455. 四五五、养母者本生(一)
455. Mātuposakajātakaṃ (1)
1象王远去,莎罗吉与库塔迦蔚然丛生;
古如文达、夹竹桃、三萨玛亦随而滋长,迦尼迦罗于无风处绽花。
2有人佩戴金臂环,以饭团奉养象王;
在那里,国王或王子将无所畏惧地披上铠甲。
3大象啊,接下这团饭食吧,莫让自己变得瘦弱;
国王的事务如此繁多,这些你将来都要承担。
4可怜此女盲无导,足绊树桩身欲倾;
如彼猛羊触山崖,莽然直扑不复停。
5大雄象啊,那失明无导的女子,究竟是你何人?
她脚绊树桩,径奔险峻之山。
6大王,那是我的母亲,她双目失明,无人引导;
它用脚磕碰着树桩,朝着险峻的山崖而去。
7请释放这头大象,它乃是奉养母亲者;
愿此象与母亲相聚,并与所有眷属团圆。
8象王既已脱系缚,携彼解脱之同侣;
少憩须臾养其力,遂向彼山悠然而去。
9它去到了那座莲花池,池水清凉,常有象群出没。
用象鼻吸满水,洒在母亲身上。
10谁为下劣之天神,非时竟尔降雨来;
我之亲子常侍者,今已舍我而长逝。
11起来吧,母亲,为何还躺卧?你的亲生儿子我,已经回来了;
我已被迦尸国王——那位具足声名的韦提希王——释放。
12愿那位令迦尸国繁荣昌盛的国王长久住世,
他救了我那一直敬重长者的儿子。
Tassa nāgassa vippavāsena, virūḷhā sallakī ca kuṭajā ca; Kuruvindakaravīrā tisasāmā ca, nivāte pupphitā ca kaṇikārā. Kocideva suvaṇṇakāyurā, nāgarājaṃ bharanti piṇḍena; Yattha rājā rājakumāro vā, kavacamabhihessati achambhito . Gaṇhāhi nāga kabaḷaṃ, mā nāga kisako bhava; Bahūni rājakiccāni, tāni nāga karissasi. Sā nūnasā kapaṇikā, andhā apariṇāyikā; Khāṇuṃ pādena ghaṭṭeti, giriṃ caṇḍoraṇaṃ pati. Kā nu te sā mahānāga, andhā apariṇāyikā; Khāṇuṃ pādena ghaṭṭeti, giriṃ caṇḍoraṇaṃ pati. Mātā me sā mahārāja, andhā apariṇāyikā; Khāṇuṃ pādena ghaṭṭeti, giriṃ caṇḍoraṇaṃ pati. Muñcathetaṃ mahānāgaṃ, yoyaṃ bharati mātaraṃ; Sametu mātarā nāgo, saha sabbehi ñātibhi. Mutto ca bandhanā nāgo, muttamādāya kuñjaro ; Muhuttaṃ assāsayitvā , agamā yena pabbato. Tato so naḷiniṃ gantvā, sītaṃ kuñjarasevitaṃ; Soṇḍāyūdakamāhatvā , mātaraṃ abhisiñcatha. Koya anariyo devo, akālenapi vassati ; Gato me atrajo putto, yo mayhaṃ paricārako. Uṭṭhehi amma kiṃ sesi, āgato tyāhamatrajo; Muttomhi kāsirājena, vedehena yasassinā. Ciraṃ jīvatu so rājā, kāsīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano; Yo me puttaṃ pamocesi, sadā vuddhāpacāyikanti.
456. 月明本生 二
456. Juṇhajātakaṃ (2)
13人主啊,请听我一言:月明王啊,我因要事来到此地;
人们说,两足至尊啊,行路的婆罗门站在面前时,便不应离去。
14我在听,我停下了。婆罗门,请说吧,你因何故来到此地;
你期待从我这里得到什么利益,而来至此?婆罗门,请说。
15给我五个最上等的村庄,一百名女仆,七百头牛;
再给我一千多枚金币,并赐我两位与我身份相当的妻子。
16婆罗门,你的苦行可畏可怖么?婆罗门,你的咒语妙丽动人么?可有夜叉俯首听命于你?
抑或你记得曾为我作何等恩惠?
17我既无苦行,亦无咒语;也没有任何听命于我的夜叉。
我也不记得曾为你做过什么事;往昔,我们不过是有过一面之缘。
18据我所知,这是我们初次相见;在此之前的事,我全然不记得。
我向你请问,请告知此事:我们的那次相遇,究竟是在何时、何地?
19在健驮罗王那座美丽的都城里,我们曾住在塔迦尸喇,大王。
就在那深沉浓密的暗夜中,我们肩与肩彼此擦碰。
20我们两人便立在那里,大王,于彼处亲切忆念,共叙旧情。
那仅是我们的一次相逢,在此之前不曾有,在此之后亦不再。
21婆罗门啊,无论何时,人间与善士相逢;
智者不会毁坏相聚的旧谊,也不会毁坏往昔所做的恩惠。
22愚者却会毁坏相聚的旧谊,也会毁坏往昔所作的恩惠。
对于愚者,即便所做甚多也终将消失,因为愚者正是那不知感恩之人。
23而智者不会毁坏由相识而来的情谊,也不会抹去过去所造的恩义。
对智者所做的,哪怕极少也不会消失,因为智者正是那善知恩德之人。
24我赐你五座上等的村庄、一百名女仆,以及七百头牛。
再加一千多枚金币,另赐你两位与你品貌相配的妻子。
25大王,善人相聚正是这般景象,犹如月王安住群星中央。
迦尸之主啊,今日得与你相见,我亦满心欢喜。
Suṇohi mayhaṃ vacanaṃ janinda, atthena juṇhamhi idhānupatto; Na brāhmaṇe addhike tiṭṭhamāne, gantabba māhu dvipadinda seṭṭha. Suṇomi tiṭṭhāmi vadehi brahme, yenāsi atthena idhānupatto; Kaṃ vā tvamatthaṃ mayi patthayāno, idhāgamā brahme tadiṅgha brūhi. Dadāhi me gāmavarāni pañca, dāsīsataṃ satta gavaṃsatāni; Parosahassañca suvaṇṇanikkhe, bhariyā ca me sādisī dve dadāhi. Tapo nu te brāhmaṇa bhiṃsarūpo, mantā nu te brāhmaṇa cittarūpā; Yakkhā nu te assavā santi keci, atthaṃ vā me abhijānāsi kattaṃ. Na me tapo atthi na cāpi mantā, yakkhāpi me assavā natthi keci; Atthampi te nābhijānāmi kattaṃ, pubbe ca kho saṅgatimattamāsi. Paṭhamaṃ idaṃ dassanaṃ jānato me, na tābhijānāmi ito puratthā; Akkhāhi me pucchito etamatthaṃ, kadā kuhiṃ vā ahu saṅgamo no. Gandhārarājassa puramhi ramme, avasimhase takkasīlāyaṃ deva; Tatthandhakāramhi timīsikāyaṃ , aṃsena aṃsaṃ samaghaṭṭayimha. Te tattha ṭhatvāna ubho janinda, sārāṇiyaṃ vītisārayimha tattha; Sāyeva no saṅgatimattamāsi, tato na pacchā na pure ahosi. Yadā kadāci manujesu brahme, samāgamo sappurisena hoti; Na paṇḍitā saṅgatisanthavāni, pubbe kataṃ vāpi vināsayanti. Bālāva kho saṅgatisanthavāni, pubbe kataṃ vāpi vināsayanti; Bahumpi bālesu kataṃ vinassati, tathā hi bālā akataññurūpā. Dhīrā ca kho saṅgatisanthavāni, pubbe kataṃ vāpi na nāsayanti; Appampi dhīresu kataṃ na nassati, tathā hi dhīrā sukataññurūpā. Dadāmi te gāmavarāni pañca, dāsīsataṃ satta gavaṃsatāni; Parosahassañca suvaṇṇanikkhe, bhariyā ca te sādisī dve dadāmi. Evaṃ sataṃ hoti samecca rāja, nakkhattarājāriva tārakānaṃ; Āpūratī kāsipatī tathāhaṃ, tayāpi me saṅgamo ajja laddhoti.
457. 法天子本生(3)
457. Dhammadevaputtajātakaṃ (3)
26我是名声的创造者,也是福德的造作者,常受沙门和婆罗门称赞。
我是应受(礼敬)于道、为天人所恭敬的正法;非法者,你让路吧。
27我登上了一辆不法的坚固战车,我不害怕,我是有大力量的。
我凭什么要把这条从未给过任何人的道路,今天就这么让给你呢,法啊?
28法先现于世间,非法后乃生起;
法为尊长、最胜、恒古,幼者当离长者之道。
29并非因你的请求,亦非因你形貌相配,更非因你是阿拉汉,我便会给你让路。
今日就让我们两人之间生起一场战斗吧;在战斗中获胜的人,便得此道路。
30我遍满一切方所,具大威力,名声无量,无与伦比;
非法啊,你怎能战胜具足一切功德之相的正法?
31诚然,以铁击打黄金,而绝非以黄金击打铁;
如果今天非法打击正法,那就像用铁去打耀眼的黄金。
32若你自恃武力,行非法者,你既不敬尊长,亦不敬可敬之人。
无论以温言或恶语(相待),我皆将道路让与你;你出的恶言,我也已宽恕了。
33非法者闻此言已,便头下脚上,栽倒在地。
“我这渴求战斗之人,到头来竟求一仗而不得——就这样,非法者已被彻底摧伏。”
34以忍辱为力,战胜交战之力;灭除非法,将其仆倒于地。
帕亚西欣然登上战车,循此道而进——极强力者,真实勇进者。
35若人在自己家中不恭敬父母、沙门与婆罗门,
于此舍身,身坏命终,便堕入地狱。
犹如非法者头朝下地堕落。
36在自己家中,母亲、父亲、沙门与婆罗门俱得善加恭敬的人,
于此即舍此身,身坏命终,彼等往生善趣;
犹如正士登车,安然而行。
Yasokaro puññakarohamasmi, sadātthuto samaṇabrāhmaṇānaṃ; Maggāraho devamanussapūjito, dhammo ahaṃ dehi adhamma maggaṃ. Adhammayānaṃ daḷhamāruhitvā, asantasanto balavāhamasmi; Sa kissa hetumhi tavajja dajjaṃ, maggaṃ ahaṃ dhamma adinnapubbaṃ. Dhammo have pāturahosi pubbe, pacchā adhammo udapādi loke; Jeṭṭho ca seṭṭho ca sanantano ca, uyyāhi jeṭṭhassa kaniṭṭha maggā. Na yācanāya napi pātirūpā, na arahatā tehaṃ dadeyyaṃ maggaṃ; Yuddhañca no hotu ubhinnamajja, yuddhamhi yo jessati tassa maggo. Sabbā disā anuvisaṭohamasmi, mahabbalo amitayaso atulyo; Guṇehi sabbehi upetarūpo, dhammo adhamma tvaṃ kathaṃ vijessasi. Lohena ve haññati jātarūpaṃ, na jātarūpena hananti lohaṃ; Sace adhammo hañchati dhammamajja, ayo suvaṇṇaṃ viya dassaneyyaṃ. Sace tuvaṃ yuddhabalo adhamma , na tuyha vuḍḍhā ca garū ca atthi; Maggañca te dammi piyāppiyena, vācāduruttānipi te khamāmi. Idañca sutvā vacanaṃ adhammo, avaṃsiro patito uddhapādo; ‘‘Yuddhatthiko ce na labhāmi yuddhaṃ’’, ettāvatā hoti hato adhammo. Khantībalo yuddhabalaṃ vijetvā, hantvā adhammaṃ nihanitva bhūmyā; Pāyāsi vitto abhiruyha sandanaṃ, maggeneva atibalo saccanikkamo. Mātā pitā samaṇabrāhmaṇā ca, asammānitā yassa sake agāre; Idheva nikkhippa sarīradehaṃ, kāyassa bhedā nirayaṃ vajanti te ; Yathā adhammo patito avaṃsiro. Mātā pitā samaṇabrāhmaṇā ca, susammānitā yassa sake agāre; Idheva nikkhippa sarīradehaṃ, kāyassa bhedā sugatiṃ vajanti te; Yathāpi dhammo abhiruyha sandananti.
458. 优陀耶本生(四)
458. Udayajātakaṃ (4)
37汝独坐而清净,双腿端正曼妙,登临宫殿,肢体无瑕;
我今恳求汝,明眸如紧那罗者,愿此一夜,二人同宿。
38护城河中密布障碍,城楼垛口坚固难摧;
剑士守此城,险固不可入;
39纵是年少郎,亦无从得至。
究竟因何缘故,你竟愿与我交合?
40丽人啊,我本是夜叉,已来到你身前。
贤善者,请让我欢喜,我把这满满一铜钵赠给你。
41不管是天神、夜叉,还是人,越过乌达亚,我都不会去希求其他任何。
大威力的夜叉啊,你且离去吧,去后便莫再回来。
42那些耽溺欲乐者视为无上的妙乐,正是众生行于不正之道的因由;
莫失此妙乐!妙容者,我以满钵白银相赠。
43男子以财帛取悦女子,于己所生爱欲之女,便自抬身价。
汝之天法既已相违,汝今现身反见减劣;
44人世间人寿与容色皆归衰谢,妙身者啊。
同样地,你的财富日渐衰减,如今你也更显老朽。
45具足荣光的公主啊,当我这般观察思量时,
日夜迁流,你的容颜随之衰谢;
46公主啊,正如此青春年华,聪慧如你。
你应当修习梵行,如此你将容色更为殊胜。
47天人们不像人类那样会衰老,他们的身体上没有皱纹;
具大威力的神灵,我请问您:天神的身体,究竟是怎样的?
48天人们不像人类那样会衰老,他们的身体上没有皱纹;
他们日复一日,天界的容色与广大的财富,更为增胜。
49世间这众多众生,究竟畏惧什么?而道路,据说并非只有一条。
我请问您,具大神力的夜叉,立于何处,方能对他世无所畏惧?
50正确地安立语与意,不以身造作诸恶;
在家饮食丰足,具足信心,性情柔和,乐于分享,慷慨好施;
善于摄众,亲切和善,言语柔和,安立于此,便不畏惧他世。
51夜叉啊,你如母亲、如父亲一般教导我;
容色庄严者,我请问您:您是何人,如此殊胜无比?
52善女子,我是乌达耶,为赴约来至此地;
我今告辞,我已从对你的誓约中解脱。
53若你确实是乌达耶,因赴约而来到此地,
王子,请教导我,让我们得以再次相会。
54生命逐渐流逝,刹那也是如此,世间并无恒常坚实的立足处,众生终将逝去。
此身衰朽,无常不固,优陀耶啊,切莫放逸,当行正法。
55纵使整个大地堆满财富,尽属一人,不归他人所有,
那尚未离贪之人,也终将失去这一切。优陀耶啊,切莫放逸,当行正法。
56母亲、父亲、兄弟,以及以财买来的妻子,
他们彼此之间,终究也要分离。优陀耶啊,切莫放逸,应修习正法。
57了知此身倚仗他食而活,轮回之中,既有善趣,亦有恶趣;
明见生命不过短暂停留,优陀耶啊,莫放逸,当勤修法。
58这位夜叉说得真好——众生的寿命实在短促;
生命既艰辛又微渺,且与诸苦相应相缚;
我将独自一人出家,舍弃迦尸与须伦陀那。
Ekā nisinnā suci saññatūrū, pāsādamāruyha aninditaṅgī; Yācāmi taṃ kinnaranettacakkhu, imekarattiṃ ubhayo vasema. Okiṇṇantaraparikhaṃ, daḷhamaṭṭālakoṭṭhakaṃ; Rakkhitaṃ khaggahatthehi, duppavesamidaṃ puraṃ. Daharassa yuvino cāpi, āgamo ca na vijjati; Atha kena nu vaṇṇena, saṅgamaṃ icchase mayā. Yakkhohamasmi kalyāṇi, āgatosmi tavantike ; Tvaṃ maṃ nandaya bhaddante, puṇṇakaṃsaṃ dadāmi te. Devaṃ va yakkhaṃ atha vā manussaṃ, na patthaye udayamaticca aññaṃ; Gaccheva tvaṃ yakkha mahānubhāva, mā cassu gantvā punarāvajittha. Yā sā rati uttamā kāmabhoginaṃ, yaṃ hetu sattā visamaṃ caranti; Mā taṃ ratiṃ jīyi tuvaṃ sucimhi te, dadāmi te rūpiyaṃ kaṃsapūraṃ. Nāriṃ naro nijjhapayaṃ dhanena, ukkaṃsatī yattha karoti chandaṃ; Vipaccanīko tava devadhammo, paccakkhato thokatarena esi. Āyu ca vaṇṇo ca manussaloke, nihīyati manujānaṃ suggatte; Teneva vaṇṇena dhanampi tuyhaṃ, nihīyati jiṇṇatarāsi ajja. Evaṃ me pekkhamānassa, rājaputti yasassini; Hāyateva tava vaṇṇo, ahorattānamaccaye. Imināva tvaṃ vayasā, rājaputti sumedhase; Brahmacariyaṃ careyyāsi, bhiyyo vaṇṇavatī siyā. Devā na jīranti yathā manussā, gattesu tesaṃ valiyo na honti; Pucchāmi taṃ yakkha mahānubhāva, kathaṃ nu devāna sarīradeho. Devā na jīranti yathā manussā, gattesu tesaṃ valiyo na honti; Suve suve bhiyyatarova tesaṃ, dibbo ca vaṇṇo vipulā ca bhogā. Kiṃsūdha bhītā janatā anekā, maggo ca nekāyatanaṃ pavutto; Pucchāmi taṃ yakkha mahānubhāva, katthaṭṭhito paralokaṃ na bhāye. Vācaṃ manañca paṇidhāya sammā, kāyena pāpāni akubbamāno; Bahunnapānaṃ gharamāvasanto, saddho mudū saṃvibhāgī vadaññū; Saṅgāhako sakhilo saṇhavāco, etthaṭṭhito paralokaṃ na bhāye. Anusāsasi maṃ yakkha, yathā mātā yathā pitā; Uḷāravaṇṇaṃ pucchāmi, ko nu tvamasi subrahā. Udayohamasmi kalyāṇi, saṅkarattā idhāgato ; Āmanta kho taṃ gacchāmi, muttosmi tava saṅkarā . Sace kho tvaṃ udayosi, saṅkarattā idhāgato; Anusāsa maṃ rājaputta, yathāssa puna saṅgamo. Atipatati vayo khaṇo tatheva, ṭhānaṃ natthi dhuvaṃ cavanti sattā; Parijiyyati addhuvaṃ sarīraṃ, udaye mā pamāda carassu dhammaṃ. Kasiṇā pathavī dhanassa pūrā, ekasseva siyā anaññadheyyā; Tañcāpi jahati avītarāgo, udaye mā pamāda carassu dhammaṃ. Mātā ca pitā ca bhātaro ca, bhariyā yāpi dhanena hoti kītā ; Te cāpi jahanti aññamaññaṃ, udaye mā pamāda carassu dhammaṃ. Kāyo parabhojananti ñatvā , saṃsāre sugatiñca duggatiñca ; Ittaravāsoti jāniyāna, udaye mā pamāda carassu dhammaṃ. Sādhu bhāsatiyaṃ yakkho, appaṃ maccāna jīvitaṃ; Kasirañca parittañca, tañca dukkhena saṃyutaṃ; Sāhaṃ ekā pabbajissāmi, hitvā kāsiṃ surundhananti.
459. 饮水本生 (5)
459. Pānīyajātakaṃ (5)
59我未经朋友许可,便取用了他的饮水。
因此后来我对此心生厌离,那是我曾造作的恶业。
为了不再造恶,是故我出家。
60见到他人妻子后,我的欲念便生起了。
因此后来我对此心生厌离,那是我曾造作的恶业。
为了不再造恶,是故我出家。
61大王,强盗在林中掳走了我的父亲;
当他们盘问我时,我明知真相,却作了歪曲的回答。
62因此后来我对此心生厌离,那是我曾造作的恶业。
为了不再造恶,是故我出家。
65那恶业是我所造,我不应再造恶业。
因此,我出家了。
66最初酿造谷酒、果酒与蜜酒之人,
为害众人,遂成此醉人之饮。
我昔随喜彼,其后生厌离;
此恶由我作,愿不复作恶。
因此,我出家了。
67去他的众多欲乐——恶臭又多刺!
我追逐它们,却从未得到那样的快乐。
68欲乐有大滋味、大快乐,没有比欲乐更殊胜的乐。
那些享受欲乐的人,将往生天界。
69欲乐味薄而多苦,无有更苦过于欲。
那些沉溺于欲乐的人,将投生地狱。
70犹如一柄磨得极为锋利的剑,亦如善饮(血)的利刃。
犹如长矛刺入胸膛,欲乐带来的痛苦,比这更重。
71犹如炽燃的炭火坑,深逾一人之高;
犹如整日烧得炽热的犁头,欲乐之苦更甚于此。
72就像哈拉哈拉剧毒,就像沸腾翻滚的油,
犹如熔化的铜液,欲望之苦更甚于此。
Mitto mittassa pānīyaṃ, adinnaṃ paribhuñjisaṃ; Tena pacchā vijigucchiṃ, taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā; Mā puna akaraṃ pāpaṃ, tasmā pabbajito ahaṃ. Paradārañca disvāna, chando me udapajjatha ; Tena pacchā vijigucchiṃ, taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā; Mā puna akaraṃ pāpaṃ, tasmā pabbajito ahaṃ. Pitaraṃ me mahārāja, corā agaṇhu kānane; Tesāhaṃ pucchito jānaṃ, aññathā naṃ viyākariṃ. Tena pacchā vijigucchiṃ, taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā; Mā puna akaraṃ pāpaṃ, tasmā pabbajito ahaṃ. Pāṇātipātamakaruṃ, somayāge upaṭṭhite; Tesāhaṃ samanuññāsiṃ, tena pacchā vijigucchiṃ. Taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā, mā puna akaraṃ pāpaṃ; Tasmā pabbajito ahaṃ. Surāmerayamādhukā , ye janā paṭhamāsu no; Bahūnaṃ te anatthāya, majjapānamakappayuṃ. Tesāhaṃ samanuññāsiṃ, tena pacchā vijigucchiṃ; Taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā, mā puna akaraṃ pāpaṃ; Tasmā pabbajito ahaṃ. Dhiratthu subahū kāme, duggandhe bahukaṇṭake; Ye ahaṃ paṭisevanto, nālabhiṃ tādisaṃ sukhaṃ. Mahassādā sukhā kāmā, natthi kāmā paraṃ sukhaṃ; Ye kāme paṭisevanti, saggaṃ te upapajjare. Appassādā dukhā kāmā, natthi kāmā paraṃ dukhaṃ; Ye kāme paṭisevanti, nirayaṃ te upapajjare. Asī yathā sunisito, nettiṃsova supāyiko ; Sattīva urasi khittā, kāmā dukkhatarā tato. Aṅgārānaṃva jalitaṃ, kāsuṃ sādhikaporisaṃ; Phālaṃva divasaṃtattaṃ, kāmā dukkhatarā tato. Visaṃ yathā halāhalaṃ, telaṃ pakkuthitaṃ yathā; Tambaloha vilīnaṃva, kāmā dukkhatarā tatoti.
460. 四六〇 优檀阇耶本生(6)
460. Yudhañcayajātakaṃ (6)
73您,为亲友与大臣所簇拥的战车之主,我向您致敬。
大王,我意欲出家,恳请陛下恩准。
74若您在欲乐上犹感不足,我愿为您令其圆满。
若有人伤害你,我便制止。优檀阇耶,莫要出家。
75“我对诸欲无有匮乏,亦无人侵害于我;”
我还欲建造一座不为衰老冲散的洲渚。
76儿子可以请求父亲,父亲也可以请求亲生儿子。
城中百姓都在恳求你:“亲爱的,别出家了,你这征服战场的人啊。”
77大王啊,请不要阻止正在出家的我,车骑之主!
莫让我沉溺于欲乐,为衰老所制伏。
78我恳求你,孩子;让我阻止你,儿子。
我渴望长久地见到你,优檀阇耶,切莫出家。
79恰如草尖的露珠,在太阳升起时消散;
人的寿命亦复如此,母亲啊,莫要阻止我。
80驭车之雄,速登此乘;
我今疾驰,愿母毋阻。
81贤者们,请快来!这座可爱的园林即将空无。
优丹阇耶已得一切施王应允。
82那位千人之中最卓越者,年少而容色如真金;
这位王子已经出家,身着袈裟,具足力量。
83两位王子——优丹阇耶与坚战——都已出家;
他们舍离父母,斩断死神的系缚。
Mittāmaccaparibyūḷhaṃ , ahaṃ vande rathesabhaṃ; Pabbajissāmahaṃ rāja , taṃ devo anumaññatu. Sace te ūnaṃ kāmehi, ahaṃ paripūrayāmi te; Yo taṃ hiṃsati vāremi, mā pabbaja yudhañcaya . Na matthi ūnaṃ kāmehi, hiṃsitā me na vijjati; Dīpañca kātumicchāmi, yaṃ jarā nābhikīrati. Putto vā pitaraṃ yāce, pitā vā puttamorasaṃ; Negamo taṃ yāce tāta, mā pabbaja yudhañcaya. Mā maṃ deva nivārehi, pabbajantaṃ rathesabha; Māhaṃ kāmehi sammatto, jarāya vasamanvagū. Ahaṃ taṃ tāta yācāmi, ahaṃ putta nivāraye; Ciraṃ taṃ daṭṭhumicchāmi, mā pabbaja yudhañcaya. Ussāvova tiṇaggamhi, sūriyuggamanaṃ pati; Evamāyu manussānaṃ, mā maṃ amma nivāraya. Taramāno imaṃ yānaṃ, āropetu rathesabha; Mā me mātā tarantassa, antarāyakarā ahu. Abhidhāvatha bhaddante, suññaṃ hessati rammakaṃ; Yudhañcayo anuññāto, sabbadattena rājinā. Yohu seṭṭho sahassassa , yuvā kañcanasannibho; Soyaṃ kumāro pabbajito, kāsāyavasano balī. Ubho kumārā pabbajitā, yudhañcayo yudhiṭṭhilo; Pahāya mātāpitaro, saṅgaṃ chetvāna maccunoti.
461. 第四六一则 十车王本生(七)
461. Dasarathajātakaṃ (7)
84来吧,罗什曼那和悉多,你二人下水去吧。
婆罗多这样说道:“十车王已经逝去。”
85罗摩啊,你凭借何种威德,对理当悲伤之事竟不悲伤?
听说父亲亡故,竟不为悲伤所伏?
86纵使人多方哀泣悲叹,也无法挽回(逝者性命);
一个明智而有智慧的人,何苦自我折磨?
87年少与年长,愚者与智者,
富者与贫者,皆终归死亡。
88犹如成熟的果实,恒有坠落的怖畏;
众生既已出生,便恒常面临死亡之怖畏。
89傍晚时分,某些人已不复可见,而清晨他们还为众人所见。
清晨时分,某些人已不复可见,而傍晚他们还为众人所见。
90哀泣若真能赢得些微利益,
纵是明辨智者,亦当自伤而效愚痴者为之。
91如此折磨自己,便会身形消瘦,面容憔悴。
亡者不会因此得到保护,悲泣毫无意义。
92如同用水,把燃烧的庇护所彻底浇灭。
同样地,一位坚定睿智、博学多闻、聪慧明理的人,也是如此。
就像风把棉絮吹散一样,迅速消除已经生起的忧愁。
93众生独自逝去,也独自生于某一族姓。
一切有情的受用,实以结合为最上;
94是故,多闻而洞察此世他界的智者——
了悟正法于心与意,纵有巨悲不能烧灼;
95我当施与受用,并赡养诸亲族。
其余一切我当守护,这是智者应尽的义务。
96一万年,又六千年,
螺颈大臂者罗摩,如是统理其国。
Etha lakkhaṇa sītā ca, ubho otarathodakaṃ; Evāyaṃ bharato āha, ‘‘rājā dasaratho mato’’. Kena rāmappabhāvena, socitabbaṃ na socasi; Pitaraṃ kālakataṃ sutvā, na taṃ pasahate dukhaṃ. Yaṃ na sakkā nipāletuṃ, posena lapataṃ bahuṃ; Sa kissa viññū medhāvī, attānamupatāpaye. Daharā ca hi vuddhā ca , ye bālā ye ca paṇḍitā; Aḍḍhā ceva daliddā ca, sabbe maccuparāyaṇā. Phalānamiva pakkānaṃ, niccaṃ patanato bhayaṃ; Evaṃ jātāna maccānaṃ, nicca maraṇato bhayaṃ. Sāyameke na dissanti, pāto diṭṭhā bahujjanā; Pāto eke na dissanti, sāyaṃ diṭṭhā bahujjanā. Paridevayamāno ce, kiñcidatthaṃ udabbahe; Sammūḷho hiṃsamattānaṃ, kayirā taṃ vicakkhaṇo. Kiso vivaṇṇo bhavati, hiṃsamattānamattano ; Na tena petā pālenti, niratthā paridevanā. Yathā saraṇamādittaṃ, vārinā parinibbaye ; Evampi dhīro sutavā, medhāvī paṇḍito naro; Khippamuppatitaṃ sokaṃ, vāto tūlaṃva dhaṃsaye. Macco ekova acceti, ekova jāyate kule; Saṃyogaparamātveva, sambhogā sabbapāṇinaṃ. Tasmā hi dhīrassa bahussutassa, sampassato lokamimaṃ parañca; Aññāya dhammaṃ hadayaṃ manañca, sokā mahantāpi na tāpayanti. Sohaṃ dassañca bhokkhañca, bharissāmi ca ñātake; Sesañca pālayissāmi, kiccametaṃ vijānato. Dasa vassasahassāni, saṭṭhi vassasatāni ca; Kambugīvo mahābāhu, rāmo rajjamakārayīti.
462. 律仪本生(8)
462. Saṃvarajātakaṃ (8)
97大王,人主确知您的戒行;
(他)即便宠爱这些童子,也未曾因此轻视你半分。
98无论大王尚在人世,还是已经命终往生天界;
亲属们见此举于己有益,便一致赞同。
99你依何种防护律仪,在同胞兄弟之中超群出众?
聚集而来的亲属众不会逾越你,这是凭何因缘?
100王子啊,我对那些大沙门并无嫉妒之心。
我以恭敬之心礼敬他们,顶礼那些如如不动者的双足。
101教诫于我乐闻者,心依法德无嫉妒,
耽味法德诸沙门,仙众同修法功德。
102我听闻那些大圣沙门之语后,
我于一切无所轻视,我心乐住于法。
103象骑、阵兵、车士、步卒,各安其列;
粮饷既定,我不克扣分毫。
104我有大臣与谋士,侍从左右亦相随;
波罗奈城司政务,肉酒清泉彼地丰。
105此外,众多富商从诸国而来。
我已为他们安排了守护,优波萨他,你当如是了知。
106据说,僧婆罗啊,你当依法治理国政,安抚亲属。
你是聪慧的智者,亦为亲族带来利益。
107那被亲族环绕、众宝积聚的,
敌人无法征服他,犹如阿修罗王不能战胜帝释天神。
Jānanto no mahārāja, tava sīlaṃ janādhipo; Ime kumāre pūjento, na taṃ kenaci maññatha. Tiṭṭhante no mahārāje, adu deve divaṅgate; Ñātī taṃ samanuññiṃsu, sampassaṃ atthamattano. Kena saṃvaravattena, sañjāte abhitiṭṭhasi; Kena taṃ nātivattanti, ñātisaṅghā samāgatā. Na rājaputta usūyāmi , samaṇānaṃ mahesinaṃ; Sakkaccaṃ te namassāmi, pāde vandāmi tādinaṃ. Te maṃ dhammaguṇe yuttaṃ, sussūsamanusūyakaṃ; Samaṇā manusāsanti , isī dhammaguṇe ratā. Tesāhaṃ vacanaṃ sutvā, samaṇānaṃ mahesinaṃ; Na kiñci atimaññāmi, dhamme me nirato mano. Hatthārohā anīkaṭṭhā, rathikā pattikārakā; Tesaṃ nappaṭibandhāmi, niviṭṭhaṃ bhattavetanaṃ. Mahāmattā ca me atthi, mantino paricārakā; Bārāṇasiṃ voharanti, bahumaṃsasurodakaṃ. Athopi vāṇijā phītā, nānāraṭṭhehi āgatā; Tesu me vihitā rakkhā, evaṃ jānāhuposatha. Dhammena kira ñātīnaṃ, rajjaṃ kārehi saṃvara; Medhāvī paṇḍito cāsi , athopi ñātinaṃ hito. Taṃ taṃ ñātiparibyūḷhaṃ, nānāratanamocitaṃ; Amittā nappasahanti, indaṃva asurādhipoti.
463. 首波羅本生(九)
463. Suppārakajātakaṃ (9)
108人们沉浮不定,鼻如剃刀。
首波羅,我们请问您,这是何等海?
109从俱卢咖咤启程,为求财富的商旅;
因船只失事,这片海被称作剃刀环。
110犹如火,犹如太阳,这片海显现出来。
首波羅,我们请问您,这是何等海?
111从俱卢咖咤启程,追求财富的商人们;
因船只失事,这片海便称为火环。
112就像凝乳与牛乳那样,大海显现出来;
首波羅,我们请问您,这是何等海?
113为寻求财富,从俱卢咖咤启程的商人们,
船只迷失之处,便被称为达地马利。
114宛如吉祥草与嘉禾之色,大海于此显现碧茫茫;
115彼自俱卢迦咤启程、为求财富之商贾,眼中如是。
船已毁沉,此地因而得名库沙花环;
116犹如芦苇或竹子,大海朗然映现;
首波羅,我们请问您,这是何等海?
117从俱卢咖咤出发的商队,为求财富远行而去;
船破沉没之处,其名唤作芦苇花环;
118巨大怖畏可骇之声,为人所闻。
犹如深渊,犹如悬崖一般,大海出现了。
首波羅,我们请问您,这是何等海?
119那些从俱卢咖咤启程、寻求财富的商人们,
船在此迷失、沉没后,这片海便被称作“母马口”。
120自从我能忆念自身,自从我具足智慧以来;
我不曾记得,自己曾故意伤害过任何生命,哪怕只是一个。
依此真实语之力,愿此船平安回航。
Ummujjanti nimujjanti, manussā khuranāsikā; Suppārakaṃ taṃ pucchāma, samuddo katamo ayaṃ. Kurukacchā payātānaṃ, vāṇijānaṃ dhanesinaṃ; Nāvāya vippanaṭṭhāya, khuramālīti vuccati. Yathā aggīva suriyova , samuddo paṭidissati; Suppārakaṃ taṃ pucchāma, samuddo katamo ayaṃ. Kurukacchā payātānaṃ, vāṇijānaṃ dhanesinaṃ; Nāvāya vippanaṭṭhāya, aggimālīti vuccati. Yathā dadhīva khīraṃva , samuddo paṭidissati; Suppārakaṃ taṃ pucchāma, samuddo katamo ayaṃ. Kurukacchā payātānaṃ, vāṇijānaṃ dhanesinaṃ; Nāvāya vippanaṭṭhāya, dadhimālīti vuccati. Yathā kusova sassova, samuddo paṭidissati; Kurukacchā payātānaṃ, vāṇijānaṃ dhanesinaṃ; Nāvāya vippanaṭṭhāya, kusamālīti vuccati. Yathā naḷova veḷūva, samuddo paṭidissati; Suppārakaṃ taṃ pucchāma, samuddo katamo ayaṃ. Kurukacchā payātānaṃ, vāṇijānaṃ dhanesinaṃ; Nāvāya vippanaṭṭhāya, naḷamālīti vuccati. Mahabbhayo bhiṃsanako, saddo suyyatimānuso ; Yathā sobbho papātova, samuddo paṭidissati; Suppārakaṃ taṃ pucchāma, samuddo katamo ayaṃ. Kurukacchā payātānaṃ, vāṇijānaṃ dhanesinaṃ; Nāvāya vippanaṭṭhāya, baḷavāmukhīti vuccati. Yato sarāmi attānaṃ, yato pattosmi viññutaṃ; Nābhijānāmi sañcicca, ekapāṇampi hiṃsitaṃ; Etena saccavajjena, sotthiṃ nāvā nivattatūti.
养母象尊、准哈卡、法喜之最;次有帕尼、优檀阇耶,十车与调伏,以到达彼岸者为第九。
次有帕尼、优檀阇耶,十车与调伏,以到达彼岸者为第九。
Sirimātusuposakanāgavaro, puna juṇhaka dhammamudayavaro; Atha pāni yudhañcayako ca, dasaratha saṃvara pāragatena navāti.