Rūpena te sadisī natthi, devesu gandhabbamanussaloke ; Puṭṭhāsi me cārupubbaṅgi, brūhi nāmañca bandhave. Yaṃ tvaṃ pati nisinnosi, rammaṃ brāhmaṇa kosikiṃ; Sāhaṃ bhusālayā vutthā, varavārivahoghasā. Nānādumagaṇākiṇṇā, bahukā girikandarā; Mameva pamukhā honti, abhisandanti pāvuse. Atho bahū vanatodā, nīlavārivahindharā; Bahukā nāgavittodā, abhisandanti vārinā. Tā ambajambulabujā, nīpā tālā cudumbarā ; Bahūni phalajātāni, āvahanti abhiṇhaso. Yaṃ kiñci ubhato tīre, phalaṃ patati ambuni; Asaṃsayaṃ taṃ sotassa, phalaṃ hoti vasānugaṃ. Etadaññāya medhāvi, puthupañña suṇohi me; Mā rocaya mabhisaṅgaṃ, paṭisedha janādhipa. Na vāhaṃ vaḍḍhavaṃ maññe, yaṃ tvaṃ raṭṭhābhivaḍḍhana; Āceyyamāno rājisi, maraṇaṃ abhikaṅkhasi. Tassa jānanti pitaro, gandhabbā ca sadevakā; Ye cāpi isayo loke, saññatattā tapassino; Asaṃsayaṃ tepi jānanti, paṭṭhabhūtā yasassino. Evaṃ viditvā vidū sabbadhammaṃ, viddhaṃsanaṃ cavanaṃ jīvitassa; Na cīyatī tassa narassa pāpaṃ, sace na ceteti vadhāya tassa. Isipūgasamaññāte, evaṃ lokyā viditā sati ; Anariyaparisambhāse, pāpakammaṃ jigīsasi . Sace ahaṃ marissāmi, tīre te puthusussoṇi; Asaṃsayaṃ taṃ asiloko, mayi pete āgamissati. Tasmā hi pāpakaṃ kammaṃ, rakkhasseva sumajjhime; Mā taṃ sabbo jano pacchā, pakuṭṭhāyi mayi mate. Aññātametaṃ avisayhasāhi, attānamambañca dadāmi te taṃ; So duccaje kāmaguṇe pahāya, santiñca dhammañca adhiṭṭhitosi. Yo hitvā pubbasaññogaṃ, pacchā saṃyojane ṭhito; Adhammañceva carati, pāpañcassa pavaḍḍhati. Ehi taṃ pāpayissāmi, kāmaṃ appossuko bhava; Upānayāmi sītasmiṃ, viharāhi anussuko. Taṃ puppharasamattebhi, vakkaṅgehi arindama; Koñcā mayūrā diviyā, kolaṭṭhimadhusāḷikā; Kūjitā haṃsapūgehi, kokilettha pabodhare. Ambettha vippasākhaggā , palālakhalasannibhā; Kosambasaḷalā nīpā, pakkatālavilambino. Mālī tiriṭī kāyūrī, aṅgadī candanussado ; Rattiṃ tvaṃ paricāresi, divā vedesi vedanaṃ. Soḷasitthisahassāni, yā temā paricārikā; Evaṃ mahānubhāvosi, abbhuto lomahaṃsano. Kiṃ kammamakarī pubbe, pāpaṃ attadukhāvahaṃ; Yaṃ karitvā manussesu, piṭṭhimaṃsāni khādasi. Ajjhenāni paṭiggayha, kāmesu gadhito ahaṃ; Acariṃ dīghamaddhānaṃ, paresaṃ ahitāyahaṃ. Yo piṭṭhimaṃsiko hoti, evaṃ ukkacca khādati; Yathāhaṃ ajja khādāmi, piṭṭhimaṃsāni attanoti.
512. 陶罐本生(二)
512. Kumbhajātakaṃ (2)
33是谁现于三十三天虚空之中,犹如明月照亮暗夜?
你的身肢放出光芒,宛如空中闪烁的闪电。
34你截断风而行,在虚空中行走、站立;
你的神通是否已善加修习、圆满成就,乃至如同那些不步行的天神们?
35你自虚空而来,驻足于此,口中却说“请买陶罐”,这话究竟是何意?
你是何人?那罐子与你何干?婆罗门,请为我讲明此事。
36这不是酥油罐,也不是油罐,不是糖浆罐,也不是蜜罐。
罐中藏着说不尽的过患,你们且听,这罐子里装着多少祸殃。
37饮了其中之物,便会坠下悬崖,跌入深坑、洞穴,落入污水坑与粪坑。
就算是不宜入口的东西,他也会大口吞食。诸位,把这满罐的酒买下来吧。
38喝下它之后,他便心神涣散,像一头四处觅食的牛那样,到处游荡。
他无依无靠,又唱又跳。诸位,把这满罐的酒买下来吧。
39饮下之后,犹如裸形外道,在村落街巷间游荡;
心智昏昧,极度贪睡——你们买下这满罐吧!
40饮已起身,战栗不止,摇头甩臂;
他如同提线木偶般起舞,买下这满满一罐酒吧!
41饮之者身遭火焚而偃卧,复为豺狼所啖;
枷缚、杀戮、破财皆由此生——且买此女满壶之酒。
42饮之则出非宜之言,坐于众会失其威仪;
遍身沾秽呕吐狼藉——此酒满壶,来买此壶!
43饮下它,便傲慢自大、眼神浑浊迷离,觉得“整个大地都是我的”;
纵使四方国王也不能与我相比,来买下她这满满一壶吧。
44怀慢与过慢、好争斗、喜离间,形貌丑陋、赤身露体、四处逃亡;
正是盗贼与恶棍的去处、他们的巢穴,来买下她这满满一壶吧。
45世间曾有诸家繁荣兴旺,拥有千万财富;
因这(酒)而断绝了继嗣——这满满一壶,还请买下。
46谷物、财富、白银、黄金、田地、牛群,在那里被他们全部毁掉;
这满满一壶,能摧破富庶之家,你们把它买下吧。
47人饮此物,身如火烧,竟呵骂父母;
更欲侵其岳母,乃至犯其儿媳——这满满一壶,且买去吧。
48饮之则女子狂乱如癫,辱骂翁姑与夫婿;
乃至收纳奴仆、役使侍从——请买下这盛满此酒的罐子。
49饮下它之后,一个人甚至会杀害安住于正法的沙门或婆罗门;
由此更将堕入恶道——为她买下这满满一罐吧。
50饮之者以身语意造诸恶行,
造恶行已堕入地狱——买下这盛满那酒的满罐吧。
51从前,他们虽舍弃大量黄金,再三祈求,却终不可得。
饮下此物,他便口出妄语。故此,请买下她的这满罐吧。
52饮下它后,当有紧急之事需要处理,他便被派去办事。
即使为他讲明道理,他也不能理解;你们还是来买下这满满一罐吧。
53纵怀惭耻之人,醉于憍逸,亦现无耻之相;
纵是贤明智者,亦多饶舌——速买她此满罐!
54饮此酒者,便倒卧于一处,无食而卧在荒秃的硬地上,备受苦楚;
丑陋与恶名亦随之而至——这满满一罐,你们就买下吧。
55饮之者肩垂而卧,如牛遭斧斫;
瓦鲁尼酒力加人,易可堪忍,速买此满瓶之酒。
56人们避开它,犹如避开剧毒的蛇;
世间这如毒之物,谁能饮用?
57饮下那酒之后,安陀迦文达的儿子们,在海边嬉戏纵逸;
他们用杵互相殴击,将这满罐的酒买下吧。
58昔天饮此迷醉放逸,舍三十三天永劫沉沦;
大王既知此酒无益,云何犹欲饮之。
59此罐之中无凝乳,亦无蜂蜜;了知此已,大王,且请买下。
萨婆蜜多啊,罐中此物之本相,我已向你宣说分明。
60我的父亲,或是我的母亲,也不曾像你这样。
您心怀饶益与悲悯,志在至上的利益,今日我定当遵从您的教示。
61五座胜村、百名侍女、七百头牛,十辆良马所驾之车,我皆敬奉于您;
愿您做我的导师,常怀利益我之心。
62国王,愿这一百女奴归于您,村落与牛群也归于您。
这些良马驾的车都属于您,而我乃是三十三天的天主——因陀罗。
63请享用这配有酥油的肉饭与乳粥,也请尝尝这蜜豆糕吧。
如此,你这位乐于正法的人王,无可指摘,将升入天界。
Ko pāturāsī tidivā nabhamhi, obhāsayaṃ saṃvariṃ candimāva; Gattehi te rasmiyo niccharanti, sateratā vijjurivantalikkhe. So chinnavātaṃ kamasī aghamhi, vehāyasaṃ gacchasi tiṭṭhasī ca; Iddhī nu te vatthukatā subhāvitā, anaddhagūnaṃ api devatānaṃ. Vehāyasaṃ gammamāgamma tiṭṭhasi, kumbhaṃ kiṇāthāti yametamatthaṃ; Ko vā tuvaṃ kissa vā tāya kumbho, akkhāhi me brāhmaṇa etamatthaṃ. Na sappikumbho napi telakumbho, na phāṇitassa na madhussa kumbho; Kumbhassa vajjāni anappakāni, dose bahū kumbhagate suṇātha. Gaḷeyya yaṃ pitvā pate papātaṃ, sobbhaṃ guhaṃ candaniyoḷigallaṃ; Bahumpi bhuñjeyya abhojaneyyaṃ, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ pitvā cittasmimanesamāno, āhiṇḍatī goriva bhakkhasārī ; Anāthamāno upagāyati naccati ca, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ ve pivitvā acelova naggo, careyya gāme visikhantarāni; Sammūḷhacitto ativelasāyī, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ pitvā uṭṭhāya pavedhamāno, sīsañca bāhuñca pacālayanto; So naccatī dārukaṭallakova, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ ve pivitvā aggidaḍḍhā sayanti, atho sigālehipi khāditāse; Bandhaṃ vadhaṃ bhogajāniñcupenti, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ pitvā bhāseyya ābhāsaneyyaṃ, sabhāyamāsīno apetavattho; Sammakkhito vantagato byasanno, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ ve pivitvā ukkaṭṭho āvilakkho, mameva sabbā pathavīti maññe ; Na me samo cāturantopi rājā, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Mānātimānā kalahāni pesuṇī, dubbaṇṇinī naggayinī palāyinī; Corāna dhuttāna gatī niketo, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Iddhāni phītāni kulāni assu, anekasāhassadhanāni loke; Ucchinnadāyajjakatānimāya, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Dhaññaṃ dhanaṃ rajataṃ jātarūpaṃ, khettaṃ gavaṃ yattha vināsayanti; Ucchedanī vittavataṃ kulānaṃ, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ ve pitvā dittarūpova poso, akkosati mātaraṃ pitarañca; Sassumpi gaṇheyya athopi suṇhaṃ, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ ve pitvā dittarūpāva nārī, akkosati sasuraṃ sāmikañca; Dāsampi gaṇhe paricārakampi, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ ve pivitvāna haneyya poso, dhamme ṭhitaṃ samaṇaṃ brāhmaṇaṃ vā; Gacche apāyampi tatonidānaṃ, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ ve pivitvā duccaritaṃ caranti, kāyena vācāya ca cetasā ca; Nirayaṃ vajanti duccaritaṃ caritvā, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ yācamānā na labhanti pubbe, bahuṃ hiraññampi pariccajantā; So taṃ pivitvā alikaṃ bhaṇāti, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ ve pitvā pesane pesiyanto, accāyike karaṇīyamhi jāte; Atthampi so nappajānāti vutto, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Hirīmanāpi ahirīkabhāvaṃ, pātuṃ karonti madanāya mattā; Dhīrāpi santā bahukaṃ bhaṇanti, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ ve pitvā ekathūpā sayanti, anāsakā thaṇḍiladukkhaseyyaṃ; Dubbaṇṇiyaṃ āyasakyañcupenti, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ ve pitvā pattakhandhā sayanti, gāvo kuṭahatāva na hi vāruṇiyā; Vego narena susahoriva , tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ manussā vivajjenti, sappaṃ ghoravisaṃ miva ; Taṃ loke visasamānaṃ, ko naro pātumarahati. Yaṃ ve pitvā andhakaveṇḍaputtā, samuddatīre paricārayantā ; Upakkamuṃ musalehaññamaññaṃ, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ ve pitvā pubbadevā pamattā, tidivā cutā sassatiyā samāya; Taṃ tādisaṃ majjamimaṃ niratthakaṃ, jānaṃ mahārāja kathaṃ piveyya. Nayimasmiṃ kumbhasmiṃ dadhi vā madhu vā, evaṃ abhiññāya kiṇāhi rāja; Evañhimaṃ kumbhagatā mayā te, akkhātarūpaṃ tava sabbamitta. Na me pitā vā athavāpi mātā, etādisā yādisako tuvaṃsi; Hitānukampī paramatthakāmo, sohaṃ karissaṃ vacanaṃ tavajja. Dadāmi te gāmavarāni pañca, dāsīsataṃ satta gavaṃ satāni; Ājaññayutte ca rathe dasa ime, ācariyo hosi mamatthakāmo. Taveva dāsīsatamatthu rāja, gāmā ca gāvo ca taveva hontu; Ājaññayuttā ca rathā taveva, sakkohamasmī tidasānamindo. Maṃsodanaṃ sappipāyāsaṃ bhuñja, khādassu ca tvaṃ madhumāsapūve; Evaṃ tuvaṃ dhammarato janinda, anindito saggamupehi ṭhānanti.
513. 迦亚迪萨本生(三)
513. Jayaddisajātakaṃ (3)
64久矣哉!今朝方得此大餐,时正当第七餐之期。
尔是何人?自何处来?愿汝明言,道出出身,令我得知汝之本末。
65般遮罗国(Pañcāla)王进入猎场,我名叫迦亚迪萨(Jayaddisa),你可曾听说过?
我穿行于丛林与密林之中,这只鹿,今日你便吃掉它,然后放我离去。
66你如鹰隼般喘息嘶鸣,却道这鹿原是你的口粮;
待我吃罢此鹿,若还饥肠未足,回头便来吃你,此刻不是哀号之时。
67我无赎金可脱身;去而复返,实是难题。
我已将那约定交付婆罗门,为了守护真实,我必定再回来。
68大王,你已临近死亡,何苦追悔往昔所造之业?
请告诉我吧,你前来所问之事,或许我们能为你解答。
69我曾应许婆罗门财物(使他生起得财之望),由此为契约所缚,至今尚未从中解脱。
我将那约定交付那位婆罗门,为守护真实,我必再返。
70你曾向婆罗门许下求财之愿,此约缠缚于你,未曾解开;
当以所许付予婆罗门,守护真实,再来相见。
71既脱食人者(Porisāda)之手,归己宫殿而恣所欲;
偿婆罗门以所许,乃唤其子,彼垢染之有情。
72就在今日灌顶登基吧,对自己及他人皆应行持正法;
你不可在国内行非法之事,我将前去履行对食人者的承诺。
73王啊,我做了什么恶事,竟未能令你满意?我想听一听此事。
如果你今天要舍弃王位,那么我决意:若没有你,这王位我宁可不要。
74孩子啊,我不曾记得以身业或语业冒犯过你;
既与食人者立下约定,为护持真谛,我当再度前往。
75我今独往,君且留此;彼处生还,无有脱路。
王若必行,我亦随往——二人俱殁,不复存焉。
76的确,孩子,这是善士的法则。而那对我而言,比死亡更苦。
当斑足王将你烹煮后,便会强行把你叉在木桩上,撕开吞食。
77我以我的生命换取你的生命,你不要前去赴食人者之约;
正因为我以己命为你作此交换,所以我赞叹死亡胜过生命。
78于是,这位意志坚定的王子,顶礼了母亲和父亲的双足;
他的母亲悲痛欲绝,瘫倒在地;他的父亲高举双臂,失声悲泣。
79父见其行,乃面向合掌为礼;
苏摩王、婆楼那王(Varuṇa)、生主、月神与日神,亦皆合掌同敬。
依此守护,得免食人之害;吾儿,汝已获允,平安归来。
80如拉玛(Rāma)之母,于其子赴弹宅迦森林时,善加守护,为作平安之愿。
我今为你作那安稳祝愿,凭此真实语,愿诸天神忆念。
孩子,你已得到允许,平安归来吧。
81无论明处或暗处,我从未对心性染污的众生怀有丝毫恶意;
凭此真实语,愿诸天神证知:你已得允诺,兄弟,平安回去吧。
82主人啊,您对我不曾起轻慢厌嫌之心,我于心中也从未厌嫌于您;
以此真实之语,愿诸天神垂念忆持,蒙您允准,主人,愿您平安而归。
83您是谁?高大挺拔,面容俊雅,却不知我这林居之人。
明知我是残暴的食人者,谁还会安然走进这里来呢?
84我知道,残暴的食人者正是你,并非不认得你这林中之人。
我是迦亚迪萨的儿子,今日你就吃我吧,以换取我父亲自由。
85我知道你是阇耶提舍的儿子,因为你们两人的面容神色实在太像了。
你所作的这件事,实在是极为难行——为了父亲的解脱,竟甘愿舍弃生命。
86我完全不觉得这有什么难,为了救父亲而甘愿舍命。
为了母亲的缘故,他往生来世,与快乐和天界相应。
87我于自身所造恶业,明处暗处从不曾忆;
生死我已如实了知,此世如是彼世亦然。
88具大神力者啊,现在请你食我血肉,请你对此身体作所当作的事业吧;
不然我便从树顶坠落于你面前,请你尽情食用我的肉。
89王子啊,此事合你心意——你为救父解脱,舍弃了生命;
因此,你应当疾速劈开木柴,点燃火焰。
90于是,那位意志坚定的王子将木柴汇集,堆起巨大的火堆;
点燃之后,他宣告:“这大火如今已经燃起。”
91施暴者!今请食我,何故毛竖而频频视我?
你欲如何吞食,我便如是奉行。
92谁有资格吃掉这样一位安住于法、说真实语、乐善好施的人?
有谁吃了这样一位真实语者,他的头便将裂为七瓣。
93兔念彼是真婆罗门,舍身供养以相款;
是故月神天子尊,身负兔记成满愿。
94如月脱罗睺之口,十五之日如日明耀;
汝脱食人者亦尔,大威德者,照于迦毗罗卫。
你令父母满心欢喜,愿一切亲族都为你庆悦。
95于是,这位志行坚定的王子合掌,向食人者恭敬行礼;
蒙允平安无病返,王子归于迦毗罗;
96城乡万众皆来迎,象兵车兵及步卒,竞相礼敬于其人。
他们合掌恭敬,走上前来,礼敬道:“向您这位难行能行者致敬。”
Cirassaṃ vata me udapādi ajja, bhakkho mahā sattamibhattakāle; Kutosi ko vāsi tadiṅgha brūhi, ācikkha jātiṃ vidito yathāsi. Pañcālarājā migavaṃ paviṭṭho, jayaddiso nāma yadissuto te; Carāmi kacchāni vanāni cāhaṃ, pasadaṃ imaṃ khāda mamajja muñca. Seneva tvaṃ paṇasi sassamāno , mamesa bhakkho pasado yaṃ vadesi; Taṃ khādiyāna pasadaṃ jighaññaṃ , khādissaṃ pacchā na vilāpakālo. Na catthi mokkho mama nikkayena , gantvāna paccāgamanāya paṇhe; Taṃ saṅkaraṃ brāhmaṇassappadāya, saccānurakkhī punarāvajissaṃ. Kiṃ kammajātaṃ anutappate tvaṃ , pattaṃ samīpaṃ maraṇassa rāja; Ācikkha me taṃ api sakkuṇemu, anujānituṃ āgamanāya paṇhe. Katā mayā brāhmaṇassa dhanāsā, taṃ saṅkaraṃ paṭimukkaṃ na muttaṃ; Taṃ saṅkaraṃ brāhmaṇassappadāya, saccānurakkhī punarāvajissaṃ. Yā te katā brāhmaṇassa dhanāsā, taṃ saṅkaraṃ paṭimukkaṃ na muttaṃ; Taṃ saṅkaraṃ brāhmaṇassappadāya, saccānurakkhī punarāvajassu. Mutto ca so porisādassa hatthā, gantvā sakaṃ mandiraṃ kāmakāmī; Taṃ saṅkaraṃ brāhmaṇassappadāya, āmantayī puttamalīnasattaṃ . Ajjeva rajjaṃ abhisiñcayassu, dhammaṃ cara sesu paresu cāpi; Adhammakāro ca te māhu raṭṭhe, gacchāmahaṃ porisādassa ñatte . Kiṃ kamma kubbaṃ tava deva pāva , nārādhayī taṃ tadicchāmi sotuṃ; Yamajja rajjamhi udassaye tuvaṃ, rajjampi niccheyyaṃ tayā vināhaṃ. Na kammunā vā vacasā va tāta, aparādhitohaṃ tuviyaṃ sarāmi; Sandhiñca katvā purisādakena, saccānurakkhī punāhaṃ gamissaṃ. Ahaṃ gamissāmi idheva hohi, natthi tato jīvato vippamokkho; Sace tuvaṃ gacchasiyeva rāja, ahampi gacchāmi ubho na homa. Addhā hi tāta satānesa dhammo, maraṇā ca me dukkhataraṃ tadassa; Kammāsapādo taṃ yadā pacitvā, pasayha khāde bhidā rukkhasūle. Pāṇena te pāṇamahaṃ nimissaṃ, mā tvaṃ agā porisādassa ñatte; Etañca te pāṇamahaṃ nimissaṃ, tasmā mataṃ jīvitassa vaṇṇemi . Tato have dhitimā rājaputto, vanditvā mātu ca pitu ca pāde; Dukhinissa mātā nipatā pathabyā, pitāssa paggayha bhujāni kandati. Taṃ gacchantaṃ tāva pitā viditvā, parammukho vandati pañjalīko; Somo ca rājā varuṇo ca rājā, pajāpatī candimā sūriyo ca; Etehi gutto purisādakamhā, anuññāto sotthi paccehi tāta. Yaṃ daṇḍakirañño gatassa mātā, rāmassakāsi sotthānaṃ suguttā; Taṃ te ahaṃ sotthānaṃ karomi, etena saccena sarantu devā; Anuññāto sotthi paccehi putta. Āvī raho vāpī manopadosaṃ, nāhaṃ sare jātu malīnasatte; Etena saccena sarantu devā, anuññāto sotthi paccehi bhātika . Yasmā ca me anadhimanosi sāmi, na cāpi me manasā appiyosi; Etena saccena sarantu devā, anuññāto sotthi paccehi sāmi. Brahā ujū cārumukho kutosi, na maṃ pajānāsi vane vasantaṃ; Luddaṃ maṃ ñatvā ‘‘purisādako’’ti, ko sotthi mājānamidhā’vajeyya. Jānāmi ludda purisādako tvaṃ, na taṃ na jānāmi vane vasantaṃ; Ahañca puttosmi jayaddisassa, mamajja khāda pituno pamokkhā. Jānāmi puttoti jayaddisassa, tathā hi vo mukhavaṇṇo ubhinnaṃ; Sudukkaraññeva kataṃ tavedaṃ, yo mattumicche pituno pamokkhā. Na dukkaraṃ kiñci mahettha maññe, yo mattumicche pituno pamokkhā; Mātu ca hetu paraloka gantvā , sukhena saggena ca sampayutto. Ahañca kho attano pāpakiriyaṃ, āvī raho vāpi sare na jātu; Saṅkhātajātīmaraṇohamasmi, yatheva me idha tathā parattha. Khādajja maṃ dāni mahānubhāva, karassu kiccāni imaṃ sarīraṃ; Rukkhassa vā te papatāmi aggā, chādayamāno mayhaṃ tvamadesi maṃsaṃ. Idañca te ruccati rājaputta, cajesi pāṇaṃ pituno pamokkhā; Tasmā hi so tvaṃ taramānarūpo, sambhañja kaṭṭhāni jalehi aggiṃ. Tato have dhitimā rājaputto, dāruṃ samāhatvā mahantamaggiṃ; Sandīpayitvā paṭivedayittha, ādīpito dāni mahāyamaggi . Khādajja maṃ dāni pasayhakārī, kiṃ maṃ muhuṃ pekkhasi haṭṭhalomo; Tathā tathā tuyhamahaṃ karomi, yathā yathā maṃ chādayamāno adesi. Ko tādisaṃ arahati khāditāye, dhamme ṭhitaṃ saccavādiṃ vadaññuṃ; Muddhāpi tassa viphaleyya sattadhā, yo tādisaṃ saccavādiṃ adeyya. Idañhi so brāhmaṇaṃ maññamāno, saso avāsesi sake sarīre; Teneva so candimā devaputto, sasatthuto kāmaduhajja yakkha. Cando yathā rāhumukhā pamutto, virocate pannaraseva bhāṇumā ; Evaṃ tuvaṃ porisādā pamutto, viroca kapile mahānubhāva; Āmodayaṃ pitaraṃ mātarañca, sabbo ca te nandatu ñātipakkho. Tato have dhitimā rājaputto, katañjalī pariyāya porisādaṃ; Anuññāto sotthi sukhī arogo, paccāgamā kapilamalīnasattā . Taṃ negamā jānapadā ca sabbe, hatthārohā rathikā pattikā ca; Namassamānā pañjalikā upāgamuṃ, namatthu te dukkarakārakosīti.
514. 六牙本生(四)
514. Chaddantajātakaṃ (4)
97你为何悲伤,身姿挺拔者?你为何面容苍白,容色殊妙者?
你为何憔悴,大眼明澈的美人,犹如被揉碎的花环,枯萎凋零?
98大王,我于梦中生起一渴求;
能满足我此渴求的,并非轻易可得。
99世间一切可意的人间欲乐,
这一切我悉皆丰足,我将满足你的渴求。
100让您国境内的所有猎人,都来集合吧,大王。
我要向他们讲述,我心中的渴求是怎样的。
101王后啊,这些便是您的猎人,手法娴熟、技艺精湛。
他们深谙山林,亦通晓鹿的行踪,为了我甘愿舍弃性命。
102猎人们的儿子啊,你们所有聚于此处的,都谛听分明。
我曾在梦中,见到一头白色六牙象。
我需要它的象牙,若得不到,我这条命便保不住了。
103无论是我们的父亲还是祖父,都不曾见过,也不曾听说过六牙象。
公主在梦中所见的象王,请告诉我们,它是何模样。
104四方、四维,上与下,合为十方。
你梦中所见的六牙象王,此刻正立于何方?
105由此径直向北,越过那七座巍峨的大山,
有一座名为“金胁”的雄伟高山,繁花遍满,常有紧那罗众游止其中。
106你登上那座紧那罗所住的岩山,远望山脚之下,
便会看见一棵色泽如云的大榕树王,垂布千条枝干。
107那通体纯白、难为敌御的六牙白象,便安住于那树下。
八千只牙如犁辕、迅疾如风、善于搏击的大象守护着它。
108它们猛烈喘息而立,纵使风动,亦便发怒;
然而,若在那里看见人形,它们便会将他化为灰烬,连微尘也不留下。
109王后啊,这王族中,有许多黄金制成的首饰,
珍珠摩尼琉璃饰,象牙璎珞复何为?
欲杀六牙大象耶,抑令猎人丧命耶?
110猎人啊,我正是那个满怀嫉妒、深陷痛苦的女人,我因念念不忘而枯萎憔悴。
猎人啊,你为我办成这件事,我将赐予你五个殊胜的村落。
111它现在去了哪里?在何处停留?他去沐浴走的是哪条路?
那位象王将如何沐浴?我们又如何能知晓象王的踪迹?
112就在不远处,正有一方池塘,优美怡人,缓坡易入,水量丰沛。
那里繁花盛开,蜂群萦绕,象王就在那里沐浴。
113沐首而顶戴青莲华鬘,通体纯白,肢躯如白莲莹润;
满心欢喜,敬奉众善具足的大仙于前,行归自所居处。
114就在那里,猎人记住那番言语,拿起箭囊与弓;
他穿越七座巍峨大山,抵达那座名为金壁的庄严高山。
115他登上紧那罗众所居的石山殿堂,向山脚处眺望。
他在那里看见一棵色如云彩的榕树王,生出八千条气生根。
116又见一头六牙象王,通体纯白,他人难以降伏。
八千只牙如犁辕、迅疾如风、善于搏击的大象守护着它。
117他望见不远处有座莲池,景致怡人,浴处平缓,水量丰沛。
满池花开,蜂群缭绕,那象王正在其中沐浴。
118他看清了象的去向和驻足之处,以及去往沐浴的路径。
一个卑劣之人,为心中的贪欲所驱使,来到了陷阱旁。
119那猎人挖好了陷阱,用木板遮盖妥当,将自己隐藏起来,并备好了弓箭;
那个造恶业的人,用大箭射中了走近的象。
120那被射中的大象发出鹤鸣般凄厉恐怖的嘶叫,整个象群随之发出怖畏的怒吼;
它们践踏草木,制造骚乱,惊惶地向四面八方奔逃。
121一心欲杀此,长鼻正擒握,瞥见袈裟色——是诸仙幢旗。
剧痛所逼故,忽生如是念:阿拉汉幢旗,善者所不犯。
122若人未离烦恼,身披袈裟,
不具调伏与真实,则不配披此袈裟。
123然而,那吐尽烦恼、于戒善住的人,
具足调伏与真实,他才真正配得上那件袈裟。
124大象被猎人粗重的箭射中,心中无怒,便对猎人说:
朋友,你这样做的目的是什么?你是出于什么原因,或是受谁指使,才来伤害我呢?
125尊者,迦西国(Kāsi)王之王后,名苏跋达(Subhaddā),于王族中备受尊崇;
彼见大象,来告于我,言:我须象牙。
126“我有很多上好的象牙,那些都是我父辈和祖辈的。”
那位公主知道此事,她性情暴躁,心怀杀害之意,这愚痴女子便由此结了怨仇。
127起来吧,猎人,拿起粗锯,趁我未死,快将这些象牙锯下;
你去对那暴怒的公主说:“大象已死,喏,这便是它的牙。”
128那个猎人站起身来,拿起锯子,锯下了象王的一对牙;
他带上那双美丽、吉祥、世间无与伦比的象牙,迅速从那里离去。
129那些因大象被杀而惊恐痛苦的象,惊惶地朝八个方向奔逃;
没有看见那人——那象的仇敌,它们便又回到象王身边。
130那些象在那里悲泣哀哭,将尘土撒在自己头上;
他们让那位具足一切吉祥的王后走在前方,各自回到了住处。
131取彼象王胜牙,妙好端严、大地无双;
牙中金缕周匝,猎人乃抵迦西城。
献牙奉与公主前,象今已死此其牙;
132公主谛观象王齿,方知前世所爱夫。
就在那里,她的心碎裂了,那愚昧的女子便因此死去。
133那位成就正觉、具大威德者,于集会中露出了微笑。
諸比丘心善解脫,啟問:諸佛不無因緣而現。
134汝等所見彼年少女,身著袈裟,行於無家之道。
那时,她是国王的女儿,而我,是那象王。
135取走那象王的象牙——它们柔美、祥瑞,于此世间无可比拟;
那位前往迦西城的猎人,便是当时的提婆达多(Devadatta)。
136这古老的行迹长久相伴,不趋向安稳,起伏不定;
佛陀离恐惧、离忧、离箭刺,亲自觉证后宣说。
137诸比丘,那时,我就在那里;
当时我为龙王,你们应当如此忆持这一本生。
Kiṃ nu socasinuccaṅgi, paṇḍūsi varavaṇṇini; Milāyasi visālakkhi, mālāva parimadditā. Dohaḷo me mahārāja, supinantenupajjhagā ; Na so sulabharūpova, yādiso mama dohaḷo. Ye keci mānusā kāmā, idha lokasmi nandane; Sabbe te pacurā mayhaṃ, ahaṃ te dammi dohaḷaṃ. Luddā deva samāyantu, ye keci vijite tava; Etesaṃ ahamakkhissaṃ, yādiso mama dohaḷo. Ime te luddakā devi, katahatthā visāradā; Vanaññū ca migaññū ca, mamatthe cattajīvitā. Luddaputtā nisāmetha, yāvantettha samāgatā; Chabbisāṇaṃ gajaṃ setaṃ, addasaṃ supine ahaṃ; Tassa dantehi me attho, alābhe natthi jīvitaṃ. Na no pitūnaṃ na pitāmahānaṃ, diṭṭho suto kuñjaro chabbisāṇo; Yamaddasā supine rājaputtī, akkhāhi no yādiso hatthināgo. Disā catasso vidisā catasso, uddhaṃ adho dasa disā imāyo; Katamaṃ disaṃ tiṭṭhati nāgarājā, yamaddasā supine chabbisāṇaṃ. Ito ujuṃ uttariyaṃ disāyaṃ, atikkamma so sattagirī brahante; Suvaṇṇapasso nāma girī uḷāro, supupphito kimpurisānuciṇṇo. Āruyha selaṃ bhavanaṃ kinnarānaṃ, olokaya pabbatapādamūlaṃ; Atha dakkhasī meghasamānavaṇṇaṃ, nigrodharājaṃ atha sahassapādaṃ . Tatthacchatī kuñjaro chabbisāṇo, sabbaseto duppasaho parebhi; Rakkhanti naṃ aṭṭhasahassanāgā, īsādantā vātajavappahārino. Tiṭṭhanti te tumūlaṃ passasantā, kuppanti vātassapi eritassa; Manussabhūtaṃ pana tattha disvā, bhasmaṃ kareyyuṃ nāssa rajopi tassa. Bahū hime rājakulamhi santi, piḷandhanā jātarūpassa devī; Muttāmaṇīveḷuriyāmayā ca, kiṃ kāhasi dantapiḷandhanena; Māretukāmā kuñjaraṃ chabbisāṇaṃ, udāhu ghātessasi luddaputte. Sā issitā dukkhitā casmi ludda, uddhañca sussāmi anussarantī; Karohi me luddaka etamatthaṃ, dassāmi te gāmavarāni pañca. Katthacchatī katthamupeti ṭhānaṃ, vīthissa kā nhāna gatassa hoti; Kathañhi so nhāyati nāgarājā, kathaṃ vijānemu gatiṃ gajassa. Tattheva sā pokkharaṇī adūre , rammā sutitthā ca mahodikā ca; Sampupphitā bhamaragaṇānuciṇṇā , ettha hi so nhāyati nāgarājā. Sīsaṃ nahātuppala mālabhārī, sabbaseto puṇḍarīkattacaṅgī; Āmodamāno gacchati sanniketaṃ, purakkhatvā mahesiṃ sabbabhaddaṃ. Tattheva so uggahetvāna vākyaṃ, ādāya tūṇiñca dhanuñca luddo; Vituriyati sattagirī brahante, suvaṇṇapassaṃ nāma giriṃ uḷāraṃ. Āruyha selaṃ bhavanaṃ kinnarānaṃ, olokayī pabbatapādamūlaṃ; Tatthaddasā meghasamānavaṇṇaṃ, nigrodharājaṃ aṭṭhasahassapādaṃ. Tatthaddasā kuñjaraṃ chabbisāṇaṃ, sabbasetaṃ duppasahaṃ parebhi; Rakkhanti naṃ aṭṭhasahassanāgā, īsādantā vātajavappahārino. Tatthaddasā pokkharaṇiṃ adūre, rammaṃ sutitthañca mahodikañca; Sampupphitaṃ bhamaragaṇānuciṇṇaṃ, yattha hi so nhāyati nāgarājā. Disvāna nāgassa gatiṃ ṭhitiñca, vīthissa yā nhānagatassa hoti; Opātamāgacchi anariyarūpo, payojito cittavasānugāya. Khaṇitvāna kāsuṃ phalakehi chādayi, attānamodhāya dhanuñca luddo; Passāgataṃ puthusallena nāgaṃ, samappayī dukkaṭakammakārī. Viddho ca nāgo koñcamanādi ghoraṃ, sabbe ca nāgā ninnaduṃ ghorarūpaṃ; Tiṇañca kaṭṭhañca raṇaṃ karontā, dhāviṃsu te aṭṭhadisā samantato. Vadhissametanti parāmasanto, kāsāvamaddakkhi dhajaṃ isīnaṃ; Dukkhena phuṭṭhassudapādi saññā, arahaddhajo sabbhi avajjharūpo. Anikkasāvo kāsāvaṃ, yo vatthaṃ paridahissati ; Apeto damasaccena, na so kāsāvamarahati. Yo ca vantakasāvassa, sīlesu susamāhito; Upeto damasaccena, sa ve kāsāvamarahati. Samappito puthusallena nāgo, aduṭṭhacitto luddakamajjhabhāsi; Kimatthayaṃ kissa vā samma hetu, mamaṃ vadhī kassa vāyaṃ payogo. Kāsissa rañño mahesī bhadante, sā pūjitā rājakule subhaddā; Taṃ addasā sā ca mamaṃ asaṃsi, dantehi atthoti ca maṃ avoca. Bahū hi me dantayugā uḷārā, ye me pitūnañca pitāmahānaṃ; Jānāti sā kodhanā rājaputtī, vadhatthikā veramakāsi bālā. Uṭṭhehi tvaṃ ludda kharaṃ gahetvā, dante ime chinda purā marāmi; Vajjāsi taṃ kodhanaṃ rājaputtiṃ, ‘‘nāgo hato handa imassa dantā’’. Uṭṭhāya so luddo kharaṃ gahetvā, chetvāna dantāni gajuttamassa; Vaggū subhe appaṭime pathabyā, ādāya pakkāmi tato hi khippaṃ. Bhayaṭṭitā nāgavadhena aṭṭā, ye te nāgā aṭṭha disā vidhāvuṃ; Adisvāna posaṃ gajapaccamittaṃ, paccāgamuṃ yena so nāgarājā. Te tattha kanditvā roditvāna nāgā, sīse sake paṃsukaṃ okiritvā; Agamaṃsu te sabbe sakaṃ niketaṃ, purakkhatvā mahesiṃ sabbabhaddaṃ. Ādāya dantāni gajuttamassa, vaggū subhe appaṭime pathabyā; Suvaṇṇarājīhi samantamodare, so luddako kāsipuraṃ upāgami; Upanesi so rājakaññāya dante, nāgo hato handa imassa dantā. Disvāna dantāni gajuttamassa, bhattuppiyassa purimāya jātiyā; Tattheva tassā hadayaṃ aphāli, teneva sā kālamakāsi bālā. Sambodhipatto sa mahānubhāvo, sitaṃ akāsi parisāya majjhe; Pucchiṃsu bhikkhū suvimuttacittā, nākāraṇe pātukaronti buddhā. Yamaddasātha dahariṃ kumāriṃ, kāsāyavatthaṃ anagāriyaṃ carantiṃ; Sā kho tadā rājakaññā ahosi, ahaṃ tadā nāgarājā ahosiṃ. Ādāya dantāni gajuttamassa, vaggū subhe appaṭime pathabyā; Yo luddako kāsipuraṃ upāgami, so kho tadā devadatto ahosi. Anāvasūraṃ cirarattasaṃsitaṃ, uccāvacaṃ caritamidaṃ purāṇaṃ; Vītaddaro vītasoko visallo, sayaṃ abhiññāya abhāsi buddho. Ahaṃ vo tena kālena, ahosiṃ tattha bhikkhavo; Nāgarājā tadā homi , evaṃ dhāretha jātakanti.
515. 桑跋瓦本生
515. Sambhavajātakaṃ (5)
138苏吉拉塔啊,我们已担起王权,执掌国政;
我渴望成就伟大,征服此大地。
139我以正法而行,不依非法;非法,非我所乐。
苏吉拉塔啊,国王应当践行所应行之正法。
140凭借何者,能于此世不被谴责,于死后亦不被谴责?
凭借何者,我们能在天与人中赢得名声?婆罗门啊!
141婆罗门,我欲行利与法;
婆罗门,你既已被问,就请宣说这利益与法。
142大王啊,除了维土拉(Vidhura),再无他人堪能宣说;
刹帝利啊,你欲成就的利益与法,你欲行之事。
143来吧,受命者,前往维土拉近前。
苏吉拉塔啊,拿着这尼迦(Nīka)黄金,去吧。
奉上这份珍贵之物,为求取利益与法的教诫吧。
144巴拉德瓦迦(Bharadvāja)顺利行至维土拉的跟前;
大婆罗门在自己家中看见了他,那无与伦比的来客。
145我是国王所遣的使者,来自享有盛名的拘楼王。
“‘你请教利益与法义’,优提提拉(Yudhiṭṭhila)如是说道;
维土拉,你既被问及,便请阐明那义与法。
146婆罗门啊,恒河(Gaṅgā)或可为我而堵,那浩瀚大河我却无力拦阻;
如此之事,他又岂能成办?
你所询问的义与法,我无法为你解说。
跋陀迦罗是我亲生的儿子,是我的骨肉。
婆罗门,你去向他请教义与法吧。
147巴拉德瓦迦便迅速来到跋陀迦罗的近旁。
大梵天王见彼,端坐自室中;
148荣光拘楼王,遣我作信使。
优提提拉如是言:我今请问义与法。
善士啊,愿为我宣说义与法。
151我有一弟名曰桑恰亚(Sañcaya),行净行洁是我幼弟;
婆罗门汝当往而问之,问于义利及与正法。
152巴拉德瓦迦怀着目的,来到桑恰亚面前。
那位大婆罗门见他坐在自己的住处。
153我是赫赫有名的拘楼王所遣使者,
奉命前来问讯利益与法——优提提拉如是言道。
操行纯洁的桑阇耶啊,你既被问,请为我宣说义与法;
154朝夕之间,死亡恒常吞噬着我。
你问我何谓利益与法,我却无力为你讲说。
155我的兄弟名叫桑跋瓦(Sambhava),是我年幼的弟弟,须耆罗多啊;
婆罗门,你去向他请教义与法吧。
156这法真是稀有,朋友,我们却不喜欢。
父子三人中,汝等以智不能知;
157问及义与法,汝等亦不能宣说。
若被问及义与法,一个年纪轻轻的人又怎能了知呢?
158莫因他年纪尚轻便心生轻视,应先问明他的出身;
问明出身之后,便能了知义理与法,婆罗门啊。
159犹如明净无瑕的月亮,行于虚空界中,
其光芒远胜世间一切星辰。
160同样地,桑跋瓦虽年少,却与智慧相应;
不要因为他年轻就看轻他,不先问一问他的出身;
问明出身之后,婆罗门啊,才得以了知他的义理与法。
161犹如夏季中那可爱的月份,婆罗门,
树花绚烂,远胜其他诸月。
162桑跋瓦虽年少,却与智慧相应;
未先请教桑跋瓦,莫因年少便轻慢。
问彼桑跋瓦,方晓义与法,婆罗门;
163犹如雪山香醉山(Gandhamādana),巍然高峙,婆罗门。
为种种树木所覆盖,是诸大生灵群聚栖居之处。
凭借那些天界药草,四方遍照,香气远扬。
164同样地,桑跋瓦虽年少,却与智慧相应;
莫因其年少而轻视,未请教桑跋瓦之前。
婆罗门,请教桑跋瓦之后,便能了知义理与法。
165婆罗门啊,就像一团火,带着火焰的光环,威名赫赫;
在林中炽燃而行,沿着黑道前进的火焰。
166食酥油者、以烟为旌旗者,无上的炽燃者。
于暗夜山巅之上,具足薪柴而辉耀。
167同样地,桑跋瓦虽年少,却与智慧相应;
莫因其年少而轻视,未请教桑跋瓦之前。
问明出身之后,便能了知义理与法,婆罗门啊。
168由速度而识得骏马,由驮运而识得公牛;
由出乳而识得母牛,由言说而识得智者。
169桑跋瓦虽现年少之身,然与智慧相应;
未先请教桑跋瓦,莫以其年幼而轻慢。
婆罗门,请教桑跋瓦之后,便能了知义理与法。
170巴拉德瓦迦为了达成自己的目的,来到桑跋瓦身边。
大梵天王看见他正在城外玩耍。
171我是荣耀的拘楼王所派遣的使者;
“你询问了利益与法”,优提提拉这样说;
桑跋瓦啊,你既被问及,就请解说那利益与法吧。
172诚然,我会像智者那样告诉你。
国王知道那件事,无论他做或不做。
173“苏吉拉塔,被国王问及时,应如实告知:“今日或明日。””
优提提拉王,事既已起,切莫拖延,莫使事务悬而不决。
174苏奇拉塔,为国王所问,当内自安住;
莫效愚痴无智之人,引人误入邪途。
175不应放纵自己,不应行非法之事。
不当渡处勿强行渡,于无义事不应纠缠。
176刹帝利若知如何践行此诸事,
彼王恒常增长,如白分月之明月。
177他为亲族所喜爱,在朋友中光彩照人;
这位有智慧的人,身坏命终后,即得生天界。
Rajjañca paṭipannāsma, ādhipaccaṃ sucīrata; Mahattaṃ pattumicchāmi, vijetuṃ pathaviṃ imaṃ. Dhammena no adhammena, adhammo me na ruccati; Kiccova dhammo carito, rañño hoti sucīrata. Idha cevāninditā yena, pecca yena aninditā; Yasaṃ devamanussesu, yena pappomu brāhmaṇa. Yohaṃ atthañca dhammañca, kattumicchāmi brāhmaṇa; Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, brāhmaṇakkhāhi pucchito. Nāññatra vidhurā rāja, etadakkhātumarahati; Yaṃ tvaṃ atthañca dhammañca, kattumicchasi khattiya. Ehi kho pahito gaccha, vidhurassa upantikaṃ; Nikkhañcimaṃ suvaṇṇassa, haraṃ gaccha sucīrata; Abhihāraṃ imaṃ dajjā, atthadhammānusiṭṭhiyā. Svādhippāgā bhāradvājo, vidhurassa upantikaṃ; Tamaddasa mahābrahmā, asamānaṃ sake ghare. Raññohaṃ pahito dūto, korabyassa yasassino; ‘‘Atthaṃ dhammañca pucchesi’’, iccabravi yudhiṭṭhilo; Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, vidhurakkhāhi pucchito. Gaṅgaṃ me pidahissanti, na taṃ sakkomi brāhmaṇa; Apidhetuṃ mahāsindhuṃ, taṃ kathaṃ so bhavissati. Na te sakkomi akkhātuṃ, atthaṃ dhammañca pucchito; Bhadrakāro ca me putto, oraso mama atrajo; Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, gantvā pucchassu brāhmaṇa. Svādhippāgā bhāradvājo, bhadrakārassupantikaṃ ; Tamaddasa mahābrahmā, nisinnaṃ samhi vesmani. Raññohaṃ pahito dūto, korabyassa yasassino; ‘‘Atthaṃ dhammañca pucchesi’’, iccabravi yudhiṭṭhilo; Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, bhadrakāra pabrūhi me. Maṃsakājaṃ avahāya, godhaṃ anupatāmahaṃ; Na te sakkomi akkhātuṃ, atthaṃ dhammañca pucchito. Sañcayo nāma me bhātā, kaniṭṭho me sucīrata; Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, gantvā pucchassu brāhmaṇa. Svādhippāgā bhāradvājo, sañcayassa upantikaṃ; Tamaddasa mahābrahmā, nisinnaṃ samhi vesmani . Raññohaṃ pahito dūto, korabyassa yasassino; ‘‘Atthaṃ dhammañca pucchesi’’, iccabravi yudhiṭṭhilo; Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, sañcayakkhāhi pucchito. Sadā maṃ gilate maccu, sāyaṃ pāto sucīrata; Na te sakkomi akkhātuṃ, atthaṃ dhammañca pucchito. Sambhavo nāma me bhātā, kaniṭṭho me sucīrata; Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, gantvā pucchassu brāhmaṇa. Abbhuto vata bho dhammo, nāyaṃ asmāka ruccati; Tayo janā pitāputtā, tesu paññāya no vidū. Na taṃ sakkotha akkhātuṃ, atthaṃ dhammañca pucchitā; Kathaṃ nu daharo jaññā, atthaṃ dhammañca pucchito. Mā naṃ daharoti uññāsi , apucchitvāna sambhavaṃ; Pucchitvā sambhavaṃ jaññā, atthaṃ dhammañca brāhmaṇa. Yathāpi cando vimalo, gacchaṃ ākāsadhātuyā; Sabbe tārāgaṇe loke, ābhāya atirocati. Evampi daharūpeto, paññāyogena sambhavo; Mā naṃ daharoti uññāsi, apucchitvāna sambhavaṃ; Pucchitvā sambhavaṃ jaññā, atthaṃ dhammañca brāhmaṇa. Yathāpi rammako māso, gimhānaṃ hoti brāhmaṇa; Atevaññehi māsehi, dumapupphehi sobhati. Evampi daharūpeto, paññāyogena sambhavo; Mā naṃ daharoti uññāsi, apucchitvāna sambhavaṃ; Pucchitvā sambhavaṃ jaññā, atthaṃ dhammañca brāhmaṇa. Yathāpi himavā brahme, pabbato gandhamādano; Nānārukkhehi sañchanno, mahābhūtagaṇālayo; Osadhehi ca dibbehi, disā bhāti pavāti ca. Evampi daharūpeto, paññāyogena sambhavo; Mā naṃ daharoti uññāsi, apucchitvāna sambhavaṃ; Pucchitvā sambhavaṃ jaññā, atthaṃ dhammañca brāhmaṇa. Yathāpi pāvako brahme, accimālī yasassimā; Jalamāno vane gacche , analo kaṇhavattanī. Ghatāsano dhūmaketu, uttamāhevanandaho; Nisīthe pabbataggasmiṃ, pahūtedho virocati. Evampi daharūpeto, paññāyogena sambhavo; Mā naṃ daharoti uññāsi, apucchitvāna sambhavaṃ; Pucchitvā sambhavaṃ jaññā, atthaṃ dhammañca brāhmaṇa. Javena bhadraṃ jānanti, balibaddañca vāhiye; Dohena dhenuṃ jānanti, bhāsamānañca paṇḍitaṃ. Evampi daharūpeto, paññāyogena sambhavo; Mā naṃ daharoti uññāsi, apucchitvāna sambhavaṃ; Pucchitvā sambhavaṃ jaññā, atthaṃ dhammañca brāhmaṇa. Svādhippāgā bhāradvājo, sambhavassa upantikaṃ; Tamaddasa mahābrahmā, kīḷamānaṃ bahīpure. Raññohaṃ pahito dūto, korabyassa yasassino; ‘‘Atthaṃ dhammañca pucchesi’’, iccabravi yudhiṭṭhilo; Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, sambhavakkhāhi pucchito. Taggha te ahamakkhissaṃ, yathāpi kusalo tathā; Rājā ca kho taṃ jānāti, yadi kāhati vā na vā. ‘‘Ajja suve’’ti saṃseyya, raññā puṭṭho sucīrata; Mā katvā avasī rājā, atthe jāte yudhiṭṭhilo. Ajjhattaññeva saṃseyya, raññā puṭṭho sucīrata; Kummaggaṃ na niveseyya, yathā mūḷho acetaso . Attānaṃ nātivatteyya, adhammaṃ na samācare; Atitthe nappatāreyya, anatthe na yuto siyā. Yo ca etāni ṭhānāni, kattuṃ jānāti khattiyo; Sadā so vaḍḍhate rājā, sukkapakkheva candimā. Ñātīnañca piyo hoti, mittesu ca virocati; Kāyassa bhedā sappañño, saggaṃ so upapajjatīti.
516. 大猿本生 (6)
516. Mahākapijātakaṃ (6)
178往昔波罗奈(Bārāṇasī)有一位国王,为迦西人带来繁荣与增长
由朋友与大臣们簇拥,他前往鹿皮园
179在那里,他看见一位婆罗门,皮肤白斑相杂、斑驳驳落,身患白斑病
如同一株被摧折的紫荆,朽败凋零,瘦骨嶙峋,青筋暴露
180见到那陷入极度悲惨境地的人
国王惊惧地问道:“你是哪位夜叉?”
181“你的手足白皙,头却更为白皙;
你的身体斑驳杂色,多患皮肤病。
182你的脊背凹凸起伏,宛如轮环成串;
你的肢体如同黑竹之节,我从未见过这般模样。
183“你足掌龟裂,又饥又渴,骨瘦如柴,筋脉显露;
你面露饥色,身形憔悴,你从何处来,要往何处去?
184“你容貌丑陋,形体枯槁,见之令人惊怖;
即便是你的亲生母亲,也不愿见到你。
185“昔我造何等业,枉杀何等无辜;
造下何等罪业,今受如是苦痛。”
186我必定告诉你,恰如善巧者那般如实说;
世间说真实语者,智者于此称叹。
187我独自寻牛而行,在迷乱中走进了密林。
那是在荒野、空地与密林,种种野象出没之处。
188在猛兽出没的密林中,我彻底迷失了方向。
饥渴交迫,我在那里度过了七天。
189极度饥饿中,我望见陡坡处长着一棵柿子树。
那棵树垂挂于陡崖边,缀满了成熟的果实。
190我吃了那风摇落的果实,觉得无比甘美;
仍未满足,我又攀上那树,欲在那里吃个饱。
191我刚食罢一个,又渴求着第二个;
那根树枝忽然折断,犹如被斧头劈断。
192我连同那些树枝,头下脚上,直摔下去;
无处立足,无可攀援,坠入那险峻难行的山崖。
193只因那水既深且广,我才未曾摔得粉身碎骨;
我便在那里毫无欢愉地躺着,度过了整整十夜。
194这时,一只牛尾猕猴来到此处,它在洞穴间游走;
它攀着枝条,从一枝移向另一枝,游走其间,啖食树上的果实。
195它见我消瘦苍白,便对我生起了悲悯;
且问汝是何人,竟在此处为苦所迫?
196你是人抑或非人?请明示于我你的身份。
我向他合掌致敬后,说出如下话语:
197我身为人,却遭逢灾厄,如今已无路可走。
我将此语告诉你们,愿你们吉祥;而你,请做我的皈依处。
198猕猴擎重石,游走山林间;
以石作操练,猴中雄杰如是言。
199来吧,你到我的背上来,用双臂抱紧我的脖子;
我会迅速把你从这险峻的山崖中救出来。
200听了那庄严猴王的话后,
我爬上那智者(猴王)的背,以双臂环抱其颈。
201威德具足、力大之猿,自彼处将我负起;
备尝艰辛,疾速离于险峻山崖。
202善人将我救起后,这位高贵者如是说:
来吧,朋友,请保护我,我要小睡片刻。
203狮子、老虎、豹子,还有熊、狼和鬣狗;
若我放逸,它们便会加害于我。你看见它们时,请为我制止。
204如此受我守护后,他方才小睡片刻。
那时,我不如理作意,生起了邪恶的见地。
205这猴子是人类的食物,如同林中其他的野兽;
不如我把它杀了,饥饿中便吃掉这只猴子。
206我吃饱之后,要带上肉当干粮,然后离开。
我将穿越荒野,那正好充作我的口粮。
207于是我拿起石头,朝它头顶砸去。
在我的身体疲惫不堪时,那一击便显得衰弱无力。
208他却疾速跃身逃开,那猴子浑身沾满血污;
他眼中盈满泪水,哭泣着凝视于我。
209尊者,请勿如此行事,您自身亦不该这般做;
长生童子(Dīghāvu)啊,您本当去劝阻他人才是。
210哎呀,你这人,竟做出这等难行之事!
如此崎岖险峻的悬崖绝壁,(你)是被我救起的。
211犹如从死地被救回一般,你们却以为我可被加害;
此即彼依恶法者,以恶心所谋划的恶行。
212你这住于非法的人,愿你切莫遭受剧烈之苦。
愿那恶业,不要像竹子结果那样毁灭你。
213行恶法、无有自制的人,我对你全无信赖。
来,随我身后而行,留在近处,让我看得见你。
214你已挣脱猛兽的爪牙,复得生而为人的难得之境;
此即是那条道,不依正法者啊,随你自在安乐去吧。
215这样说完,那山中游者便在湖里洗净了头,
拭去泪水,随即登上了山。
216我正因此受了诅咒,为热恼所逼迫。
身被烈火焚烧,我来到水边,欲饮些水。
217如被烈火灼烧,血染之湖;
于我,通体化作脓血一般。
218身落几多水滴,
便生几多脓疮,一一皆大如半枚木橘。
219这些溃烂如尸的血脓,从我身中流溢而出。
无论我前往哪座村落、哪座城镇,
220男男女女手持棍棒,将我拦阻;
(众人)被那恶臭所笼罩,喝斥:“不要靠近!”
221这等痛苦,我今已承受七年,
我正受用自己往昔所造的恶业。
222诸位贤友,我要对聚集于此的所有人说:
切莫背叛朋友,背叛朋友实为恶行。
223凡在此世间背叛朋友者,将成为麻风病、白癜风患者;
身体崩解之后,背叛朋友的人,就会堕入地狱。
Bārāṇasyaṃ ahū rājā, kāsīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano; Mittāmaccaparibyūḷho, agamāsi migājinaṃ . Tattha brāhmaṇamaddakkhi, setaṃ citraṃ kilāsinaṃ; Viddhastaṃ koviḷāraṃva, kisaṃ dhamanisanthataṃ. Paramakāruññataṃ pattaṃ, disvā kicchagataṃ naraṃ; Avaca byamhito rājā, ‘‘yakkhānaṃ katamo nusi. ‘‘Hatthapādā ca te setā, tato setataraṃ siro; Gattaṃ kammāsavaṇṇaṃ te, kilāsabahulo casi. ‘‘Vaṭṭanāvaḷi saṅkāsā, piṭṭhi te ninnatunnatā; Kāḷapabbāva te aṅgā, nāññaṃ passāmi edisaṃ. ‘‘Ugghaṭṭapādo tasito, kiso dhamanisanthato; Chāto ātattarūposi , kutosi kattha gacchasi. ‘‘Duddasī appakārosi, dubbaṇṇo bhīmadassano; Janetti yāpi te mātā, na taṃ iccheyya passituṃ. ‘‘Kiṃ kammamakaraṃ pubbe, kaṃ avajjhaṃ aghātayi; Kibbisaṃ yaṃ karitvāna, idaṃ dukkhaṃ upāgami’’. Taggha te ahamakkhissaṃ, yathāpi kusalo tathā; Saccavādiñhi lokasmiṃ, pasaṃsantīdha paṇḍitā. Eko caraṃ gogaveso, mūḷho accasariṃ vane; Araññe irīṇe vivane, nānākuñjarasevite. Vāḷamigānucarite, vippanaṭṭhosmi kānane; Acariṃ tattha sattāhaṃ, khuppipāsa samappito. Tattha tindukamaddakkhiṃ, visamaṭṭhaṃ bubhukkhito; Papātamabhilambantaṃ, sampannaphaladhārinaṃ. Vātassitāni bhakkhesiṃ, tāni rucciṃsu me bhusaṃ; Atitto rukkhamārūhiṃ , tattha hessāmi āsito. Ekaṃ me bhakkhitaṃ āsi, dutiyaṃ abhipatthitaṃ; Tato sā bhañjatha sākhā, chinnā pharasunā viya. Sohaṃ sahāva sākhāhi, uddhaṃpādo avaṃsiro; Appatiṭṭhe anālambe, giriduggasmi pāpataṃ. Yasmā ca vāri gambhīraṃ, tasmā na samapajjisaṃ ; Tattha sesiṃ nirānando, anūnā dasa rattiyo. Athettha kapi māgañchi , gonaṅgulo darīcaro; Sākhāhi sākhaṃ vicaranto, khādamāno dumapphalaṃ. So maṃ disvā kisaṃ paṇḍuṃ, kāruññamakaraṃ mayi; Ambho ko nāma so ettha, evaṃ dukkhena aṭṭito. Manusso amanusso vā, attānaṃ me pavedaya; Tassañjaliṃ paṇāmetvā, idaṃ vacanamabraviṃ. Manussohaṃ byasampatto , sā me natthi ito gati; Taṃ vo vadāmi bhaddaṃ vo, tvañca me saraṇaṃ bhava. Garuṃ silaṃ gahetvāna, vicarī pabbate kapi; Silāya yoggaṃ katvāna, nisabho etadabravi. Ehi me piṭṭhimāruyha, gīvaṃ gaṇhāhi bāhubhi; Ahaṃ taṃ uddharissāmi, giriduggata vegasā. Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, vānarindassa sirīmato; Piṭṭhimāruyha dhīrassa, gīvaṃ bāhāhi aggahiṃ. So maṃ tato samuṭṭhāsi, tejassī balavā kapi; Vihaññamāno kicchena, giriduggata vegasā. Uddharitvāna maṃ santo, nisabho etadabravi; Iṅgha maṃ samma rakkhassu, passupissaṃ muhuttakaṃ. Sīhā byagghā ca dīpī ca, acchakokataracchayo; Te maṃ pamattaṃ hiṃseyyuṃ, te tvaṃ disvā nivāraya . Evaṃ me parittātūna , passupi so muhuttakaṃ; Tadāhaṃ pāpikaṃ diṭṭhiṃ, paṭilacchiṃ ayoniso. Bhakkho ayaṃ manussānaṃ, yathā caññe vane migā; Yaṃ nūnimaṃ vadhitvāna, chāto khādeyya vānaraṃ. Asito ca gamissāmi, maṃsamādāya sambalaṃ; Kantāraṃ nittharissāmi, pātheyyaṃ me bhavissati. Tato silaṃ gahetvāna, matthakaṃ sannitāḷayiṃ; Mama gatta kilantassa, pahāro dubbalo ahu. So ca vegenudappatto, kapi ruhira makkhito; Assupuṇṇehi nettehi, rodanto maṃ udikkhati. Māyyomaṃ kari bhaddante, tvañca nāmedisaṃ kari; Tvañca kho nāma dīghāvu , aññe vāretumarahasi. Aho vata re purisa, tāva dukkarakāraka; Edisā visamā duggā, papātā uddhato mayā. Ānīto paralokāva, dubbheyyaṃ maṃ amaññatha; Taṃ tena pāpadhammena, pāpaṃ pāpena cintitaṃ. Mā heva tvaṃ adhammaṭṭha, vedanaṃ kaṭukaṃ phusi; Mā heva pāpakammaṃ taṃ, phalaṃ veḷuṃva taṃ vadhi. Tayime natthi vissāso, pāpadhamma asaññata ; Ehi me piṭṭhito gaccha, dissamānova santike. Muttosi hatthā vāḷānaṃ, pattosi mānusiṃ padaṃ; Esa maggo adhammaṭṭha, tena gaccha yathāsukhaṃ. Idaṃ vatvā giricaro, rahade pakkhalya matthakaṃ; Assūni sampamajjitvā, tato pabbatamāruhi. Sohaṃ tenābhisattosmi, pariḷāhena aṭṭito; Ḍayhamānena gattena, vāriṃ pātuṃ upāgamiṃ. Agginā viya santatto, rahado ruhiramakkhito; Pubbalohitasaṅkāso, sabbo me samapajjatha. Yāvanto udabindūni, kāyasmiṃ nipatiṃsu me; Tāvanto gaṇḍa jāyetha, addhabeluvasādisā. Pabhinnā pagghariṃsu me, kuṇapā pubbalohitā; Yena yeneva gacchāmi, gāmesu nigamesu ca. Daṇḍahatthā nivārenti, itthiyo purisā ca maṃ; Okkitā pūtigandhena, māssu orena āgamā . Etādisaṃ idaṃ dukkhaṃ, satta vassāni dāni me; Anubhomi sakaṃ kammaṃ, pubbe dukkaṭamattano. Taṃ vo vadāmi bhaddante , yāvantettha samāgatā; Māssu mittāna dubbhittho, mittadubbho hi pāpako. Kuṭṭhī kilāsī bhavati, yo mittānidha dubbhati ; Kāyassa bhedā mittaddu , nirayaṃ sopapajjatīti .
517. 水罗刹本生
517. Dakarakkhasajātakaṃ (7)
224倘若你们七人漂泛于汪洋波涛之中,
那觅求人牲的罗刹,或将攫取舟船。
你依次施舍(了什么人),才从水妖处得以解脱?
225我会先交出母亲,再交出妻子,然后交出兄弟;
随后交出朋友,第五个便交出婆罗门;
第六次我布施自身,但绝不舍弃大药(Mahosadha)。
226生养汝者是汝母,长夜悲悯恒护念;
瞻毗婆罗门嗔汝,慈母明智见义利。
她另设他人为代,将你从死厄中救出;
227你正是她的亲生之子——那赐你生命、怀你于胎的母亲。
母亲究竟有何过失,你竟要将她交付水中罗刹?
228她宛如少女一般盛装打扮,佩戴璎珞饰物满身,
对着守门人与卫兵,她纵声笑个不停,实在太过放肆。
229更有甚者,她竟亲自遣使,向敌对的诸王传话。
我因那个过失,会把母亲交给水中罗刹。
230她在女人之中最为出众,言语恒为亲切悦耳。
她持戒随行,如影不离。
231她无嗔、有福德,智慧明辨而能洞察义利;
因为什么过失,你要将乌跋梨交给水中罗刹?
232沉迷嬉戏之乐的人,陷于无益之境。
她为她自己的儿子们,向我索求不当之财。
233我满怀深情,供与她丰饶种种贵重的财宝;
施舍了极难割舍之物后,我心复又忧愁懊恼;
因为那过失,我会把乌跋梨交给水中罗刹。
234彼所收聚诸国土,纳为贡奉;
压服他邦,携归无量财富。
235在众多弓箭手中最胜,勇猛而智锐之人;
你因何等过失,将兄弟交付给水中的罗刹?
236因他之故,疆土被征服,贡品也被带回;
他依靠从敌国带回的,积聚了大量财富。
237弓手众中称第一,勇健聪慧智锐利。
少年自念王由我而安,遂生轻慢心自高。
238尊贵的女士,他也不像往昔那样来侍奉我了。
由于那过错,我愿将兄弟交给水罗刹。
239一夜同时生,汝与学弓者;
般遮罗二子,为友年相若。
240他以行持追随你,与你同甘共苦;
他日夜为你操劳,忙于一切事务。
因何过失,你将同伴交与水妖?
241夫人,这车夫当面嘲笑我。
时至今日,他仍以那般模样,纵声狂笑不休;
242夫人,我亦正与乌跋莉私下相谈。
他不告而入,事先亦无通报。
243一有机会、逮着空子,便厚颜无耻,态度轻慢。
因那过失,我会把同伴交给水罗刹。
244他善知一切相,洞察音声,通达传承;
他精通预兆与梦境,于出行与归来之事,悉皆善巧;
245他通达地上与虚空中的征兆,善知星宿的运行;
妾有何愆,竟将婆罗门付与水罗刹?
246尊女啊,他于众中睁目,窥望于我。
故我愿将此极凶残之恶人,交付水中罗刹;
247复以此大海为界、汪洋为环之大地,尽献于彼。
你居于富饶的大地之上,群臣环侍。
248你统御四方广大的王国,是所向克捷的征服者,具足大威力;
你曾为此大地上的独尊之王,声名已远播广被。
249一万六千名女子,佩戴珠宝耳环;
她们来自诸方国土,美如天女;
250如此诸根具足,一切欲乐圆满。
幸福之人所珍爱的,是长久的寿命;刹帝利啊,人们如是说。
251那么,你是以何种理由,又是出于何等因缘,
为护持一位智者,你舍离了那难舍的性命。
252尊贵的夫人啊,自从大药来到我手中,
我不知道这位智者有丝毫微细的过失。
253再者,若在某个时刻,我须先行死去——
如此,大药童子当能令我的儿女与孙辈获得快乐与幸福。
254无论是未来还是现在,他都能彻见一切义利;
无过之人,我终不交水罗刹;
255般遮罗众,且听丘尼耶此言。
为护智者,舍弃难舍之命;
256为母亲、妻子、兄弟、挚友与婆罗门,
般遮罗连同自身,共舍弃六人的性命。
257如是,这等智慧深具意义,精微而善巧思惟,
为现世之利益,亦为来世之安乐。
Sace vo vuyhamānānaṃ, sattannaṃ udakaṇṇave; Manussabalimesāno, nāvaṃ gaṇheyya rakkhaso; Anupubbaṃ kathaṃ datvā, muñcesi dakarakkhasā . Mātaraṃ paṭhamaṃ dajjaṃ, bhariyaṃ datvāna bhātaraṃ; Tato sahāyaṃ datvāna, pañcamaṃ dajjaṃ brāhmaṇaṃ; Chaṭṭhāhaṃ dajjamattānaṃ, neva dajjaṃ mahosadhaṃ. Posetā te janettī ca, dīgharattānukampikā; Chabbhī tayi padussati , paṇḍitā atthadassinī; Aññaṃ upanisaṃ katvā, vadhā taṃ parimocayi. Taṃ tādisiṃ pāṇadadiṃ, orasaṃ gabbhadhāriniṃ ; Mātaraṃ kena dosena, dajjāsi dakarakkhino . Daharā viyalaṅkāraṃ, dhāreti apiḷandhanaṃ; Dovārike anīkaṭṭhe, ativelaṃ pajagghati . Athopi paṭirājūnaṃ, sayaṃ dūtāni sāsati; Mātaraṃ tena dosena, dajjāhaṃ dakarakkhino. Itthigumbassa pavarā, accantaṃ piyabhāṇinī ; Anuggatā sīlavatī, chāyāva anapāyinī. Akkodhanā puññavatī , paṇḍitā atthadassinī; Ubbariṃ kena dosena, dajjāsi dakarakkhino. Khiḍḍāratisamāpannaṃ, anatthavasamāgataṃ; Sā maṃ sakāna puttānaṃ, ayācaṃ yācate dhanaṃ. Sohaṃ dadāmi sāratto , bahuṃ uccāvacaṃ dhanaṃ; Suduccajaṃ cajitvāna, pacchā socāmi dummano; Ubbariṃ tena dosena, dajjāhaṃ dakarakkhino. Yenocitā janapadā , ānītā ca paṭiggahaṃ; Ābhataṃ pararajjebhi, abhiṭṭhāya bahuṃ dhanaṃ. Dhanuggahānaṃ pavaraṃ, sūraṃ tikhiṇamantinaṃ; Bhātaraṃ kena dosena, dajjāsi dakarakkhino. Yenocitā janapadā, ānītā ca paṭiggahaṃ; Ābhataṃ pararajjebhi, abhiṭṭhāya bahuṃ dhanaṃ. Dhanuggahānaṃ pavaro, sūro tikhiṇamanti ca ; Mayāyaṃ sukhito rājā, atimaññati dārako. Upaṭṭhānampi me ayye, na so eti yathā pure; Bhātaraṃ tena dosena, dajjāhaṃ dakarakkhino. Ekarattena ubhayo, tvañceva dhanusekha ca ; Ubho jātettha pañcālā, sahāyā susamāvayā. Cariyā taṃ anubandhittho , ekadukkhasukho tava; Ussukko te divārattiṃ, sabbakiccesu byāvaṭo; Sahāyaṃ kena dosena, dajjāsi dakarakkhino. Cariyā maṃ ayaṃ ayye, pajagghittho mayā saha; Ajjāpi tena vaṇṇena, ativelaṃ pajagghati. Ubbariyāpihaṃ ayye, mantayāmi rahogato; Anāmanto pavisati, pubbe appaṭivedito. Laddhadvāro katokāso, ahirikaṃ anādaraṃ; Sahāyaṃ tena dosena, dajjāhaṃ dakarakkhino. Kusalo sabbanimittānaṃ, rutaññū āgatāgamo; Uppāte supine yutto, niyyāne ca pavesane. Paṭṭho bhūmantalikkhasmiṃ, nakkhattapadakovido; Brāhmaṇaṃ kena dosena, dajjāsi dakarakkhino. Parisāyampi me ayye, ummīlitvā udikkhati; Tasmā accabhamuṃ luddaṃ, dajjāhaṃ dakarakkhino. Sasamuddapariyāyaṃ , mahiṃ sāgarakuṇḍalaṃ; Vasundharaṃ āvasasi, amaccaparivārito. Cāturanto mahāraṭṭho, vijitāvī mahabbalo; Pathabyā ekarājāsi, yaso te vipulaṃ gato. Soḷasitthisahassāni, āmuttamaṇikuṇḍalā; Nānājanapadā nārī, devakaññūpamā subhā. Evaṃ sabbaṅgasampannaṃ, sabbakāmasamiddhinaṃ; Sukhitānaṃ piyaṃ dīghaṃ, jīvitaṃ āhu khattiya. Atha tvaṃ kena vaṇṇena, kena vā pana hetunā; Paṇḍitaṃ anurakkhanto, pāṇaṃ cajasi duccajaṃ. Yatopi āgato ayye, mama hatthaṃ mahosadho; Nābhijānāmi dhīrassa, anumattampi dukkaṭaṃ. Sace ca kismici kāle, maraṇaṃ me pure siyā; So me putte paputte ca, sukhāpeyya mahosadho. Anāgataṃ paccuppannaṃ, sabbamatthampi passati ; Anāparādhakammantaṃ, na dajjaṃ dakarakkhino. Idaṃ suṇātha pañcālā, cūḷaneyyassa bhāsitaṃ; Paṇḍitaṃ anurakkhanto, pāṇaṃ cajati duccajaṃ. Mātu bhariyāya bhātucca, sakhino brāhmaṇassa ca; Attano cāpi pañcālo, channaṃ cajati jīvitaṃ. Evaṃ mahatthikā paññā, nipuṇā sādhucintinī; Diṭṭhadhammahitatthāya, samparāyasukhāya cāti.
518. 白龙王本生(八)
518. Paṇḍaranāgarājajātakaṃ (8)
258言语轻率,不护秘密,不加自制,不思观察
恐惧追随那不觉醒者,犹如金翅鸟追猎白龙。
259若有人因愚痴,在嬉笑中泄露本应善加守护的密谋,
那泄密之人,恐惧便旋即追至,犹如金翅鸟追猎白龙。
260非友不堪与闻重大隐秘之事,
善友则当与知——无论其事未明已明,抑或无益。
261我曾笃信那裸形行者,视其为人所敬重、修持圆满的沙门;
我向他吐露了心头隐秘,而今所求成空,唯余可怜啼泣。
262梵行者啊,我本应对他缄守那个最高的秘密,却未能约束自己的言语;
正是从他那里,恐惧降临于我,如今因过往之事,我如可怜的人一般哭泣。
263误将恶人作良友,便以密事尽相托;
或因嗔怖或因贪,彼愚无疑遭倾覆。
264那背地毁谤之人,混入恶人之中,在集会上如此发言;
人们称这样的人为恶口毒蛇,应当远远避开他。
265饮浆美食、迦西檀香、悦意女子与花鬘涂香,一切欲乐尽皆舍去;
金翅鸟王啊,我等尽形寿归命于你,如今就此远去。
266在这世间,众生之主、龙王啊,这三者中,谁当受责备?
是沙门、是金翅鸟,还是你自己?白龙啊,你因何缘故被擒获?
267于我心中,他是沙门,修行成就圆满,为心所爱念。
我向他揭示了隐秘之义,因往事而悲泣。
268世间没有不死的众生,没有哪种智慧是不可指责的;
凭真实、如法、坚忍和调伏,一个人在这里能获得不可得之物。
269父母是至亲中最尊者,世间再无第三人如此哀愍于他;
即使是对他们,最深秘密也不应泄露,担心商议因此遭到破坏。
270父母、姐妹、兄弟,或那些与他同道同党的朋友,
纵使面对他们,最深的秘密亦不应吐露,因恐密谋外泄。
271纵使少妻婉语向夫言,具足子嗣容颜与声名;
亲族大众恭敬共围绕,于彼亦莫轻泄最上密。
因为担忧机密泄露。
272不应泄露秘密之事,应如守护宝藏般护持它;
对于了知者,隐秘之义若被显露,实非善好。
273智者既不向女人泄露秘密,也不向敌人透露。
或为财利而变节,或窃取人心之辈;
274凡将幽隐未明之秘,辄向他人宣说者。
畏密谋泄露,忍辱如奴,俯首于知情之人;
275谋士之隐事,凡为几人所知,便受几人驱使。
他便为如此多的恐惧所迫;因此,不应泄露秘密。
276应与众人隔离后,于白日言说密事,入夜则不宜过多言语;
因窃听者会听去密谈,是故秘密迅即遭到破坏。
277犹如一座无门的大城,以铁铸就的精良壁垒,
如城四绕深壕而护,我此密语亦当如是。
278噫,双舌者!惟守密不泄、言无杂散、于己事坚毅不移者,方是丈夫。
敌人远远避开他们,犹如避开毒蛇与敌群。
279他舍弃家庭出家,无衣无覆,剃除须发,为求一口饮食而四处游走。
我是否向他袒露了这隐秘之事?然而,我们的利益与法都已毁去了。
280金翅鸟王,要怎样做,具备什么样的戒行,依什么样的誓愿而行持?
一位舍弃所有物的沙门,游行世间,当如何修持,方能往生天界?
281具足惭耻、忍耐与调御,无有嗔怒,并舍离间语,
游方沙门舍弃了原先执着的所有物,如此修行者,能往生天界。
282犹如母亲爱抚稚子,以温柔触感遍满他的全身。
鸟王啊,你今如此示现于我,如慈母怜子,悲心护念;
283如今请放这双舌的蛇儿脱离死难——我唯有三子,更无他儿。
弟子、养子、亲生子,还有一位王子,都曾是我的儿子。
284金翅鸟这样说罢,便立于地上,对那蛇说:
今日你已度越一切怖畏而得解脱,愿你在陆地与水中,皆得我之守护。
285犹如善巧的良医之于病苦之人,亦如清凉的湖水之于干渴者;
犹如寒霜所逼者之于暖室,我亦如是为你的皈依。
286胎生者啊,你已与卵生的怨敌缔结盟好,
却张露獠牙而卧,何惧之有?
287对敌人切莫信任,在朋友中也不可轻信;
安稳之中生怖畏,乃至根株尽斩除;
288彼既曾作纷诤者,云何于彼生信赖。
应以坚定之志安住,于诸怨敌心不染著;
289信任可施而勿尽信,既当无畏亦当怀惧。
智者应当如此策励,使他人无从知晓他的真实状况。
290他们有着天神的容颜,形体殊妙柔软,二人相等,皆是善生,是福德之蕴。
他们来到裸行苦行者迦蓝毘耶跟前,犹如马群与象群混杂交错。
291于是,般达拉卡主动走近那裸行者,对他这样说:
舍诸缚已,超越一切怖畏;看来我于你心,终非所爱。
292金翅鸟王曾是我所亲爱,般达拉卡此言,确然真实无疑。
然而那时我被贪爱所染著,明知故犯,造作了这桩恶行。
293于我而言,既没有可爱的,也没有不可爱的,因为我已彻见此世间与他方世间。
你现自制之相,实无自制,游走于此世间。
294你有圣者容,却非圣;全无自制,徒现自制之相。
你生为黑类,具非圣相,多行恶业,行诸邪行。
295你竟对无恶意者背弃信义,你正是那背信离间之人。
依此真实语之力,让你的头裂为七瓣!
296因此,切莫背叛朋友,背叛朋友乃诸恶中最卑劣者。
执着的有情被大地击杀,自制则因帝释天神之语而被舍弃。
Vikiṇṇavācaṃ aniguyha mantaṃ, asaññataṃ aparicakkhitāraṃ ; Bhayaṃ tamanveti sayaṃ abodhaṃ, nāgaṃ yathā paṇḍarakaṃ supaṇṇo . Yo guyhamantaṃ parirakkhaneyyaṃ, mohā naro saṃsati hāsamāno ; Taṃ bhinnamantaṃ bhayamanveti khippaṃ, nāgaṃ yathā paṇḍarakaṃ supaṇṇo. Nānumitto garuṃ atthaṃ, guyhaṃ veditumarahati; Sumitto ca asambuddhaṃ, sambuddhaṃ vā anattha vā. Vissāsamāpajjimahaṃ acelaṃ , samaṇo ayaṃ sammato bhāvitatto; Tassāhamakkhiṃ vivariṃ guyhamatthaṃ, atītamattho kapaṇaṃ rudāmi. Tassāhaṃ paramaṃ brahme guyhaṃ, vācañhi maṃ nāsakkhiṃ saṃyametuṃ; Tappakkhato hi bhayamāgataṃ mamaṃ, atītamattho kapaṇaṃ rudāmi. Yo ve naro suhadaṃ maññamāno, guyhamatthaṃ saṃsati dukkulīne; Dosā bhayā athavā rāgarattā , pallatthito bālo asaṃsayaṃ so. Tirokkhavāco asataṃ paviṭṭho, yo saṅgatīsu mudīreti vākyaṃ; Āsīviso dummukhotyāhu taṃ naraṃ, ārā ārā saṃyame tādisamhā. Annaṃ pānaṃ kāsika candanañca, manāpitthiyo mālamucchādanañca; Ohāya gacchāmase sabbakāme, supaṇṇa pāṇūpagatāva tyamhā. Ko nīdha tiṇṇaṃ garahaṃ upeti, asmiṃdha loke pāṇabhū nāgarāja; Samaṇo supaṇṇo atha vā tvameva, kiṃ kāraṇā paṇḍarakaggahīto. Samaṇoti me sammatatto ahosi, piyo ca me manasā bhāvitatto; Tassāhamakkhiṃ vivariṃ guyhamatthaṃ, atītamattho kapaṇaṃ rudāmi. Na catthi satto amaro pathabyā, paññāvidhā natthi na ninditabbā; Saccena dhammena dhitiyā damena, alabbhamabyāharatī naro idha. Mātāpitā paramā bandhavānaṃ, nāssa tatiyo anukampakatthi; Tesampi guyhaṃ paramaṃ na saṃse, mantassa bhedaṃ parisaṅkamāno. Mātāpitā bhaginī bhātaro ca, sahāyā vā yassa honti sapakkhā; Tesampi guyhaṃ paramaṃ na saṃse, mantassa bhedaṃ parisaṅkamāno. Bhariyā ce purisaṃ vajjā, komārī piyabhāṇinī; Puttarūpayasūpetā , ñātisaṅghapurakkhatā, tassāpi guyhaṃ paramaṃ na saṃse; Mantassa bhedaṃ parisaṅkamāno. Na guyhamatthaṃ vivareyya, rakkheyya naṃ yathā nidhiṃ; Na hi pātukato sādhu, guyho attho pajānatā. Thiyā guyhaṃ na saṃseyya, amittassa ca paṇḍito; Yo cāmisena saṃhīro, hadayattheno ca yo naro. Guyhamatthaṃ asambuddhaṃ, sambodhayati yo naro; Mantabhedabhayā tassa, dāsabhūto titikkhati. Yāvanto purisassatthaṃ, guyhaṃ jānanti mantinaṃ; Tāvanto tassa ubbegā, tasmā guyhaṃ na vissaje. Vivicca bhāseyya divā rahassaṃ, rattiṃ giraṃ nātivelaṃ pamuñce; Upassutikā hi suṇanti mantaṃ, tasmā manto khippamupeti bhedaṃ. Yathāpi assa nagaraṃ mahantaṃ, advārakaṃ āyasaṃ bhaddasālaṃ; Samantakhātāparikhāupetaṃ, evampi me te idha guyhamantā. Ye guyhamantā avikiṇṇavācā, daḷhā sadatthesu narā dujivha ; Ārā amittā byavajanti tehi, āsīvisā vā riva sattusaṅghā . Hitvā gharaṃ pabbajito acelo, naggo muṇḍo carati ghāsahetu; Tamhi nu kho vivariṃ guyhamatthaṃ, atthā ca dhammā ca apaggatamhā . Kathaṃkaro hoti supaṇṇarāja, kiṃsīlo kena vatena vattaṃ; Samaṇo caraṃ hitvā mamāyitāni, kathaṃkaro saggamupeti ṭhānaṃ. Hiriyā titikkhāya damenupeto , akkodhano pesuṇiyaṃ pahāya; Samaṇo caraṃ hitvā mamāyitāni, evaṃkaro saggamupeti ṭhānaṃ. Mātāva puttaṃ taruṇaṃ tanujjaṃ , samphassatā sabbagattaṃ phareti; Evampi me tvaṃ pāturahu dijinda, mātāva puttaṃ anukampamāno. Handajja tvaṃ muñca vadhā dujivha, tayo hi puttā na hi añño atthi; Antevāsī dinnako atrajo ca, rajjassu puttaññataro me ahosi. Icceva vākyaṃ visajjī supaṇṇo, bhumyaṃ patiṭṭhāya dijo dujivhaṃ; Muttajja tvaṃ sabbabhayātivatto, thalūdake hohi mayābhigutto. Ātaṅkinaṃ yathā kusalo bhisakko, pipāsitānaṃ rahadova sīto; Vesmaṃ yathā himasītaṭṭitānaṃ , evampi te saraṇamahaṃ bhavāmi. Sandhiṃ katvā amittena, aṇḍajena jalābuja; Vivariya dāṭhaṃ sesi, kuto taṃ bhayamāgataṃ. Saṅketheva amittasmiṃ, mittasmimpi na vissase; Abhayā bhayamuppannaṃ, api mūlāni kantati. Kathaṃ nu vissase tyamhi, yenāsi kalaho kato; Niccayattena ṭhātabbaṃ, so disabbhi na rajjati. Vissāsaye na ca taṃ vissayeyya, asaṅkito saṅkito ca bhaveyya; Tathā tathā viññū parakkameyya, yathā yathā bhāvaṃ paro na jaññā. Te devavaṇṇā sukhumālarūpā, ubho samā sujayā puññakhandhā ; Upāgamuṃ karampiyaṃ acelaṃ, missībhūtā assavāhāva nāgā. Tato have paṇḍarako acelaṃ, sayamevupāgamma idaṃ avoca; Muttajjahaṃ sabbabhayātivatto, na hi nūna tuyhaṃ manaso piyamhā. Piyo hi me āsi supaṇṇarājā, asaṃsayaṃ paṇḍarakena saccaṃ; So rāgarattova akāsimetaṃ, pāpakammaṃ sampajāno na mohā. Na me piyaṃ appiyaṃ vāpi hoti, sampassato lokamimaṃ parañca; Susaññatānañhi viyañjanena, asaññato lokamimaṃ carāsi. Ariyāvakāsosi anariyovāsi , asaññato saññatasannikāso; Kaṇhābhijātikosi anariyarūpo, pāpaṃ bahuṃ duccaritaṃ acāri. Aduṭṭhassa tuvaṃ dubbhi, dubbhī ca pisuṇo casi; Etena saccavajjena, muddhā te phalatu sattadhā. Tasmā hi mittānaṃ na dubbhitabbaṃ, mittadubbhā pāpiyo natthi añño; Āsittasatto nihato pathabyā, indassa vākyena hi saṃvaro hatoti.
519. 五一九·桑布拉本生(九)
519. Sambulājātakaṃ (9)
297你是谁,在山谷岩壑间颤抖,独自伫立,双腿如此俊美?
你已被我问及,腰细可握的女士啊,请告诉我你的名字与亲族。
298照亮了那迷人的林野,狮子与猛虎常行之处。
你是谁,美丽的女子?腰身纤秀的美人,你是属于谁的?
我礼敬你,贤女!我是魔众,向你致敬。
299迦西国王之子,世人皆知他名叫索提塞那。
魔啊,当知我正是他的妻子桑布拉(Sambula)。
我礼敬您,尊者!我是桑布拉,在此顶礼您。
300尊者,毘提诃王子正住在森林里,身患重病。
他病苦缠身,我孤身一人,照料着那孤单的人。
301林中拾采蜜与兽肉,持来充食;
想来他今日竟不纳受。
302你带着这病弱的王子在林间,能有什么用呢?
桑布拉,你服侍那个患病的王子有什么用?让我做你的丈夫吧。
303我深陷忧愁,又处于难以承受的境地,还能剩下什么容貌呢?
阁下,您另寻一位比我更貌美的吧。
304来吧,登上这座山,我有四百位妻子。
你将成为她们中最出众的一位,具足一切欲乐。
305星辰般光艳照人的女子,你心中所想所愿,
这一切我皆丰裕满足,今日便与我一同享乐吧。
306桑布拉啊,你若不肯做大妃,
晨时足充我早餐,暮时终成我腹中之食。
307那个束着七束发髻、残忍凶暴、肤色黝黑的食人者,
他抓住了那在林中寻不到依怙的桑布拉的手臂;
308她被那嗜肉成性、目光贪婪的毗舍遮攫住了,
她落入敌人手中,心中却只悲叹丈夫。
“纵然罗刹将我吞食,这对我而言还不算是真正的痛苦;
真正令我痛苦的,是我夫君的心将因此对我生出异想。”
309天神们想必已不在此间,怕是远游他方了;世间的守护者,想必也已杳然无踪;
对于那些粗暴妄行、全无节制之人,怕是再无人出来阻止了。
310她是女子中最优秀、最负盛名的一位,安详寂静,却如火焰般光耀照人;
罗刹啊,你若吃了这女子,你的头必将裂为七瓣;
不要伤害她,放过这位忠贞之妇。
311她从食人者手中脱身,来到了这处林间净修地;
犹如鸟儿飞返深青的巢窝,又如断角之牛回到住处;
312那位声名卓著的公主,便在那里哀泣。
桑布拉知时节,在林中寻不见丈夫;
313我礼敬沙门与婆罗门,那些具足行道之圣者;
不见王子,我便来到你们这里,寻求庇护。
314我礼敬雄狮与猛虎,乃至林间所有种种走兽;
未能见到王子,我便前来投靠你们。
315草、藤、药草,并及群山与林野啊;
未能见到王子,我便前来投靠你们。
316我礼敬那深蓝如青莲、佩戴星鬘的夜晚;
未见王子,我便前来投靠你们;
317我礼敬跋吉罗提恒河,百川归汇之处;
未见王子,我便来皈依于您。
318我礼敬众山之王——雪山(Himavant)石峰;
不见王子,我便前来依止于您。
319声名远播的公主啊,你今日确实来得太迟了。
今日你与谁相逢,谁复比我更可亲?
321“纵然罗刹将我吞食,这对我而言还不算是真正的痛苦;
我所忧心的,正是少爷您的心意,或许会转向别处吧。
322女贼多黠慧,其辈实话最难寻;
女人心性难可知,恰似游鱼入水去。
323愿此真实之语如此护佑我——如果它真能护我。
我确然不知,世间更有何人,比你更令我珍爱。
以此真实之语,愿你的疾病止息。
324那七百头雄壮的大象,日夜全副武装,严阵守护。
一千六百名弓箭手,贤女,你视他们为何等样的敌人?
325她们盛装明艳,肤色如红莲,光彩焕发,声如天鹅婉转动听。
听闻她们柔美的歌声与乐声,父亲,我如今已不复如昔;
326她们身佩金色饰物,形体美好,盛装宛如人间的天女。
父亲啊,那些为军队所喜爱、肢体无瑕的刹帝利少女们,正诱惑着他。
327父亲啊,倘若我还能如从前一样,在林中以拾穗养活丈夫……
父亲啊,他若敬我而不轻我,单凭这一点,我便胜彼一切;
328纵有丰盛饮食罗列于前,女子佩饰莹洁,盛装严饰。
纵令身相完具,不为丈夫所爱,虽不当死,死犹胜于彼;
329设使贫穷困苦,一无所有,草席为伴,若为丈夫所爱,斯则可贵。
即便那不受喜爱的女人具足一切优点,也远不如这位贫穷却可亲可爱的女人更好。
330对男子而言,一位贤惠的妻子极为难得;对妻子而言,一位体贴的丈夫同样难遇。
人主当知,汝妻贤善持净戒,为桑布拉故,宜行于法。
331汝若获丰饶财宝,桑布拉为嫉所没,终将趣入死门。
贤妻啊,我与这些王族之女,我们全都听从你的吩咐。”
Kā vedhamānā girikandarāyaṃ, ekā tuvaṃ tiṭṭhasi saṃhitūru ; Puṭṭhāsi me pāṇipameyyamajjhe, akkhāhi me nāmañca bandhave ca. Obhāsayaṃ vanaṃ rammaṃ, sīhabyagghanisevitaṃ; Kā vā tvamasi kalyāṇi, kassa vā tvaṃ sumajjhime; Abhivādemi taṃ bhadde, dānavāhaṃ namatthu te. Yo putto kāsirājassa, sotthisenoti taṃ vidū; Tassāhaṃ sambulā bhariyā, evaṃ jānāhi dānava; Abhivādemi taṃ bhante , sambulāhaṃ namatthu te. Vedehaputto bhaddante, vane vasati āturo; Tamahaṃ rogasammattaṃ, ekā ekaṃ upaṭṭhahaṃ . Ahañca vanamuñchāya, madhumaṃsaṃ migābilaṃ ; Yadā harāmi taṃ bhakkho, tassa nūnajja nādhati . Kiṃ vane rājaputtena, āturena karissasi; Sambule pariciṇṇena, ahaṃ bhattā bhavāmi te. Sokaṭṭāya durattāya, kiṃ rūpaṃ vijjate mama; Aññaṃ pariyesa bhaddante, abhirūpataraṃ mayā. Ehimaṃ girimāruyha, bhariyā me catussatā; Tāsaṃ tvaṃ pavarā hohi, sabbakāmasamiddhinī. Nūna tārakavaṇṇābhe , yaṃ kiñci manasicchasi; Sabbaṃ taṃ pacuraṃ mayhaṃ, ramassvajja mayā saha. No ce tuvaṃ maheseyyaṃ, sambule kārayissasi; Alaṃ tvaṃ pātarāsāya, paṇhe bhakkhā bhavissasi. Tañca sattajaṭo luddo, kaḷāro purisādako; Vane nāthaṃ apassantiṃ, sambulaṃ aggahī bhuje. Adhipannā pisācena, luddenāmisacakkhunā; Sā ca sattuvasampattā, patimevānusocati. Na me idaṃ tathā dukkhaṃ, yaṃ maṃ khādeyya rakkhaso; Yañca me ayyaputtassa, mano hessati aññathā. Na santi devā pavasanti nūna, na hi nūna santi idha lokapālā; Sahasā karontānamasaññatānaṃ, na hi nūna santi paṭisedhitāro. Itthīnamesā pavarā yasassinī, santā samā aggirivuggatejā; Tañce tuvaṃ rakkhasādesi kaññaṃ, muddhā ca hi sattadhā te phaleyya; Mā tvaṃ dahī muñca patibbatāya . Sā ca assamamāgacchi, pamuttā purisādakā; Nīḷaṃ paḷinaṃ sakuṇīva , gatasiṅgaṃva ālayaṃ. Sā tattha paridevesi, rājaputtī yasassinī; Sambulā utumattakkhā, vane nāthaṃ apassantī . Samaṇe brāhmaṇe vande, sampannacaraṇe ise; Rājaputtaṃ apassantī, tumhaṃmhi saraṇaṃ gatā. Vande sīhe ca byagghe ca, ye ca aññe vane migā; Rājaputtaṃ apassantī, tumhaṃmhi saraṇaṃ gatā. Tiṇā latāni osadhyo, pabbatāni vanāni ca; Rājaputtaṃ apassantī, tumhaṃmhi saraṇaṃ gatā. Vande indīvarīsāmaṃ, rattiṃ nakkhattamāliniṃ; Rājaputtaṃ apassantī, tumhaṃmhi saraṇaṃ gatā. Vande bhāgīrathiṃ gaṅgaṃ, savantīnaṃ paṭiggahaṃ; Rājaputtaṃ apassantī, tumhaṃmhi saraṇaṃ gatā. Vande ahaṃ pabbatarājaseṭṭhaṃ, himavantaṃ siluccayaṃ; Rājaputtaṃ apassantī, tumhaṃmhi saraṇaṃ gatā. Atisāyaṃ vatāgacchi, rājaputti yasassini; Kena nujja samāgacchi , ko te piyataro mayā. Idaṃ khohaṃ tadāvocaṃ , gahitā tena sattunā; Na me idaṃ tathā dukkhaṃ, yaṃ maṃ khādeyya rakkhaso; Yañca me ayyaputtassa, mano hessati aññathā. Corīnaṃ bahubuddhīnaṃ, yāsu saccaṃ sudullabhaṃ; Thīnaṃ bhāvo durājāno, macchassevodake gataṃ. Tathā maṃ saccaṃ pāletu, pālayissati ce mamaṃ; Yathāhaṃ nābhijānāmi, aññaṃ piyataraṃ tayā; Etena saccavajjena, byādhi te vūpasammatu. Ye kuñjarā sattasatā uḷārā, rakkhanti rattindivamuyyutāvudhā; Dhanuggahānañca satāni soḷasa, kathaṃvidhe passasi bhadde sattavo. Alaṅkatāyo padumuttarattacā, virāgitā passati haṃsagaggarā; Tāsaṃ suṇitvā mitagītavāditaṃ , na dāni me tāta tathā yathā pure. Suvaṇṇasaṃkaccadharā suviggahā, alaṅkatā mānusiyaccharūpamā; Senopiyā tāta aninditaṅgiyo, khattiyakaññā paṭilobhayanti naṃ. Sace ahaṃ tāta tathā yathā pure, patiṃ tamuñchāya punā vane bhare; Sammānaye maṃ na ca maṃ vimānaye, itopi me tāta tato varaṃ siyā. Yamannapāne vipulasmi ohite, nārī vimaṭṭhābharaṇā alaṅkatā; Sabbaṅgupetā patino ca appiyā, abajjha tassā maraṇaṃ tato varaṃ. Api ce daliddā kapaṇā anāḷhiyā, kaṭādutīyā patino ca sā piyā; Sabbaṅgupetāyapi appiyāya, ayameva seyyā kapaṇāpi yā piyā . Sudullabhitthī purisassa yā hitā, bhattitthiyā dullabho yo hito ca; Hitā ca te sīlavatī ca bhariyā, janinda dhammaṃ cara sambulāya. Sace tuvaṃ vipule laddhabhoge, issāvatiṇṇā maraṇaṃ upesi; Ahañca te bhadde imā rājakaññā , sabbe te vacanakarā bhavāmāti.
520. 香黑乌木本生(第十)
520. Gandhatindukajātakaṃ (10)
332不放逸是通往不死之道,放逸是通往死亡之道。
不放逸者得不死,放逸者如同已死。
333从骄慢生放逸,从放逸生衰亡。
由衰败生诸过失,婆罗多族(Bhārata)的雄狮啊,切莫放逸。
334刹帝利众因放逸,失国丧财终败亡;
村民亦各离村落,无家者与有家者皆然。
335刹帝利若于国放逸,增益国土者当知:
一切财富悉皆销尽,是即名为国王之祸。
336大王,这并非法,你过于放逸了。
繁荣富庶的国土,盗贼必将它摧毁。
337你不会再有儿子,没有黄金,没有谷物。
当国土遭到掠夺时,你将丧失一切财富。
338一切财富都已耗尽的国王,或是刹帝利,
亲戚、朋友与同伴,便不再视他为可敬重之人。
339骑象兵、列阵武士、战车兵与步兵,
这些依他而活的人,那时也不再视他为可敬重之人。
340行事无方、愚痴恶慧之愚者,福祉舍离之,
如蛇蜕去陈旧之皮。
341善营诸业勤早起,不懈不逸恒精进;
一切财宝皆增长,如牝牛群伴牡牛而蕃息。
342大王,当巡行国中乡野,暗行察访;
于彼见闻已,然后依之而行。
343愿般遮罗王战场中箭,亦能如是感受;
恰如我今为荆棘所刺,亲觉此痛。
344你已年迈,眼力衰微,无法清楚地看见色相了;
那与梵授王(Brahmadatta)有何相干?是荆棘刺伤了你。
345婆罗门,此事梵授王难辞其咎,我便是行于此道遭殃者。
乡野失去守护,被非法强权摧毁。
346夜里,盗贼吞食;白天,秃鹫般的掠食者吞食;
在伪诈国王统治的国土里,不守正法的人很多。
347孩子啊,当此恐惧生起之时,那些惊恐的年轻人,
在森林中砍取荆棘,筑造藏身之所。
348这位名为梵授的国王,究竟何时才会死去?
在他的国土上,那些无夫的少女们徒然老去。
349你这卑劣者,精通无益之言,确实口出恶语;
国王又去何处为这些少女们寻找夫婿呢?
350婆罗门啊,我的话语并无过失,我善解义理与文句。
乡野失去守护,被非法的强权所摧毁。
351夜晚有盗贼掠夺,白天有贪婪官吏侵夺。
在伪诈国王统治的国土里,不守正法的人很多。
恶王治下,活命不易,妻子尚且难养,少女们又能往何处觅得夫婿?
352就让这位般遮罗王如此倒卧沙场,为利矛所杀吧。
就如这萨利雅可怜地倒卧于此,被犁头击杀。
353卑劣的人,你以非法的方式对梵授王生起嗔怒;
你咒骂国王,王于你本无过咎;
354婆罗门,我依正法,对梵授发怒。
国土之民失守护,横遭非法暴力摧;
355夜有盗贼来吞噬,昼有税吏来搜刮。
伪王治下多非法,不守正法之人众。她啊,
356想必又非时炊煮,备得饭食来送此处。
萨离亚(Sāliya)凝望送饭之人,竟为犁头所毙;
357愿般遮罗王亦复如是,于战阵中死于剑下。
今朝我身遭捶打,乳汁随之亦倾洒;
358彼畜既翻其乳汁,还复加害牧牛人。
这与梵授王有何相干,您为何这样责备我们?
359婆罗门啊,应受责备的是般遮罗王梵授。
各地民众无人护佑,都被非法的暴力所摧残。
360夜晚有盗贼掠夺,白天有贪婪官吏侵夺。
伪王治下之国土,非法之众何其多;
361凶悍游荡诸母牛,昔日我等不挤乳。
那些渴求牛奶的人步步相逼,今日我们不得不去挤奶。
362就让般遮罗这样哀嚎吧,让他失去爱子,在痛苦中枯竭。
如同这头可怜的母牛,失去了小牛,四处奔走。
363若牧牛人的牛惊慌或吼叫,
于梵授王而言,这有何罪过?
364大婆罗门啊,这于梵授王而言便是罪过;
乡邑无护,横敛摧之;
365夜则盗贼吞掠,昼则喙吏啄剥。
在伪诈国王统治的国土里,不守正法的人很多。
我们这些佩剑之人,岂能坐视正在饮乳的婴孩惨遭屠戮?
366就让般遮罗王也这般被吞噬,与他的儿子一同战死沙场吧。
正如我这林中所生者,今日却被村人们如此吞食一般。
367在人间,青蛙啊,诸国王并不能守护一切众生。
国王并非仅仅因为乌鸦吃了那样的活物,就成了非法行者。
368梵行者实为非法之相,竟向刹帝利献谄媚之言;
众生正遭掠夺,你却尊崇国王,沉溺于至极的放逸。
369婆罗门,假如这是一个善治之国——富饶、安乐、清净;
那么,乌鸦们享用了供品和上好的饭团后,便不会来啄食像我这样的活人了。
Appamādo amataṃ padaṃ , pamādo maccuno padaṃ; Appamattā na mīyanti, ye pamattā yathā matā. Madā pamādo jāyetha, pamādā jāyate khayo; Khayā padosā jāyanti, mā pamādo bharatūsabha . Bahū hi khattiyā jīnā, atthaṃ raṭṭhaṃ pamādino; Athopi gāmino gāmā, anagārā agārino. Khattiyassa pamattassa, raṭṭhasmiṃ raṭṭhavaḍḍhana; Sabbe bhogā vinassanti, rañño taṃ vuccate aghaṃ. Nesa dhammo mahārāja, ativelaṃ pamajjasi; Iddhaṃ phītaṃ janapadaṃ, corā viddhaṃsayanti naṃ. Na te puttā bhavissanti, na hiraññaṃ na dhāniyaṃ ; Raṭṭhe viluppamānamhi, sabbabhogehi jiyyasi. Sabbabhogā parijiṇṇaṃ, rājānaṃ vāpi khattiyaṃ ; Ñātimittā suhajjā ca, na taṃ maññanti māniyaṃ . Hatthārohā anīkaṭṭhā, rathikā pattikārakā; Tamevamupajīvantā, na taṃ maññanti māniyaṃ. Asaṃvihitakammantaṃ, bālaṃ dummantimantinaṃ; Sirī jahati dummedhaṃ, jiṇṇaṃva urago tacaṃ. Susaṃvihitakammantaṃ , kāluṭṭhāyiṃ atanditaṃ; Sabbe bhogābhivaḍḍhanti, gāvo sausabhāmiva. Upassutiṃ mahārāja, raṭṭhe janapade cara; Tattha disvā ca sutvā ca, tato taṃ paṭipajjasi. Evaṃ vedetu pañcālo, saṅgāme saramappito ; Yathāhamajja vedemi, kaṇṭakena samappito. Jiṇṇo dubbalacakkhūsi, na rūpaṃ sādhu passasi; Kiṃ tattha brahmadattassa, yaṃ taṃ maggeyya kaṇṭako . Bahvettha brahmadattassa, sohaṃ maggasmi brāhmaṇa; Arakkhitā jānapadā, adhammabalinā hatā. Rattiñhi corā khādanti, divā khādanti tuṇḍiyā; Raṭṭhasmiṃ kūṭarājassa, bahu adhammiko jano. Etādise bhaye jāte , bhayaṭṭā tāta māṇavā; Nillenakāni kubbanti, vane āhatva kaṇṭakaṃ. Kadāssu nāmayaṃ rājā, brahmadatto marissati; Yassa raṭṭhamhi jiyyanti, appatikā kumārikā. Dubbhāsitañhi te jammi, anatthapadakovide; Kuhiṃ rājā kumārīnaṃ, bhattāraṃ pariyesati. Na me dubbhāsitaṃ brahme, kovidatthapadā ahaṃ; Arakkhitā jānapadā, adhammabalinā hatā. Rattiñhi corā khādanti, divā khādanti tuṇḍiyā; Raṭṭhasmiṃ kūṭarājassa, bahu adhammiko jano; Dujjīve dubbhare dāre, kuto bhattā kumāriyo. Evaṃ sayatu pañcālo, saṅgāme sattiyā hato; Yathāyaṃ kapaṇo seti, hato phālena sāliyo. Adhammena tuvaṃ jamma, brahmadattassa kujjhasi; Yo tvaṃ sapasi rājānaṃ, aparajjhitvāna attano . Dhammena brahmadattassa, ahaṃ kujjhāmi brāhmaṇa; Arakkhitā jānapadā, adhammabalinā hatā. Rattiñhi corā khādanti, divā khādanti tuṇḍiyā; Raṭṭhasmiṃ kūṭarājassa, bahu adhammiko jano. Sā nūna puna re pakkā, vikāle bhattamāhari; Bhattahāriṃ apekkhanto, hato phālena sāliyo. Evaṃ haññatu pañcālo, saṅgāme asinā hato ; Yathāhamajja pahato, khīrañca me pavaṭṭitaṃ. Yaṃ pasu khīraṃ chaḍḍeti, pasupālaṃ vihiṃsati ; Kiṃ tattha brahmadattassa, yaṃ no garahate bhavaṃ. Gārayho brahme pañcālo, brahmadattassa rājino; Arakkhitā jānapadā, adhammabalinā hatā. Rattiñhi corā khādanti, divā khādanti tuṇḍiyā; Raṭṭhasmiṃ kūṭarājassa, bahu adhammiko jano. Caṇḍā aṭanakā gāvī, yaṃ pure na duhāmase; Taṃ dāni ajja dohāma, khīrakāmehupaddutā. Evaṃ kandatu pañcālo, viputto vippasukkhatu; Yathāyaṃ kapaṇā gāvī, viputtā paridhāvati. Yaṃ pasu pasupālassa, sambhameyya raveyya vā; Ko nīdha aparādhatthi, brahmadattassa rājino. Aparādho mahābrahme, brahmadattassa rājino; Arakkhitā jānapadā, adhammabalinā hatā. Rattiñhi corā khādanti, divā khādanti tuṇḍiyā; Raṭṭhasmiṃ kūṭarājassa, bahu adhammiko jano; Kathaṃ no asikosatthā, khīrapā haññate pajā. Evaṃ khajjatu pañcālo, hato yuddhe saputtako; Yathāhamajja khajjāmi, gāmikehi araññajo. Na sabbabhūtesu vidhenti rakkhaṃ, rājāno maṇḍūka manussaloke; Nettāvatā rājā adhammacārī, yaṃ tādisaṃ jīvamadeyyu dhaṅkā. Adhammarūpo vata brahmacārī, anuppiyaṃ bhāsasi khattiyassa; Viluppamānāya puthuppajāya, pūjesi rājaṃ paramappamādaṃ . Sace imaṃ brahme surajjakaṃ siyā, phītaṃ raṭṭhaṃ muditaṃ vippasannaṃ; Bhutvā baliṃ aggapiṇḍañca kākā, na mādisaṃ jīvamadeyyu dhaṅkāti.
〈何欲〉、〈壶〉、〈迦亚迪萨〉、〈六牙〉,及〈贤者生〉、〈头猴〉;
〈水罗刹〉、〈白龙王〉,及〈桑布拉〉与〈提度咖树天子〉。
Kiṃchanda kumbha jayaddisa chaddanta, atha paṇḍitasambhava sirakapi; Dakarakkhasa paṇḍaranāgavaro, atha sambula tindukadevasutoti.
━━ 归纳讲解,仅供参考 ━━
这部书是什么
《本生》是小部中规模最大的经典之一,以偈颂为核心,辅以散文故事,集结了佛陀成佛前过去生的547个事迹。本书体裁为叙事偈颂与故事,通过讲述佛陀作为菩萨时的种种化身经历,阐明业果法则与波罗蜜的修行。在巴利三藏中,它是了解佛教伦理与民间文学交融的宝库,主题始终围绕“如何通过无数生的精进修行圆满成佛所需之品德”。
核心法义/内容(白话+重点)
这部书的核心不是抽象说理,而是用一个个具体生动的故事,反复展现一条铁律:每一个当下的选择都在塑造未来,持久的善业积累方能成就无上智慧与解脱。无论身份是国王、商人还是动物,菩萨在每一世中,面对两难时都决然选择布施(dāna)、持戒(sīla)和牺牲,以此累积成佛的“资本”——波罗蜜(Pāramī)。
代表性内容选自《戒品》的偈颂:
关键术语锚
* Jātaka / 本生: 即“所生”或“生起的故事”。易被简化为“佛的前世故事”,但更精确指向“(佛)成佛所必经之生”,每一生都是成道因果链上不可或缺的一环。
* Bodhisatta / 菩萨: 指成佛前的悉达多太子及更早的过去生。易与北传“自觉觉他”的菩萨理念混淆,在《本生》中,专指那位不断轮回、圆满波罗蜜的“决定成佛者”。
* Pāramī / 波罗蜜: 即“圆满”或“到彼岸”。本书中特指菩萨数生累积的十种至上德行,如布施、持戒、忍辱等。易错记为抽象的修行条目,实则每个故事都在用生命抉择为其作血肉注脚。
* Kamma / 业: 本书不提玄奥的业力论,而是通过故事的悲欢离合,展示动机(心念)决定善恶行为,行为必生果报的朴素法则。易被误解为宿命论,但其实每篇都在强调当下的“行”可改变未来。
* Uppatti / 结生/转生: 指觉音论师注解时为每篇故事添加的“过去生”部分。理解本书体例的关键,易与现代说的“轮回转世”叙事目的混淆,它的功能是建立“前因-后果”的教化链接,而非单纯满足对前世的好奇。
阅读提示
翻译本书需特别注意其“现在世故事-过去世故事-偈颂-对应”的四重嵌套结构,尤其要处理好偈颂。偈颂是故事的论点和高潮,常以诗歌形式出现,译时既要传达其教诲的精确性,又要保留其作为古老歌谣的韵律感与直指人心的力量,这是平衡文学美感与法义准确的关键。