371. 三七一憍萨罗长寿王本生(5-3-1)
371. Dīghītikosalajātakaṃ (5-3-1)
110大王,你既落得这般境地,又来到我的掌控之中,
可有什么方法,能让你从这苦难中解脱?
111孩子,我落到这般境地,来到你的掌控之中。
确实没有任何途径,能令我从此苦中解脱。
112唯有善行与善语,临终之时能护身;
其余诸财亦复然,大王当知无救护。
113他辱骂我,殴打我,战胜我,夺走我的财物;
那些执取怨恨的人,他们的怨结不会止息。
114他辱骂我,殴打我,战胜我,夺走我的财物;
不怀这些怨恨的人,仇恨便会止息。
115于此世间,以怨报怨,怨终不能平息;
唯有以不怨才能平息怨恨,这是亘古不易的法则。
Evaṃbhūtassa te rāja, āgatassa vase mama; Atthi nu koci pariyāyo, yo taṃ dukkhā pamocaye. Evaṃbhūtassa me tāta, āgatassa vase tava; Natthi no koci pariyāyo, yo maṃ dukkhā pamocaye. Nāññaṃ sucaritaṃ rāja, nāññaṃ rāja subhāsitaṃ; Tāyate maraṇakāle, evamevitaraṃ dhanaṃ. Akkocchi maṃ avadhi maṃ, ajini maṃ ahāsi me; Ye ca taṃ upanayhanti, veraṃ tesaṃ na sammati. Akkocchi maṃ avadhi maṃ, ajini maṃ ahāsi me; Ye ca taṃ nupanayhanti, veraṃ tesūpasammati. Na hi verena verāni, sammantīdha kudācanaṃ; Averena ca sammanti, esa dhammo sanantanoti.
372. 小鹿本生(5-3-2)
372. Migapotakajātakaṃ (5-3-2)
116既已舍家出家,身为无家沙门;
为亡者而悲泣,于沙门实非所宜。
117帝释天神啊,的确,因为共同生活,无论是对人还是对鹿,
心中便会生起爱意,便不能不为之悲伤。
118哭泣哀号之人,为亡者与将亡者而哭泣;
仙人啊,你莫哭泣,圣者说哭泣徒劳。
119婆罗门啊,若死者能因哭泣而起身,
我们聚在一起,为彼此的亲人哀泣。
120我身正炽燃,犹如浇了酥油的火焰;
你如同以水泼洒,将我一切忧苦悉皆止息。
121他确实为我拔出了那支深藏于心的箭;
他为我这被忧伤压倒的人,驱散了丧子之痛。
122我箭已拔出,无忧(Vītasoka)无浊。
帝释天神啊,听了你的话,我不再哀伤,不再哭泣。
Agārā paccupetassa, anagārassa te sato; Samaṇassa na taṃ sādhu, yaṃ petamanusocasi. Saṃvāsena have sakka, manussassa migassa vā; Hadaye jāyate pemaṃ, na taṃ sakkā asocituṃ. Mataṃ marissaṃ rodanti, ye rudanti lapanti ca; Tasmā tvaṃ isi mā rodi, roditaṃ moghamāhu santo. Roditena have brahme, mato peto samuṭṭhahe; Sabbe saṅgamma rodāma, aññamaññassa ñātake. Ādittaṃ vata maṃ santaṃ, ghatasittaṃva pāvakaṃ; Vārinā viya osiñcaṃ, sabbaṃ nibbāpaye daraṃ. Abbahi vata me sallaṃ, yamāsi hadayassitaṃ; Yo me sokaparetassa, puttasokaṃ apānudi. Sohaṃ abbūḷhasallosmi, vītasoko anāvilo; Na socāmi na rodāmi, tava sutvāna vāsavāti.
373. 鼠本生(5-3-3)
373. Mūsikajātakaṃ (5-3-3)
123人们哀叹:“去了哪里?去往何方?”
唯有我知道,老鼠死在井中。
124你如同驴子一般,咿咿嘻嘻地转过身去。
在井里打死一只老鼠,便想吃大麦。
125愚痴小儿,不过是初生婴孩;
竟敢招惹这长身之物,我绝不饶你性命。
126非凭住于虚空,亦非凭肥健如肢之子;
今反为亲子所图,唯凭偈颂而得解脱。
127所闻之法,无论劣下、中平、殊胜,皆当修学;
应解其义理,然非一切尽须施行。
确有这样的时刻,那时所听闻的法能引生利益。
Kuhiṃ gatā kattha gatā, iti lālappatī jano; Ahameveko jānāmi, udapāne mūsikā hatā. Yañcetaṃ iti cīti ca, gadrabhova nivattasi; Udapāne mūsikaṃ hantvā, yavaṃ bhakkhetumicchasi. Daharo cāsi dummedha, paṭhamuppattiko susu; Dīghañcetaṃ samāsajja , na te dassāmi jīvitaṃ. Nāntalikkhabhavanena, nāṅgaputtapinena vā; Puttena hi patthayito, silokehi pamocito. Sabbaṃ sutamadhīyetha, hīnamukkaṭṭhamajjhimaṃ; Sabbassa atthaṃ jāneyya, na ca sabbaṃ payojaye; Hoti tādisako kālo, yattha atthāvahaṃ sutanti.
374. 小弓箭手本生(5-3-4)
374. Cūḷadhanuggahajātakaṃ (5-3-4)
128婆罗门,你带着所有货物,已抵达彼岸;
请你速速归来,也带我从此处渡过去吧。
129女士啊,你以久已相知之人,换取了不熟识的我;你是以恒常之情,换取了无常之爱。
女士,你也会把我换成别的人;我将从此处远行。
130羊角拗丛扭身躯,滑稽作态堪惹笑;
此处既无歌与舞,更无节拍共和谐。
美臀女,此非其时,你因何嬉笑,美丽的人?
131豺狼,你这愚痴无慧者,你这无智的胡狼!
失败者啊,被剥夺了鱼与肉块,你像个可怜人一样独自发愁。
132他人的过失容易看清,自己的过失却难以看清;
汝既失夫,又失情郎,我道汝独自神伤。
133豺狼兽王,诚然如是,一如汝所言。
那么,我从此处离去之后,定会顺从丈夫,做随顺之人。
134能偷取陶钵的人,同样能偷取铜钵;
你已造作了恶业,你还会这样再做的。
Sabbaṃ bhaṇḍaṃ samādāya, pāraṃ tiṇṇosi brāhmaṇa; Paccāgaccha lahuṃ khippaṃ, mampi tārehi dānito . Asanthutaṃ maṃ cirasanthutena, nimīni bhotī addhuvaṃ dhuvena; Mayāpi bhotī nimineyya aññaṃ, ito ahaṃ dūrataraṃ gamissaṃ. Kāyaṃ eḷagalāgumbe , karoti ahuhāsiyaṃ; Nayīdha naccagītaṃ vā , tāḷaṃ vā susamāhitaṃ; Anamhikāle susoṇi , kiṃ nu jagghasi sobhane . Siṅgāla bāla dummedha, appapaññosi jambuka; Jīno macchañca pesiñca, kapaṇo viya jhāyasi. Sudassaṃ vajjamaññesaṃ, attano pana duddasaṃ; Jīnā patiñca jārañca, maññe tvaññeva jhāyasi. Evametaṃ migarāja, yathā bhāsasi jambuka; Sā nūnāhaṃ ito gantvā, bhattu hessaṃ vasānugā. Yo hare mattikaṃ thālaṃ, kaṃsathālampi so hare; Katañceva tayā pāpaṃ, punapevaṃ karissasīti.
375. 鸽本生第375(5-3-5)
375. Kapotajātakaṃ (5-3-5)
135如今我安乐无病,已离刺恼,鸽子已飞脱;
今当令心生欢喜——为这肉菜之食,正是予我气力者。
136戴冠苍鹭,行若女贼,目无尊长,骄横如斯;
苍鹭且近,莫再迟疑,我乌鸦友,其性凶烈。
137看到我这般模样,也确实够你嘲笑了:
头被厨师的儿子剃光,还涂满了面糊。
138你沐浴净身,涂抹香膏,饮食饱满;
颈上还挂着琉璃项饰,莫非你去了咖姜嘎喇(Kajaṅgala)?
139莫让朋友或敌人前往咖姜嘎喇;
那里的人会拔去(你的)羽毛,在颈间系上磨石之环。
140善友,你今又遭此苦,只因你的戒行如此;
人间财利,原非禽鸟所能安享。
Idāni khomhi sukhito arogo, nikkaṇṭako nippatito kapoto; Kāhāmi dānī hadayassa tuṭṭhiṃ, tathāhimaṃ maṃsasākaṃ baleti. Kāyaṃ balākā sikhino, corī laṅghipitāmahā; Oraṃ balāke āgaccha, caṇḍo me vāyaso sakhā. Alañhi te jagghitāye, mamaṃ disvāna edisaṃ; Vilūnaṃ sūdaputtena, piṭṭhamaṇḍena makkhitaṃ. Sunhāto suvilittosi, annapānena tappito; Kaṇṭhe ca te veḷuriyo, agamā nu kajaṅgalaṃ. Mā te mitto amitto vā, agamāsi kajaṅgalaṃ; Piñchāni tattha lāyitvā, kaṇṭhe bandhanti vaṭṭanaṃ. Punapāpajjasī samma, sīlañhi tava tādisaṃ; Na hi mānusakā bhogā, subhuñjā honti pakkhināti.
随后是〈美貌〉、〈具戒〉、〈惭〉、〈得〉、〈善面〉、〈毒〉、〈萨利耶〉、〈弥多罗〉。
随后是〈轮〉、〈叶〉、〈箭王〉、〈念〉、〈大麦〉、〈愚者〉、〈鸽〉、第十五等。
Atha vaṇṇa sasīla hiri labhate, sumukhā visa sāḷiyamittavaro; Atha cakka palāsa sarāja sato, yava bāla kapotaka pannarasāti.
随后是品的摄颂:
Atha vagguddānaṃ –
〈胜者〉〈色相〉〈无比〉等诸品之上,此二十篇皆为善说的本生;
大仙宣说了最上梵行的偈颂,义理充实,言辞优美。
Jīnañca vaṇṇaṃ asamaṃvaguppari, sudesitā jātakanti santi vīsati ; Mahesino brahmacarittamutta-mavoca gāthā atthavatī subyañjanāti.