Eko araññe girikandarāyaṃ, paggayha paggayha silaṃ pavecchasi ; Punappunaṃ santaramānarūpo, koraṇḍiya ko nu tava yidhattho. Ahañhimaṃ sāgara sevitantaṃ, samaṃ karissāmi yathāpi pāṇi; Vikiriya sānūni ca pabbatāni ca, tasmā silaṃ dariyā pakkhipāmi. Nayimaṃ mahiṃ arahati pāṇikappaṃ, samaṃ manusso karaṇāya meko; Maññāmimaññeva dariṃ jigīsaṃ , koraṇḍiya hāhasi jīvalokaṃ. Sace ahaṃ bhūtadharaṃ na sakkā , samaṃ manusso karaṇāya meko; Evameva tvaṃ brahme ime manusse, nānādiṭṭhike nānayissasi te . Saṅkhittarūpena bhavaṃ mamatthaṃ, akkhāsi koraṇḍiya evametaṃ; Yathā na sakkā pathavī samāyaṃ, kattuṃ manussena tathā manussāti.
柯兰迪耶本生第六
357. 鹌鹑本生 (5-1-7)
357. Laṭukikajātakaṃ (5-1-7)
39
我礼敬您——六十岁的象王,林中的族群之主,声名远扬。
我以双翅向你合掌恳请:请勿杀害我这弱小鸟儿的幼雏。
40
我礼敬您,独行的象王,栖居山林、以山野为行处的您。
我以双翅向你合掌恳请:请勿杀害我这弱小鸟儿的幼雏。
41
我照样会踏碎你的孩子,你这鹌鹑。你如此弱小,又能奈我何?
纵有成百上千像你这样(弱小)的,我仅用左脚也能将它们悉数踏倒。
42
并非一切事都能靠蛮力成就,因为蛮力正是愚人毁灭之因。
龙王啊,我必将祸患加诸于你——你杀害了我这柔弱者的孩子。
43
你看那乌鸦与鹌鹑,青蛙和青蝇,
这些小物竟害死大象——看啊,怨者自有其怨敌。
因此,即使是对不可爱者,也不应怀有敌意。
Vandāmi taṃ kuñjara saṭṭhihāyanaṃ, āraññakaṃ yūthapatiṃ yasassiṃ; Pakkhehi taṃ pañjalikaṃ karomi, mā me vadhī puttake dubbalāya. Vandāmi taṃ kuñjara ekacāriṃ, āraññakaṃ pabbatasānugocaraṃ; Pakkhehi taṃ pañjalikaṃ karomi, mā me vadhī puttake dubbalāya; Vamissāmi te laṭukike puttakāni, kiṃ me tuvaṃ kāhasi dubbalāsi; Sataṃ sahassānipi tādisīnaṃ, vāmena pādena papothayeyyaṃ. Na heva sabbattha balena kiccaṃ, balañhi bālassa vadhāya hoti; Karissāmi te nāgarājā anatthaṃ, yo me vadhī puttake dubbalāya. Kākañca passa laṭukikaṃ, maṇḍūkaṃ nīlamakkhikaṃ; Ete nāgaṃ aghātesuṃ, passa verassa verinaṃ; Tasmā hi veraṃ na kayirātha, appiyenapi kenacīti.
第七则鹌鹑本生
358. 三五八·小护法本生
358. Cūḷadhammapālajātakaṃ (5-1-8)
44
我才是那造恶者、杀胎者,对那位具大威德的王犯下罪。
请释放这位护法,陛下,请斩断我的双手。
45
我正是那冒犯者、杀胎者,对具大威力的王犯下大罪者。
请释放这位护法,陛下,请斩断我的双脚。
46
我才是那加害者,那杀胎者,那对大王犯下大罪者。
放了这位护法,陛下,请砍下我的头颅吧。
47
“这位国王如今确实没有真心待他的朋友和大臣吗?
他们竟无一人向国王谏言:‘莫害嫡亲骨肉。’
48
看来这位国王,确实没有真心为他着想的亲族与挚友。”
他们竟无一人向国王谏言:“莫害亲生骨肉。”
49
护法那涂满檀香精华的双臂,即将被斩断。
我,大地继承者的性命,正遭到摧残,陛下。
Ahameva dūsiyā bhūnahatā, rañño mahāpatāpassa; Etaṃ muñcatu dhammapālaṃ, hatthe me deva chedehi. Ahameva dūsiyā bhūnahatā, rañño mahāpatāpassa; Etaṃ muñcatu dhammapālaṃ, pāde me deva chedehi. Ahameva dūsiyā bhūnahatā, rañño mahāpatāpassa; Etaṃ muñcatu dhammapālaṃ, sīsaṃ me deva chedehi. Na hi nūnimassa rañño, mittāmaccā ca vijjare suhadā; Ye na vadanti rājānaṃ, mā ghātayi orasaṃ puttaṃ. Na hi nūnimassa rañño, ñātī mittā ca vijjare suhadā; Ye na vadanti rājānaṃ, mā ghātayi atrajaṃ puttaṃ. Candanasārānulittā , bāhā chijjanti dhammapālassa; Dāyādassa pathabyā, pāṇā me deva rujjhantīti.
小护法本生第八
359. 金鹿本生 (5-1-9)
359. Suvaṇṇamigajātakaṃ (5-1-9)
50
奋力啊,金足者,奋力啊,大鹿!
割断这套索吧,我不愿独自在林中欢喜。
51
奋力挣扎却难脱身,只得急急刨抓大地;
那牢固的皮制套索,正割切着我的脚。
52
猎人啊,铺开树叶,拔出你的剑。
请先取我性命,而后再杀那头大鹿。
53
我不曾听闻,亦未曾亲见,有母鹿能作人语。
善女子,愿你得安乐,也愿这头大鹿得安乐。
54
猎人啊,你就这样和所有亲属一起欢喜吧;
正如我今日,因见大鹿获得自由而欢喜。
Vikkama re haripāda , vikkama re mahāmiga ; Chinda vārattikaṃ pāsaṃ, nāhaṃ ekā vane rame. Vikkamāmi na pāremi, bhūmiṃ sumbhāmi vegasā; Daḷho vārattiko pāso, pādaṃ me parikantati. Attharassu palāsāni, asiṃ nibbāha luddaka; Paṭhamaṃ maṃ vadhitvāna, hana pacchā mahāmigaṃ. Na me sutaṃ vā diṭṭhaṃ vā, bhāsantiṃ mānusiṃ migiṃ ; Tvañca bhadde sukhī hohi, eso cāpi mahāmigo. Evaṃ luddaka nandassu, saha sabbehi ñātibhi; Yathāhamajja nandāmi, muttaṃ disvā mahāmiganti.
Dhuttomhi samma sumukha, jūte akkhaparājito; Harehi ambapakkāni, vīriyaṃ te bhakkhayāmase. Alikaṃ vata maṃ samma, abhūtena pasaṃsasi; Ko te suto vā diṭṭho vā, sumukho nāma makkaṭo. Ajjāpi me taṃ manasi , yaṃ maṃ tvaṃ ahituṇḍika; Dhaññāpaṇaṃ pavisitvā, matto chātaṃ hanāsi maṃ. Tāhaṃ saraṃ dukkhaseyyaṃ, api rajjampi kāraye; Nevāhaṃ yācito dajjaṃ, tathā hi bhayatajjito. Yañca jaññā kule jātaṃ, gabbhe tittaṃ amacchariṃ; Tena sakhiñca mittañca, dhīro sandhātumarahatīti.
蛇师本生第五
366. 三六六·贡比亚本生(五·二·六)
366. Gumbiyajātakaṃ (5-2-6)
85
色如蜜,味如蜜,香如蜜,实为毒药。
贡比亚在林中寻食,布下了毒。
86
那些以为是蜜而吞下那毒的人……
对他们而言,那极为惨烈,死亡由此而至。
87
而那些善于审察的人,便避开了那毒药;
他们身处病者中而得安乐,在燃烧者中清凉寂止。
88
人间欲乐亦如是,杂毒为饵复为缚;
此乃死神之伪装,潜伏窟中伺人隙。
89
如是诸欲乐,犹如病侍从;
恒常舍离者,超世间系缚。
Madhuvaṇṇaṃ madhurasaṃ, madhugandhaṃ visaṃ ahu; Gumbiyo ghāsamesāno, araññe odahī visaṃ. Madhu iti maññamānā , ye taṃ visamakhādisuṃ ; Tesaṃ taṃ kaṭukaṃ āsi, maraṇaṃ tenupāgamuṃ. Ye ca kho paṭisaṅkhāya, visaṃ taṃ parivajjayuṃ; Te āturesu sukhitā, ḍayhamānesu nibbutā. Evameva manussesu, visaṃ kāmā samohitā; Āmisaṃ bandhanañcetaṃ, maccuveso guhāsayo. Evameva ime kāme, āturā paricārike ; Ye sadā parivajjenti, saṅgaṃ loke upaccagunti.
贡比亚本生第六
367. 鹩哥本生(5-2-7)
367. Sāḷiyajātakaṃ (5-2-7)
90
他把黑蛇当作鹩哥雏鸟去抓;
他便被那条蛇所咬,这位行邪恶教法者因而丧命。
91
若有人图谋杀害那无害之人、大士。
他就这样被杀倒在地,就像这个人被杀死一样。
92
若有人欲杀害那从不杀生、无加害之人;
他就这样被杀倒在地,就像这个人被杀死一样。
93
如同有人逆风扬起一把尘土,
那尘土便会反过来落在他自己身上。这作恶之人,正是如此自取毁灭。
94
“若人于无害者、清净者、无瑕秽者而起瞋恨,
那恶果便回归于那愚者,猶如逆风扬撒的细尘反落己身。”
Yvāyaṃ sāḷiya chāpoti, kaṇhasappaṃ agāhayi; Tena sappenayaṃ daṭṭho, hato pāpānusāsako. Ahantāra mahantāraṃ, yo naro hantumicchati; Evaṃ so nihato seti, yathāyaṃ puriso hato. Ahantāra maghātentaṃ, yo naro hantumicchati; Evaṃ so nihato seti, yathāyaṃ puriso hato. Yathā paṃsumuṭṭhiṃ puriso, paṭivātaṃ paṭikkhipe; Tameva so rajo hanti, tathāyaṃ puriso hato. Yo appaduṭṭhassa narassa dussati, suddhassa posassa anaṅgaṇassa; Tameva bālaṃ pacceti pāpaṃ, sukhumo rajo paṭivātaṃva khittoti.
鹩哥本生第七
368. 竹本生 (5-2-8)
368. Tacasārajātakaṃ (5-2-8)
95
你们已落入敌人手中,又被竹索牢牢捆缚;
然而你们容光澄净,神色安详,为何全无悲戚?
96
依靠悲伤,依靠哭泣,终究得不到丝毫利益;
敌人见到他愁苦悲伤,便心生欢喜。
97
智者逢难心不惊,通晓利害善决断;
仇敌见其旧颜存,神色无改自忧苦。
98
或以恳请、咒语、善言,或以赠礼、传统;
无论在何处以何方式能得利益,即应于彼处以彼方式精勤努力。
99
当他了知此利益无论是我或他人皆不可得时;
应无忧地安忍,心自思惟:“此业如此坚固,如今我又能何为?”
Amittahatthatthagatā , tacasārasamappitā; Pasannamukhavaṇṇāttha, kasmā tumhe na socatha. Na socanāya paridevanāya, atthova labbho api appakopi; Socantamenaṃ dukhitaṃ viditvā, paccatthikā attamanā bhavanti. Yato ca kho paṇḍito āpadāsu, na vedhatī atthavinicchayaññū; Paccatthikāssa dukhitā bhavanti, disvā mukhaṃ avikāraṃ purāṇaṃ. Jappena mantena subhāsitena, anuppadānena paveṇiyā vā; Yathā yathā yattha labhetha atthaṃ, tathā tathā tattha parakkameyya. Yato ca jāneyya alabbhaneyyo, mayā va aññena vā esa attho; Asocamāno adhivāsayeyya, kammaṃ daḷhaṃ kinti karomi dānīti.
竹本生第八
369. 弥塔文达迦本生(五之二·九)
369. Mittavindakajātakaṃ (5-2-9)
100
我曾对诸天神做了什么?我又曾造下什么恶业?
为何有轮坠落于我的头上,在我头顶上旋转不停?
101
越拉玛纳迦,逾萨达马塔与杜巴迦,复超梵胜之宫阙;
汝以何因缘,来至此地?
102
我想,此处的财富将比那边更多。
正是抱着这样的念头,你看我现在陷入了何等惨境。
103
由四而八,由八而十六;由十六而三十二,
贪求无度者,乃为车轮所击。
那被贪欲击倒的人,轮便在他头顶旋转。
104
欲望向上蔓延,难以填满,四处流散;
那些贪著它的人,便成为持轮者。
Kyāhaṃ devānamakaraṃ, kiṃ pāpaṃ pakataṃ mayā; Yaṃ me sirasmiṃ ohacca , cakkaṃ bhamati matthake. Atikkamma ramaṇakaṃ, sadāmattañca dūbhakaṃ; Brahmattarañca pāsādaṃ, kenatthena idhāgato. Ito bahutarā bhogā, atra maññe bhavissare; Iti etāya saññāya, passa maṃ byasanaṃ gataṃ. Catubbhi aṭṭhajjhagamā, aṭṭhāhipi ca soḷasa; Soḷasāhi ca bāttiṃsa, atricchaṃ cakkamāsado; Icchāhatassa posassa, cakkaṃ bhamati matthake. Uparivisālā duppūrā, icchā visaṭagāminī ; Ye ca taṃ anugijjhanti, te honti cakkadhārinoti.
弥塔文达迦本生第九
370. 第三七〇·巴拉萨本生(第五集第二篇第十则)
370. Palāsajātakaṃ (5-2-10)
105
天鹅对波罗奢说:“朋友,榕树生长;
它正寄宿在你的怀抱里,它将截断你的要害。”
106
任那榕树生长吧,我愿成为它的依止;
犹如父母之于子女,于我而言,它亦将如是。
107
你在怀中所育的这棵,却是那险恶的乳树;
我们就此告别吧,我不乐见它的增长。
108
如今它令我生起怖畏,犹如高耸的须弥山现前;
因未能识知这天鹅,大怖畏已降临于我。
109
对于那种在增长中吞噬自己立身之本的人,善巧者并不称赞他的增长;
智者担忧他会带来障碍,为彻底根除其害,便将他遣离。
Haṃso palāsamavaca, nigrodho samma jāyati; Aṅkasmiṃ te nisinnova, so te mammāni checchati . Vaḍḍhatāmeva nigrodho, patiṭṭhassa bhavāmahaṃ; Yathā pitā ca mātā ca , evaṃ me so bhavissati. Yaṃ tvaṃ aṅkasmiṃ vaḍḍhesi, khīrarukkhaṃ bhayānakaṃ; Āmanta kho taṃ gacchāma, vuḍḍhi massa na ruccati. Idāni kho maṃ bhāyeti, mahānerunidassanaṃ; Haṃsassa anabhiññāya, mahā me bhayamāgataṃ. Na tassa vuḍḍhi kusalappasatthā, yo vaḍḍhamāno ghasate patiṭṭhaṃ; Tassūparodhaṃ parisaṅkamāno, patārayī mūlavadhāya dhīroti.
巴拉萨本生第十
瓦纳罗哈品(第二)
Vaṇṇārohavaggo dutiyo .
3. 半品
3. Aḍḍhavaggo
371. 三七一长寿王本生(5-3-1)
371. Dīghītikosalajātakaṃ (5-3-1)
110
大王,你既落得这般境地,又来到我的掌控之中,
可有什么方法,能让你从这苦难中解脱?
111
孩子,我落到这般境地,来到你的掌控之中。
确实没有任何途径,能令我从此苦中解脱。
112
唯有善行与善语,临终之时能护身;
其余诸财亦复然,大王当知无救护。
113
他辱骂我,殴打我,战胜我,夺走我的财物;
那些执取怨恨的人,他们的怨结不会止息。
114
他辱骂我,殴打我,战胜我,夺走我的财物;
不怀这些怨恨的人,仇恨便会止息。
115
于此世间,以怨报怨,怨终不能平息;
唯有以不怨才能平息怨恨,这是亘古不易的法则。
Evaṃbhūtassa te rāja, āgatassa vase mama; Atthi nu koci pariyāyo, yo taṃ dukkhā pamocaye. Evaṃbhūtassa me tāta, āgatassa vase tava; Natthi no koci pariyāyo, yo maṃ dukkhā pamocaye. Nāññaṃ sucaritaṃ rāja, nāññaṃ rāja subhāsitaṃ; Tāyate maraṇakāle, evamevitaraṃ dhanaṃ. Akkocchi maṃ avadhi maṃ, ajini maṃ ahāsi me; Ye ca taṃ upanayhanti, veraṃ tesaṃ na sammati. Akkocchi maṃ avadhi maṃ, ajini maṃ ahāsi me; Ye ca taṃ nupanayhanti, veraṃ tesūpasammati. Na hi verena verāni, sammantīdha kudācanaṃ; Averena ca sammanti, esa dhammo sanantanoti.
长寿王本生第一
372. 小鹿本生(5-3-2)
372. Migapotakajātakaṃ (5-3-2)
116
既已舍家出家,身为无家沙门;
为亡者而悲泣,于沙门实非所宜。
117
帝释天神啊,的确,因为共同生活,无论是对人还是对鹿,
心中便会生起爱意,便不能不为之悲伤。
118
哭泣哀号之人,为亡者与将亡者而哭泣;
仙人啊,你莫哭泣,圣者说哭泣徒劳。
119
婆罗门啊,若死者能因哭泣而起身,
我们聚在一起,为彼此的亲人哀泣。
120
我身正炽燃,犹如浇了酥油的火焰;
你如同以水泼洒,将我一切忧苦悉皆止息。
121
他确实为我拔出了那支深藏于心的箭;
他为我这被忧伤压倒的人,驱散了丧子之痛。
122
我箭已拔出,无忧无浊。
帝释天神啊,听了你的话,我不再哀伤,不再哭泣。
Agārā paccupetassa, anagārassa te sato; Samaṇassa na taṃ sādhu, yaṃ petamanusocasi. Saṃvāsena have sakka, manussassa migassa vā; Hadaye jāyate pemaṃ, na taṃ sakkā asocituṃ. Mataṃ marissaṃ rodanti, ye rudanti lapanti ca; Tasmā tvaṃ isi mā rodi, roditaṃ moghamāhu santo. Roditena have brahme, mato peto samuṭṭhahe; Sabbe saṅgamma rodāma, aññamaññassa ñātake. Ādittaṃ vata maṃ santaṃ, ghatasittaṃva pāvakaṃ; Vārinā viya osiñcaṃ, sabbaṃ nibbāpaye daraṃ. Abbahi vata me sallaṃ, yamāsi hadayassitaṃ; Yo me sokaparetassa, puttasokaṃ apānudi. Sohaṃ abbūḷhasallosmi, vītasoko anāvilo; Na socāmi na rodāmi, tava sutvāna vāsavāti.
小鹿本生第二
373. 鼠本生(5-3-3)
373. Mūsikajātakaṃ (5-3-3)
123
人们哀叹:“去了哪里?去往何方?”
唯有我知道,老鼠死在井中。
124
你如同驴子一般,咿咿嘻嘻地转过身去。
在井里打死一只老鼠,便想吃大麦。
125
愚痴小儿,不过是初生婴孩;
竟敢招惹这长身之物,我绝不饶你性命。
126
非凭住于虚空,亦非凭肥健如肢之子;
今反为亲子所图,唯凭偈颂而得解脱。
127
所闻之法,无论劣下、中平、殊胜,皆当修学;
应解其义理,然非一切尽须施行。
确有这样的时刻,那时所听闻的法能引生利益。
Kuhiṃ gatā kattha gatā, iti lālappatī jano; Ahameveko jānāmi, udapāne mūsikā hatā. Yañcetaṃ iti cīti ca, gadrabhova nivattasi; Udapāne mūsikaṃ hantvā, yavaṃ bhakkhetumicchasi. Daharo cāsi dummedha, paṭhamuppattiko susu; Dīghañcetaṃ samāsajja , na te dassāmi jīvitaṃ. Nāntalikkhabhavanena, nāṅgaputtapinena vā; Puttena hi patthayito, silokehi pamocito. Sabbaṃ sutamadhīyetha, hīnamukkaṭṭhamajjhimaṃ; Sabbassa atthaṃ jāneyya, na ca sabbaṃ payojaye; Hoti tādisako kālo, yattha atthāvahaṃ sutanti.