464. 小拘那罗本生(一)
464. Cūḷakuṇālajātakaṃ (1)
1贪心轻浮忘恩义,惯行背叛诸女人;
纵具天人之威仪,男子于彼莫生信。
2“她们不知何为已作、何为应作,亦不识母亲、父亲或兄弟。”
这些非圣者逾越了正法,一味随顺自心的驱策而行。
3就算丈夫长久相伴、亲爱可意、心怀悲悯、如同自己的性命一般,
但在遭遇困境、诸事烦扰之时,她们便会弃他而去。因此,我不信赖女人。
4因为女人的心犹如猿猴,又如树荫,倏忽漂移、摆动不定;
女人的心摇摆不定,犹如车轮的轮辋转动不息。
5当她们仔细观察,看见那个男子身上有值得贪取的财物时,
她们便以柔和的语言将他引近,犹如甘博阇人用水草牵引马匹。
6当她们仔细观察,却看不到这个男人有值得拿取的财富时,
人们从四面八方完全避开他,就像已经渡过河、到达彼岸的人舍弃了筏子一样。
7她们如黏胶,如吞噬一切之烈火,狡黠尖利,如急流奔涌之河;
她们亲近可爱与不可爱者,如舟船往来于此岸与彼岸。
8她们不是属于一个人,也不是属于两个人,就像敞开的店铺一样。
若有人以为“她们是我的”,那便如同以网去阻挡疾风。
9犹如河流、道路、酒肆、会堂与驿站,
世间所谓的妇人,便是如此,她们既无界限,亦无定准。
10彼等炽燃如火焰,头形宛似黑蛇相;
犹似母牛在丰草,一再啃食最胜草。
11火、象、黑蛇、灌顶王,以及一切女人;
人若与这些亲近交往,须知其本性确实难以测知。
12舞姿冶艳者,众所爱慕者,巧黠机敏者,
他人之妻,为财利者——此五种女人,皆不可亲近。
Luddhānaṃ lahucittānaṃ, akataññūna dubbhinaṃ; Nādevasatto puriso, thīnaṃ saddhātumarahati. Na tā pajānanti kataṃ na kiccaṃ, na mātaraṃ pitaraṃ bhātaraṃ vā; Anariyā samatikkantadhammā, sasseva cittassa vasaṃ vajanti. Cirānuvuṭṭhampi piyaṃ manāpaṃ, anukampakaṃ pāṇasamampi bhattuṃ ; Āvāsu kiccesu ca naṃ jahanti, tasmāhamitthīnaṃ na vissasāmi. Thīnañhi cittaṃ yathā vānarassa, kannappakannaṃ yathā rukkhachāyā; Calācalaṃ hadayamitthiyānaṃ, cakkassa nemi viya parivattati. Yadā tā passanti samekkhamānā, ādeyyarūpaṃ purisassa vittaṃ; Saṇhāhi vācāhi nayanti menaṃ, kambojakā jalajeneva assaṃ. Yadā na passanti samekkhamānā, ādeyyarūpaṃ purisassa vittaṃ; Samantato naṃ parivajjayanti, tiṇṇo nadīpāragatova kullaṃ. Silesūpamā sikhiriva sabbabhakkhā, tikkhamāyā nadīriva sīghasotā; Sevanti hetā piyamappiyañca, nāvā yathā orakūlaṃ parañca. Na tā ekassa na dvinnaṃ, āpaṇova pasārito; Yo tā mayhanti maññeyya, vātaṃ jālena bādhaye . Yathā nadī ca pantho ca, pānāgāraṃ sabhā papā; Evaṃ lokitthiyo nāma, velā tāsaṃ na vijjati . Ghatāsanasamā etā, kaṇhasappasirūpamā; Gāvo bahitiṇasseva, omasanti varaṃ varaṃ. Ghatāsanaṃ kuñjaraṃ kaṇhasappaṃ, muddhābhisittaṃ pamadā ca sabbā; Ete naro niccayato bhajetha, tesaṃ have dubbidu sabbabhāvo . Naccantavaṇṇā na bahūnaṃ kantā, na dakkhiṇā pamadā sevitabbā; Na parassa bhariyā na dhanassa hetu, etitthiyo pañca na sevitabbāti.
465. 贤善娑罗本生(二)
465. Bhaddasālajātakaṃ (2)
13你是谁,身穿洁净衣袍,立于虚空之中?
你因何而流泪?那恐惧从何处而来?
14大王,于您国土之中,众人称我跋达萨拉;
我安住而受礼敬,已历六万春秋。
15彼等营造城邑与宅舍,四方之主啊,
亦兴种种宫殿,却未曾轻慢于我。
正如他们敬奉我那般,你也应当如此敬奉。
16像你这样树干粗大的树,我还没见过。
你身量挺拔、体态匀称,天生相貌端严。
17我将建造一座悦目的单柱宫殿。
我将带你到那里,夜叉,愿你寿命长远。
18心中生起这样的念头:“我终将与这身体分离。”
以种种方式切割我,将我节节斩断吧。
19先切其顶,再断其中,最后从根部砍断。
当身体如此被肢解时,对我来说,死亡的痛苦并不会生起。
20就像活生生被砍断手与脚,又被割掉耳朵与鼻子;
然后才砍下头颅——那将是死亡之苦。
21贤善娑罗林王啊,你被一段段地砍倒,可觉得快乐吗?
是什么原因,依凭哪一点,你愿被一段段地砍倒?
22我所依凭的那个因,是与法相应的因缘。
我甘愿被节节砍断,大王,请您听我说。
23我的亲人们在我身边安乐长养,靠我庇护,不受风霜侵扰。
我也会伤害他们,令那些无辜者蒙受不应有的痛苦。
24贤善的娑罗林王啊,你思惟所应思惟;
你志在利益亲族,贤友,我赐你无畏。
Kā tvaṃ suddhehi vatthehi, aghe vehāyasaṃ ṭhitā; Kena tyāssūni vattanti, kuto taṃ bhayamāgataṃ. Taveva deva vijite, bhaddasāloti maṃ vidū; Saṭṭhi vassasahassāni, tiṭṭhato pūjitassa me. Kārayantā nagarāni, agāre ca disampati; Vividhe cāpi pāsāde, na maṃ te accamaññisuṃ; Yatheva maṃ te pūjesuṃ, tatheva tvampi pūjaya. Taṃ ivāhaṃ na passāmi, thūlaṃ kāyena te dumaṃ; Ārohapariṇāhena, abhirūposi jātiyā. Pāsādaṃ kārayissāmi, ekatthambhaṃ manoramaṃ; Tattha taṃ upanessāmi, ciraṃ te yakkha jīvitaṃ. Evaṃ cittaṃ udapādi, sarīrena vinābhāvo; Puthuso maṃ vikantitvā, khaṇḍaso avakantatha. Agge ca chetvā majjhe ca, pacchā mūlamhi chindatha ; Evaṃ me chijjamānassa, na dukkhaṃ maraṇaṃ siyā. Hatthapādaṃ yathā chinde , kaṇṇanāsañca jīvato; Tato pacchā siro chinde, taṃ dukkhaṃ maraṇaṃ siyā. Sukhaṃ nu khaṇḍaso chinnaṃ, bhaddasālavanappati; Kiṃ hetu kiṃ upādāya, khaṇḍaso chinnamicchasi. Yañca hetumupādāya, hetuṃ dhammūpasaṃhitaṃ; Khaṇḍaso chinnamicchāmi, mahārāja suṇohi me. Ñātī me sukhasaṃvaddhā, mama passe nivātajā; Tepihaṃ upahiṃseyyaṃ, paresaṃ asukhocitaṃ. Ceteyyarūpaṃ cetesi, bhaddasālavanappati; Hitakāmosi ñātīnaṃ, abhayaṃ samma dammi teti.
466. 海商本生(三)
466. Samuddavāṇijajātakaṃ (3)
25那些人耕种播种,依业果而活命;
他们与此岛无缘。此岛远胜赡部洲!
26当月亮经过十五夜之后,大海将掀起巨浪;
这壮丽的岛屿将被吞没。莫让它毁了你们全部!速往他处避难而去。
27这大海的澎湃潮水决然不会淹没这座壮丽的岛屿——
我已从众多征兆中得见此事。不必惧怕,何须忧伤?你们应当欢喜。
28这座庄严的住处,饮食丰足,你们已然抵达;
我全然不见你们有丝毫危险,你们当与儿孙一同欢喜。
29那位居于南方的天神呼唤“安稳”,他所说的即是真实。
这北方的夜叉不知是险非险。莫要害怕!何必忧伤?欢喜庆贺吧!
30正如这些夜叉相互争论,一位说有危险,一位说安稳。
那么,请听我一言,速速行动,免得我们全都毁灭。
31让我们聚集一处,共同打造一艘船,一艘坚固而装备周全的船。
如果这位南方夜叉所言真实,那北方夜叉的驳斥便是徒劳。
这艘船即可在危难时为我们所用,我们也无需舍弃此岛。
32如果北方者所言真实,那么南方者的反驳便徒劳无益。
我们都登上那艘船,便能如此安稳地渡至彼岸。
33把最先遇到的低劣之物误当作最胜而接受,绝非明智之举;
若有人于此经过审细抉择,取受真实,此人便能抵达最胜之地。
34恰如那些商人,在汪洋大海之中,依各自之业而平安得渡;
洞彻未来的义利之后,具足广慧之人,于极微细处亦不轻视。
35愚人为欲味所惑,不能洞晓未来的义利;
他们沉没于现前生起的事务,如同困在大海中央的人。
36应当预先准备未来应做之事:“莫让应做之事,在事到临头时折磨我”;
像这样预先备办应做之事的人,应做之事在事到临头时,便不会折磨于他。
Kasanti vapanti te janā, manujā kammaphalūpajīvino; Nayimassa dīpakassa bhāgino, jambudīpā idameva no varaṃ. Tipañcarattūpagatamhi cande, vego mahā hehiti sāgarassa; Uplavissaṃ dīpamimaṃ uḷāraṃ, mā vo vadhī gacchatha leṇamaññaṃ. Na jātuyaṃ sāgaravārivego, uplavissaṃ dīpamimaṃ uḷāraṃ; Taṃ me nimittehi bahūhi diṭṭhaṃ, mā bhetha kiṃ socatha modathavho . Pahūtabhakkhaṃ bahuannapānaṃ, pattattha āvāsamimaṃ uḷāraṃ; Na vo bhayaṃ paṭipassāmi kiñci, āputtaputtehi pamodathavho. Yo devoyaṃ dakkhiṇāyaṃ disāyaṃ, khemanti pakkosati tassa saccaṃ; Na uttaro vedi bhayābhayassa, mā bhetha kiṃ socatha modathavho. Yathā ime vippavadanti yakkhā, eko bhayaṃ saṃsati khemameko; Tadiṅgha mayhaṃ vacanaṃ suṇātha, khippaṃ lahuṃ mā vinassimha sabbe. Sabbe samāgamma karoma nāvaṃ, doṇiṃ daḷhaṃ sabbayantūpapannaṃ; Sace ayaṃ dakkhiṇo saccamāha, moghaṃ paṭikkosati uttaroyaṃ; Sā ceva no hehiti āpadatthā, imañca dīpaṃ na pariccajema. Sace ca kho uttaro saccamāha, moghaṃ paṭikkosati dakkhiṇoyaṃ; Tameva nāvaṃ abhiruyha sabbe, evaṃ mayaṃ sotthi taremu pāraṃ. Na ve sugaṇhaṃ paṭhamena seṭṭhaṃ, kaniṭṭhamāpāthagataṃ gahetvā; Yo cīdha tacchaṃ paviceyya gaṇhati , sa ve naro seṭṭhamupeti ṭhānaṃ. Yathāpi te sāgaravārimajjhe, sakammunā sotthi vahiṃsu vāṇijā; Anāgatatthaṃ paṭivijjhiyāna, appampi nācceti sa bhūripañño. Bālā ca mohena rasānugiddhā, anāgataṃ appaṭivijjhiyatthaṃ; Paccuppanne sīdanti atthajāte, samuddamajjhe yathā te manussā. Anāgataṃ paṭikayirātha kiccaṃ, ‘‘mā maṃ kiccaṃ kiccakāle byadhesi’’; Taṃ tādisaṃ paṭikata kiccakāriṃ, na taṃ kiccaṃ kiccakāle byadhetīti.
467. 欲乐本生
467. Kāmajātakaṃ (4)
37求欲者若有所求,若彼所求得成就;
彼必心满意足喜,得偿所愿人欣悦。
38欲乐之人若有所求,当其所求成办之时,
其后于他诸欲,便更生渴爱,如同于法生渴爱一般。
39正如生角的公牛,随着身体长大,角也随之增长;
59同样地,那迟钝、愚痴、无知之人,
其人愈增,渴爱愈炽;
40纵得大地稻麦、牛马奴婢,贪渴犹增。
纵然给予再多,对一人而言仍嫌不足;智者了知此理,故应平等而行。
41国王以威力征服大地,安居于直至海边之国土,
他对海的此岸尚不知足,竟还希求海的彼岸。
42只要一再地忆念诸欲,心终不得满足;
由此清醒、回头,看清真相,他们才算真正满足——那些以智慧为满足的人。
43以智慧而得满足,这是最上的满足,他不会靠着欲乐来获得满足;
以智慧得满足者,不为渴爱所制。
44他当削减对欲乐的贪染,成为少欲、不贪婪的人;
纵如大海般浩瀚,人也不会因欲乐而满足。
45譬如车匠切割皮革,制成鞋履;
舍离一分欲乐,便成就一分安乐;
若求一切安乐,当舍一切欲乐。
46您所说的这八首偈颂,每一首都价值千数。
请纳受吧,尊贵的婆罗门!您这番话,说得甚为善妙。
47我不需要那千、百,乃至万数的钱财。
在宣说这最后一首偈颂时,我的心已不贪乐于欲乐。
48这位青年实在吉祥,他是了知一切世间的牟尼!
谁能遍知这产生痛苦的渴爱,他便是智者。
Kāmaṃ kāmayamānassa, tassa ce taṃ samijjhati; Addhā pītimano hoti, laddhā macco yadicchati. Kāmaṃ kāmayamānassa, tassa ce taṃ samijjhati; Tato naṃ aparaṃ kāme, dhamme taṇhaṃva vindati. Gavaṃva siṅgino siṅgaṃ, vaḍḍhamānassa vaḍḍhati; Evaṃ mandassa posassa, bālassa avijānato; Bhiyyo taṇhā pipāsā ca, vaḍḍhamānassa vaḍḍhati. Pathabyā sāliyavakaṃ, gavassaṃ dāsaporisaṃ; Datvā ca nālamekassa, iti vidvā samaṃ care. Rājā pasayha pathaviṃ vijitvā, sasāgarantaṃ mahimāvasanto; Oraṃ samuddassa atittarūpo , pāraṃ samuddassapi patthayetha. Yāva anussaraṃ kāme, manasā titti nājjhagā; Tato nivattā paṭikamma disvā, te ve sutittā ye paññāya tittā. Paññāya tittinaṃ seṭṭhaṃ, na so kāmehi tappati; Paññāya tittaṃ purisaṃ, taṇhā na kurute vasaṃ. Apacinetheva kāmānaṃ , appicchassa alolupo; Samuddamatto puriso, na so kāmehi tappati. Rathakārova cammassa, parikantaṃ upāhanaṃ; Yaṃ yaṃ cajati kāmānaṃ, taṃ taṃ sampajjate sukhaṃ; Sabbaṃ ce sukhamiccheyya, sabbe kāme pariccaje. Aṭṭha te bhāsitā gāthā, sabbā honti sahassiyo ; Paṭigaṇha mahābrahme, sādhetaṃ tava bhāsitaṃ. Na me attho sahassehi, satehi nahutehi vā; Pacchimaṃ bhāsato gāthaṃ, kāme me na rato mano. Bhadrako vatāyaṃ māṇavako, sabbalokavidū muni; Yo imaṃ taṇhaṃ dukkhajananiṃ, parijānāti paṇḍitoti.
468. 四六八·阇那珊陀本生(五)
468. Janasandhajātakaṃ (5)
49确实,有这十种事,是往昔从未曾行过的——
他后来会懊悔,阇那珊陀如此说道。
50未得财富便忧恼,只因往昔未积聚;
我过去不曾寻求财富,因此事后追悔不已。
51往昔良机在前,我却未曾习得一技之长;
无技艺者,活命艰辛,如今想来,追悔莫及。
52从前我是一个虚诳伪证之人,好两舌,专行背后谤毁;
性情暴躁,言语粗恶,事后追悔莫及。
53过去我杀生害命,残忍而无慈心;
对众生全无恭敬尊重,事后追悔莫及。
55当众多(食物)确实存在,饮食现前备好之时,
往昔我不曾行布施,如今追悔莫及。
56即使是对年迈力衰、青春已逝的父母,
我有能力,却未行奉养,如今追悔不已。
57父为师者亦诫者,众欲精华悉其所施;
我竟轻慢于彼,事后方知追悔。
58亦对持戒博闻的沙门与婆罗门,
过去未曾亲近奉事,如今便事后懊悔。
59苦行修习斯为善,承事寂者亦复善;
昔不修此苦行故,其后追悔无及矣。
60凡是能够如理实践这些处的人,
他履行了人的责任之后,将来就不会懊悔。
Dasa khalu imāni ṭhānāni, yāni pubbe akaritvā; Sa pacchā manutappati, iccevāha janasandho. Aladdhā vittaṃ tappati, pubbe asamudānitaṃ; Na pubbe dhanamesissaṃ, iti pacchānutappati. Sakyarūpaṃ pure santaṃ, mayā sippaṃ na sikkhitaṃ; Kicchā vutti asippassa, iti pacchānutappati. Kūṭavedī pure āsiṃ, pisuṇo piṭṭhimaṃsiko; Caṇḍo ca pharuso cāpi , iti pacchānutappati. Pāṇātipātī pure āsiṃ, luddo cāpi anāriyo; Bhūtānaṃ nāpacāyissaṃ, iti pacchānutappati. Bahūsu vata santīsu, anāpādāsu itthisu; Paradāraṃ asevissaṃ, iti pacchānutappati. Bahumhi vata santamhi, annapāne upaṭṭhite; Na pubbe adadaṃ dānaṃ, iti pacchānutappati. Mātaraṃ pitarañcāpi, jiṇṇakaṃ gatayobbanaṃ ; Pahu santo na posissaṃ, iti pacchānutappati. Ācariyamanusatthāraṃ , sabbakāmarasāharaṃ; Pitaraṃ atimaññissaṃ, iti pacchānutappati. Samaṇe brāhmaṇe cāpi, sīlavante bahussute; Na pubbe payirupāsissaṃ, iti pacchānutappati. Sādhu hoti tapo ciṇṇo, santo ca payirupāsito; Na ca pubbe tapo ciṇṇo, iti pacchānutappati. Yo ca etāni ṭhānāni, yoniso paṭipajjati; Karaṃ purisakiccāni, sa pacchā nānutappatīti.
469. 四六九·大黑本生(六)
469. Mahākaṇhajātakaṃ (6)
61色黑如漆,狰狞可畏,白牙闪烁光芒;
五绳加身,你的狗却为何哀嚎?
62乌西那迦,这并非为了鹿群的利益;
当它成为人们的祸患时,黑犬便会被释放。
63持钵剃发诸沙门,身披袈裟净行者;
彼等操犁耕田日,黑魔即得脱其身。
64苦行女尼出家游方,剃除须发,身披袈裟;
她们行走世间之日,黑犬便被纵放。
65长唇结发修行者,齿垢头尘满覆;
当这些结发苦行者亲自去讨债之时,黑犬便得以脱身。
66婆罗门诵习吠陀、萨维特里与祭祀仪轨,
受雇行祭之时,迦那便得脱身。
67父母年迈、青春已逝,
有力赡养而不奉养——尔时黑犬即被放出。
68父母年迈、青春已谢,
愚人竟称之为“你们”——尔时黑犬即被放出。
69阿阇黎之妻、女友、舅母、姑母
当(世人)与这些女眷苟合之时,黑犬便将解脱。
70婆罗门执剑持盾,拔剑高举拦路劫杀;
尔时黑犬获纵放,脱索而出。
71肤白寡妇之子,臂膀粗壮,隐没不现;
彼等离间友朋时,黑犬尔时得脱身。
72诡诈哄骗之徒,专思恶人邪行;
此辈若现世间,黑犬即得纵放。
Kaṇho kaṇho ca ghoro ca, sukkadāṭho pabhāsavā ; Baddho pañcahi rajjūhi, kiṃ ravi sunakho tava. Nāyaṃ migānamatthāya, usīnaka bhavissati; Manussānaṃ anayo hutvā, tadā kaṇho pamokkhati. Pattahatthā samaṇakā, muṇḍā saṅghāṭipārutā; Naṅgalehi kasissanti, tadā kaṇho pamokkhati. Tapassiniyo pabbajitā, muṇḍā saṅghāṭipārutā; Yadā loke gamissanti, tadā kaṇho pamokkhati. Dīghottaroṭṭhā jaṭilā, paṅkadantā rajassirā; Iṇaṃ codāya gacchanti, tadā kaṇho pamokkhati. Adhicca vede sāvittiṃ, yaññatantañca brāhmaṇā; Bhatikāya yajissanti, tadā kaṇho pamokkhati. Mātaraṃ pitarañcāpi, jiṇṇakaṃ gatayobbanaṃ; Pahū santo na bharanti, tadā kaṇho pamokkhati. Mātaraṃ pitarañcāpi, jiṇṇakaṃ gatayobbanaṃ; Bālā tumheti vakkhanti, tadā kaṇho pamokkhati. Ācariyabhariyaṃ sakhiṃ , mātulāniṃ pitucchakiṃ ; Yadā loke gamissanti, tadā kaṇho pamokkhati. Asicammaṃ gahetvāna, khaggaṃ paggayha brāhmaṇā; Panthaghātaṃ karissanti, tadā kaṇho pamokkhati. Sukkacchavī vedhaverā, thūlabāhū apātubhā; Mittabhedaṃ karissanti, tadā kaṇho pamokkhati. Māyāvino nekatikā, asappurisacintakā; Yadā loke bhavissanti, tadā kaṇho pamokkhatīti.
470. 憍尸迦本生 (7)
470. Kosiyajātakaṃ (7)
73我不买,也不卖,更无积蓄;
这少得可怜的一点食物,这一钵粥,实在不敷两人分食。
74从微少之中当布施微少,从中等之中当布施中等;
拥有众多财物的人,应当广行布施;完全不施,则不合乎正道。
75科西耶,我这样对你说:你应当布施,亦当受用。
登上圣道,不独食者获得快乐。
76他的供奉徒然无果,他的精勤亦徒劳无功;
有客人坐在那里,他却一个人吃食物。
77拘舍耶,我今语汝:当行布施,食莫独享;
登上圣道,不独食者获得快乐。
78“真实即是他的供养,真实亦是他所成就。”
有客人安坐时,他从不独自受用食物。
79拘舍耶,我今语汝:当行布施,亦当自享;
登上圣道,不独食者获得快乐。
80有人向萨罗河献祭,也向巴呼迦河和伽耶河献祭;
在多纳渡口和廷婆楼渡口——那水势汹涌、奔腾激荡的大河之中。
81在那里,他的祭祀得以成就;在那里,他的心愿得以圆满。
若有宾客在座,不应独自进食。
82憍尸迦,我如是数数告汝:当行布施,亦当自食;
登上圣道,不独食者获得快乐。
83他吞下鱼钩,连着那长长的线和拴钩的绳结。
有客人坐在那里,他却一个人吃食物。
84憍尸迦,我屡屡如是告汝:当行布施,亦当自受用;
登上圣道,不独食者获得快乐。
85这些婆罗门确实容光威严,而你们的这只狗,又是何因缘?
它(这狗)显现出高低种种不同的容色。请告诉我们,诸位婆罗门,你们究竟是谁?
86月亮与太阳都来至此地,而这位是摩得利,诸天神的御者。
我是帝释天神,三十三天之主,这位则名为五髻。
87拍手声、腰鼓,以及木拉鼓与杖鼓等;
他们唤醒那沉睡之人,醒来者便心生欢喜。
88凡是那些悭吝、刻薄,又辱骂沙门与婆罗门者,
他们就在此世舍弃身躯,身坏命终后便堕入地狱。
89那些期待善趣的人,安住于法,克己自制,亦能分享;
他们就在此生弃舍身命之后,身坏命终,便往生善趣。
90你在过去世曾是我们的亲人,那时你悭吝、暴躁、行恶法;
我们正是为了你的利益而来,你莫行恶法,堕入地狱。
91的确,你们是真心为我好,才这般教导我;
我定当依此而行,这一切皆出自欲利益我者之言。
92今日我便戒除,更不造作任何恶行。
于我而言,没有什么不可布施之物;我亦绝不未行布施便饮水。
93婆娑婆啊,我若如是恒常布施,此诸财富终必耗尽;
萨迦啊,届时我当舍离随分欲乐,出家修道。
Neva kiṇāmi napi vikkiṇāmi, na cāpi me sannicayo ca atthi ; Sukiccharūpaṃ vatidaṃ parittaṃ, patthodano nālamayaṃ duvinnaṃ. Appamhā appakaṃ dajjā, anumajjhato majjhakaṃ; Bahumhā bahukaṃ dajjā, adānaṃ nupapajjati . Taṃ taṃ vadāmi kosiya, dehi dānāni bhuñja ca. Ariyamaggaṃ samārūha , nekāsī labhate sukhaṃ. Moghañcassa hutaṃ hoti, moghañcāpi samīhitaṃ; Atithismiṃ yo nisinnasmiṃ, eko bhuñjati bhojanaṃ. Taṃ taṃ vadāmi kosiya, dehi dānāni bhuñja ca; Ariyamaggaṃ samārūha, nekāsī labhate sukhaṃ. Saccañcassa hutaṃ hoti, saccañcāpi samīhitaṃ; Atithismiṃ yo nisinnasmiṃ, neko bhuñjati bhojanaṃ. Taṃ taṃ vadāmi kosiya, dehi dānāni bhuñja ca; Ariyamaggaṃ samārūha, nekāsī labhate sukhaṃ. Sarañca juhati poso, bahukāya gayāya ca; Doṇe timbarutitthasmiṃ, sīghasote mahāvahe. Atra cassa hutaṃ hoti, atra cassa samīhitaṃ; Atithismiṃ yo nisinnasmiṃ, neko bhuñjati bhojanaṃ. Taṃ taṃ vadāmi kosiya, dehi dānāni bhuñja ca; Ariyamaggaṃ samārūha, nekāsī labhate sukhaṃ. Baḷisañhi so nigilati , dīghasuttaṃ sabandhanaṃ; Atithismiṃ yo nisinnasmiṃ, eko bhuñjati bhojanaṃ. Taṃ taṃ vadāmi kosiya, dehi dānāni bhuñja ca; Ariyamaggaṃ samārūha, nekāsī labhate sukhaṃ. Uḷāravaṇṇā vata brāhmaṇā ime, ayañca vo sunakho kissa hetu; Uccāvacaṃ vaṇṇanibhaṃ vikubbati, akkhātha no brāhmaṇā ke nu tumhe. Cando ca suriyo ca ubho idhāgatā, ayaṃ pana mātali devasārathi; Sakkohamasmi tidasānamindo, eso ca kho pañcasikhoti vuccati. Pāṇissarā mudiṅgā ca , murajālambarāni ca; Suttamenaṃ pabodhenti, paṭibuddho ca nandati. Ye kecime maccharino kadariyā, paribhāsakā samaṇabrāhmaṇānaṃ; Idheva nikkhippa sarīradehaṃ, kāyassa bhedā nirayaṃ vajanti. Ye kecime suggatimāsamānā , dhamme ṭhitā saṃyame saṃvibhāge; Idheva nikkhippa sarīradehaṃ, kāyassa bhedā sugatiṃ vajanti. Tvaṃ nosi ñāti purimāsu jātisu, so maccharī rosako pāpadhammo; Taveva atthāya idhāgatamhā, mā pāpadhammo nirayaṃ gamittha . Addhā hi maṃ vo hitakāmā, yaṃ maṃ samanusāsatha; Sohaṃ tathā karissāmi, sabbaṃ vuttaṃ hitesibhi. Esāhamajjeva upāramāmi, na cāpihaṃ kiñci kareyya pāpaṃ; Na cāpi me kiñci adeyyamatthi, na cāpidatvā udakaṃ pivāmi . Evañca me dadato sabbakālaṃ , bhogā ime vāsava khīyissanti; Tato ahaṃ pabbajissāmi sakka, hitvāna kāmāni yathodhikānīti.
471. 绵羊问本生 (8)
471. Meṇḍakapañhajātakaṃ (8)
94在此世间,他们之间从未有过七步之谊。
生来本是仇敌的两人,如今却结为好友、相伴往来,这究竟是何缘故?
95如果你们今天早餐时,不能对我说出此问的答案,
我将把你们全部驱离国境,因为与劣慧之人共处,毫无义利。
96在那可怖的群众聚集之处,在众生喧嚣、喧腾汇聚之时,
心神散乱、意念纷驰,我们无法解说此问。
97他们一心专注,各各自行,退至僻静处,思惟其义;
智者在独处中善加思择之后,人主啊,便将宣说此义。
98乌伽之子与诸王子,乐羊肉之甘美可意;
不以其肉施与狗,公羊与狗反成相契。
99为了马背垫褥的舒适,人们剥下羊的皮。
他们却不曾为狗铺上垫褥,却又说羊和狗之间存有交情。
100山羊有卷曲的角,狗却没有角。
一个食草,一个食肉,而山羊与狗竟结为友伴。
101山羊食草又食叶,狗则既不食草,也不食叶。
狗若捉得兔与猫,山羊与狗又如何能有交情?
102四足之畜,八半为蹄;八爪之羊,隐而未见。
此羊为此人带来遮蔽,此羊为彼人带来肉食。
103端坐于殊胜宫殿的毗提诃王,观见它们这般互相交换食物。
据闻,那位人主亲眼得见——那正是饥饿之人满口塞满食物时的模样。
104这于我真是不小的收获,殊为难得,我族中竟能有这样的智者。
对于深奥精微的问题义理,坚智者以善说通达。
105骡车各一辆,繁荣富饶的上等村落各一座;
诸位智者,因你们善妙的论述,我心生极大欢喜,将这一切都赐予你们。
Yesaṃ na kadāci bhūtapubbaṃ, sakhyaṃ sattapadampimasmi loke; Jātā amittā duve sahāyā, paṭisandhāya caranti kissa hetu. Yadi me ajja pātarāsakāle, pañhaṃ na sakkuṇeyyātha vattumetaṃ; Raṭṭhā pabbājayissāmi vo sabbe, na hi mattho duppaññajātikehi. Mahājanasamāgamamhi ghore, janakolāhalasaṅgamamhi jāte; Vikkhittamanā anekacittā, pañhaṃ na sakkuṇoma vattumetaṃ. Ekaggacittāva ekamekā, rahasi gatā atthaṃ nicintayitvā ; Paviveke sammasitvāna dhīrā, atha vakkhanti janinda etamatthaṃ. Uggaputta-rājaputtiyānaṃ, urabbhassa maṃsaṃ piyaṃ manāpaṃ; Na sunakhassa te adenti maṃsaṃ, atha meṇḍassa suṇena sakhyamassa. Cammaṃ vihananti eḷakassa, assapiṭṭhattharassukhassa hetu; Na ca te sunakhassa attharanti, atha meṇḍassa suṇena sakhyamassa. Āvellitasiṅgiko hi meṇḍo, na ca sunakhassa visāṇakāni atthi; Tiṇabhakkho maṃsabhojano ca, atha meṇḍassa suṇena sakhyamassa. Tiṇamāsi palāsamāsi meṇḍo, na ca sunakho tiṇamāsi no palāsaṃ; Gaṇheyya suṇo sasaṃ biḷāraṃ, atha meṇḍassa suṇena sakhyamassa. Aṭṭhaḍḍhapado catuppadassa, meṇḍo aṭṭhanakho adissamāno; Chādiyamāharatī ayaṃ imassa, maṃsaṃ āharatī ayaṃ amussa. Pāsādavaragato videhaseṭṭho, vitihāraṃ aññamaññabhojanānaṃ; Addakkhi kira sakkhikaṃ janindo, bubhukkassa puṇṇaṃ mukhassa cetaṃ. Lābhā vata me anapparūpā, yassa medisā paṇḍitā kulamhi; Pañhassa gambhīragataṃ nipuṇamatthaṃ, paṭivijjhanti subhāsitena dhīrā. Assatarirathañca ekamekaṃ, phītaṃ gāmavarañca ekamekaṃ; Sabbesaṃ vo dammi paṇḍitānaṃ, paramappatītamano subhāsitenāti.
472. 大莲花本生谭(九)
472. Mahāpadumajātakaṃ (9)
106未见他之过,粗细悉未察;
王者不亲审,不应施刑罚。
107而那未经审察便动刑的刹帝利,
他所吞下的是带刺之物,犹如天生的盲者吞下带蝇之食。
108对不应施罚者施以刑罚,对应受罚者却无所加责;
犹如盲者行于崎岖道,不识平坦与坎坷。
109若于一切粗细之事,遍审明察而后教诫;
斯人乃堪称为言者。
110单凭一味柔和,难以成事;单凭一味刚强,亦难成事。
要将自己安立于崇高之境,便须两者兼修。
111过于柔和则被人轻贱,过于刚锐则招致怨恨。
明了两者之后,应当践行那不偏不倚的中道。
112贪染之人多言,瞋怒之人也多言;
大王,你不可因一女子而杀害自己的儿子。
113世间一切人合为一边,而此女子独为另一边;
我正因此依之而行,你们且把她扔下去吧!
114在那深邃至极、极难度脱的地狱里;
从险峻山崖坠落,你当时何以未死?
115在那里,一条山所生、力大无穷的龙挺起了颈冠;
它以身躯将我接住,我因此才得以不死。
116“来吧,王子,我送你回你自己的家。
尊者,请您即位治理国家吧,在那森林里又能做什么呢?
117就像有人吞下鱼钩,再血淋淋地将它拔出;
拔出之后,他才得安乐——我看自己的处境也是如此。
118你所说的鱼钩是指什么,你所说的血肉又指什么?
你所说的‘取出’是指什么?我问你,你当告诉我。
119我说爱欲是鱼钩;象与马是带血的(饵)。
我所说的舍弃,即是取出——刹帝利,你应当这样了知。
120战遮摩纳女为母亲,提婆达多为父亲;
阿难尊者是贤智之龙,舍利弗尊者为天神。
我曾为王子,你们应当如此忆持这则本生故事。
Nādaṭṭhā parato dosaṃ, aṇuṃ thūlāni sabbaso; Issaro paṇaye daṇḍaṃ, sāmaṃ appaṭivekkhiya. Yo ca appaṭivekkhitvā, daṇḍaṃ kubbati khattiyo; Sakaṇṭakaṃ so gilati, jaccandhova samakkhikaṃ. Adaṇḍiyaṃ daṇḍayati , daṇḍiyañca adaṇḍiyaṃ ; Andhova visamaṃ maggaṃ, na jānāti samāsamaṃ. Yo ca etāni ṭhānāni, aṇuṃ thūlāni sabbaso; Sudiṭṭhamanusāseyya, sa ve voharitu marahati. Nekantamudunā sakkā, ekantatikhiṇena vā; Attaṃ mahante ṭhapetuṃ , tasmā ubhayamācare. Paribhūto mudu hoti, atitikkho ca veravā; Etañca ubhayaṃ ñatvā, anumajjhaṃ samācare. Bahumpi ratto bhāseyya, duṭṭhopi bahu bhāsati; Na itthikāraṇā rāja, puttaṃ ghātetumarahasi. Sabbova loko ekato , itthī ca ayamekikā; Tenāhaṃ paṭipajjissaṃ, gacchatha pakkhipatheva taṃ. Anekatāle narake, gambhīre ca suduttare ; Pātito giriduggasmiṃ, kena tvaṃ tattha nāmari. Nāgo jātaphaṇo tattha, thāmavā girisānujo; Paccaggahi maṃ bhogehi, tenāhaṃ tattha nāmariṃ. Ehi taṃ paṭinessāmi, rājaputta sakaṃ gharaṃ; Rajjaṃ kārehi bhaddante, kiṃ araññe karissasi. Yathā gilitvā baḷisaṃ, uddhareyya salohitaṃ; Uddharitvā sukhī assa, evaṃ passāmi attanaṃ . Kiṃ nu tvaṃ baḷisaṃ brūsi, kiṃ tvaṃ brūsi salohitaṃ; Kiṃ nu tvaṃ ubbhataṃ brūsi, taṃ me akkhāhi pucchito. Kāmāhaṃ baḷisaṃ brūmi, hatthiassaṃ salohitaṃ; Cattāhaṃ ubbhataṃ brūmi, evaṃ jānāhi khattiya. Ciñcāmāṇavikā mātā, devadatto ca me pitā; Ānando paṇḍito nāgo, sāriputto ca devatā; Rājaputto ahaṃ āsiṃ , evaṃ dhāretha jātakanti.
473. 友敌本生(第十)
473. Mittāmittajātakaṃ (10)
121行何等业、当如何精勤,方是智者所应行?
见闻何等,具慧之人乃能识其为怨敌?
122见之不露笑容,亦不表示欢迎;
不与他目光相接,处处与他相违。
123他亲近那人的敌人,却不亲近那人的朋友;
有人想称赞他,他就拦着;有人骂他,他反倒夸。
124己之秘密不向人吐,人之秘密不肯隐覆;
人之善行不加称叹,人之智慧亦不赞叹。
125他对衰败感到欢喜,对兴盛却不欢喜;
纵得珍馐美馔,对他也不生起忆念。
是故于彼无悲悯,愿彼亦能从此得;
126如是十六种行相,悉皆安立于怨敌。
智者凭见闻,云何识怨敌?
127彼作何等业,智者当何为?
智者借着观察与听闻,便能认出朋友。
128他惦念远行的朋友,为朋友的归来满怀喜悦。
因此他为人所珍爱,以柔和的话语相迎。
129他亲近那位朋友的朋友,不结交那位朋友的敌人。
他制止辱骂(他)的人,赞美乐于称赞(他)的人。
130对他倾吐秘密,也为他守护秘密。
他称扬他的行为,赞叹他的智慧。
131他因(朋友的)兴旺而欢喜,因(朋友的)衰落而不生欢喜;
得到这殊妙的食物后,他心中生起了念。
于是他对那人起怜悯心,感叹道:“啊,愿他也能获得!”
132这十六种特征,坚稳地安立于朋友之中。
凭借这些特征,智者或见或闻,便能识得真正的朋友。
Kāni kammāni kubbānaṃ, kathaṃ viññū parakkame; Amittaṃ jāneyya medhāvī, disvā sutvā ca paṇḍito. Na naṃ umhayate disvā, na ca naṃ paṭinandati; Cakkhūni cassa na dadāti, paṭilomañca vattati. Amitte tassa bhajati, mitte tassa na sevati; Vaṇṇakāme nivāreti, akkosante pasaṃsati. Guyhañca tassa nakkhāti, tassa guyhaṃ na gūhati; Kammaṃ tassa na vaṇṇeti, paññassa nappasaṃsati. Abhave nandati tassa, bhave tassa na nandati; Accheraṃ bhojanaṃ laddhā, tassa nuppajjate sati; Tato naṃ nānukampati, aho sopi labheyyito. Iccete soḷasākārā, amittasmiṃ patiṭṭhitā; Yehi amittaṃ jāneyya, disvā sutvā ca paṇḍito. Kāni kammāni kubbānaṃ, kathaṃ viññū parakkame; Mittaṃ jāneyya medhāvī, disvā sutvā ca paṇḍito. Pavutthaṃ tassa sarati, āgataṃ abhinandati; Tato kelāyito hoti, vācāya paṭinandati. Mitte tasseva bhajati, amitte tassa na sevati; Akkosante nivāreti, vaṇṇakāme pasaṃsati. Guyhañca tassa akkhāti, tassa guyhañca gūhati; Kammañca tassa vaṇṇeti, paññaṃ tassa pasaṃsati. Bhave ca nandati tassa , abhave tassa na nandati; Accheraṃ bhojanaṃ laddhā, tassa uppajjate sati; Tato naṃ anukampati, aho sopi labheyyito. Iccete soḷasākārā, mittasmiṃ suppatiṭṭhitā; Yehi mittañca jāneyya , disvā sutvā ca paṇḍitoti.
轻心、兔与耕种,复有欲乐及十种殊胜之处。
随后,黑者、苏柯西雅、曼达瓦罗,接着是莲花,而后是胜友——如此共十位。
Lahucitta sasāla kasanti puna, atha kāma dasakhaluṭṭhānavaro; Atha kaṇha sukosiya meṇḍavaro, padumo puna mittavarena dasāti.