151. 王教诫本生巴利
151. Rājovādajātakaṃ (2-1-1)
1 球利喀王以刚强应刚强,以柔软应柔软。
他以善胜善,亦以不善胜不善;
御者,如是之王已至,请驶离道路。注疏 1
2 以不怒征服忿怒,以善征服不善;
以布施战胜悭吝,以真实战胜妄语者。
这位国王就是这样的人,御者啊,请让开道路。巴利 注疏 1
Daḷhaṃ daḷhassa khipati, balliko mudunā muduṃ; Sādhumpi sādhunā jeti, asādhumpi asādhunā; Etādiso ayaṃ rājā, maggā uyyāhi sārathi. Akkodhena jine kodhaṃ, asādhuṃ sādhunā jine; Jine kadariyaṃ dānena, saccenālikavādinaṃ; Etādiso ayaṃ rājā, maggā uyyāhi sārathīti.
152. 那行为未经审察、急躁冲动之人。
他的那些恶业将折磨他,如同滚烫的食物在口中灼烫。注疏 1
4 狮子以狮吼之声,震响了达达拉山;
那住在达达拉山的豺,听到狮子的吼声,
它惊恐万状,陷入怖惶,心脏也为之碎裂。巴利 注疏 1
152 Asamekkhitakammantaṃ, turitābhinipātinaṃ. Sāni kammāni tappenti, uṇhaṃvajjhohitaṃ mukhe. Sīho ca sīhanādena, daddaraṃ abhinādayi; Sutvā sīhassa nigghosaṃ, siṅgālo daddare vasaṃ; Bhīto santāsamāpādi, hadayañcassa apphalīti.
153. 猪本生巴利
153. Sūkarajātakaṃ (2-1-3)
5 朋友,我是四足者,朋友,你也是四足者;
来吧,朋友,转身回来,你为何惊恐奔逃?注疏 1
6 你长着不净又腐臭的毛,你就是一头散发恶臭的猪;
若你想战斗,朋友,我便将胜利让与你。巴利 注疏 1
Catuppado ahaṃ samma, tvampi samma catuppado; Ehi samma nivattassu, kiṃ nu bhīto palāyasi. Asuci pūtilomosi, duggandho vāsi sūkara; Sace yujjhitukāmosi, jayaṃ samma dadāmi teti.
154. 第一五四则 龙王本生(二之一四)巴利
154. Uragajātaka (2-1-4)
7 此刻,诸蛇中的最胜者已潜入,借岩石之色而寻求脱身;
我恭敬着梵天般的容色,虽饥饿难当,也不愿吞食(你)。注疏 1
8 愿汝为梵天所护,长寿久住;愿天界妙食,现于汝前。
汝敬奉梵天之色相,虽饥,终不进食。巴利 注疏 1
Idhūragānaṃ pavaro paviṭṭho, selassa vaṇṇena pamokkhamicchaṃ; Brahmañca vaṇṇaṃ apacāyamāno, bubhukkhito no vitarāmi bhottuṃ. So brahmagutto cirameva jīva, dibyā ca te pātubhavantu bhakkhā; Yo brahmavaṇṇaṃ apacāyamāno, bubhukkhito no vitarāsi bhottunti.
155. 跋嘎本生 (2-1-5)巴利
155. Bhaggajātakaṃ (2-1-5)
9 婆祇,愿你活满百年,再增二十载;
愿毗舍遮鬼莫食我,愿你活满一百个秋天。注疏 1
10 愿你也活满百岁,更增二十个秋;
愿毗舍遮鬼吞下毒,愿你活满一百个秋天。巴利 注疏 1
Jīva vassasataṃ bhagga , aparāni ca vīsatiṃ ; Mā maṃ pisācā khādantu, jīva tvaṃ sarado sataṃ. Tvampi vassasataṃ jīva, aparāni ca vīsatiṃ; Visaṃ pisācā khādantu, jīva tvaṃ sarado satanti.
156. 阿利那心本生(2-1-6)巴利
156. Alīnacittajātakaṃ (2-1-6)
11 仗不怯懦之心,大军欢腾踊跃;
生擒憍萨罗王,彼不满于己军。注疏 1
12 像这样具足依止、已经发起精进的比丘,
修习善法,为证离轭安稳。
便会渐次证得一切结缚的彻底灭尽。巴利 注疏 1
Alīnacittaṃ nissāya, pahaṭṭhā mahatī camū; Kosalaṃ senāsantuṭṭhaṃ, jīvaggāhaṃ agāhayi. Evaṃ nissayasampanno, bhikkhu āraddhavīriyo; Bhāvayaṃ kusalaṃ dhammaṃ, yogakkhemassa pattiyā; Pāpuṇe anupubbena, sabbasaṃyojanakkhayanti.
157. 戒德本生 (2-1-7)巴利
157. Guṇajātakaṃ (2-1-7)
13 强者肆意驱使,此即强者之法;
哀鸣的母鹿啊,你当知晓——怖畏生于依怙。注疏 1
14 纵然朋友软弱,只要他坚守友道;
他既是亲族,又是眷属;他是我的朋友,也是我的同伴。
利齿者,莫轻慢!那只豺狼是我的救命恩人。巴利 注疏 1
Yena kāmaṃ paṇāmeti, dhammo balavataṃ migī; Unnadantī vijānāhi, jātaṃ saraṇato bhayaṃ. Api cepi dubbalo mitto, mittadhammesu tiṭṭhati; So ñātako ca bandhu ca, so mitto so ca me sakhā; Dāṭhini mātimaññittho , siṅgālo mama pāṇadoti.
158. 苏哈努本生(2-1-8)巴利
158. Suhanujātakaṃ (2-1-8)
15 苏哈努与苏那同居,非因性情相异;
苏哈努亦复如是,本是苏那同趣之俦。注疏 1
16 跳跃、莽撞,惯于咬断缰绳者;
恶者与恶相交,不实者与不实相聚。巴利 注疏 1
Nayidaṃ visamasīlena, soṇena suhanū saha; Suhanūpi tādisoyeva, yo soṇassa sagocaro. Pakkhandinā pagabbhena, niccaṃ sandānakhādinā; Sameti pāpaṃ pāpena, sameti asatā asanti.
159. 一五九·孔雀本生巴利
159. Morajātakaṃ (2-1-9)
17 这位具眼者,独一的君王,金色辉耀,照亮大地,此刻正升起来;
我礼敬那金色辉耀、照亮大地者;今日由你守护,我们安然度过此日。
凡是通达一切法的婆罗门,我礼敬他们,也愿他们护佑我;
礼敬诸佛,礼敬菩提,礼敬解脱者,礼敬解脱。
唱诵此护卫偈后,孔雀便出外觅食。注疏 1
18 这位具眼者、独一王隐没而去,金色光辉,朗照大地。
我礼敬那金光晃耀、普照大地的您;在您的守护下,我们安稳度过此夜。
凡是通达一切法的婆罗门,我礼敬他们,也愿他们护佑我;
礼敬诸佛,礼敬菩提,礼敬解脱者,礼敬解脱。
作此护卫已,孔雀便安居下来。巴利 注疏 1
Udetayaṃ cakkhumā ekarājā, harissavaṇṇo pathavippabhāso ; Taṃ taṃ namassāmi harissavaṇṇaṃ pathavippabhāsaṃ, tayājja guttā viharemu divasaṃ. Ye brāhmaṇā vedagū sabbadhamme, te me namo te ca maṃ pālayantu; Namatthu buddhānaṃ namatthu bodhiyā, namo vimuttānaṃ namo vimuttiyā; Imaṃ so parittaṃ katvā, moro carati esanā. Apetayaṃ cakkhumā ekarājā, harissavaṇṇo pathavippabhāso; Taṃ taṃ nammassāmi harissavaṇṇaṃ pathavippabhāsaṃ, tayājja guttā viharemu rattiṃ. Ye brāhmaṇā vedagū sabbadhamme, te me namo te ca maṃ pālayantu; Namatthu buddhānaṃ namatthu bodhiyā, namo vimuttānaṃ namo vimuttiyā; Imaṃ so parittaṃ katvā, moro vāsamakappayīti.
160. 青颈本生——二之一〇巴利
160. Vinīlajātakaṃ (2-1-10)
19 想必也正是这样,毗提诃之王、弥提罗之主,
由纯种良驹驮着,犹如天鹅背负毗尼罗迦。注疏 1
20 青颈啊,你踏上的是险途;孩子啊,你亲近的是不宜之地;
你应依止村落近处,那才是你母亲的家园。巴利 注疏 1
Evameva nūna rājānaṃ, vedehaṃ mithilaggahaṃ; Assā vahanti ājaññā, yathā haṃsā vinīlakaṃ. Vinīla duggaṃ bhajasi, abhūmiṃ tāta sevasi; Gāmantakāni sevassu, etaṃ mātālayaṃ tavāti.
胜威乐、达达拉、野猪、最上龙,第五篇为跋伽婆尊。
大军、乃至豺尊、苏哈努、孔雀、青颈,共十篇。巴利
Varaballika daddara sūkarako, uragūttama pañcamabhaggavaro; Mahatīcamu yāva siṅgālavaro, suhanuttama mora vinīlaṃ dasāti.
161. 因达萨玛那果塔本生 (2-2-1)巴利
161. Indasamānagottajātakaṃ (2-2-1)
21 不应与卑劣之人亲近结交,圣者善知利益所在,不会与非圣者共处。
纵然长久相伴,恶人仍会造作恶行,犹如那头象对待名叫因达萨玛那果塔的苦行者。注疏 1
22 若你确知有人戒行、智慧与博学与我相当,
你便应与他建立友谊,与善人交往确实带来快乐。巴利 注疏 1
Na santhavaṃ kāpurisena kayirā, ariyo anariyena pajānamatthaṃ; Cirānuvutthopi karoti pāpaṃ, gajo yathā indasamānagottaṃ. Yaṃ tveva jaññā sadiso mamanti, sīlena paññāya sutena cāpi; Teneva mettiṃ kayirātha saddhiṃ, sukho have sappurisena saṅgamoti.
162. 第一六二 亲近本生巴利
162. Santhavajātakaṃ (2-2-2)
23 与恶人亲近,实无更恶之事;与恶人亲近即是恶。
他以酥油乳粥饱受款待,却将辛苦搭起的草屋纵火烧毁。注疏 1
24 与善士亲近,胜过一切;再无较此更胜的亲近。
母鹿因为跟狮子、老虎和豹子亲近,就舔它们的嘴。巴利 注疏 1
Na santhavasmā paramatthi pāpiyo, yo santhavo kāpurisena hoti; Santappito sappinā pāyasena , kicchākataṃ paṇṇakuṭiṃ adayhi . Na santhavasmā paramatthi seyyo, yo santhavo sappurisena hoti; Sīhassa byagghassa ca dīpino ca, sāmā mukhaṃ lehati santhavenāti.
163. 须深本生(2-2-3)巴利
163. Susīmajātakaṃ (2-2-3)
25 黑象白牙,百余头尽披金网,悉皆属你;
须深,你言以此相赠,念念不忘父祖先人。注疏 1
26 这些是我的黑鹿——白牙森然,上百之数,周身披覆金网。
年轻人,我忆念父祖,说道:“这些我给你。”巴利 注疏 1
Kāḷā migā setadantā tavīme , parosataṃ hemajālābhichannā ; Te te dadāmīti susīma brūsi, anussaraṃ pettipitāmahānaṃ. Kāḷā migā setadantā mamīme , parosataṃ hemajālābhicchannā; Te te dadāmīti vadāmi māṇava, anussaraṃ pettipitāmahānanti.
164. 鹫本生(二之二四)巴利
164. Gijjhajātakaṃ (2-2-4)
27 秃鹫纵然能望见一百由旬外的死尸,
为何已近罗网与陷阱,你却仍未觉察?注疏 1
28 当人趋向毁灭,寿命终尽之时,
无论是罗网还是陷阱,即使碰触,也无所觉知。巴利 注疏 1
Yaṃ nu gijjho yojanasataṃ, kuṇapāni avekkhati; Kasmā jālañca pāsañca, āsajjāpi na bujjhasi. Yadā parābhavo hoti, poso jīvitasaṅkhaye; Atha jālañca pāsañca, āsajjāpi na bujjhatīti.
165. 猫鼬本生(2-2-5)巴利
165. Nakulajātakaṃ (2-2-5)
29 与卵生的敌人结盟之后,胎生者啊;
你露齿而卧,此怖畏从何而来?注疏 1
30 对敌人切莫信任,在朋友中也不可轻信;
从无惧中竟生恐惧,甚至能连根砍断。巴利 注疏 1
Sandhiṃ katvā amittena, aṇḍajena jalābuja; Vivariya dāṭhaṃ sesi , kuto te bhayamāgataṃ. Saṅketheva amittasmiṃ, mittasmimpi na vissase; Abhayā bhayamuppannaṃ, api mūlāni kantatīti .
166. 优波萨罗迦本生(2-2-6)巴利
166. Upasāḷakajātakaṃ (2-2-6)
31 一万四千优波萨罗迦众,尽于此地焚身殒命;
世间无谁得免于死。注疏 1
32 真实、法、不害、自制与调伏所在之处;
圣者们亲近于此,此于世间是不死的。巴利 注疏 1
Upasāḷakanāmāni , sahassāni catuddasa; Asmiṃ padese daḍḍhāni, natthi loke anāmataṃ. Yamhi saccañca dhammo ca, ahiṃsā saṃyamo damo; Etaṃ ariyā sevanti, etaṃ loke anāmatanti.
167. 三弥提本生巴利
167. Samiddhijātakaṃ (2-2-7)
33 未享欲乐汝行乞,非享欲乐后行乞;
比丘享乐方行乞,莫令韶光空自逝。注疏 1
34 我实不知死时,死时隐没,不可得见;
因此,我未受用而行乞,莫让时机越过我。巴利 注疏 1
Abhutvā bhikkhasi bhikkhu, na hi bhutvāna bhikkhasi; Bhutvāna bhikkhu bhikkhassu, mā taṃ kālo upaccagā. Kālaṃ vohaṃ na jānāmi, channo kālo na dissati; Tasmā abhutvā bhikkhāmi, mā maṃ kālo upaccagāti.
168. 鹰本生巴利
168. Sakuṇagghijātakaṃ (2-2-8)
35 老鹰凭借力量俯冲,扑向正在觅食的鹌鹑;
猝然扑至,他便这样遭逢了死亡。注疏 1
36 我依此行持而得具足,好乐于祖辈所行之处,
我已远离怨敌,心生欢悦,照见自身的真实义利。巴利 注疏 1
Seno balasā patamāno, lāpaṃ gocaraṭhāyinaṃ; Sahasā ajjhappattova, maraṇaṃ tenupāgami. Sohaṃ nayena sampanno, pettike gocare rato; Apetasattu modāmi, sampassaṃ atthamattanoti.
169. 阿拉咖本生巴利
169. Arakajātakaṃ (2-2-9)
37 凡以慈心悲悯一切世间众生,
向上、向下及横向,无量遍满一切方所;注疏 1
38 无量饶益之心,圆满善修;
有量之业,于彼不留。巴利 注疏 1
Yo ve mettena cittena, sabbalokānukampati; Uddhaṃ adho ca tiriyaṃ, appamāṇena sabbaso. Appamāṇaṃ hitaṃ cittaṃ, paripuṇṇaṃ subhāvitaṃ; Yaṃ pamāṇakataṃ kammaṃ, na taṃ tatrāvasissatīti.
170. 变色龙本生 (2-2-10)巴利
170. Kakaṇṭakajātakaṃ (2-2-10)
39 从前在拱门顶上,这只变色龙并不昂首;
大药啊,请告诉我,变色龙是因何而僵硬的。
40 往昔未得今已得,半摩沙迦到手中;
变色龙便轻慢王,米提拉主毗提诃。巴利
Nāyaṃ pure uṇṇamati , toraṇagge kakaṇṭako; Mahosadha vijānāhi, kena thaddho kakaṇṭako. Aladdhapubbaṃ laddhāna, aḍḍhamāsaṃ kakaṇṭako; Atimaññati rājānaṃ, vedehaṃ mithilaggahanti.
因陀沙摩那叶屋,须尸摩、秃鹫与胎生者;
优波萨罗迦比丘妙语第一,慈爱最胜,十福圆满。巴利
Atha indasamāna sapaṇṇakuṭi, susimuttama gijjha jalābujako; Upasāḷaka bhikkhu salāpavaro, atha mettavaro dasapuṇṇamatīti.
171. 善法本生故事(2-3-1)巴利
171. Kalyāṇadhammajātakaṃ (2-3-1)
41 众生之主啊,当人于世间博得善法之称誉,
是故智者不应懈怠;贤善之士尚且因惭耻而荷担重任。注疏 1
42 众生之主啊,我今日在此获得了这个名号,于世间被称为“善法之人”;
我如此审观之后,故于此处出家,因我对诸欲乐确实无任何欲求。巴利 注疏 1
Kalyāṇadhammoti yadā janinda, loke samaññaṃ anupāpuṇāti; Tasmā na hiyyetha naro sapañño, hiriyāpi santo dhuramādiyanti. Sāyaṃ samaññā idha majja pattā, kalyāṇadhammoti janinda loke; Tāhaṃ samekkhaṃ idha pabbajissaṃ, na hi matthi chando idha kāmabhogeti.
172. 达达拉本生巴利
172. Daddarajātakaṃ (2-3-2)
43 是谁以如此巨大的声音,令达达拉轰然震响?
“ 群狮并不回应那吼声,这个自称兽中之王的究竟是谁?”注疏 1
44 “ 孩子,这不过是豺狼在嗥叫,它是兽类中最下劣的一种。”
“ 狮子们厌恶它的出身,于是都默然忍受。”巴利 注疏 1
Ko nu saddena mahatā, abhinādeti daddaraṃ; Taṃ sīhā nappaṭinadanti , ko nāmeso migādhibhū. Adhamo migajātānaṃ, siṅgālo tāta vassati; Jātimassa jigucchantā, tuṇhī sīhā samacchareti.
173. “一七三 猕猴本生(2-3-3)”巴利
173. Makkaṭajātakaṃ (2-3-3)
45 “ 孩子,那位青年正靠在棕榈树根上。”
“ 这里刚好有一间小屋,来吧,我们把这小屋给了他。”注疏 1
46 孩子,切莫召唤它,那会弄脏我们的小屋。
一位持戒清净的婆罗门,不会有这样的面容。巴利 注疏 1
Tāta māṇavako eso, tālamūlaṃ apassito; Agārakañcidaṃ atthi, handa demassagārakaṃ. Mā kho tvaṃ tāta pakkosi, dūseyya no agārakaṃ; Netādisaṃ mukhaṃ hoti, brāhmaṇassa susīlinoti.
174. 背叛猴本生 (2-3-4)巴利
174. Dubbhiyamakkaṭajātakaṃ (2-3-4)
47 我们曾给你丰沛的水,那时你为酷热所逼,干渴难耐。
如今你饮足了水,却作出这般行径。不与恶人相交,才是上善。注疏 1
48 你可曾听过、可曾见过,有哪只猴子,真有戒行?
如今我将排泄于你身上,此是我们的天性。巴利 注疏 1
Adamha te vāri pahūtarūpaṃ, ghammābhitattassa pipāsitassa; So dāni pitvāna kiriṅkarosi , asaṅgamo pāpajanena seyyo. Ko te suto vā diṭṭho vā, sīlavā nāma makkaṭo; Idāni kho taṃ ohacchaṃ , esā asmāka dhammatāti.
175. 一七五·侍奉太阳本生(2-3-5)巴利
175. Ādiccupaṭṭhānajātakaṃ (2-3-5)
49 据说,一切众生之中,确有具足戒行与定力者;
看这卑劣的猴子,竟在侍奉太阳!注疏 1
50 你们不知其戒,不了解就不应称赞;
那火供台被玷污了,两个水罐也破损了。巴利 注疏 1
Sabbesu kira bhūtesu, santi sīlasamāhitā; Passa sākhāmigaṃ jammaṃ, ādiccamupatiṭṭhati. Nāssa sīlaṃ vijānātha, anaññāya pasaṃsatha; Aggihuttañca uhannaṃ , dve ca bhinnā kamaṇḍalūti.
176. 一把豌豆本生巴利
176. Kaḷāyamuṭṭhijātakaṃ (2-3-6)
51 这头在林间枝头活动的猕猴真是愚痴,大王,它毫无智慧;
它将满握的豆子尽数撒落,却只去寻觅那一颗掉落的豆子。注疏 1
52 大王,我们以及那些极度贪求的人,也是如此。
为了一粒豆,失了满把豆,恰如那只猴子。巴利 注疏 1
Bālo vatāyaṃ dumasākhagocaro, paññā janinda nayimassa vijjati; Kaḷāyamuṭṭhiṃ avakiriya kevalaṃ, ekaṃ kaḷāyaṃ patitaṃ gavesati. Evameva mayaṃ rāja, ye caññe atilobhino; Appena bahuṃ jiyyāma, kaḷāyeneva vānaroti.
177. 柿树本生巴利
177. Tindukajātakaṃ (2-3-7)
53 手持弓与箭袋者,执剑持箭遍围绕;
我等四面遭困围,如何方能得脱逃?注疏 1
54 或许在事务繁忙的众人之中,能有谁的所求得以成就吧。
此树尚有未遭折损的,你们便去吃别的汀杜迦果吧。巴利 注疏 1
Dhanuhatthakalāpehi, nettiṃ savaradhāribhi; Samantā parikiṇṇamha, kathaṃ mokkho bhavissati. Appeva bahukiccānaṃ, attho jāyetha koci naṃ; Atthi rukkhassa acchinnaṃ, khajjathaññeva tindukanti.
178. 一七八·龟本生 (2-3-8)巴利
178. Kacchapajātakaṃ (2-3-8)
55 “ 这是我的生地,这是我的长养之地”——凭着这个念头,我沉陷在泥沼之中;
那泥沼淹没了我,正如淹没一个无力之人那样。
婆祇婆,我正是为此而说,请谛听我的话语。注疏 1
56 无论在村落还是山林,何处获得安乐,
对于智者而言,那(能得安乐之处)便是他的生身之地与长养之地;
随其生活而往,不应系着于固定住处。巴利 注疏 1
Janittaṃ me bhavittaṃ me, iti paṅke avassayiṃ; Taṃ maṃ paṅko ajjhabhavi, yathā dubbalakaṃ tathā; Taṃ taṃ vadāmi bhaggava, suṇohi vacanaṃ mama. Gāme vā yadi vā raññe, sukhaṃ yatrādhigacchati; Taṃ janittaṃ bhavittañca, purisassa pajānato; Yamhi jīve tamhi gacche, na niketahato siyāti.
179. 萨达汉玛本生 (2-3-9)巴利
179. Satadhammajātakaṃ (2-3-9)
57 那既少又是残食,且是对方勉强施与我们。
我本是婆罗门种姓所生,连所食之物也都吐出来了。注疏 1
58 如此弃舍正法、以非法活命者,
纵得利养,亦不欢喜,犹如真法之人。巴利 注疏 1
Tañca appañca ucchiṭṭhaṃ, tañca kicchena no adā; Sohaṃ brāhmaṇajātiko, yaṃ bhuttaṃ tampi uggataṃ. Evaṃ dhammaṃ niraṃkatvā , yo adhammena jīvati; Satadhammova lābhena, laddhenapi na nandatīti.
180. 难施本生 (2-3-10)巴利
180. Duddadajātakaṃ (2-3-10)
59 布施难施之物、行持难行之业者,
不善之人不效仿善者,善者的法深奥难解。注疏 1
60 因此,善者与不善者从此处死后的趣向便截然不同:
不善者堕入地狱,善者以天界为归宿。巴利 注疏 1
Duddadaṃ dadamānānaṃ, dukkaraṃ kamma kubbataṃ; Asanto nānukubbanti, sataṃ dhammo durannayo. Tasmā satañca asataṃ, nānā hoti ito gati; Asanto nirayaṃ yanti, santo saggaparāyaṇāti .
善名、兽王、童子,取水现形之侍者;
铁柿、遍沼、百法、极难施——凡此十本生。巴利
Susamaññamigādhibhū māṇavako, vāripahūtarūpādiccupaṭṭhānā; Sakaḷāyasatindukapaṅka puna, satadhamma sududdadakena dasāti.
4. 无与伦比品巴利
4. Asadisavaggo
181. 无与伦比本生巴利
181. Asadisajātakaṃ (2-4-1)
61 无与伦比的弓箭手,力大无比的王子,
他能远射,于刹那中射中,能摧破庞大的身躯。注疏 1
62 与一切敌交战,而不曾伤害一人;
令兄弟得安稳,他乃趣入自律。巴利 注疏 1
Dhanuggaho asadiso, rājaputto mahabbalo; Dūrepātī akkhaṇavedhī, mahākāyappadālano. Sabbāmitte raṇaṃ katvā, na ca kañci viheṭhayi; Bhātaraṃ sotthiṃ katvāna, saṃyamaṃ ajjhupāgamīti.
182. 战士本生(2-4-2)巴利
182. Saṅgāmāvacarajātakaṃ (2-4-2)
63 久历沙场的勇士,膂力超群而名扬;
既已冲撞拱门,胡为退却,大象?注疏 1
64 速速摧毁门闩,拔除那些立柱;
摧毁拱门之后,速速进入吧,象王!巴利 注疏 1
Saṅgāmāvacaro sūro, balavā iti vissuto; Kiṃ nu toraṇamāsajja, paṭikkamasi kuñjara. Omadda khippaṃ palighaṃ, esikāni ca abbaha ; Toraṇāni ca madditvā, khippaṃ pavisa kuñjarāti.
183. 浊水本生巴利
183. Vālodakajātakaṃ (2-4-3)
65 饮下那寡味低劣的浊水,驴子们便会醉意生起,陷于狂乱;
而饮此殊胜上味,信度良马却不生醉意。注疏 1
66 出身低劣者,仅饮少许,便醉成那般——人主啊,因你问起,我才这样说。
而生于良家、具负重耐劳之德者,饮最上美味,亦不醉。巴利 注疏 1
Vālodakaṃ apparasaṃ nihīnaṃ, pitvā mado jāyati gadrabhānaṃ; Imañca pitvāna rasaṃ paṇītaṃ, mado na sañjāyati sindhavānaṃ. Appaṃ pivitvāna nihīnajacco, so majjatī tena janinda puṭṭho ; Dhorayhasīlī ca kulamhi jāto, na majjatī aggarasaṃ pivitvāti.
184. 吉利达多本生 (2-4-4)巴利
184. Giridattajātakaṃ (2-4-4)
67 主人之马般度,为吉利达多所败坏;
舍弃昔日本性,转而随顺其人。注疏 1
68 纵然是亲生之子,纵使塑作峰峦之形;
一旦捉住他的口,也要在圆场上盘旋打转。
迅速舍弃[旧性],它便随顺着那人(调教者)而行。巴利 注疏 1
Dūsito giridattena , hayo sāmassa paṇḍavo; Porāṇaṃ pakatiṃ hitvā, tassevānuvidhiyyati . Sace ca tanujo poso, sikharākāra kappito; Ānane naṃ gahetvāna, maṇḍale parivattaye; Khippameva pahantvāna, tassevānuvidhiyyatīti.
185. 不喜乐本生 (2-4-5)巴利
185. Anabhiratijātakaṃ (2-4-5)
69 犹如浑浊不清的水中,不能看见蛤蜊与贝壳;
就像在浑浊的水里,看不见砂石、细沙和鱼群;心浑浊时也是这样,
不能见自利与他利。注疏 1
70 犹如清澈明净的水中,便能见到贝壳与螺;
澄水之中,砾沙鱼群历历可数;
心净如是,自他二利朗然明见。巴利 注疏 1
Yathodake āvile appasanne, na passati sippikasambukañca; Sakkharaṃ vālukaṃ macchagumbaṃ, evaṃ āvilamhi citte; Na passati attadatthaṃ paratthaṃ. Yathodake acche vippasanne, so passati sippikasambukañca; Sakkharaṃ vālukaṃ macchagumbaṃ, evaṃ anāvilamhi citte; So passati attadatthaṃ paratthanti.
186. 达迪瓦哈纳本生(2-4-6)巴利
186. Dadhivāhanajātakaṃ (2-4-6)
71 这棵芒果,昔日色、香、味悉皆具足;
如今受到同样的供养,为何却结出苦涩的果?注疏 1
72 达迪瓦哈纳,你的芒果树为苦楝层层环绕;
根与根相互缠绕,枝与枝彼此依附。
只因与不甜之树共住,芒果便成了苦果。巴利 注疏 1
Vaṇṇagandharasūpeto , amboyaṃ ahuvā pure; Tameva pūjaṃ labhamāno, kenambo kaṭukapphalo. Pucimandaparivāro, ambo te dadhivāhana; Mūlaṃ mūlena saṃsaṭṭhaṃ, sākhā sākhā nisevare ; Asātasannivāsena, tenambo kaṭukapphaloti.
187. 四柔美者本生 (2-4-7)巴利
187. Catumaṭṭhajātakaṃ (2-4-7)
73 你们登上高处的树枝,秘密商谈;
请下到低处来谈,鹿王也会听到。注疏 1
74 金者与金者相语,天与天共谈;
四足走兽于此何有?豺,且钻洞去。巴利 注疏 1
Ucce viṭabhimāruyha, mantayavho rahogatā; Nīce oruyha mantavho, migarājāpi sossati. Yaṃ suvaṇṇo suvaṇṇena , devo devena mantaye; Kiṃ tettha catumaṭṭhassa, bilaṃ pavisa jambukāti.
188. 狮子与豺本生 (2-4-8)巴利
188. Sīhakotthujātakaṃ (2-4-8)
75 指如狮、爪如狮,足掌安立亦如狮;
彼于狮群之中,独发异吼。注疏 1
76 王子慎勿出声,林中寂静而住;
以声故人识汝,汝声非父之声。巴利 注疏 1
Sīhaṅgulī sīhanakho, sīhapādapatiṭṭhito; So sīho sīhasaṅghamhi, eko nadati aññathā. Mā tvaṃ nadi rājaputta, appasaddo vane vasa; Sarena kho taṃ jāneyyuṃ, na hi te pettiko saroti.
189. 狮子皮本生 (2-4-9)巴利
189. Sīhacammajātakaṃ (2-4-9)
77 此非狮子之吼,非虎之啸,非豹之鸣;
卑劣的驴子,虽披着狮子皮,还是叫了起来。注疏 1
78 那驴子本可长久享用青青的麦子,
但披着狮子皮一声鸣叫,便毁了自己。巴利 注疏 1
Netaṃ sīhassa naditaṃ, na byagghassa na dīpino; Pāruto sīhacammena, jammo nadati gadrabho. Cirampi kho taṃ khādeyya, gadrabho haritaṃ yavaṃ; Pāruto sīhacammena, ravamānova dūsayīti.
190. 戒德利益本生(2-4-10)巴利
190. Sīlānisaṃsajātakaṃ (2-4-10)
79 请看,此是信心、戒德与布施所感得的果报;
龙王化为船的形象,运载具信的在家信徒。注疏 1
80 唯与善人共住,唯与善人亲近;
正因与善人同住,理发师得以安隐。巴利 注疏 1
Passa saddhāya sīlassa, cāgassa ca ayaṃ phalaṃ; Nāgo nāvāya vaṇṇena, saddhaṃ vahatupāsakaṃ. Sabbhireva samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ; Satañhi sannivāsena, sotthiṃ gacchati nhāpitoti.
持弓者、象、寡味者,吉利达多、心无浊秽最殊胜;
达迪瓦哈纳、豺狼、狮子爪,青麦、最胜龙象——此十者。巴利
Dhanuggaha kuñjara apparaso, giridattamanāvilacittavaraṃ; Dadhivāhana jambūka sīhanakho, haritayava nāgavarena dasāti.
191. 卢哈卡本生(2-5-1)巴利
191. Ruhakajātakaṃ (2-5-1)
81 卢哈卡啊,弓弦纵断犹可续;
速与故妻重归旧好,莫令瞋怒制汝心。注疏 1
82 当制作新弓弦的材料尚在,制作弓弦的工匠也尚在之时,
我将另做一根新弦,我已受够这根旧弦了。巴利 注疏 1
Api ruhaka chinnāpi, jiyā sandhīyate puna; Sandhīyassu purāṇiyā, mā kodhassa vasaṃ gami. Vijjamānesu vākesu , vijjamānesu kārisu; Aññaṃ jiyaṃ karissāmi, alaññeva purāṇiyāti.
192. 吉祥与黑耳本生(2-5-2)巴利
192. Sirikāḷakaṇṇijātakaṃ (2-5-2)
83 女子纵具端丽姿,又复持戒净无瑕;
男子于彼犹不慕,大药,汝信此言不?
84 大王,我相信,有的男子确实是无福之人;
吉祥与晦气,从来无法共处。巴利
Itthī siyā rūpavatī, sā ca sīlavatī siyā; Puriso taṃ na iccheyya, saddahāsi mahosadha. Saddahāmi mahārāja, puriso dubbhago siyā; Sirī ca kāḷakaṇṇī ca, na samenti kudācananti.
193. 小莲花本生(2-5-3)巴利
193. Cūḷapadumajātakaṃ (2-5-3)
85 此即是她,我亦是他,绝非他人;此即是那断手之人,绝非他人。
她口中所称的“我的少夫”——妇人本当受诛,女子之中,何曾有真实可言。注疏 1
86 用木杵击杀这贱民——这凶残的鄙夫,专淫他人妻室者;
至于这背弃丈夫的恶妻,趁她尚在人间,割去她的耳鼻。巴利 注疏 1
Ayameva sā ahamapi so anañño, ayameva so hatthacchinno anañño; Yamāha ‘‘komārapatī mama’’nti, vajjhitthiyo natthi itthīsu saccaṃ. Imañca jammaṃ musalena hantvā, luddaṃ chavaṃ paradārūpaseviṃ; Imissā ca naṃ pāpapatibbatāya, jīvantiyā chindatha kaṇṇanāsanti.
194. 摩尼盗贼本生巴利
194. Maṇicorajātakaṃ (2-5-4)
87 天神们想必是远游去了,这世间想必没有守护者吧;
对于肆意妄为、不加节制的人,难道真的没有能制止他们的人了吗?注疏 1
88 不该下雨时他那儿下雨,该下雨时他那儿反而不下。
从天界乐处堕落后,他不就这样毁了吗?巴利 注疏 1
Na santi devā pavasanti nūna, na hi nūna santi idha lokapālā; Sahasā karontānamasaññatānaṃ, na hi nūna santī paṭisedhitāro. Akāle vassatī tassa, kāle tassa na vassati; Saggā ca cavati ṭhānā, nanu so tāvatā hatoti.
195. 山麓本生 (2-5-5)巴利
195. Pabbatūpattharajātakaṃ (2-5-5)
89 在那令人愉悦的山麓,有一处吉祥的池塘;
那豺狼明知此池为狮子所守护,仍去偷偷饮水。注疏 1
90 大王,纵有獠牙恶兽饮此大河,大河不因之而失其为河;
她若为你心中所爱,便请宽恕。巴利 注疏 1
Pabbatūpatthare ramme, jātā pokkharaṇī sivā; Taṃ siṅgālo apāpāyi , jānaṃ sīhena rakkhitaṃ. Pivanti ce mahārāja, sāpadāni mahānadiṃ; Na tena anadī hoti, khamassu yadi te piyāti.
196. 云马本生 (2-5-6)巴利
196. Valāhakassajātakaṃ (2-5-6)
91 那些不遵行佛陀所教诫的人,
他们必将走向毁灭,如商人遭遇母夜叉一般。注疏 1
92 而那些将遵行佛陀所说教诫的人,
将安稳抵达彼岸,如同商人依云马(瓦喇哈咖)而抵达。巴利 注疏 1
Ye na kāhanti ovādaṃ, narā buddhena desitaṃ; Byasanaṃ te gamissanti, rakkhasīhiva vāṇijā. Ye ca kāhanti ovādaṃ, narā buddhena desitaṃ; Sotthiṃ pāraṃ gamissanti, valāheneva vāṇijāti.
197. 友敌本生 (2-5-7)巴利
197. Mittāmittajātakaṃ (2-5-7)
93 见时不展颜,亦不表欢迎;
不以正眼相看,且处处与他作对。注疏 1
94 这些便是显现于敌人身上的行相;
通过这些行相,见闻之后,智者便能辨识敌人。巴利 注疏 1
Na naṃ umhayate disvā, na ca naṃ paṭinandati; Cakkhūni cassa na dadāti, paṭilomañca vattati. Ete bhavanti ākārā, amittasmiṃ patiṭṭhitā; Yehi amittaṃ jāneyya, disvā sutvā ca paṇḍitoti.
198. 第一九八 罗陀本生 (2-5-8)巴利
198. Rādhajātakaṃ (2-5-8)
95 儿啊,你自远方归来,如今到家未久;
儿啊,你母亲可未曾别就他人?注疏 1
96 然而,即使这话与真实相应,也实在不动听。
就好比波吒帕陀,只能躺在闷烧的余烬之上。巴利 注疏 1
Pavāsā āgato tāta, idāni nacirāgato; Kaccinnu tāta te mātā, na aññamupasevati. Na kho panetaṃ subhaṇaṃ, giraṃ saccupasaṃhitaṃ; Sayetha poṭṭhapādova, mummure upakūthitoti .
199. 居士本生(2-5-9)巴利
199. Gahapatijātakaṃ (2-5-9)
97 此二事,我不忍;此二事,我不喜。
那位下到谷仓里的女子,却说:“我没有看见。”注疏 1
98 聚落主,我这样对你说:在这悭吝、短暂的生命中。
你曾与我约定,两个月后把那又老又瘦的牛的肉给我。
时候未至,你便来催促,这不合我意。巴利 注疏 1
Ubhayaṃ me na khamati, ubhayaṃ me na ruccati; Yācāyaṃ koṭṭhamotiṇṇā, nāddasaṃ iti bhāsati. Taṃ taṃ gāmapati brūmi, kadare appasmi jīvite; Dve māse saṅgaraṃ katvā , maṃsaṃ jaraggavaṃ kisaṃ; Appattakāle codesi, tampi mayhaṃ na ruccatīti.
200. 善戒本生(2-5-10)巴利
200. Sādhusīlajātakaṃ (2-5-10)
99 身形相貌、年岁长幼、出身门第、持戒德行,
我等今问诸婆罗门:于此四者之中,当敬何一?注疏 1
100 身有实益,故礼长老;
善生实益,故乐持戒。巴利 注疏 1
Sarīradabyaṃ vuḍḍhabyaṃ , sojaccaṃ sādhusīliyaṃ; Brāhmaṇaṃ teva pucchāma, kannu tesaṃ vanimhase . Attho atthi sarīrasmiṃ, vuḍḍhabyassa namo kare; Attho atthi sujātasmiṃ, sīlaṃ asmāka ruccatīti.
阿毗卢哈卡、美貌女、杵、远游者,及第五莲花池;
次则解脱、商贾含笑,久来、库藏、身,凡十。巴利
Apiruhaka rūpavatī musalo, pavasanti sapañcamapokkharaṇī; Atha muttimavāṇija umhayate, ciraāgata koṭṭha sarīra dasāti.
6. 不坚固品巴利
6. Nataṃdaḷhavaggo
201. 牢狱本生故事巴利
201. Bandhanāgārajātakaṃ (2-6-1)
101 智者不称铁、木、草绳之缚为坚牢;
惟耽染珠玉耳饰、系念儿女妻室之心,方为坚缚。注疏 1
102 “ 智者们称此为坚固的束缚,它令人沉沦,看似松弛,却难以挣脱。
智者们斩断此缚之后,无所期盼,舍弃了感官欲乐,飘然而去。”巴利 注疏 1
Na taṃ daḷhaṃ bandhanamāhu dhīrā, yadāyasaṃ dārujapabbajañca ; Sārattarattā maṇikuṇḍalesu, puttesu dāresu ca yā apekkhā. Etaṃ daḷhaṃ bandhanamāhu dhīrā, ohārinaṃ sithilaṃ duppamuñcaṃ; Etampi chetvāna vajanti dhīrā, anapekkhino kāmasukhaṃ pahāyāti.
202. 第二〇二 嬉戏习性本生 (2-6-2)巴利
202. Keḷisīlajātakaṃ (2-6-2)
103 “ 天鹅、苍鹭与孔雀,象、斑鹿、鹿;
一切众生皆畏惧狮子,其身无有等同者。”注疏 1
104 “ 同样地,在人群之中,即便年少而具智慧;
他正是在那里成为伟大,而非仅有强壮身体的愚人。”巴利 注疏 1
Haṃsā koñcā mayūrā ca, hatthayo pasadā migā; Sabbe sīhassa bhāyanti, natthi kāyasmi tulyatā. Evameva manussesu, daharo cepi paññavā; So hi tattha mahā hoti, neva bālo sarīravāti.
203. 蕴本生故事 (2-6-3)巴利
203. Khaṇḍajātakaṃ (2-6-3)
105 我于广目龙族修慈心,于伊罗跋那龙族修慈心;
于六子龙族修慈心,亦于黑瞿昙龙族修慈心。
于无足众生,我怀慈心;于两足众生,我怀慈心;
于四足众生,我怀慈心;于多足众生,我怀慈心。
“ 愿无足者莫伤害我,愿二足者莫伤害我;
愿四足者莫伤害我,愿多足者莫伤害我。”
一切众生、一切有息者,及一切已生类,全无例外
愿他们都得见吉祥,愿无任何人遭遇不幸。注疏 1
106 “ 佛是无量的,法是无量的;
僧是无量,诸爬虫类则为有量。
如:蛇、蝎、蜈蚣、蜘蛛、蜥蜴、老鼠。
我的护卫已成就,我的守护已安立;愿那些非人都各自散去吧。
我今礼敬世尊,礼敬七位正自觉者。巴利 注疏 1
Virūpakkhehi me mettaṃ, mettaṃ erāpathehi me; Chabyāputtehi me mettaṃ, mettaṃ kaṇhāgotamakehi ca. Apādakehi me mettaṃ, mettaṃ dvipādakehi me; Catuppadehi me mettaṃ, mettaṃ bahuppadehi me. Mā maṃ apādako hiṃsi, mā maṃ hiṃsi dvipādako; Mā maṃ catuppado hiṃsi, mā maṃ hiṃsi bahuppado. Sabbe sattā sabbe pāṇā, sabbe bhūtā ca kevalā; Sabbe bhadrāni passantu, mā kañci pāpamāgamā. Appamāṇo buddho, appamāṇo dhammo; Appamāṇo saṅgho, pamāṇavantāni sarīsapāni ; Ahivicchikasatapadī, uṇṇanābhi sarabūmūsikā. Katā me rakkhā katā me parittā, paṭikkamantu bhūtāni; Sohaṃ namo bhagavato, namo sattannaṃ sammāsambuddhānanti.
204. 英勇者本生(2-6-4)巴利
204. Vīrakajātakaṃ (2-6-4)
107 英勇者,你可曾见过那只叫声悦耳的鸟?
我那脖颈像孔雀一样的丈夫,名叫萨毗吒迦。注疏 1
108 那是一只水陆觅食的飞禽,常以生鱼为食,
那只仿效它的萨维塔,被苔藓缠缚而死。巴利 注疏 1
Api vīraka passesi, sakuṇaṃ mañjubhāṇakaṃ; Mayūragīvasaṅkāsaṃ, patiṃ mayhaṃ saviṭṭhakaṃ. Udakathalacarassa pakkhino, niccaṃ āmakamacchabhojino; Tassānukaraṃ saviṭṭhako, sevāle paliguṇṭhito matoti.
205. 恒河鱼本生 (2-6-5)巴利
205. Gaṅgeyyajātakaṃ (2-6-5)
109 恒河之鱼洵美,夜摩那之鱼亦美;
此男子却是四足之属,圆浑如尼拘律树。
他颈项微长,于一切中最为超胜。注疏 1
110 所问之事,他不作答,却另说一番话;
这个称赞自己的人,我们并不中意。巴利 注疏 1
Sobhati maccho gaṅgeyyo, atho sobhati yāmuno ; Catuppadoyaṃ puriso, nigrodhaparimaṇḍalo; Īsakāyata gīvo ca, sabbeva atirocati. Yaṃ pucchito na taṃ akkhāsi , aññaṃ akkhāsi pucchito; Attappasaṃsako poso, nāyaṃ asmāka ruccatīti.
206. 鹿本生巴利
206. Kuruṅgamigajātakaṃ (2-6-6)
111 来啊,乌龟,用你的牙齿咬断这皮革做的套索。
我会如此行事,使那位猎人不会前来。注疏 1
112 乌龟潜入水中,鹿儿奔入森林;
鸟儿从树梢上,将幼雏带到了远方。巴利 注疏 1
Iṅgha vaddhamayaṃ pāsaṃ, chinda dantehi kacchapa; Ahaṃ tathā karissāmi, yathā nehiti luddako. Kacchapo pāvisī vāriṃ, kuruṅgo pāvisī vanaṃ; Satapatto dumaggamhā, dūre putte apānayīti.
207. 二〇七 阿萨卡本生巴利
207. Assakajātakaṃ (2-6-7)
113 随心所愿,
我曾与亲爱的丈夫阿萨卡王同游此地。注疏 1
114 新起的苦乐,会将旧事覆蔽。
因此,于我而言,这虫子比阿娑迦王更可亲爱。巴利 注疏 1
Ayamassakarājena, deso vicarito mayā; Anukāmaya kāmena , piyena patinā saha. Navena sukhadukkhena, porāṇaṃ apidhīyati ; Tasmā assakaraññāva, kīṭo piyataro mamāti.
208. 鳄鱼本生(2-6-8)巴利
208. Susumārajātakaṃ (2-6-8)
115 这些芒果、阎浮果与菠萝蜜,纵在大海彼岸,于我已足;
唯有我的乌昙跋罗果,于我更为殊胜。注疏 1
116 你的肚腹诚然很大,智慧却未与之相称。
鳄鱼,你被我骗了,现在你爱去哪儿就去哪儿吧。巴利 注疏 1
Alaṃ metehi ambehi, jambūhi panasehi ca; Yāni pāraṃ samuddassa, varaṃ mayhaṃ udumbaro. Mahatī vata te bondi, na ca paññā tadūpikā; Susumāra vañcito mesi, gaccha dāni yathāsukhanti.
209. 鸡本生(2-6-9)巴利
209. Kukkuṭajātakaṃ (2-6-9)
117 我曾于林中见种种树,马耳树、毗毗吒迦树;
树啊,它们皆不能如你一般;而你竟能如此!注疏 1
118 此老雄鸡,破笼而出;
善避猛兽罗网,长鸣而去。巴利 注疏 1
Diṭṭhā mayā vane rukkhā, assakaṇṇā vibhīṭakā ; Na tāni evaṃ sakkanti, yathā tvaṃ rukkha sakkasi. Purāṇakukkuṭo ayaṃ, bhetvā pañjaramāgato; Kusalo vāḷapāsānaṃ, apakkamati bhāsatīti.
210. 喉泣鸟本生(2-6-10)巴利
210. Kandagalakajātakaṃ (2-6-10)
119 此树名为何?叶滑多刺。
就在那里,只一记重击,头便破裂了。注疏 1
120 它确实曾穿行林中,啄食于那些无心材的枯木;
而后,它撞上了心材坚实的佉陀罗树,正是在那里,金翅鸟撞破了自己的头。巴利 注疏 1
Ambho ko nāma yaṃ rukkho, sinnapatto sakaṇṭako; Yattha ekappahārena, uttamaṅgaṃ vibhijjitaṃ . Acāri vatāyaṃ vitudaṃ vanāni, kaṭṭhaṅgarukkhesu asārakesu; Athāsadā khadiraṃ jātasāraṃ , yatthabbhidā garuḷo uttamaṅganti.
坚固缚、鹅王、毗卢博叉、有粪者、鱼王;
沙库龙伽、具阿娑迦、芒果王,然后是鸡、金翅鸟等十则。巴利
Daḷhabandhana haṃsavaro ca puna, virūpakkha saviṭṭhaka macchavaro; Sakuruṅga saassaka ambavaro, puna kukkuṭako garuḷena dasāti.
7. 毗罗那草丛品巴利
7. Bīraṇathambhavaggo
211. 索玛达塔本生(第二册第七品第一则)巴利
211. Somadattajātakaṃ (2-7-1)
121 他精勤不懈,整整一年都在毗罗那草丛中反复修习。
他深入众中宣说暗号,然而规矩并不能救护浅慧之人。注疏 1
122 吾儿索玛达塔啊,乞求者所遇有二:
或不得利,或得财富,这便是乞求的法则。巴利 注疏 1
Akāsi yoggaṃ dhuvamappamatto, saṃvaccharaṃ bīraṇathambhakasmiṃ; Byākāsi saññaṃ parisaṃ vigayha, na niyyamo tāyati appapaññaṃ. Dvayaṃ yācanako tāta, somadatta nigacchati; Alābhaṃ dhanalābhaṃ vā, evaṃ dhammā hi yācanāti.
212. 残食本生巴利
212. Ucchiṭṭhabhattajātakaṃ (2-7-2)
123 上层是一副模样,下层是另一副模样;
我请问婆罗门女:下方是什么,上方又是什么?注疏 1
124 尊者,我是舞者,今来此处,是乞食者。
此人正是进入仓库的人,也是你正在寻找的那一位。巴利 注疏 1
Añño uparimo vaṇṇo, añño vaṇṇo ca heṭṭhimo; Brāhmaṇī tveva pucchāmi, kiṃ heṭṭhā kiñca uppari. Ahaṃ naṭosmi bhaddante, bhikkhakosmi idhāgato; Ayañhi koṭṭhamotiṇṇo, ayaṃ so yaṃ gavesasīti.
213. 婆楼本生 (2-7-3)巴利
213. Bharujātakaṃ (2-7-3)
125 于诸仙人中制造嫌隙,我曾闻说:“婆楼王”如是:
国土俱毁,王亦殒灭,归于无有。注疏 1
126 因此,智者不称赞随欲而行。
当以无嗔之心,说与真实相应之语。巴利 注疏 1
Isīnamantaraṃ katvā, bharurājāti me sutaṃ; Ucchinno saha raṭṭhehi , sarājā vibhavaṅgato. Tasmā hi chandāgamanaṃ, nappasaṃsanti paṇḍitā; Aduṭṭhacitto bhāseyya, giraṃ saccupasaṃhitanti.
214. 满河本生 (2-7-4)巴利
214. Puṇṇanadījātakaṃ (2-7-4)
127 谁称满河为可饮,谁名熟麦为可藏,谁唤远行者为归——即此其人,今已至你前;
来吧,婆罗门,请用食。注疏 1
128 国王忆我殷勤念,遣一乌鸦亦何妨;
天鹅白鹭与孔雀,忘恩负义反更劣。巴利 注疏 1
Puṇṇaṃ nadiṃ yena ca peyyamāhu, jātaṃ yavaṃ yena ca guyhamāhu; Dūraṃ gataṃ yena ca avhayanti, so tyāgato handa ca bhuñja brāhmaṇa. Yato maṃ saratī rājā, vāyasampi pahetave; Haṃsā koñcā mayūrā ca , asatīyeva pāpiyāti.
215. 龟本生 (2-7-5)巴利
215. Kacchapajātakaṃ (2-7-5)
129 乌龟开口说了话,反倒害了自己;
在紧紧咬住的木头上,它被自己的言语所毁。注疏 1
130 人中勇者之首,见此之后,你也应说善语,而不过度。
你看,那乌龟正是因为多嘴,才遭了灾祸。巴利 注疏 1
Avadhī vata attānaṃ, kacchapo byāharaṃ giraṃ ; Suggahītasmiṃ kaṭṭhasmiṃ, vācāya sakiyāvadhi. Etampi disvā naravīriyaseṭṭha, vācaṃ pamuñce kusalaṃ nātivelaṃ; Passasi bahubhāṇena, kacchapaṃ byasanaṃ gatanti.
216. 鱼本生(2-7-6)巴利
216. Macchajātakaṃ (2-7-6)
131 烈焰难焚我,利桩削锐亦不伤;
唯彼雌鱼疑我逐他欢,此念灼我心。注疏 1
132 贪火焚我身,复灼我心腑;
主人放我出网去,未闻因欲受刑戮。巴利 注疏 1
Na māyamaggi tapati, na sūlo sādhutacchito; Yañca maṃ maññate macchī, aññaṃ so ratiyā gato. So maṃ dahati rāgaggi, cittaṃ cūpatapeti maṃ; Jālino muñcathāyirā maṃ, na kāme haññate kvacīti.
217. 塞古本生(二·七·七)巴利
217. Seggujātakaṃ (2-7-7)
133 所有人都满心欢喜,唯塞古不谙村落之法(男女之事);
“ 少女啊,你今日所行的到底是什么法?为何被捉住后,在林间独自悲泣?”注疏 1
134 那个本该在痛苦时成为依怙的人,正是我的父亲,他却在林中对我加以伤害;
我在这密林深处为谁哭泣?那个本应救护我的人,竟以暴力相加。巴利 注疏 1
Sabbo loko attamano ahosi, akovidā gāmadhammassa seggu; Komāri ko nāma tavajja dhammo, yaṃ tvaṃ gahitā pavane parodasi. Yo dukkhaphuṭṭhāya bhaveyya tāṇaṃ, so me pitā dubbhi vane karoti; Sā kassa kandāmi vanassa majjhe, yo tāyitā so sahasaṃ karotīti.
218. 狡诈商人本生 (2-7-8)巴利
218. Kūṭavāṇijajātakaṃ (2-7-8)
135 这奸诈者设下的奸计,虽是苦心谋划,/ 却让反奸计者以其人之计还击于身。
倘若老鼠真能啃食铁犁,/ 那老鹰为何不抓走孩童?注疏 1
136 骗子自有骗子的伎俩,狡诈之人也自有狡诈的手段。
丢失儿子的人啊,把犁头给丢失犁头的人,莫让丢失犁头的人将你儿夺去。巴利 注疏 1
Saṭhassa sāṭheyyamidaṃ sucintitaṃ, paccoḍḍitaṃ paṭikūṭassa kūṭaṃ; Phālañce khādeyyuṃ mūsikā, kasmā kumāraṃ kulalā na hareyyuṃ. Kūṭassa hi santi kūṭakūṭā, bhavati cāpi nikatino nikatyā; Dehi puttanaṭṭha phālanaṭṭhassa phālaṃ, mā te puttamahāsi phālanaṭṭhoti.
219. 受呵责本生(2-7-9)巴利
219. Garahitajātakaṃ (2-7-9)
137 “ 我银我金,我银我金”——昼夜以此为谈者,
正是不见圣法之愚人。注疏 1
138 每户人家各有两个在家人,其中一人没有胡须。
他乳房下垂,编着发辫,耳朵穿孔。
人们用许多钱财将他买来,他却折磨那众人。巴利 注疏 1
Hiraññaṃ me suvaṇṇaṃ me, esā rattiṃ divā kathā; Dummedhānaṃ manussānaṃ, ariyadhammaṃ apassataṃ. Dve dve gahapatayo gehe, eko tattha amassuko; Lambatthano veṇikato, atho aṅkitakaṇṇako; Kīto dhanena bahunā, so taṃ vitudate jananti.
220. 法幢本生(2-7-10)巴利
220. Dhammadhajajātakaṃ (2-7-10)
139 你看起来生活安乐,却从国土来到这荒野,
你独自一人坐在树下,如同孤苦者一般,静默沉思。注疏 1
140 我过着安乐的生活,从国土来到这荒野;
我独自一人坐在树下,如同孤苦者一般,静默沉思;
随念善人之法。巴利 注疏 1
Sukhaṃ jīvitarūposi, raṭṭhā vivanamāgato; So ekako rukkhamūle , kapaṇo viya jhāyasi. Sukhaṃ jīvitarūposmi, raṭṭhā vivanamāgato; So ekako rukkhamūle, kapaṇo viya jhāyāmi; Sataṃ dhammaṃ anussaraṃti.
复次,胜妙之毗罗那草丛与舞者,跋如王中至上之胜者及满河;
多言者、火与风、鼠,并垂乳者、穷人与十事。巴利
Atha bīraṇathambhavaro ca naṭo, bharurājavaruttamapuṇṇanadī; Bahubhāṇi aggipavane mūsikā, sahalambatthano kapaṇena dasāti.
221. 袈裟本生(2-8-1)巴利
221. Kāsāvajātakaṃ (2-8-1)
141 若人未离垢染,身披此袈裟衣;
离于调伏与真实者,不配身着这件袈裟。注疏 1
142 已吐弃烦恼、于戒行中极善安住者,
具足调伏与谛实,他确实堪配袈裟。巴利 注疏 1
Anikkasāvo kāsāvaṃ, yo vatthaṃ paridahissati ; Apeto damasaccena, na so kāsāvamarahati. Yo ca vantakasāvassa, sīlesu susamāhito; Upeto damasaccena, sa ve kāsāvamarahatīti.
222. 小欢喜本生(二之八之二)巴利
222. Cūḷanandiyajātakaṃ (2-8-2)
143 这便是那时老师的教言,是波拉沙利耶所宣说的:
你切莫造作恶行,以免日后为之追悔痛苦。注疏 1
144 一个人所造作的业,必会在自身中亲见其果。
行善者得善,作恶者得恶。
所播之种如何,所获之果即如何。巴利 注疏 1
Idaṃ tadācariyavaco, pārāsariyo yadabravi ; Māsu tvaṃ akari pāpaṃ, yaṃ tvaṃ pacchā kataṃ tape. Yāni karoti puriso, tāni attani passati; Kalyāṇakārī kalyāṇaṃ, pāpakārī ca pāpakaṃ; Yādisaṃ vapate bījaṃ, tādisaṃ harate phalanti.
223. 饭包本生 (2-8-3)巴利
223. Puṭabhattajātakaṃ (2-8-3)
145 对向你致敬的人,应当致敬;对亲近你的人,应当亲近。对为你做事的人,应当为他做事。
不要为心怀恶意的人谋求利益;即便他不亲近你,你也不应亲近他。注疏 1
146 舍弃那舍弃你者,勿生系着;对心已背弃者,莫与亲近。
鸟儿知道树上的果实已尽,便会飞往他方——这世间是何等广阔。巴利 注疏 1
Name namantassa bhaje bhajantaṃ, kiccānukubbassa kareyya kiccaṃ; Nānatthakāmassa kareyya atthaṃ, asambhajantampi na sambhajeyya. Caje cajantaṃ vanathaṃ na kayirā, apetacittena na sambhajeyya; Dijo dumaṃ khīṇaphalanti ñatvā, aññaṃ samekkheyya mahā hi lokoti.
224. 鳄鱼本生(2-8-4)巴利
224. Kumbhilajātakaṃ (2-8-4)
147 猴王啊,谁若具足如你之四法——
真语、正法、坚忍、布施,此人便能克胜现前之敌。注疏 1
148 若人无此殊胜德,真实、正法、坚忍、施;
彼于现前危难境,终不能越。巴利 注疏 1
Yassete caturo dhammā, vānarinda yathā tava; Saccaṃ dhammo dhiti cāgo, diṭṭhaṃ so ativattati. Yassa cete na vijjanti, guṇā paramabhaddakā; Saccaṃ dhammo dhiti cāgo, diṭṭhaṃ so nātivattatīti.
225. 忍德本生巴利
225. Khantivaṇṇajātakaṃ (2-8-5)
149 大王,我有一位侍从,在我一切事务中都很得力。
然而他有一处过失,对此,您意下如何?注疏 1
150 我们也有这样的人,这样的人在此处存在。
具足种种功德的善士实为难得,我们更以宽容为乐。巴利 注疏 1
Atthi me puriso deva, sabbakiccesu byāvaṭo ; Tassa cekoparādhatthi, tattha tvaṃ kinti maññasi. Amhākampatthi puriso, ediso idha vijjati; Dullabho aṅgasampanno, khantirasmāka ruccatīti.
226. 戈西耶本生(226)巴利
226. Kosiyajātakaṃ (2-8-6)
151 应时出行,是为善妙;非时出行,则非善妙。
若非时而出,纵使大众亦难敌一人;
不能成就任何利益,犹如鸦群围攻猫头鹰。注疏 1
152 智者通达时宜与方法,洞悉他人的破绽;
降伏一切怨敌之后,便如那猫头鹰一般,得享安乐。巴利 注疏 1
Kāle nikkhamanā sādhu, nākāle sādhu nikkhamo; Akālena hi nikkhamma, ekakampi bahujjano; Na kiñci atthaṃ joteti, dhaṅkasenāva kosiyaṃ. Dhīro ca vidhividhānaññū, paresaṃ vivarānugū; Sabbāmitte vasīkatvā, kosiyova sukhī siyāti.
227. 粪虫本生·二二七(二·八·七)巴利
227. Gūthapāṇajātakaṃ (2-8-7)
153 勇士与勇士相逢,与勇猛的击敌者遭遇;
来吧,大象,掉头回来,你为何畏惧而逃呢?
让鸯伽与摩揭陀的人们,看见你我之勇武吧。注疏 1
154 我不用脚来踏杀你,不用象牙,也不用象鼻;
我以粪击你,让恶臭者死于恶臭。巴利 注疏 1
Sūro sūrena saṅgamma, vikkantena pahārinā; Ehi nāga nivattassu, kiṃ nu bhīto palāyasi; Passantu aṅgamagadhā, mama tuyhañca vikkamaṃ. Na taṃ pādā vadhissāmi, na dantehi na soṇḍiyā; Mīḷhena taṃ vadhissāmi, pūti haññatu pūtināti.
228. 迦玛尼塔本生 (2-8-8)巴利
228. Kāmanītajātakaṃ (2-8-8)
155 我贪求三山之间的国土,般遮罗、俱卢与凯卡迦之地;
婆罗门啊,除此之外我犹贪求更多——请医治我,婆罗门,医治我这为欲所牵之人。注疏 1
156 有些人能为被黑蛇咬伤的人施治,智者能为被非人附体的人施治;
却无人能为被贪欲所缚的人施治,因为贪欲已然深入,又何来疗愈可言?巴利 注疏 1
Tayo giriṃ antaraṃ kāmayāmi, pañcālā kuruyo kekake ca ; Tatuttariṃ brāhmaṇa kāmayāmi, tikiccha maṃ brāhmaṇa kāmanītaṃ. Kaṇhāhidaṭṭhassa karonti heke, amanussapaviṭṭhassa karonti paṇḍitā; Na kāmanītassa karoti koci, okkantasukkassa hi kā tikicchāti.
229. 逃走本生巴利
229. Palāyitajātakaṃ (2-8-9)
157 象阵如云,马队如环,战车如浪,箭雨倾盆;
持剑猛士奋击凌厉,从四面八方合围塔迦尸喇城。注疏 1
158 “ 冲啊!快冲!”——呐喊声中,种种战鼓齐声震响。
此时,巨大的喧嚣轰然响起,犹如乌云中电闪雷鸣。巴利 注疏 1
Gajaggameghehi hayaggamālibhi, rathūmijātehi sarābhivassebhi ; Tharuggahāvaṭṭa daḷhappahāribhi, parivāritā takkasilā samantato. Abhidhāvatha cūpadhāvatha ca , vividhā vināditā vadantibhi; Vattatajja tumulo ghoso yathā, vijjulatā jaladharassa gajjatoti .
230. 第二逃走本生 (2-8-10)巴利
230. Dutiyapalāyitajātakaṃ (2-8-10)
159 旌旗无尽,涯岸无边,如大海难为群鸦所侵;
如高山不为狂风所动,我今亦难为如汝之辈所胜。注疏 1
160 莫作愚痴的哭泣,世间无人能与他相比;你只会自受烧灼,寻不到任何可以阻拦他的人。巴利 注疏 1
Dhajamaparimitaṃ anantapāraṃ, duppasahaṃdhaṅkehi sāgaraṃva ; Girimivaanilena duppasayho , duppasaho ahamajjatādisena. Mā bāliyaṃ vilapi na hissa tādisaṃ, viḍayhase na hi labhase nisedhakaṃ;
你冲撞了他,如同冲撞一头独行的象,他必将抬脚将你踏碎,如同踩碎芦苇一般。巴利
Āsajjasi gajamiva ekacārinaṃ, yo taṃ padā naḷamiva pothayissatīti.
殊胜衣语、枯树果、四胜法、最上人
乌鸦摩揭陀、名为三山、最胜象、胜旗,凡十则。巴利
Varavatthavaco dumakhīṇaphalaṃ, caturodhammavaraṃ purisuttama; Dhaṅkamagadhā ca tayogirināma, gajaggavaro dhajavarena dasāti.
231. 鞋子本生故事巴利
231. Upāhanajātakaṃ (2-9-1)
161 譬如有人为求安乐而买鞋,其鞋却反生苦恼;
那鞋被酷热炙烤、为硬地所压,竟啮啃起那人的双脚。注疏 1
162 同样地,一个出身低贱、不具圣性的人,从我们这里受学了明与闻;巴利 注疏 1
Yathāpi kītā purisassupāhanā, sukhassa atthāya dukhaṃ udabbahe; Ghammābhitattā thalasā papīḷitā, tasseva pāde purisassa khādare. Evameva yo dukkulīno anariyo, tammāka vijjañca sutañca ādiya;
他却在那里以所学反噬其人,这种人即被称为不具圣性,恰如那双坏鞋一般。巴利
Tameva so tattha sutena khādati, anariyo vuccati dupāhanūpamoti .
232. 琵琶弦本生故事巴利
232. Vīṇāguṇajātakaṃ (2-9-2)
163 愚者无导,独思之谋;
夫人,汝实不宜与驼背歪斜之人交往。注疏 1
164 我曾将他错认为人中的雄牛,竟贪恋起这驼背之人。巴利 注疏 1
Ekacintito yamattho, bālo apariṇāyako; Na hi khujjena vāmena, bhoti saṅgantumarahasi. Purisūsabhaṃ maññamānā, ahaṃ khujjamakāmayiṃ;
如今,他蜷缩而卧,恰似一把断了弦的琴。巴利
Soyaṃ saṃkuṭito seti, chinnatanti yathā viṇāti .
233. 维坎纳本生(2-9-3)巴利
233. Vikaṇṇajātakaṃ (2-9-3)
165 随你所愿,欲往何处便往何处——倒钩之箭,已洞穿你的要害;
甘美之食夺你性命,你这贪馋之徒,却还追着鱼儿不肯回头。注疏 1
166 就这样,他投身于世间利养,随自心的推动而流转,饱受摧残。巴利 注疏 1
Kāmaṃ yahiṃ icchasi tena gaccha, viddhosi mammamhi vikaṇṇakena; Hatosi bhattena suvāditena , lolo ca macche anubandhamāno. Evampi lokāmisaṃ opatanto, vihaññatī cittavasānuvattī;
他便这样命丧亲友之间,如同那条追逐鱼儿的鳄鱼一般。巴利
So haññati ñātisakhāna majjhe, macchānugo soriva suṃsumāroti .
234. 阿西塔布本生谭巴利
234. Asitābhūjātakaṃ (2-9-4)
167 此皆汝自作,爱欲已离汝身;
不复再受生,如利刃斩断雷努卡。注疏 1
168 贪求无厌者,以极贪及极贪之骄慢,如是丧失其利;
如我昔日失阿私陀跋女。巴利 注疏 1
Tvameva dānimakara , yaṃ kāmo byagamā tayi; Soyaṃ appaṭisandhiko, kharachinnaṃva renukaṃ . Atricchaṃ atilobhena, atilobhamadena ca; Evaṃ hāyati atthamhā, ahaṃva asitābhuyāti.
235. 瓦洽纳卡本生(2-9-5)巴利
235. Vacchanakhajātakaṃ (2-9-5)
169 家有黄金,有食物,瓦洽纳卡啊,那才是快乐之家;
在那里,你们吃饱喝足之后,便可无有牵挂地安歇。注疏 1
170 不勤营生者,难以持家;不吐妄语者,难以持家。
不施杖罚、不害他人者,亦难持家。
如是,家多缺漏,防不胜防,谁还愿建立家室?巴利 注疏 1
Sukhā gharā vacchanakha, sahiraññā sabhojanā; Yattha bhutvā pivitvā ca, sayeyyātha anussuko. Gharā nānīhamānassa, gharā nābhaṇato musā; Gharā nādinnadaṇḍassa, paresaṃ anikubbato ; Evaṃ chiddaṃ durabhisambhavaṃ , ko gharaṃ paṭipajjatīti.
236. 白鹭本生(2-9-6)巴利
236. Bakajātakaṃ (2-9-6)
171 这真是一只祥瑞的鸟儿,容颜皎洁如白睡莲;
它敛起双翅,缓缓地,仿佛正在入定。注疏 1
172 你们并不了解他的戒行,还没弄清楚就加以称赞;
这只鸟并不保护我们,因此它敛翼不动。巴利 注疏 1
Bhaddako vatayaṃ pakkhī, dijo kumudasannibho; Vūpasantehi pakkhehi, mandamandova jhāyati. Nāssa sīlaṃ vijānātha, anaññāya pasaṃsatha; Amhe dijo na pāleti, tena pakkhī na phandatīti.
237. 萨给德本生 (2-9-7)巴利
237. Sāketajātakaṃ (2-9-7)
173 世尊,是什么因缘,令此处的某些人,
心极度清凉而寂静,心也变得明净澄澈;注疏 1
174 宿世同住或因缘,现世相益或由恩;
如是爱念从兹起,犹如青莲出水中。巴利 注疏 1
Ko nu kho bhagavā hetu, ekacce idha puggale; Atīva hadayaṃ nibbāti, cittañcāpi pasīdati. Pubbeva sannivāsena, paccuppannahitena vā; Evaṃ taṃ jāyate pemaṃ, uppalaṃva yathodaketi.
238. 一句本生(2-9-8)巴利
238. Ekapadajātakaṃ (2-9-8)
175 来,孩子,说一句含摄众多义理的偈颂,
你只需说些简要之言,好让我们依此成办利益。注疏 1
176 孩子,应善巧通达的一句,显示多种义理;
且它安立于戒德之中,成就于忍辱之上;
足以令朋友喜悦,亦足以令敌人痛苦。巴利 注疏 1
Iṅgha ekapadaṃ tāta, anekatthapadassitaṃ ; Kiñci saṅgāhikaṃ brūsi, yenatthe sādhayemase. Dakkheyyekapadaṃ tāta, anekatthapadassitaṃ; Tañca sīlena saññuttaṃ, khantiyā upapāditaṃ; Alaṃ mitte sukhāpetuṃ, amittānaṃ dukhāya cāti.
239. 绿蛙本生 (2-9-9)巴利
239. Haritamaṇḍūkajātakaṃ (2-9-9)
177 我虽毒蛇之身,已入鱼笼之口;
翠蛙之母却喜,乐见群鱼食我。注疏 1
178 利之所在,人争掠夺;
他夺来时,夺者反遭夺。巴利 注疏 1
Āsīvisampi maṃ santaṃ, paviṭṭhaṃ kumināmukhaṃ; Ruccate haritāmātā, yaṃ maṃ khādanti macchakā. Vilumpateva puriso, yāvassa upakappati; Yadā caññe vilumpanti, so vilutto vilumpatīti .
240. 大平加拉王本生巴利
240. Mahāpiṅgalajātakaṃ (2-9-10)
179 一切民众皆被品嘎拉所害;待他死后,人们因此事而感到庆幸。
守门人,莫非那非黑眸之人是你的至爱?你为何因此悲泣?注疏 1
180 那非黑眸之人并非我的至爱,我恐惧的是他再度归来。
他从此处离去后,也许会加害阎罗王;阎罗王被他所害后,又会将他送回此处。注疏 1
181 千车薪柴焚其身,百罐清水浇淋之;
其地亦已深掘周匝——毋惧,彼不复来矣。巴利 注疏 1
Sabbo jano hiṃsito piṅgalena, tasmiṃ mate paccayā vedayanti; Piyo nu te āsi akaṇhanetto, kasmā nu tvaṃ rodasi dvārapāla. Na me piyo āsi akaṇhanetto, bhāyāmi paccāgamanāya tassa; Ito gato hiṃseyya maccurājaṃ, so hiṃsito āneyya puna idha. Daḍḍho vāhasahassehi, sitto ghaṭasatehi so; Parikkhatā ca sā bhūmi, mā bhāyi nāgamissatīti.
瓦鲁帕哈那、库贾、维坎纳卡卡、阿西塔布亚,第五位是婆蹉纳卡;
迪加、佩玛瓦鲁塔马、埃卡帕达、库米纳穆卡、宾嘎拉卡,共十则。巴利
Varupāhana khujja vikaṇṇakako, asitābhuya pañcamavacchanakho; Dija pemavaruttamaekapadaṃ, kumināmukha piṅgalakena dasāti.
10. 豺狼品巴利
10. Siṅgālavaggo
241. 一切有牙者本生巴利
241. Sabbadāṭhijātakaṃ (2-10-1)
182 豺狼傲慢且顽固,渴求众多随从;
它得到广大领土,成为一切有牙者之王。注疏 1
183 人中若有众随从,彼于众中便称大;
犹如豺狼厕身利齿之群。巴利 注疏 1
Siṅgālo mānathaddho ca, parivārena atthiko; Pāpuṇi mahatiṃ bhūmiṃ, rājāsi sabbadāṭhinaṃ. Evameva manussesu, yo hoti parivāravā; So hi tattha mahā hoti, siṅgālo viya dāṭhinanti.
242. 狗本生(二·一〇·二)巴利
242. Sunakhajātakaṃ (2-10-2)
184 这只狗真是愚痴,近在嘴边的皮带竟不知去咬;
若能咬断系缚,它便可从中解脱,无牵无挂地返回家中。注疏 1
185 这事已在我心中牢牢立定,深深刻在我的心上;
我等待那个时刻,直到众人全都沉入梦乡。巴利 注疏 1
Bālo vatāyaṃ sunakho, yo varattaṃ na khādati; Bandhanā ca pamuñceyya, asito ca gharaṃ vaje. Aṭṭhitaṃ me manasmiṃ me, atho me hadaye kataṃ; Kālañca paṭikaṅkhāmi, yāva passupatū jano .
243. 郭提罗本生 (2-10-3)巴利
243. Guttilajātakaṃ (2-10-3)
186 我曾拨动七弦琴,奏出那极其甜美、令人愉悦的乐音;
而今他竟在竞技场上向我挑战,帝释天神尊,请您做我的皈依。注疏 1
187 朋友,我是你的皈依处,我是恭敬导师的人。
学生不会战胜你,老师,你会战胜学生。巴利 注疏 1
Sattatantiṃ sumadhuraṃ, rāmaṇeyyaṃ avācayiṃ; So maṃ raṅgamhi avheti, saraṇaṃ me hohi kosiya. Ahaṃ taṃ saraṇaṃ samma , ahamācariyapūjako; Na taṃ jayissati sisso, sissamācariya jessasīti.
244. 第二四四则本生——离欲求本生(二集第十篇第四则)巴利
244. Vigaticchajātakaṃ (2-10-4)
188 他见到的不想要,见不到的却急切寻求。
我想他将在轮回中长久流转于世,因为他所希求的,终不可得。注疏 1
189 所得不以此为满足,渴望的对象一旦得到,又被他轻视;
欲贪确有无尽的领域,我们礼敬那些离欲者。巴利 注疏 1
Yaṃ passati na taṃ icchati, yañca na passati taṃ kiricchati; Maññāmi ciraṃ carissati, na hi taṃ lacchati yaṃ sa icchati. Yaṃ labhati na tena tussati, yañca pattheti laddhaṃ hīḷeti; Icchā hi anantagocarā, vigaticchāna namo karomaseti.
245. 根本法门本生(2-10-5)巴利
245. Mūlapariyāyajātakaṃ (2-10-5)
190 时间吞噬一切众生,连同它自身;
而那成为吞噬时间者的存在,便将吞噬那吞噬众生者。注疏 1
191 众多人首悬颈上,毛发浓密且硕大;
此中谁具能闻耳,肯听善言受教诲?巴利 注疏 1
Kālo ghasati bhūtāni, sabbāneva sahattanā; Yo ca kālaghaso bhūto, sa bhūtapacaniṃ paci. Bahūni narasīsāni, lomasāni brahāni ca; Gīvāsu paṭimukkāni, kocidevettha kaṇṇavāti.
246. 愚者教诫本生(246)巴利
246. Bālovādajātakaṃ (2-10-6)
192 杀害、砍伤、杀戮之后,那无自制者仍行布施;
享用如此得来的饭食,他便染上了恶业。注疏 1
193 即便杀害了自己的妻儿,那无自制者仍行布施;
即使食用这样的饭食,具慧者也不会沾染恶业。巴利 注疏 1
Hantvā chetvā vadhitvā ca, deti dānaṃ asaññato; Edisaṃ bhattaṃ bhuñjamāno, sa pāpamupalimpati . Puttadārampi ce hantvā, deti dānaṃ asaññato; Bhuñjamānopi sappañño, na pāpamupalimpatīti.
247. 合掌本生(二四七)巴利
247. Pādañjalījātakaṃ (2-10-7)
194 确实,巴达阇利胜过一切人,以智慧最为殊胜;
正因如此,他撇嘴讥笑,想必是自恃能看见更高处。注疏 1
195 此人不能明辨法与非法,也无法分辨利与不利。
除了嘴唇翕动,他别无所知。巴利 注疏 1
Addhā pādañjalī sabbe, paññāya atirocati; Tathā hi oṭṭhaṃ bhañjati, uttariṃ nūna passati. Nāyaṃ dhammaṃ adhammaṃ vā, atthānatthañca bujjhati; Aññatra oṭṭhanibbhogā, nāyaṃ jānāti kiñcananti.
248. 紧叔迦树譬喻本生 (2-10-8)巴利
248. Kiṃsukopamajātakaṃ (2-10-8)
196 你们都见过甄叔迦树,为何在此疑惑不定?
并非在一切场合,都要询问车夫。注疏 1
197 凡未以一切智了知诸法者,
彼等于诸法必生疑惑,如彼兄弟于金苏迦树。巴利 注疏 1
Sabbehi kiṃsuko diṭṭho, kiṃnvettha vicikicchatha; Na hi sabbesu ṭhānesu, sārathī paripucchito. Evaṃ sabbehi ñāṇehi, yesaṃ dhammā ajānitā; Te ve dhammesu kaṅkhanti, kiṃsukasmiṃva bhātaroti.
249. 娑罗迦本生(2-10-9)巴利
249. Sālakajātakaṃ (2-10-9)
198 你将成为独子,也将成为我们家族的主人。
娑罗迦,从树上下来吧,来,现在我们一道回家去。注疏 1
199 你莫不是以为我心性柔软,却用竹条来打我?
我们在芒果园间嬉游,你回你的家,自便去吧。巴利 注疏 1
Ekaputtako bhavissasi, tvañca no hessasi issaro kule; Oroha dumasmā sālaka, ehi dāni gharakaṃ vajemase. Nanu maṃ suhadayoti maññasi, yañca maṃ hanasi veḷuyaṭṭhiyā; Pakkambavane ramāmase, gaccha tvaṃ gharakaṃ yathāsukhanti.
250. 猴本生 (2-10-10)巴利
250. Kapijātakaṃ (2-10-10)
200 这位仙人乐于寂止与律仪,受寒冷的威胁所逼恼,就那样站着。
来!请他进入这间屋舍,除去寒冷与一切疲惫。注疏 1
201 此人非是乐寂静、修调伏之仙人,不过游荡妙树枝头之猕猴;
彼实为破坏者,嗔怒而卑劣,若其近前,必将毁我家宅。巴利 注疏 1
Ayaṃ isī upasamasaṃyame rato, sa tiṭṭhati sisirabhayena aṭṭito; Handa ayaṃ pavisatumaṃ agārakaṃ, vinetu sītaṃ darathañca kevalaṃ. Nāyaṃ isī upasamasaṃyame rato, kapī ayaṃ dumavarasākhagocaro; So dūsako rosako cāpi jammo, sacevajemampi dūseyyagāranti .
继而是国王、豺王、狗,以及拘尸耶、欲求、食时者。
接着是施主、骆驼与车夫,又有芒果园、冬与猴,共十则。巴利
Atha rājā siṅgālavaro sunakho, tathā kosiya icchati kālaghaso; Atha dānavaroṭṭhapi sārathinā, punambavanañca sisirakapi dasāti.
接着是该品的摄颂:巴利
Atha vagguddānaṃ –
坚固品,接着是亲近品、善品与无比品,以及鲁哈卡品。
那多坚固品、毗罗那草丛品,再有袈裟品、鞋履品、豺狼品,共十品。巴利
Daḷhañca vaggaṃ aparena santhavaṃ, kalyāṇavaggāsadiso ca rūhakaṃ; Nataṃdaḷha bīraṇathambhakaṃ puna, kāsāvupāhana siṅgālakena dasāti.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18