7. 毗罗那草丛品
7. Bīraṇathambhavaggo
本生经(一) · 67 段
211. 索玛达达本生(第二册第七品第一则)
211. Somadattajātakaṃ (2-7-1)
121他精勤不懈,整整一年都在毗罗那草丛中反复修习。
他深入众中宣说暗号,然而规矩并不能救护浅慧之人。
122吾儿索玛达达(Somadatta)啊,乞求者所遇有二:
或不得利,或得财富,这便是乞求的法则。
Akāsi yoggaṃ dhuvamappamatto, saṃvaccharaṃ bīraṇathambhakasmiṃ; Byākāsi saññaṃ parisaṃ vigayha, na niyyamo tāyati appapaññaṃ. Dvayaṃ yācanako tāta, somadatta nigacchati; Alābhaṃ dhanalābhaṃ vā, evaṃ dhammā hi yācanāti.
212. 残食本生
212. Ucchiṭṭhabhattajātakaṃ (2-7-2)
123上层是一副模样,下层是另一副模样;
我请问婆罗门女:下方是什么,上方又是什么?
124尊者,我是舞者,今来此处,是乞食者。
此人正是进入仓库的人,也是你正在寻找的那一位。
Añño uparimo vaṇṇo, añño vaṇṇo ca heṭṭhimo; Brāhmaṇī tveva pucchāmi, kiṃ heṭṭhā kiñca uppari. Ahaṃ naṭosmi bhaddante, bhikkhakosmi idhāgato; Ayañhi koṭṭhamotiṇṇo, ayaṃ so yaṃ gavesasīti.
213. 婆楼本生 (2-7-3)
213. Bharujātakaṃ (2-7-3)
125于诸仙人中制造嫌隙,我曾闻说:“婆楼王”如是:
国土俱毁,王亦殒灭,归于无有。
126因此,智者不称赞随欲而行。
当以无嗔之心,说与真实相应之语。
Isīnamantaraṃ katvā, bharurājāti me sutaṃ; Ucchinno saha raṭṭhehi , sarājā vibhavaṅgato. Tasmā hi chandāgamanaṃ, nappasaṃsanti paṇḍitā; Aduṭṭhacitto bhāseyya, giraṃ saccupasaṃhitanti.
214. 满河本生 (2-7-4)
214. Puṇṇanadījātakaṃ (2-7-4)
127谁称满河为可饮,谁名熟麦为可藏,谁唤远行者为归——即此其人,今已至你前;
来吧,婆罗门,请用食。
128国王忆我殷勤念,遣一乌鸦亦何妨;
天鹅白鹭与孔雀,忘恩负义反更劣。
Puṇṇaṃ nadiṃ yena ca peyyamāhu, jātaṃ yavaṃ yena ca guyhamāhu; Dūraṃ gataṃ yena ca avhayanti, so tyāgato handa ca bhuñja brāhmaṇa. Yato maṃ saratī rājā, vāyasampi pahetave; Haṃsā koñcā mayūrā ca , asatīyeva pāpiyāti.
215. 龟本生 (2-7-5)
215. Kacchapajātakaṃ (2-7-5)
129乌龟开口说了话,反倒害了自己;
在紧紧咬住的木头上,它被自己的言语所毁。
130人中勇者之首,见此之后,你也应说善语,而不过度。
你看,那乌龟正是因为多嘴,才遭了灾祸。
Avadhī vata attānaṃ, kacchapo byāharaṃ giraṃ ; Suggahītasmiṃ kaṭṭhasmiṃ, vācāya sakiyāvadhi. Etampi disvā naravīriyaseṭṭha, vācaṃ pamuñce kusalaṃ nātivelaṃ; Passasi bahubhāṇena, kacchapaṃ byasanaṃ gatanti.
216. 鱼本生(2-7-6)
216. Macchajātakaṃ (2-7-6)
131烈焰难焚我,利桩削锐亦不伤;
唯彼雌鱼疑我逐他欢,此念灼我心。
132贪火焚我身,复灼我心腑;
主人放我出网去,未闻因欲受刑戮。
Na māyamaggi tapati, na sūlo sādhutacchito; Yañca maṃ maññate macchī, aññaṃ so ratiyā gato. So maṃ dahati rāgaggi, cittaṃ cūpatapeti maṃ; Jālino muñcathāyirā maṃ, na kāme haññate kvacīti.
217. 塞古本生(二·七·七)
217. Seggujātakaṃ (2-7-7)
133所有人都满心欢喜,唯塞古(Seggu)不谙村落之法(男女之事);
“少女啊,你今日所行的到底是什么法?为何被捉住后,在林间独自悲泣?”
134那个本该在痛苦时成为依怙的人,正是我的父亲,他却在林中对我加以伤害;
我在这密林深处为谁哭泣?那个本应救护我的人,竟以暴力相加。
Sabbo loko attamano ahosi, akovidā gāmadhammassa seggu; Komāri ko nāma tavajja dhammo, yaṃ tvaṃ gahitā pavane parodasi. Yo dukkhaphuṭṭhāya bhaveyya tāṇaṃ, so me pitā dubbhi vane karoti; Sā kassa kandāmi vanassa majjhe, yo tāyitā so sahasaṃ karotīti.
218. 狡诈商人本生 (2-7-8)
218. Kūṭavāṇijajātakaṃ (2-7-8)
135这奸诈者设下的奸计,虽是苦心谋划,/ 却让反奸计者以其人之计还击于身。
倘若老鼠真能啃食铁犁,/ 那老鹰为何不抓走孩童?
136骗子自有骗子的伎俩,狡诈之人也自有狡诈的手段。
丢失儿子的人啊,把犁头给丢失犁头的人,莫让丢失犁头的人将你儿夺去。
Saṭhassa sāṭheyyamidaṃ sucintitaṃ, paccoḍḍitaṃ paṭikūṭassa kūṭaṃ; Phālañce khādeyyuṃ mūsikā, kasmā kumāraṃ kulalā na hareyyuṃ. Kūṭassa hi santi kūṭakūṭā, bhavati cāpi nikatino nikatyā; Dehi puttanaṭṭha phālanaṭṭhassa phālaṃ, mā te puttamahāsi phālanaṭṭhoti.
219. 受呵责本生(2-7-9)
219. Garahitajātakaṃ (2-7-9)
137“我银我金,我银我金”——昼夜以此为谈者,
正是不见圣法之愚人。
138每户人家各有两个在家人,其中一人没有胡须。
他乳房下垂,编着发辫,耳朵穿孔。
人们用许多钱财将他买来,他却折磨那众人。
Hiraññaṃ me suvaṇṇaṃ me, esā rattiṃ divā kathā; Dummedhānaṃ manussānaṃ, ariyadhammaṃ apassataṃ. Dve dve gahapatayo gehe, eko tattha amassuko; Lambatthano veṇikato, atho aṅkitakaṇṇako; Kīto dhanena bahunā, so taṃ vitudate jananti.
220. 丹玛特迦本生(2-7-10)
220. Dhammadhajajātakaṃ (2-7-10)
139你看起来生活安乐,却从国土来到这荒野,
你独自一人坐在树下,如同孤苦者一般,静默沉思。
140我过着安乐的生活,从国土来到这荒野;
我独自一人坐在树下,如同孤苦者一般,静默沉思;
随念善人之法。
Sukhaṃ jīvitarūposi, raṭṭhā vivanamāgato; So ekako rukkhamūle , kapaṇo viya jhāyasi. Sukhaṃ jīvitarūposmi, raṭṭhā vivanamāgato; So ekako rukkhamūle, kapaṇo viya jhāyāmi; Sataṃ dhammaṃ anussaraṃti.
复次,胜妙之毗罗那草丛与舞者,跋如王中至上之胜者及满河;
多言者、火与风、鼠,并垂乳者、穷人与十事。
Atha bīraṇathambhavaro ca naṭo, bharurājavaruttamapuṇṇanadī; Bahubhāṇi aggipavane mūsikā, sahalambatthano kapaṇena dasāti.