331. 拘耆罗本生(四之四之一)
331. Kokilajātakaṃ (4-4-1)
121若人于非时,过度发论议;
他便这样被击倒而卧,如同那拘耆罗鸟的幼雏。
122利剑虽锋利,哈拉毒虽烈,近身不能倒人;
粗恶之言语,近处即能倾人。
123因此,无论时机合宜与否,智者都应守护自己的言语。
即使是与自己相当的人相处,也不应说太多话。
124而那些在恰当时机说适量之语,以智慧为先导、明察秋毫的人,
他降伏一切怨敌,犹如金翅鸟捕食诸蛇。
Yo ve kāle asampatte, ativelaṃ pabhāsati; Evaṃ so nihato seti, kokilāyiva atrajo. Na hi satthaṃ sunisitaṃ, visaṃ halāhalāmiva ; Evaṃ nikaṭṭhe pāteti, vācā dubbhāsitā yathā. Tasmā kāle akāle vā , vācaṃ rakkheyya paṇḍito; Nātivelaṃ pabhāseyya, api attasamamhi vā. Yo ca kāle mitaṃ bhāse, matipubbo vicakkhaṇo; Sabbe amitte ādeti, supaṇṇo uragāmivāti.
332. 车辕本生(4-4-2)
332. Rathalaṭṭhijātakaṃ (4-4-2)
125即使杀了人,却声称自己受害;即使战胜了,却说成自己失利。
国王啊,对于先开口陈述之人,决不可轻易信之。
126是故,具足智慧之人,亦当倾听另一方的说法。
听取双方所言之后,应如法而行。
127在家者懈怠而耽着欲乐,非善;出家者不能自制,亦非善。
国王不审虑而行,非善;智者若有瞋怒,此亦非善。
128刹帝利当深思而后行,治理国土者不可莽撞。
大王啊,审慎行事者的声望与美名,必会增长。
Api hantvā hato brūti, jetvā jitoti bhāsati; Pubbavakkhāyino rāja, aññadatthu na saddahe. Tasmā paṇḍitajātiyo, suṇeyya itarassapi; Ubhinnaṃ vacanaṃ sutvā, yathā dhammo tathā kare. Alaso gihī kāmabhogī na sādhu, asaññato pabbajito na sādhu; Rājā na sādhu anisammakārī, yo paṇḍito kodhano taṃ na sādhu. Nisamma khattiyo kayirā, nānisamma disampati; Nisammakārino rāja , yaso kitti ca vaḍḍhatīti.
333. 烤蜥蜴本生(4-4-3)
333. Pakkagodhajātakaṃ (4-4-3)
129丛林深处我已识得你,车乘之雄;
佩剑披甲、头戴宝冠威严者。
从菩提树枝条间,一只烤熟的大蜥蜴迅速逃去。
130对向你致敬的人,应当致敬;对亲近你的人,应当亲近。对为你做事的人,应当为他做事。
不要为心怀恶意的人谋求利益;即便他不亲近你,你也不应亲近他。
131舍弃那舍弃你的人,莫生依恋;心已离去之人,不应再与他交往。
鸟儿知道那棵树的果实已经耗尽,便会另寻他树,因为世界广阔无边。
132我必尽我所能为你效劳,心中念着刹帝利当知感恩的道理。
我将一切权柄尽数赐予你,你可将之赐予任何你所愿之人。
Tadeva me tvaṃ vidito, vanamajjhe rathesabha; Yassa te khaggabaddhassa, sannaddhassa tirīṭino; Assatthadumasākhāya, pakkā godhā palāyatha. Name namantassa bhaje bhajantaṃ, kiccānukubbassa kareyya kiccaṃ; Nānatthakāmassa kareyya atthaṃ, asambhajantampi na sambhajeyya. Caje cajantaṃ vanathaṃ na kayirā, apetacittena na sambhajeyya; Dijo dumaṃ khīṇaphalanti ñatvā, aññaṃ samekkheyya mahā hi loko. So te karissāmi yathānubhāvaṃ, kataññutaṃ khattiye pekkhamāno; Sabbañca te issariyaṃ dadāmi, yassicchasī tassa tuvaṃ dadāmīti.
334. 王教诫本生
334. Rājovādajātakaṃ (4-4-4)
133牛群渡水之时,若领头牛行偏走斜;
引路者既已失正,众牛便尽皆随之偏斜。
134同样地,在人类当中,若有人被尊为最上者,
若他行于非法,何况其余众人?
王若行非法,举国皆忧苦;
135牛群渡河时,头牛径直行。
当领头的牛走正了路,所有的牛也都随之笔直而行。
136在人间也是如此:如果有那么一位被公认最上的人,
他若能行于正法,更不消说其余众人,
若国王能依法而行,举国上下便得安乐而住。
Gavaṃ ce taramānānaṃ, jimhaṃ gacchati puṅgavo; Sabbā tā jimhaṃ gacchanti , nette jimhaṃ gate sati. Evameva manussesu, yo hoti seṭṭhasammato; So ce adhammaṃ carati, pageva itarā pajā; Sabbaṃ raṭṭhaṃ dukhaṃ seti, rājā ce hoti adhammiko. Gavaṃ ce taramānānaṃ, ujuṃ gacchati puṅgavo; Sabbā gāvī ujuṃ yanti , nette ujuṃ gate sati. Evameva manussesu, yo hoti seṭṭhasammato; So sace dhammaṃ carati, pageva itarā pajā; Sabbaṃ raṭṭhaṃ sukhaṃ seti, rājā ce hoti dhammikoti.
335. 豺狼本生(四-四-五)
335. Jambukajātakaṃ (4-4-5)
137其身硕大雄壮,獠牙修长,此乃豺狼;
尔非生于能擒大象之族姓。
138并非雄狮,却怀着狮子的骄慢,自我伪装;
犹如豺狼扑向大象,却伏地悲嚎。
139声名远播之最上丈夫,身躯魁伟、力大无穷者;
不量自之力势禀赋,此豺狼遂被象击、委地而卧。
140凡有所作,先于自身审度力与能,
凭持诵、咒语与善说,善备者广获胜果。
Brahā pavaḍḍhakāyo so, dīghadāṭho ca jambuka; Na tvaṃ tattha kule jāto, yattha gaṇhanti kuñjaraṃ. Asīho sīhamānena, yo attānaṃ vikubbati; Kotthūva gajamāsajja, seti bhūmyā anutthunaṃ. Yasassino uttamapuggalassa, sañjātakhandhassa mahabbalassa; Asamekkhiya thāmabalūpapattiṃ, sa seti nāgena hatoyaṃ jambuko. Yo cīdha kammaṃ kurute pamāya, thāmabbalaṃ attani saṃviditvā; Jappena mantena subhāsitena, parikkhavā so vipulaṃ jinātīti.
336. 第三三六 婆罗诃闼本生 (4-4-6)
336. Brahāchattajātakaṃ (4-4-6)
141你口口声声说着“草、草”,是谁为你取来了草?
你究竟有什么事需要用草,才只一味地说着草?
142梵行者婆罗诃闼多来到此处,他博学多闻。
他拿走了我的一切,丢下草便离去了。
143的确,这便是应行之事:以微少而欲求广多。
属于自己的一切,他全然执取;而对草芥,却无有所取。
144具戒者不刻意造作,愚人却矫饰戒行。
戒行无常即是恶戒,那样的智慧又有何用?
Tiṇaṃ tiṇanti lapasi, ko nu te tiṇamāhari; Kiṃ nu te tiṇakiccatthi, tiṇameva pabhāsasi. Idhāgamā brahmacārī, brahā chatto bahussuto; So me sabbaṃ samādāya, tiṇaṃ nikkhippa gacchati. Evetaṃ hoti kattabbaṃ, appena bahumicchatā; Sabbaṃ sakassa ādānaṃ, anādānaṃ tiṇassa ca. ( ) Sīlavanto na kubbanti, bālo sīlāni kubbati; Aniccasīlaṃ dussīlyaṃ , kiṃ paṇḍiccaṃ karissatīti.
337. 第三三七 凳子本生(四-四-七)
337. Pīṭhajātakaṃ (4-4-7)
145我们未给您座位,也未供给饮水与食物。
梵行者,请原谅我,我已见到这过失。
146我既不嗔不怒,于我亦无一物可憎;
然我心中生是思惟:此必是彼家族之常法。
147这是我们家族的传统,自父亲、祖父以来,一贯如此。
座席、饮水与洗足水,这一切我们皆悉恭敬备办。
148这便是我们族中代代相承的规矩,从父祖以来,恒常如此:
我们总是恭敬地承事,犹如对待最尊贵的亲人一般。
Na te pīṭhamadāyimhā , na pānaṃ napi bhojanaṃ; Brahmacāri khamassu me, etaṃ passāmi accayaṃ. Nevābhisajjāmi na cāpi kuppe, na cāpi me appiyamāsi kiñci; Athopi me āsi manovitakko, etādiso nūna kulassa dhammo. Esasmākaṃ kule dhammo, pitupitāmaho sadā; Āsanaṃ udakaṃ pajjaṃ, sabbetaṃ nipadāmase. Esasmākaṃ kule dhammo, pitupitāmaho sadā; Sakkaccaṃ upatiṭṭhāma, uttamaṃ viya ñātakanti.
338. 谷壳本生 (4-4-8)
338. Thusajātakaṃ (4-4-8)
149麸糠,老鼠固然熟知;精米,它们也认得。
它们舍离种种麸糠,只拣精米来吃。
150那些在林中密谋的话语,那些在村中窃窃私语,
那些“如是如是”“这般这般”的言谈,我也尽皆了知。
151据说,那如法而生的儿子,父亲竟是一只猴子;
(其父猴)当他还幼小时,便以牙齿咬断了他的(睾丸)。
152你匍匐爬行于此,犹如独眼山羊在芥子丛中。
那躺在下方的,我也已经了知。
Viditaṃ thusaṃ undurānaṃ , viditaṃ pana taṇḍulaṃ; Thusaṃ thusaṃ vivajjetvā, taṇḍulaṃ pana khādare. Yā mantanā araññasmiṃ, yā ca gāme nikaṇṇikā; Yañcetaṃ iti cīti ca, etampi viditaṃ mayā. Dhammena kira jātassa, pitā puttassa makkaṭo; Daharasseva santassa, dantehi phalamacchidā. Yametaṃ parisappasi , ajakāṇova sāsape; Yopāyaṃ heṭṭhato seti , etampi viditaṃ mayāti.
339. 巴韦鲁本生
339. Bāverujātakaṃ (4-4-9)
153因不见那具冠翎、鸣声曼妙的孔雀
人们便在那地方以肉与果供养了乌鸦。
154孔雀音声悉具足,来至巴韦鲁(Bāveru)之时;
尔时利养与恭敬,于彼乌鸦尽退失。
155只要那带来光明的佛陀、法王尚未出现,
那时,人们转而供养其他许多沙门和婆罗门。
156当具足妙音的佛陀宣说法时,
那时,外道们的利养和恭敬衰减了。
Adassanena morassa, sikhino mañjubhāṇino; Kākaṃ tattha apūjesuṃ, maṃsena ca phalena ca. Yadā ca sarasampanno, moro bāverumāgamā; Atha lābho ca sakkāro, vāyasassa ahāyatha. Yāva nuppajjatī buddho, dhammarājā pabhaṅkaro; Tāva aññe apūjesuṃ, puthū samaṇabrāhmaṇe. Yadā ca sarasampanno, buddho dhammaṃ adesayi; Atha lābho ca sakkāro, titthiyānaṃ ahāyathāti.
340. 维萨哈本生 (4-4-10)
340. Visayhajātakaṃ (4-4-10)
157昔者维萨哈(Visayha),汝常行布施,施故汝财宝,实已耗尽无余;
自此若不复行施,汝能自制不施者,财富当得久住。
158千眼者啊,圣者纵陷极贫,亦不为非圣之行,世人皆如是说;
天王啊,凡因享乐而令我等舍弃信仰之财,愿其不归我等。
159前车所行之路,后车便随之而行。
古昔所立之规,帝释天神,你但依此而行便是。
160若有,我们便行布施;若无,又能以何物施与?
纵使处此境地,我们依然布施,切莫于布施生放逸。
Adāsi dānāni pure visayha, dadato ca te khayadhammo ahosi; Ito paraṃ ce na dadeyya dānaṃ, tiṭṭheyyuṃ te saṃyamantassa bhogā. Anariyamariyena sahassanetta, suduggatenāpi akiccamāhu; Mā vo dhanaṃ taṃ ahu devarāja , yaṃ bhogahetu vijahemu saddhaṃ. Yena eko ratho yāti, yāti tenāparo ratho; Porāṇaṃ nihitaṃ vattaṃ, vattataññeva vāsava. Yadi hessati dassāma, asante kiṃ dadāmase; Evaṃbhūtāpi dassāma, mā dānaṃ pamadamhaseti.
吉塔瓦拉光耀过盛,车乘之主啊,林间行路曲折难行;
复有阎浮、草座、胜座、米、孔雀、维萨哈,此十者是。
Ativelapabhāsati jītavaro, vanamajjha rathesabha jimhagamo; Atha jambu tiṇāsanapīṭhavaraṃ, atha taṇḍula mora visayha dasāti.