1. 阿瓦利亚品巴利
1. Avāriyavaggo
376. 阿瓦利亚本生 (6-1-1)巴利
376. Avāriyajātakaṃ (6-1-1)
1 “ 大地之主,请勿嗔怒;车乘之主,请勿嗔怒。”
“ 国王若不以怒回应愤怒者,便为国人爱戴尊重。”注疏 1
2 或在村落,或在荒野,或在低地,或在高地
在一切处,我皆如此教导:车乘之主,切莫动怒。注疏 1
3 曾有一位名叫阿瓦利亚毗多的船夫,在恒河上摆渡。
他总是先将人渡过河,之后才索取报酬。
因此,他常与人诤论,财富也不得增长。注疏 1
4 你只应向那未渡、未至彼岸的人索取,孩子,船夫啊。
已渡者之心自异,求渡彼岸者之心亦殊。注疏 1
5 无论身处村邑或林野,无论身处洼地或高坡。
我于一切处都这样教导,船夫啊,你切莫嗔怒。注疏 1
6 正是依于此番教诫,国王赐予了最胜的村庄。
正是由于这番教导,船夫扇了他一记耳光。注疏 1
7 食物泼洒一地,妻子被杀,腹中胎儿也坠落于地。
犹如鹿之于黄金,他未能以此成就利益。巴利 注疏 1
Māsu kujjha bhūmipati, māsu kujjha rathesabha; Kuddhaṃ appaṭikujjhanto, rājā raṭṭhassa pūjito. Gāme vā yadi vāraññe, ninne vā yadi vā thale; Sabbattha anusāsāmi, māsu kujjha rathesabha. Avāriyapitā nāma, ahu gaṅgāya nāviko; Pubbe janaṃ tāretvāna, pacchā yācati vetanaṃ; Tenassa bhaṇḍanaṃ hoti, na ca bhogehi vaḍḍhati. Atiṇṇaṃyeva yācassu, apāraṃ tāta nāvika; Añño hi tiṇṇassa mano, añño hoti pāresino . Gāme vā yadi vāraññe, ninne vā yadi vā thale; Sabbattha anusāsāmi, māsu kujjhittha nāvika. Yāyevānusāsaniyā, rājā gāmavaraṃ adā; Tāyevānusāsaniyā, nāviko paharī mukhaṃ. Bhattaṃ bhinnaṃ hatā bhariyā, gabbho ca patito chamā; Migova jātarūpena, na tenatthaṃ abandhi sūti .
377. 塞塔凯图本生 (6-1-2)巴利
377. Setaketujātakaṃ (6-1-2)
8 孩子,莫生嗔怒,嗔怒实非善,你尚有诸多未见未闻之事;
塞塔凯图,母亲与父亲被称为方向,而老师则被称为方向中最值得赞叹的。注疏 1
9 在家施食、施饮、施衣,复招延宾客者,世人皆称之为方向;
塞塔凯图,此乃最胜方向,趣入其中,苦者即得安乐。注疏 1
10 他们穿着粗硬的兽皮衣,结发成髻,牙齿垢秽,形貌丑陋,这些人诵着咒语。
他们真能藉着人间作为,了知此法后,便从恶趣彻底解脱吗?注疏 1
11 大王,纵使多闻之士,若造了恶业后不依法而行;注疏 1
12 纵使通晓千种吠陀,若未能依凭实修,也不能仅靠它从苦中解脱;
纵使通晓千种吠陀,若未能依凭实修,也不能仅靠它从苦中解脱。
在我看来,吠陀并无实益,唯有具足调御的行持,方为真实。注疏 1
13 吠陀并非全无果报,然而具足调御的行持,才是真实。
精通吠陀得名声,由行持而证寂静,成为已调伏者。巴利 注疏 1
Mā tāta kujjhi na hi sādhu kodho, bahumpi te adiṭṭhamassutañca; Mātā pitā disatā setaketu, ācariyamāhu disataṃ pasatthā. Agārino annadapānavatthadā , avhāyikā tampi disaṃ vadanti; Esā disā paramā setaketu, yaṃ patvā dukkhī sukhino bhavanti. Kharājinā jaṭilā paṅkadantā, dummakkharūpā yeme jappanti mante; Kacci nu te mānusake payoge, idaṃ vidū parimuttā apāyā. Pāpāni kammāni katvāna rāja, bahussuto ce na careyya dhammaṃ; Sahassavedopi na taṃ paṭicca, dukkhā pamuñce caraṇaṃ apatvā. Sahassavedopi na taṃ paṭicca, dukkhā pamuñce caraṇaṃ apatvā; Maññāmi vedā aphalā bhavanti, sasaṃyamaṃ caraṇameva saccaṃ. Na heva vedā aphalā bhavanti, sasaṃyamaṃ caraṇameva saccaṃ; Kittiñhi pappoti adhicca vede, santiṃ puṇeti caraṇena dantoti.
378. 达利穆卡本生(6-1-3)巴利
378. Darīmukhajātakaṃ (6-1-3)
14 欲望如泥沼,欲望如泥淖,这便是我所说的有三根的怖畏。
尘埃与烟,我已为你阐明。梵授,你当舍离这些,出家修行。注疏 1
15 婆罗门,我于欲乐贪染迷恋,耽溺至深,可怖可畏;
为谋生计,无力舍离,唯有修积福德,不敢言少。注疏 1
16 对于那心怀利益、具足悲悯者所给予的教诫,他却置若罔闻,不依教奉行。
这愚者心想“唯此更胜”,便一再入于母胎。注疏 1
17 彼堕形相可怖之地狱;
众生贪著自身不肯舍离,此身净秽杂陈、遍满粪尿,是辈于诸欲乐犹未离贪。注疏 1
18 他们从那里出来时,身沾粪便,遍染鲜血,粘附粘液。
凡身体所触受的一切,当下全然是苦,唯是不适。注疏 1
19 我是亲见而说,并非从他处听闻;我忆念起众多过去生。
达利穆卡以种种善说之偈,令苏美达得以省悟。巴利 注疏 1
Paṅko ca kāmā palipo ca kāmā, bhayañca metaṃ timūlaṃ pavuttaṃ; Rajo ca dhūmo ca mayā pakāsitā, hitvā tuvaṃ pabbaja brahmadatta. Gadhito ca ratto ca adhimucchito ca, kāmesvahaṃ brāhmaṇa bhiṃsarūpaṃ; Taṃ nussahe jīvikattho pahātuṃ, kāhāmi puññāni anappakāni. Yo atthakāmassa hitānukampino, ovajjamāno na karoti sāsanaṃ; Idameva seyyo iti maññamāno, punappunaṃ gabbhamupeti mando. So ghorarūpaṃ nirayaṃ upeti, subhāsubhaṃ muttakarīsapūraṃ; Sattā sakāye na jahanti giddhā, ye honti kāmesu avītarāgā. Mīḷhena littā ruhirena makkhitā, semhena littā upanikkhamanti; Yaṃ yañhi kāyena phusanti tāvade, sabbaṃ asātaṃ dukhameva kevalaṃ. Disvā vadāmi na hi aññato savaṃ, pubbenivāsaṃ bahukaṃ sarāmi; Citrāhi gāthāhi subhāsitāhi, darīmukho nijjhāpayi sumedhanti.
379. 三七九·尼鲁(山)本生谭(六之一四)巴利
379. Nerujātakaṃ (6-1-4)
20 乌鸦与鸦群,以及我们这些飞禽中的殊胜者;
来到此山,我们便全都彼此相似,无有差别。注疏 1
21 此处有狮子、老虎,还有豺狼与最下劣的兽,
它们全都如此相似,此山究竟叫何名字?注疏 1
22 人们称它为“须弥”,乃众山之最。
此处一切众生具足妙色,安住于此。注疏 1
23 若于某处,有对寂静者的不敬与轻视,
若有对卑劣者的尊敬,便不应居住在那里。注疏 1
24 在那里,懒惰者与能幹者、勇士与懦夫都同等受到尊敬;
善人不愿居于彼处,在那不作区别的众人之中。注疏 1
25 此须弥山不区分低下、中等与殊胜;
须弥山既无分别,来,我们舍离它。巴利 注疏 1
Kākolā kākasaṅghā ca, mayañca patataṃ varā ; Sabbeva sadisā homa, imaṃ āgamma pabbataṃ. Idha sīhā ca byagghā ca, siṅgālā ca migādhamā; Sabbeva sadisā honti, ayaṃ ko nāma pabbato. Imaṃ nerūti jānanti, manussā pabbatuttamaṃ; Idha vaṇṇena sampannā, vasanti sabbapāṇino. Amānanā yattha siyā, santānaṃ vā vimānanā; Hīnasammānanā vāpi, na tattha vasatiṃ vase . Yatthālaso ca dakkho ca, sūro bhīru ca pūjiyā; Na tattha santo vasanti, avisesakare nare . Nāyaṃ neru vibhajati, hīnaukkaṭṭhamajjhime; Avisesakaro neru, handa neruṃ jahāmaseti.
380. 疑虑本生(6-1-5)巴利
380. Āsaṅkajātakaṃ (6-1-5)
26 有藤名期望,生于心藤林;
这藤蔓历经千年,才结出一颗果实。注疏 1
27 众天神殷勤侍奉,如候藤蔓远果之成熟;
大王啊,你亦当怀抱希望——希望有果,方为安乐。注疏 1
28 那只鸟儿怀着期盼,那只飞禽也怀着期盼;
纵使那愿望已远在天边,他的期盼终得成就。
国王啊,你应当怀有希望;有果的希望是快乐的。注疏 1
29 你用言语令我满足,却不以行动来践行。
恰如无香之色利花,徒有鲜艳却毫无芳香。注疏 1
30 若对朋友只说甜美却无实益的话,他便徒有虚言。
不肯施与、不愿放手财物者,他与友人的情谊便因此而破裂。注疏 1
31 行何事,便说何事;不行何事,便不言之。
只说不做之人,智者能彻底了知。注疏 1
32 我的力气确实已经耗尽,路上要带的干粮也没有了;
我担心这趟行程会危及性命,那么,我这就走吧。注疏 1
33 车乘之雄啊,这确实就是我的名字,我正是以这个名字为名。
大王,请稍候,容我们禀告父亲。巴利 注疏 1
Āsāvatī nāma latā, jātā cittalatāvane; Tassā vassasahassena, ekaṃ nibbattate phalaṃ. Taṃ devā payirupāsanti, tāva dūraphalaṃ satiṃ; Āsīseva tuvaṃ rāja, āsā phalavatī sukhā. Āsīsateva so pakkhī, āsīsateva so dijo; Tassa cāsā samijjhati, tāva dūragatā satī; Āsīseva tuvaṃ rāja, āsā phalavatī sukhā. Sampesi kho maṃ vācāya, na ca sampesi kammunā; Mālā sereyyakasseva, vaṇṇavantā agandhikā. Aphalaṃ madhuraṃ vācaṃ, yo mittesu pakubbati; Adadaṃ avissajaṃ bhogaṃ, sandhi tenassa jīrati. Yañhi kayirā tañhi vade, yaṃ na kayirā na taṃ vade; Akarontaṃ bhāsamānaṃ, parijānanti paṇḍitā. Balañca vata me khīṇaṃ, pātheyyañca na vijjati; Saṅke pāṇūparodhāya, handa dāni vajāmahaṃ. Etadeva hi me nāmaṃ, yaṃ nāmasmi rathesabha; Āgamehi mahārāja, pitaraṃ āmantayāmahanti.
381. 弥伽罗巴本生 (6-1-6)巴利
381. Migālopajātakaṃ (6-1-6)
34 弥伽罗婆,我不喜你这般行止;
孩子啊,你飞得过高,孩子啊,你误入非所行境。注疏 1
35 当大地成为你四角方整的良田,
那时,孩子,你便回头吧,切莫再由此向前走去。注疏 1
36 还有其他飞鸟,它们以翅膀为车,翱翔天空,
被狂风一卷,便杳无踪影,仿佛永远消逝。注疏 1
37 只因为未曾遵从年迈父亲的教诫。
它才越过旋风,便又落入了高空狂风的掌控。注疏 1
38 他的儿子们与妻眷,以及其余依他而活的人,
全都陷入不幸,皆因那不听劝告的鸟。注疏 1
39 同样地,于此世间,若有人不能领悟长者的教言,
行为越界且骄横,犹如背离教法的鹫鸟;
不行持佛陀教导之人,终将陷入一切衰败。巴利 注疏 1
Na me rucci migālopa, yassa te tādisī gatī; Atuccaṃ tāta patasi, abhūmiṃ tāta sevasi. Catukkaṇṇaṃva kedāraṃ, yadā te pathavī siyā; Tato tāta nivattassu, māssu etto paraṃ gami. Santi aññepi sakuṇā, pattayānā vihaṅgamā; Akkhittā vātavegena, naṭṭhā te sassatīsamā. Akatvā apanandassa , pitu vuddhassa sāsanaṃ; Kālavāte atikkamma, verambhānaṃ vasaṃ agā . Tassa puttā ca dārā ca, ye caññe anujīvino; Sabbe byasanamāpāduṃ, anovādakare dije. Evampi idha vuddhānaṃ, yo vākyaṃ nāvabujjhati; Atisīmacaro ditto, gijjhovātītasāsano; Sabbe byasanaṃ papponti, akatvā buddhasāsananti.
382. 尸利迦罗坎尼本生 (6-1-7)巴利
382. Sirikāḷakaṇṇijātakaṃ (6-1-7)
41 我是广目天王的女儿,性情暴烈者;
我是黑女、不吉祥者,他们称我为黑耳;注疏 1
42 具备怎样的品德、怎样的行持的男子,你才愿依附于他?
黑女啊,我这样问你:我们要如何才能了知那样的人?注疏 1
43 贬损、伪善、暴躁,嫉妒、悭吝与狡诈——
这种人倒令我欢喜——他得到的一切,终归失去。注疏 1
44 易怒、记恨,又搬弄是非、挑拨离间,
口如荆棘言粗恶,于我犹胜那斯人:注疏 1
45 今朝事事推明日,不识何为真利益。
他受人劝诫便动怒,又轻慢那些胜过自己的人。注疏 1
46 耽溺嬉戏的人,终将失去所有朋友;
他是我心爱的人,依止于他,我才能这般安稳无忧。注疏 1
47 离去吧,迦利,从此处离开;我们这里容不得你。
去往他方国土,到那些城镇与都城中吧。注疏 1
48 我亦知此事,然你们之中并无此物。
世间薄福之人,广积众多财富;
我与吾兄天神,二人共将其散尽。注疏 1
49 您是何人,以天人之色,稳立于大地?
你究竟是谁?是谁的女儿?我们又如何认得你?注疏 1
50 我乃大天王持国之女,威德煌煌;
我即吉祥亦福德,智者知我名广慧。
请应允我的请求,让我们住在你的近处。注疏 1
51 你安住于具足何等戒行、何等行持的人之中?
幸运女神,我请问您:我们如何才能认出那样的人?注疏 1
52 若有人于寒冷、炎热、风吹日晒、蚊虻毒蛇之中,
他战胜了饥渴,日夜精勤不懈;
该做的事情,时机成熟也从不空过,这样的人合我心意,我也乐于与他同住。注疏 2
53 他不轻易动怒,具足友谊,乐善好施,德行圆满,不狡诈,心地正直;
乐于助人,待人友善,言语温和,纵使获得崇高位势,为人依然谦和随顺;
在他面前,我变得广大,如海潮涌至岸边而愈显浩荡;注疏 1
54 无论对友或对敌,对胜己者、与己相当者,抑或不及己者——
无论他所行是利益还是损害,或显露或隐藏,都应给予摄护与善待。
我任何时候都不说粗暴的话语,无论他是生是死,我都是他的。注疏 2
55 于此种种事物中,若无智慧之人得到其中某一项,便会沉醉在那种迷人的荣华中。
那骄慢而行径邪曲之人,我避开他,如同避开粪坑。
56 幸运由自己造,不幸亦由自己造。
因为或幸或不幸,一个人不能作为另一个人的造作者。巴利 注疏 1
Kā nu kāḷena vaṇṇena, na cāpi piyadassanā; Mahārājassahaṃ dhītā, virūpakkhassa caṇḍiyā; Ahaṃ kāḷī alakkhikā, kāḷakaṇṇīti maṃ vidū; Kiṃsīle kiṃsamācāre, purise nivisase tuvaṃ; Puṭṭhā me kāḷi akkhāhi, kathaṃ jānemu taṃ mayaṃ. Makkhī paḷāsī sārambhī, issukī maccharī saṭho; So mayhaṃ puriso kanto, laddhaṃ yassa vinassati. Kodhano upanāhī ca, pisuṇo ca vibhedako; Kaṇḍakavāco pharuso, so me kantataro tato. Ajja suveti puriso, sadatthaṃ nāvabujjhati; Ovajjamāno kuppati, seyyaṃ so atimaññati. Davappaluddho puriso, sabbamittehi dhaṃsati; So mayhaṃ puriso kanto, tasmiṃ homi anāmayā. Apehi etto tvaṃ kāḷi, netaṃ amhesu vijjati; Aññaṃ janapadaṃ gaccha, nigame rājadhāniyo. Ahampi kho taṃ jānāmi, netaṃ tumhesu vijjati; Santi loke alakkhikā, saṅgharanti bahuṃ dhanaṃ; Ahaṃ devo ca me bhātā, ubho naṃ vidhamāmase. Kā nu dibbena vaṇṇena, pathabyā supatiṭṭhitā; Kā vā tvaṃ kassa vā dhītā, kathaṃ jānemu taṃ mayaṃ. Mahārājassahaṃ dhītā, dhataraṭṭhassa sirīmato ; Ahaṃ sirī ca lakkhī ca, bhūripaññāti maṃ vidū; Okāsaṃ yācito dehi, vasemu tava santike. Kiṃsīle kiṃsamācāre, purise nivisase tuvaṃ; Puṭṭhā me lakkhi akkhāhi, kathaṃ jānemu taṃ mayaṃ. Yo cāpi sīte athavāpi uṇhe, vātātape ḍaṃsasarīsape ca; Khudhaṃ pipāsaṃ abhibhuyya sabbaṃ, rattintivaṃ yo satataṃ niyutto; Kālāgatañca na hāpeti atthaṃ, so me manāpo nivise ca tamhi. Akkodhano mittavā cāgavā ca, sīlūpapanno asaṭhojubhūto ; Saṅgāhako sakhilo saṇhavāco, mahattapattopi nivātavutti; Tasmiṃhaṃ pose vipulā bhavāmi, ūmi samuddassa yathāpi vaṇṇaṃ. Yo cāpi mitte athavā amitte, seṭṭhe sarikkhe atha vāpi hīne; Atthaṃ carantaṃ athavā anatthaṃ, āvī raho saṅgahameva vatte . Vācaṃ na vajjā pharusaṃ kadāci, matassa jīvassa ca tassa homi. Etesaṃ yo aññataraṃ labhitvā, kantā sirī majjati appapañño; Taṃ dittarūpaṃ visamaṃ carantaṃ, karīsaṭhānaṃva vivajjayāmi. Attanā kurute lakkhiṃ, alakkhiṃ kurutattanā; Na hi lakkhiṃ alakkhiṃ vā, añño aññassa kārakoti.
383. 第三八三 鸡本生(6-1-8)巴利
383. Kukkuṭajātakaṃ (6-1-8)
57 羽毛绚烂、头冠泛红的鸟儿啊!
从树枝上下来吧,我愿无偿做你的妻子。注疏 1
58 你是四足的佳人,美丽者啊;我,是两足的,
母鹿与飞鸟本不相合,你另寻丈夫去吧。注疏 1
59 我愿作你温柔可爱、言语亲切的少女。
你当以圣洁的方式迎娶我,若有所愿,便告知于我。注疏 1
61 同样,那些聪明的女人,一旦见到拥有财富的男子,
便以柔言蜜语将他引走,好似母猫诱捕公鸡一般。注疏 1
62 若人于已生之事,不能速疾了知,
便随敌所制,事后追悔。注疏 1
63 若人于已生之事,能即刻明悟,
他从怨敌与障碍中解脱,犹如公鸡脱身于母猫。巴利 注疏 1
Sucittapattachadana , tambacūḷa vihaṅgama; Oroha dumasākhāya, mudhā bhariyā bhavāmi te. Catuppadī tvaṃ kalyāṇi, dvipadāhaṃ manorame; Migī pakkhī asaññuttā, aññaṃ pariyesa sāmikaṃ. Komārikā te hessāmi, mañjukā piyabhāṇinī; Vinda maṃ ariyena vedena, sāvaya maṃ yadicchasi. Kuṇapādini lohitape, cori kukkuṭapothini; Na tvaṃ ariyena vedena, mamaṃ bhattāramicchasi. Evampi caturā nārī, disvāna sadhanaṃ naraṃ; Nenti saṇhāhi vācāhi, biḷārī viya kukkuṭaṃ. Yo ca uppatitaṃ atthaṃ, na khippamanubujjhati; Amittavasamanveti, pacchā ca anutappati. Yo ca uppatitaṃ atthaṃ, khippameva nibodhati; Muccate sattusambādhā, kukkuṭova biḷāriyāti.
384. 法幢本生(6-1-9)巴利
384. Dhammadhajajātakaṃ (6-1-9)
64 亲属们,应行于正法;行于正法,于你们是吉祥的。
行正法者,于此世安乐而住,于他世亦安乐。注疏 1
65 这只鸟真是贤善,是具足最上法之鸟;
他以一只脚站立,却只是教导法。注疏 1
66 你们并不了解他的戒行,还没弄清楚就加以称赞;
他吃了蛋和雏鸟,嘴里却说着“法啊,法啊”。注疏 1
67 他口中所说的是一回事,身体所做的却是另一回事。
只有言语,没有身行,这样的人并未安住于法。注疏 1
68 口吐甘言,心怀毒恶,如黑蛇潜伏坑中;
擎法旗游于村邑,其人实恶,愚夫难识。注疏 1
69 用你们的喙、翅膀与脚,去伤害此物吧;
将这具尸体毁灭吧,此人不配与你们共住。巴利 注疏 1
Dhammaṃ caratha ñātayo, dhammaṃ caratha bhaddaṃ vo ; Dhammacārī sukhaṃ seti, asmiṃ loke paramhi ca. Bhaddako vatayaṃ pakkhī, dijo paramadhammiko; Ekapādena tiṭṭhanto, dhammamevānusāsati. Nāssa sīlaṃ vijānātha, anaññāya pasaṃsatha; Bhutvā aṇḍañca potañca , dhammo dhammoti bhāsati. Aññaṃ bhaṇati vācāya, aññaṃ kāyena kubbati; Vācāya no ca kāyena, na taṃ dhammaṃ adhiṭṭhito. Vācāya sakhilo manoviduggo, channo kūpasayova kaṇhasappo; Dhammadhajo gāmanigamāsusādhu , dujjāno purisena bālisena. Imaṃ tuṇḍehi pakkhehi, pādā cimaṃ viheṭhatha ; Chavañhimaṃ vināsetha, nāyaṃ saṃvāsanārahoti.
385. 欢喜鹿王本生巴利
385. Nandiyamigarājajātakaṃ (6-1-10)
70 婆罗门,若你前往沙计多的阿朱那林,
你去告诉那名为欢喜的人,我们的亲生儿子。
父母俱已年迈,切盼与你相见;注疏 1
71 国王所赐饮膳粮料,我已尽数受用。
婆罗门,我不愿白白虚耗国王的施食(不以此命相报)。注疏 1
72 我将向那国王亮出自己的肋腹,迎受他的利箭。
那时,我已安乐解脱,惟愿还能面见母亲。注疏 1
73 往昔我曾是鹿群之王,居于憍萨罗的领地;
名为欢喜,一只容止端严的四足兽。注疏 1
74 他来到阿琼那林中,意欲杀我。
憍萨罗王弯弓搭箭,注疏 1
75 我即向那利箭之王袒露侧身。
那时我已安乐解脱,是为探望母亲而来的。巴利 注疏 1
Sace brāhmaṇa gacchesi, sākete ajjunaṃ vanaṃ; Vajjāsi nandiyaṃ nāma, puttaṃ asmākamorasaṃ; Mātā pitā ca te vuddhā, te taṃ icchanti passituṃ. Bhuttā mayā nivāpāni, rājino pānabhojanaṃ; Taṃ rājapiṇḍaṃ avabhottuṃ , nāhaṃ brāhmaṇa mussahe. Odahissāmahaṃ passaṃ, khurappānissa rājino; Tadāhaṃ sukhito mutto, api passeyya mātaraṃ. Migarājā pure āsiṃ, kosalassa niketane ; Nandiyo nāma nāmena, abhirūpo catuppado. Taṃ maṃ vadhitumāgacchi, dāyasmiṃ ajjune vane; Dhanuṃ ārajjaṃ katvāna, usuṃ sannayha kosalo. Tassāhaṃ odahiṃ passaṃ, khurappānissa rājino; Tadāhaṃ sukhito mutto, mātaraṃ daṭṭhumāgatoti.
那时,有象车之尊、幢顶者、慈面者,又有山王与蔓藤;
无喜者、吉祥者、善思庄严者,其时,法随者与欢喜弥迦鹿,共为十事。巴利
Atha kujjharathesabha ketuvaro, sadarīmukha neru latā ca puna; Apananda sirī ca sucittavaro, atha dhammika nandimigena dasāti.
2. 粗食童子品巴利
2. Kharaputtavaggo
386. 粗食童子本生(六·二·一)巴利
386. Kharaputtajātakaṃ (6-2-1)
76 智者确实曾这样说:愚人实为可怜者;
看那愚人,将隐秘之事公之于众,却对此毫无察觉。注疏 1
77 朋友,你亦是愚人,驴子之子,须知;
你被绳索捆缚,口歪而首垂。注疏 1
78 朋友,你还有更愚痴之处:你已获自由,却还不逃去;
朋友,比你更愚笨的,正是你所背负的色那咖。注疏 1
79 朋友,请你确实了解:我真是个愚人,羊王啊。
那么,色那咖因何而愚笨?我既已问,请为我说。注疏 1
80 证得最上义利,却向妻子透露者,
他由此将舍弃自身,她亦不复归他所有。注疏 1
81 大王啊,轻贱自身而殷勤侍爱者,这样的人确实不可爱。
自己才是最胜者,也是最殊胜者;亲爱者可由具足(功德)者于日后获得。巴利 注疏 1
Saccaṃ kirevamāhaṃsu, vastaṃ bāloti paṇḍitā; Passa bālo rahokammaṃ, āvikubbaṃ na bujjhati. Tvaṃ khopi samma bālosi, kharaputta vijānahi; Rajjuyā hi parikkhitto, vaṅkoṭṭho ohitomukho. Aparampi samma te bālyaṃ , yo mutto na palāyasi; So ca bālataro samma, yaṃ tvaṃ vahasi senakaṃ. Yaṃ nu samma ahaṃ bālo, ajarāja vijānahi; Atha kena senako bālo, taṃ me akkhāhi pucchito. Uttamatthaṃ labhitvāna, bhariyāya yo padassati ; Tena jahissatattānaṃ, sā cevassa na hessati. Na ve piyammeti janinda tādiso, attaṃ niraṃkatvā piyāni sevati ; Attāva seyyo paramā ca seyyo, labbhā piyā ocitatthena pacchāti.
387. 针本生巴利
387. Sūcijātakaṃ (6-2-2)
82 不粗涩、不粗鲁,打磨锋利,品相精良;
有谁想买这细巧而锋利的针呢?注疏 1
83 磨砺光洁,针眼精巧,自根至尖渐次细;
能穿坚物,自身坚牢——有谁愿买此针?
从此,针与鱼钩便将由此飞落各处;
在这铁匠村里,有谁想要卖针?注疏 2
85 种种刀具与各类不同的工作,皆从此处运出。
在这铁匠村里,有谁想要卖针?注疏 1
86 针在铁匠村,应由明智者出售。
能分辨这活做得精巧还是粗劣的,唯有(手艺)师傅们。注疏 1
87 善女若知此针为我亲手所制,
汝父当以汝许我,兼赠家中余财。巴利 注疏 1
Akakkasaṃ apharusaṃ, kharadhotaṃ supāsiyaṃ; Sukhumaṃ tikhiṇaggañca, ko sūciṃ ketumicchati. Sumajjañca supāsañca, anupubbaṃ suvaṭṭitaṃ; Ghanaghātimaṃ paṭithaddhaṃ, ko sūciṃ ketumicchati. Ito dāni patāyanti, sūciyo baḷisāni ca; Koyaṃ kammāragāmasmiṃ, sūciṃ vikketumicchati. Ito satthāni gacchanti, kammantā vividhā puthū; Koyaṃ kammāragāmasmiṃ, sūciṃ vikketumicchati . Sūciṃ kammāragāmasmiṃ, vikketabbā pajānatā; Ācariyāva jānanti , kammaṃ sukatadukkaṭaṃ . Imaṃ ce te pitā bhadde, sūciṃ jaññā mayā kataṃ; Tayā ca maṃ nimanteyya, yañcatthaññaṃ ghare dhananti.
388. 敦迪拉本生巴利
388. Tuṇḍilajātakaṃ (6-2-3)
88 如今,在这新盖顶的猪圈中,正分食着;食槽满盈,女主人立于一旁看顾。
众人手持套索,我却毫无进食的心情。注疏 1
89 你恐惧战栗,徘徊不定,寻求庇护;你孤弱无依,将要逃往何处?
安心地吃吧,猪啊,我们本就是为了肉而被养肥的。注疏 1
90 潜入那无泥之湖,涤净一身汗垢;
取此新涂香,其妙香永不消散。注疏 1
91 何处是无垢的湖泊?何谓汗渍污垢?
什么是那新的涂香,其香永不消散?注疏 1
92 法犹如无泥的湖,恶才被称为汗垢;
戒就是那新的涂香,其香永不消散。注疏 1
93 毁身者欣然,护身者不喜;
值满月之满月日,欢然自乐而舍其命。巴利 注疏 1
Navachannake dāni diyyati, puṇṇāyaṃ doṇi suvāminī ṭhitā; Bahuke jane pāsapāṇike, no ca kho me paṭibhāti bhuñjituṃ. Tasasi bhamasi leṇamicchasi, attāṇosi kuhiṃ gamissasi; Appossukko bhuñja tuṇḍila, maṃsatthāya hi positāmhase . Ogaha rahadaṃ akaddamaṃ, sabbaṃ sedamalaṃ pavāhaya; Gaṇhāhi navaṃ vilepanaṃ, yassa gandho na kadāci chijjati. Katamo rahado akaddamo, kiṃsu sedamalanti vuccati; Katamañca navaṃ vilepanaṃ, yassa gandho na kadāci chijjati. Dhammo rahado akaddamo, pāpaṃ sedamalanti vuccati; Sīlañca navaṃ vilepanaṃ, tassa gandho na kadāci chijjati. Nandanti sarīraghātino, na ca nandanti sarīradhārino; Puṇṇāya ca puṇṇamāsiyā, ramamānāva jahanti jīvitanti.
389. 金螃蟹本生巴利
389. Suvaṇṇakakkaṭajātakaṃ (6-2-4)
94 那只有角兽,眼目修长,皮包骨,栖于水中,身无毛;
为彼摧折,我今悲泣,友乎!何故舍我而去?注疏 1
95 巨蛇怒嘶张巨冠,误落蟹群遭困厄;
蟹为护友奋螯起,擒住蛇身不使脱。注疏 1
96 觅食之蟹,不取乌鸦,亦不取黑蛇;
眼柄高举的螃蟹啊,我今问你:我两何故俱被擒?注疏 1
97 此人是为我好,他抓住我,要把我带到水边。
若他死去,我将痛苦不堪;我与他,二者便皆不复存在。注疏 1
98 见我身躯日渐长大,众人却只想着伤害我。
我的肉甜美、厚实且柔软,纵是乌鸦见了也会来欺凌。注疏 1
99 若因此我们二人皆被捉住,那人快起来!我要将毒液吸吐出来;
请速速将我与乌鸦一同放走,趁毒液尚未猛烈侵入此人。注疏 1
100 放蛇且先去,乌鸦留作质;
待见安乐无病人,放鸦一如放彼蛇。注疏 1
101 那时,乌鸦是提婆达多,黑蛇是魔罗。
那时,阿难尊者是螃蟹,而身为导师的我,则是那位婆罗门。巴利 注疏 1
Siṅgīmigo āyatacakkhunetto, aṭṭhittaco vārisayo alomo; Tenābhibhūto kapaṇaṃ rudāmi, hare sakhā kissa nu maṃ jahāsi. So passasanto mahatā phaṇena, bhujaṅgamo kakkaṭamajjhapatto; Sakhā sakhāraṃ paritāyamāno, bhujaṅgamaṃ kakkaṭako gahesi. Na vāyasaṃ no pana kaṇhasappaṃ, ghāsatthiko kakkaṭako adeyya; Pucchāmi taṃ āyatacakkhunetta, atha kissa hetumha ubho gahītā. Ayaṃ puriso mama atthakāmo, yo maṃ gahetvāna dakāya neti; Tasmiṃ mate dukkhamanappakaṃ me, ahañca eso ca ubho na homa. Mamañca disvāna pavaddhakāyaṃ, sabbo jano hiṃsitumeva micche; Sāduñca thūlañca muduñca maṃsaṃ, kākāpi maṃ disvāna viheṭhayeyyuṃ. Sacetassa hetumha ubho gahītā, uṭṭhātu poso visamāvamāmi ; Mamañca kākañca pamuñca khippaṃ, pure visaṃ gāḷhamupeti maccaṃ. Sappaṃ pamokkhāmi na tāva kākaṃ, paṭibandhako hohiti tāva kāko; Purisañca disvāna sukhiṃ arogaṃ, kākaṃ pamokkhāmi yatheva sappaṃ. Kāko tadā devadatto ahosi, māro pana kaṇhasappo ahosi; Ānandabhaddo kakkaṭako ahosi, ahaṃ tadā brāhmaṇo homi satthāti .
390. 第三九〇篇:我所本生故事巴利
390. Mayhakajātakaṃ (6-2-5)
102 有只鸟,名叫“我所”,游翔于山崖涧谷之间;
它飞上熟透的毕钵罗树,不住啼叫:“我的,我的。”注疏 1
103 正当它这般哀鸣时,众鸟纷纷聚拢过来;
啄食毕钵罗果后便纷纷飞去,唯留那鸟在独自悲鸣。注疏 1
104 如是有人广聚财,不为己身不为亲;
亦不按分而受用。注疏 1
105 他不曾(为自己)享用衣、食,不曾享用花鬘、涂香;
自己也丝毫不曾享用,不恤亲属。注疏 1
106 当他这样哭喊着、守着“我的、我的”的东西时
国王、盗贼,以及那些不讨喜的继承人
他人携财而去,此人徒自悲泣;注疏 1
107 智者得财之后,则周济其亲眷。
以此,他赢得美誉,死后在天界欢喜受乐。巴利 注疏 1
Sakuṇo mayhako nāma, girisānudarīcaro; Pakkaṃ pipphalimāruyha, mayhaṃ mayhanti kandati. Tassevaṃ vilapantassa, dijasaṅghā samāgatā; Bhutvāna pipphaliṃ yanti, vilapatveva so dijo. Evameva idhekacco, saṅgharitvā bahuṃ dhanaṃ; Nevattano na ñātīnaṃ, yathodhiṃ paṭipajjati. Na so acchādanaṃ bhattaṃ, na mālaṃ na vilepanaṃ; Anubhoti sakiṃ kiñci, na saṅgaṇhāti ñātake. Tassevaṃ vilapantassa, mayhaṃ mayhanti rakkhato; Rājāno atha vā corā, dāyadā ye va appiyā; Dhanamādāya gacchanti, vilapatveva so naro. Dhīro bhoge adhigamma, saṅgaṇhāti ca ñātake; Tena so kittiṃ pappoti, pecca sagge pamodatīti .
391. 持明者本生 (6-2-6)巴利
391. Vijjādharajātakaṃ (6-2-6)
108 你具有圣者的妙相,却合掌恭敬,向这丑陋之相礼拜,奉以为尊;
他比你更殊胜,还是与你相当?请说出他和你自己的名字。注疏 1
109 大王,对于行于正道、行于直道的人,诸天神并不执取他们的名字与种姓;
然而,我将告诉你我的名字:我即是三十三天之主,帝释天神。注疏 1
110 见到具足戒行的比丘之后,他便合掌恭敬顶礼;
天王,我向您请问此事:他从此处命终后,会获得怎样的快乐?注疏 1
111 见到具足戒行的比丘之后,他便合掌恭敬顶礼;
他在现世即赢得称誉,身坏命终后,亦将往生天界。注疏 1
112 今日于我,吉祥确然生起,因得见众生之主帝释天神;
已见比丘,复见您帝释天神,我当行无量福德。注疏 1
113 确实应亲近那些具智慧、多闻且善于周详思惟的人;
见到比丘与我,国王啊,你应广作无量福德。注疏 1
114 无有嗔怒,内心常怀净信,善待一切来客与乞者;
听了天王的善言,我当降伏慢心,恭敬顶礼。巴利 注疏 1
Dubbaṇṇarūpaṃ tuvamariyavaṇṇī, purakkhatvā pañjaliko namassasi; Seyyo nu te so udavā sarikkho, nāmaṃ parassattano cāpi brūhi. Na nāmagottaṃ gaṇhanti rāja, sammaggatānujjugatāna devā; Ahañca te nāmadheyyaṃ vadāmi, sakkohamasmī tidasānamindo. Yo disvā bhikkhuṃ caraṇūpapannaṃ, purakkhatvā pañjaliko namassati; Pucchāmi taṃ devarājetamatthaṃ, ito cuto kiṃ labhate sukhaṃ so. Yo disvā bhikkhuṃ caraṇūpapannaṃ, purakkhatvā pañjaliko namassati; Diṭṭheva dhamme labhate pasaṃsaṃ, saggañca so yāti sarīrabhedā. Lakkhī vata me udapādi ajja, yaṃ vāsavaṃ bhūtapatiddasāma; Bhikkhuñca disvāna tuvañca sakka, kāhāmi puññāni anappakāni. Addhā have sevitabbā sapaññā, bahussutā ye bahuṭhānacintino; Bhikkhuñca disvāna mamañca rāja, karohi puññāni anappakāni. Akkodhano niccapasannacitto, sabbātithīyācayogo bhavitvā; Nihacca mānaṃ abhivādayissaṃ, sutvāna devinda subhāsitānīti.
392. 三九二·嗅花本生巴利
392. Siṅghapupphajātakaṃ (6-2-7)
115 水生此花,无人授与,汝辄嗅之;
尊者,此是盗业一分,汝正是盗香者。注疏 1
116 我不摘花,也不折花,只是远远地嗅闻这水生的香花;
那么,到底以什么缘由,我竟被称为盗香者呢?注疏 1
117 掘取莲根、折断白莲,所作纷纭如此;
这般勤苦作务之人,何故不以此称之?注疏 1
118 一个行为残暴的人,犹如沾满污垢的育母之衣;
对此,我无话可说;而对你,我才应当说(下面这些话)。注疏 1
119 于无瑕之人,于恒常寻求清净者,
即便毛发尖许的恶,也显现犹如乌云一般。注疏 1
120 神灵啊,你确然知我,亦怜悯于我。
神灵啊,未来若再见我如此,你再说吧。注疏 1
121 我既不依你而活,也非你的仆人。
比丘,你应当自己了知,凭何业可往生善趣。巴利 注疏 1
Yametaṃ vārijaṃ pupphaṃ, adinnaṃ upasiṅghasi; Ekaṅgametaṃ theyyānaṃ, gandhathenosi mārisa. Na harāmi na bhañjāmi, ārā siṅghāmi vārijaṃ; Atha kena nu vaṇṇena, gandhathenoti vuccati. Yoyaṃ bhisāni khaṇati, puṇḍarīkāni bhañjati; Evaṃ ākiṇṇakammanto, kasmā eso na vuccati. Ākiṇṇaluddo puriso, dhāticelaṃva makkhito; Tasmiṃ me vacanaṃ natthi, tañcārahāmi vattave. Anaṅgaṇassa posassa, niccaṃ sucigavesino; Vālaggamattaṃ pāpassa, abbhāmattaṃva khāyati. Addhā maṃ yakkha jānāsi, atho maṃ anukampasi; Punapi yakkha vajjāsi, yadā passasi edisaṃ. Neva taṃ upajīvāmi, napi te bhatakāmhase ; Tvameva bhikkhu jāneyya, yena gaccheyya suggatinti.
393. 食残食者本生(6-2-8)巴利
393. Vighāsādajātakaṃ (6-2-8)
122 诚然,那些以残食维生者,活得何其安乐!
于现世得称赞,于来世得生善趣。注疏 1
123 鹦鹉饶舌,智者勿听;
同胞姊妹,请听此言:他正赞我。注疏 1
124 我并非称赞你们,食尸者啊,且听我说;
你们是食人残剩的,而非如法受供的食残食者。注疏 1
125 孔雀七岁出家,栖止梅阇林中;
聊凭残食延命,若此犹见责于尊。
那么,谁才是您所称许的人呢?注疏 1
126 你们以狮子、老虎及猛兽的残食为食;
赖他人嚼余残食以苟活,却自命为食残之流;注疏 1
127 更向婆罗门、沙门乃至一切人,乞食而生。
先作布施,然后才吃剩余的食物,这样的人,才可称为食残食者。巴利 注疏 1
Susukhaṃ vata jīvanti, ye janā vighāsādino; Diṭṭheva dhamme pāsaṃsā, samparāye ca suggatī. Sukassa bhāsamānassa, na nisāmetha paṇḍitā; Idaṃ suṇātha sodariyā, amhevāyaṃ pasaṃsati. Nāhaṃ tumhe pasaṃsāmi, kuṇapādā suṇātha me; Ucchiṭṭhabhojino tumhe, na tumhe vighāsādino. Sattavassā pabbajitā, mejjhāraññe sikhaṇḍino; Vighāseneva yāpentā, mayaṃ ce bhoto gārayhā; Ke nu bhoto pasaṃsiyā. Tumhe sīhānaṃ byagghānaṃ, vāḷānañcāvasiṭṭhakaṃ; Ucchiṭṭheneva yāpentā, maññivho vighāsādino. Ye brāhmaṇassa samaṇassa, aññassa vā vanibbino ; Datvāva sesaṃ bhuñjanti, te janā vighāsādinoti.
394. 鹌鹑本生巴利
394. Vaṭṭakajātakaṃ (6-2-9)
128 舅舅,你享用着美味的饮食,又有酥油与油;
那么,是何缘故,让你这只乌鸦如此消瘦?注疏 1
129 (我)栖居于敌群之中,从他们中间觅食;
心常惶恐不安,乌鸦又从何处得安稳?注疏 1
130 乌鸦常怀惊惧,这些乌鸦因自身的恶业,
纵得食物也不饱足,鹌鹑啊,我因此这般消瘦。注疏 1
131 你所吃的,是粗糙的草籽,少有脂润;
那么鹌鹑啊,你又是凭着什么,长得如此肥壮?注疏 1
132 少欲,不妄加思虑,也不远行。
得与不得,皆能藉以维生,我因此体躯丰壮,乌鸦啊。注疏 1
133 少欲之人,以简少思惟为乐之人,
善能调御自心者,生活便易得成就。巴利 注疏 1
Paṇītaṃ bhuñjase bhattaṃ, sappitelañca mātula; Atha kena nu vaṇṇena, kiso tvamasi vāyasa. Amittamajjhe vasato, tesu āmisamesato; Niccaṃ ubbiggahadayassa, kuto kākassa daḷhiyaṃ. Niccaṃ ubbegino kākā, dhaṅkā pāpena kammunā; Laddho piṇḍo na pīṇeti, kiso tenasmi vaṭṭaka. Lūkhāni tiṇabījāni, appasnehāni bhuñjasi; Atha kena nu vaṇṇena, thūlo tvamasi vaṭṭaka. Appicchā appacintāya, adūragamanena ca; Laddhāladdhena yāpento, thūlo tenasmi vāyasa. Appicchassa hi posassa, appacintasukhassa ca; Susaṅgahitamānassa , vuttī susamudānayāti.
395. 鸽子本生(6-2-10)巴利
395. Pārāvatajātakaṃ (6-2-10)
134 久别重逢,终得见佩宝之友;
秀髯修整,吾友焕然生辉。注疏 1
135 腋毛爪甲身毛长,我身碌碌为诸务;
久觅始逢剃发师,今朝尽剃此丛毛。注疏 1
136 你剃除了体毛,好不容易寻得一位难得的理发师。
那么,朋友,你颈间为何叮叮当当作响?注疏 1
137 那是娇贵之人颈下所悬的宝石,垂挂着。
我会效学他们,切莫以为我这是嬉戏。注疏 1
138 若你羡慕这善加修剪的须髯,
朋友,我当为你安排,更以宝珠相赠。注疏 1
139 你以宝珠而为庄严,须髯亦善加修整,
那么,我今且与汝作别;见你是我所爱。巴利 注疏 1
Cirassaṃ vata passāmi, sahāyaṃ maṇidhārinaṃ; Sukatā massukuttiyā, sobhate vata me sakhā. Parūḷhakacchanakhalomo , ahaṃ kammesu byāvaṭo; Cirassaṃ nhāpitaṃ laddhā, lomaṃ taṃ ajjaṃ hārayiṃ . Yaṃ nu lomaṃ ahāresi, dullabhaṃ laddha kappakaṃ; Atha kiñcarahi te samma, kaṇṭhe kiṇikiṇāyati . Manussasukhumālānaṃ, maṇi kaṇṭhesu lambati; Tesāhaṃ anusikkhāmi, mā tvaṃ maññi davā kataṃ. Sacepimaṃ pihayasi, massukuttiṃ sukāritaṃ; Kārayissāmi te samma, maṇiñcāpi dadāmi te. Tvaññeva maṇinā channo, sukatāya ca massuyā; Āmanta kho taṃ gacchāmi, piyaṃ me tava dassananti.
请看兔、针、猪、鹿,我所鸟居第五,众鸟中之最尊;
再看合掌、水鱼、公羊,次及鹌鹑,并最胜鸠,凡此十本生。巴利
Atha passa sasūci ca tuṇḍilako, miga mayhakapañcamapakkhivaro; Atha pañjali vārija mejjha puna, atha vaṭṭa kapotavarena dasāti.
接着是摄颂:巴利
Atha vagguddānaṃ –
今当宣说最胜妙六集之品目:
无阻品与驴子品,这(六集所述的)两品,文辞清晰优美。巴利
Atha vaggaṃ pakittissaṃ, chanipātaṃ varuttame; Avāriyā ca kharo ca , dve ca vuttā subyañjanāti.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18