439. 四门本生(一)
439. Catudvārajātakaṃ (1)
1这座四门之城,围着铁铸的坚固城墙;
我被困住、被阻挡了,我究竟造了什么恶业?
2所有的门都已紧闭,我像鸟儿一样被围困了;
夜叉啊,我因何因缘,被这轮盘所击打(缠身)?
3得到了十万,还多出二十;
对心怀悲悯的亲人所说的话,你却没有好好听从。
4你越过大海,纵身投入那难渡的汪洋;
由四而得八,由八又得十六;
5由十六增至三十二,贪求更多者,便遭轮击;
为贪欲所击垮的人,轮子便在他头顶旋转不息。
6欲望极其广大,难以填满,向四处蔓延流散;
那些对此贪求耽着的人,便成为持轮者。
7舍弃了众多财物,却不审视道路;
那些未曾筹算(后果与资粮)的人,便会沦为持轮受刑者。
8应审察业与丰厚的财富,不应追求那引生无义的欲望;
若能遵行悲悯者的劝言,如此之人,这轮便不会降临于他身上。
9夜叉啊,这轮在我头顶将停留多久呢?
我问你,这会有多少千年?请你告诉我。
10你忽而冒进忽而退缩,密塔文达,且听我言;
轮已加于你头顶,有生之日终难脱免。
Catudvāramidaṃ nagaraṃ, āyasaṃ daḷhapākāraṃ; Oruddhapaṭiruddhosmi, kiṃ pāpaṃ pakataṃ mayā. Sabbe apihitā dvārā, oruddhosmi yathā dijo; Kimādhikaraṇaṃ yakkha, cakkābhinihato ahaṃ. Laddhā satasahassāni, atirekāni vīsati; Anukampakānaṃ ñātīnaṃ, vacanaṃ samma nākari. Laṅghiṃ samuddaṃ pakkhandi, sāgaraṃ appasiddhikaṃ; Catubbhi aṭṭhajjhagamā, aṭṭhāhipi ca soḷasa. Soḷasāhi ca bāttiṃsa, atricchaṃ cakkamāsado; Icchāhatassa posassa, cakkaṃ bhamati matthake. Uparivisālā duppūrā, icchā visaṭagāminī ; Ye ca taṃ anugijjhanti, te honti cakkadhārino. Bahubhaṇḍaṃ avahāya, maggaṃ appaṭivekkhiya; Yesañcetaṃ asaṅkhātaṃ, te honti cakkadhārino. Kammaṃ samekkhe vipulañca bhogaṃ, icchaṃ na seveyya anatthasaṃhitaṃ; Kareyya vākyaṃ anukampakānaṃ, taṃ tādisaṃ nātivatteyya cakkaṃ. Kīvaciraṃ nu me yakkha, cakkaṃ sirasi ṭhassati; Kati vassasahassāni, taṃ me akkhāhi pucchito. Atisaro paccasaro , mittavinda suṇohi me; Cakkaṃ te sirasi māviddhaṃ, na taṃ jīvaṃ pamokkhasīti.
440. 黑本生(二)
440. Kaṇhajātakaṃ (2)
11此人确实肤色黧黑,所食也是黑色的食物;
他居于乌黑的地域,我心中不悦。
12人并非因皮肤而成为黑者,婆罗门的内在才是根本;
谁造作了恶业,他便是真正的黑者,善生主啊。
13您这番话语,善说、得体,又殊胜善妙。
婆罗门,我允你一愿,凡你心中所欲,皆可求取。
14众生之主帝释天神,若你允我那愿,
愿我自身的行为全无嗔恚、全无过患、全无贪欲,
我渴望无执无恋——这四个便是我所求的愿望。
15婆罗门,于嗔、恚、贪、爱执之中,(你见到了什么过患?)
汝今既见其过患,我问汝时当为说:
16不忍所生之嗔恚,始微终盛而增长。
执著多忧恼,是故不喜瞋;
17嗔者出恶言,继之相执捉。
起初以拳,继而以杖,最终则以刀剑相向。
嗔由忿怒而生,是故不应乐于嗔恚。
18暴夺掠夺诸行、欺诳诈骗众相,皆现于贪欲法中;
是故不应喜乐贪欲。
19依于情感的种种结缚,皆是心所制造的纷繁系缚;
它们深切地折磨有情,我因此不悦乐情感。
20你这番话语,说得好,说得恰如其分、善妙具足。
婆罗门,我赐你一个愿望,随你心中所欲。
21帝释天神啊,一切众生之主,请您赐我一愿:
我居林中,常为独处者,
愿我不生疾病,这些疾病会严重障碍修行。
22你这番话,说得真是善妙,恰如其分,言辞优美,
婆罗门,随你心中所欲,我今赐你此愿;
23众生之主帝释天神啊,若你赐我一愿——
帝释天神,愿不因我之故,使任何人的心或身,
任何时候都不受侵害——帝释天神,此即我所求之愿。
Kaṇho vatāyaṃ puriso, kaṇhaṃ bhuñjati bhojanaṃ; Kaṇhe bhūmipadesasmiṃ, na mayhaṃ manaso piyo. Na kaṇho tacasā hoti, antosāro hi brāhmaṇo; Yasmiṃ pāpāni kammāni, sa ve kaṇho sujampati. Etasmiṃ te sulapite, patirūpe subhāsite; Varaṃ brāhmaṇa te dammi, yaṃ kiñci manasicchasi. Varañce me ado sakka, sabbabhūtānamissara; Sunikkodhaṃ suniddosaṃ, nillobhaṃ vuttimattano; Nisnehamabhikaṅkhāmi, ete me caturo vare. Kiṃ nu kodhe vā dose vā, lobhe snehe ca brāhmaṇa; Ādīnavaṃ tvaṃ passasi , taṃ me akkhāhi pucchito. Appo hutvā bahu hoti, vaḍḍhate so akhantijo; Āsaṅgī bahupāyāso, tasmā kodhaṃ na rocaye. Duṭṭhassa pharusā vācā, parāmāso anantarā; Tato pāṇi tato daṇḍo, satthassa paramā gati ; Doso kodhasamuṭṭhāno, tasmā dosaṃ na rocaye. Ālopasāhasākārā , nikatī vañcanāni ca; Dissanti lobhadhammesu, tasmā lobhaṃ na rocaye. Snehasaṅgathitā ganthā, senti manomayā puthū; Te bhusaṃ upatāpenti, tasmā snehaṃ na rocaye. Etasmiṃ te sulapite, patirūpe subhāsite; Varaṃ brāhmaṇa te dammi, yaṃ kiñci manasicchasi. Varañce me ado sakka, sabbabhūtānamissara; Araññe me viharato, niccaṃ ekavihārino; Ābādhā mā uppajjeyyuṃ, antarāyakarā bhusā. Etasmiṃ te sulapite, patirūpe subhāsite; Varaṃ brāhmaṇa te dammi, yaṃ kiñci manasicchasi. Varañce me ado sakka, sabbabhūtānamissara; Na mano vā sarīraṃ vā, maṃ-kate sakka kassaci; Kadāci upahaññetha, etaṃ sakka varaṃ vareti.
441. 四布萨本生(三)
441. Catuposathiyajātakaṃ (3)
24善人于应起瞋怒时不起瞋怒,在任何时候都不生忿怒;
即使心中有怒,也从不形之于色,世间称此人为沙门。
25空腹而安然忍受饥饿,调伏、苦行、饮食有节;
不因食物而行恶,这样的人,在世间方堪称沙门。
26舍弃一切嬉戏与喜乐,你于世间从不说半句妄语;
远离妆饰与淫欲,世人方称此人为沙门。
27凡是遍知并完全舍离一切占有与贪欲法的人,
他已调伏,内心稳固,无“我的”之念,亦无渴求;在此世间,这样的人方称得上沙门。
28我们要向智慧无上者请问,在我们的讨论中,分歧已经生起。
今日请您断除这疑惑与种种犹豫,今日愿我们全都超越这疑惑。
29那些洞明义利的智者,他们会在适当的时机如理地宣说。
善巧的人主,当如何阐明那尚未宣说之言的含义?
30龙王究竟云何宣说?毗娜达之子金翅鸟复何所言?
乾达婆王又有何语?俱卢族中最胜之王云何说法?
31龙王确实宣说忍辱,金翅鸟则宣说节食;
乾达婆王宣说离欲,俱卢族的无上王宣说无所有。
32这一切皆是善妙的言说,其中毫无不善之语。
这些法安住于他,就如同辐条紧密契合于轮毂一般。
那位具足四法之人,在这世间便被称为沙门。
33因为你正是最胜者,你是无与伦比的,你是通达法者、了知法者、具足妙慧者;
智者以慧通达此问,斩断疑惑与犹疑;
如象牙匠执锉断牙,智者如是尽断疑惑。
34这件纯净无垢、价值无量的布,呈青莲色泽,宛如烟霞。
智者啊,我因你解答问题而欢喜,为供养法,我将此赠予你。
35这顶百瓣盛开的金花环,饰有花蕊,镶嵌千颗宝石。
智者啊,我因你解答问题而欢喜,为供养法,我将此赠予你。
36我这颗无价宝珠,光明闪耀,系于颈间,众宝为饰。
智者,因你的答问,我心生欢喜,今以法供养赠予你。
37一千头牛、一头公牛、一头大象,以及这十辆骏马所驾的马车;
我为你的释疑所欢喜,赠你十六座胜妙村庄。
38彼时舍利弗为龙王,拘利陀(大目犍连)则为金翅鸟王;
阿那律为乾闼婆王,贤者阿难为人间国王。
维杜罗是菩萨。你们应当如此受持此本生经。”
Yo kopaneyye na karoti kopaṃ, na kujjhati sappuriso kadāci; Kuddhopi so nāvikaroti kopaṃ, taṃ ve naraṃ samaṇamāhu loke. Ūnūdaro yo sahate jighacchaṃ, danto tapassī mitapānabhojano; Āhārahetu na karoti pāpaṃ, taṃ ve naraṃ samaṇamāhu loke. Khiḍḍaṃ ratiṃ vippajahitvāna sabbaṃ, na cālikaṃ bhāsasi kiñci loke; Vibhūsaṭṭhānā virato methunasmā, taṃ ve naraṃ samaṇamāhu loke. Pariggahaṃ lobhadhammañca sabbaṃ, yo ve pariññāya pariccajeti; Dantaṃ ṭhitattaṃ amamaṃ nirāsaṃ, taṃ ve naraṃ samaṇamāhu loke. Pucchāma kattāramanomapaññaṃ , kathāsu no viggaho atthi jāto; Chindajja kaṅkhaṃ vicikicchitāni, tadajja kaṅkhaṃ vitaremu sabbe. Ye paṇḍitā atthadasā bhavanti, bhāsanti te yoniso tattha kāle; Kathaṃ nu kathānaṃ abhāsitānaṃ, atthaṃ nayeyyuṃ kusalā janindā. Kathaṃ have bhāsati nāgarājā, garuḷo pana venateyyo kimāha; Gandhabbarājā pana kiṃ vadesi, kathaṃ pana kurūnaṃ rājaseṭṭho. Khantiṃ have bhāsati nāgarājā, appāhāraṃ garuḷo venateyyo; Gandhabbarājā rativippahānaṃ, akiñcanaṃ kurūnaṃ rājaseṭṭho. Sabbāni etāni subhāsitāni, na hettha dubbhāsitamatthi kiñci; Yasmiñca etāni patiṭṭhitāni, arāva nābhyā susamohitāni; Catubbhi dhammehi samaṅgibhūtaṃ, taṃ ve naraṃ samaṇamāhu loke. Tuvañhi seṭṭho tvamanuttarosi, tvaṃ dhammagū dhammavidū sumedho; Paññāya pañhaṃ samadhiggahetvā, acchecchi dhīro vicikicchitāni; Acchecchi kaṅkhaṃ vicikicchitāni, cundo yathā nāgadantaṃ kharena. Nīluppalābhaṃ vimalaṃ anagghaṃ, vatthaṃ idaṃ dhūmasamānavaṇṇaṃ; Pañhassa veyyākaraṇena tuṭṭho, dadāmi te dhammapūjāya dhīra. Suvaṇṇamālaṃ satapattaphullitaṃ, sakesaraṃ ratnasahassamaṇḍitaṃ; Pañhassa veyyākaraṇena tuṭṭho, dadāmi te dhammapūjāya dhīra. Maṇiṃ anagghaṃ ruciraṃ pabhassaraṃ, kaṇṭhāvasattaṃ maṇibhūsitaṃ me; Pañhassa veyyākaraṇena tuṭṭho, dadāmi te dhammapūjāya dhīra. Gavaṃ sahassaṃ usabhañca nāgaṃ, ājaññayutte ca rathe dasa ime; Pañhassa veyyākaraṇena tuṭṭho, dadāmi te gāmavarāni soḷasa. Sāriputto tadā nāgo, supaṇṇo pana kolito; Gandhabbarājā anuruddho, rājā ānanda paṇḍito; Vidhuro bodhisatto ca, evaṃ dhāretha jātakanti.
442. 桑卡本生(四)
442. Saṅkhajātakaṃ (4)
39“桑卡,你多闻法义、广学博记,也曾见过诸沙门与婆罗门;”
可你在不当时节流露悲叹,除我之外,还有谁能与你对谈呢?
40秀眉美丽庄严,佩戴精美的金镯,高举纯金制成的钵;
“‘请享用饭食吧’她这样对我说。她是具足信心的人,而我却回答:‘不。’”
41“婆罗门,见到这样的夜叉,希求安乐的人应当询问;”
请起身,合掌去请问她:“您是女神,还是凡人?”
42你以安乐的目光注视我,并对我说:“请享用饭食。”
我请问您,具大威德的女子:您是女神,还是凡人?
43螺啊,我乃具大神力之天女,为悲悯汝故,来至这大海水中;
我无恶心,唯怀慈愍,正为汝之利益,方来至此。
44这里有食物和饮料、床座,还有各种各样的车辆,螺啊;
你心中所愿的一切,我都会为你成办。
45我所曾祭祀与供奉的一切,无论是什么——美人啊,您才是它们的主宰,而非我。
美臀、俊容、纤腰的女子,我这是造了什么业,而得此果报?
46婆罗门啊,在炎炎夏日下的路上,有一位比丘,脚底磨破,又渴又疲惫。
商佉,你供养了那双鞋履,这份布施今天便成了你的如意宝,所求皆得满足。
47愿那艘船配有木板,密不透水,并挂上芦苇风帆。
此处已无他车容身之地,今日就请送我到摩利尼吧。
48她在那里心情愉悦、欢喜、满足,变化出一艘装饰精美的船;
她携同商佉(及其)仆从,来到了那宜人的善欲城。
Bahussuto sutadhammosi saṅkha, diṭṭhā tayā samaṇabrāhmaṇā ca; Athakkhaṇe dassayase vilāpaṃ, añño nu ko te paṭimantako mayā. Subbhū subhā suppaṭimukkakambu, paggayha sovaṇṇamayāya pātiyā; ‘‘Bhuñjassu bhattaṃ’’ iti maṃ vadeti, saddhāvittā , tamahaṃ noti brūmi. Etādisaṃ brāhmaṇa disvāna yakkhaṃ, puccheyya poso sukhamāsisāno ; Uṭṭhehi naṃ pañjalikābhipuccha, devī nusi tvaṃ uda mānusī nu. Yaṃ tvaṃ sukhenābhisamekkhase maṃ, bhuñjassu bhattaṃ iti maṃ vadesi; Pucchāmi taṃ nāri mahānubhāve, devī nusi tvaṃ uda mānusī nu. Devī ahaṃ saṅkha mahānubhāvā, idhāgatā sāgaravārimajjhe; Anukampikā no ca paduṭṭhacittā, taveva atthāya idhāgatāsmi. Idhannapānaṃ sayanāsanañca, yānāni nānāvividhāni saṅkha; Sabbassa tyāhaṃ paṭipādayāmi, yaṃ kiñci tuyhaṃ manasābhipatthitaṃ. Yaṃ kiñci yiṭṭhañca hutañca mayhaṃ, sabbassa no issarā tvaṃ sugatte; Susoṇi subbhamu suvilaggamajjhe , kissa me kammassa ayaṃ vipāko. Ghamme pathe brāhmaṇa ekabhikkhuṃ, ugghaṭṭapādaṃ tasitaṃ kilantaṃ; Paṭipādayī saṅkha upāhanāni , sā dakkhiṇā kāmaduhā tavajja. Sā hotu nāvā phalakūpapannā, anavassutā erakavātayuttā; Aññassa yānassa na hettha bhūmi, ajjeva maṃ moḷiniṃ pāpayassu. Sā tattha vittā sumanā patītā, nāvaṃ sucittaṃ abhinimminitvā; Ādāya saṅkhaṃ purisena saddhiṃ, upānayī nagaraṃ sādhurammanti.
443. 四四三、小菩提本生(五)
443. Cūḷabodhijātakaṃ (5)
49若有人将你这明眸大眼、言语温婉可爱的女子,
若以强力强行带走,婆罗门,你又能如何?
50若它生起,我也决不放逸;只要我还有一口气在,就决不让它挣脱。
犹如暴雨迅速压下漫天飞尘,我亦应当急速降伏愤怒。
51往昔矜誇,似恃力而自逞;
今朝缄默,惟低首以缝衣。
52怒虽生起不曾逸,此生不曾任其逸;
犹如大雨洗扬尘,须臾我已息此怒。
53汝心所生,何者不逝?汝之在世,何者未脱?
如滂沱大雨止息尘埃,汝所遮止者,究为何物?
54当它生起,人便不能看清;当它不生起,方能如实照见。
它在我内心生起,我却未曾放纵;嗔怒正是愚者的行处。
55嗔生则怨敌欢喜,彼辈唯盼我受苦;
此嗔于我心中生起而未得解脱,嗔正是愚者所行之处。
56它若在谁的心中现起,谁便不能觉了自身的利益。
它在我内心生起,我却未曾放纵;嗔怒正是愚者的行处。
57被它征服的人,会舍弃善法,也会弃舍广大的利益;
大王,那威猛、有力、摧伏一切的愤怒,在我心中并未被放纵。
58两块木柴相互摩擦、挤压时,便生起那名为“火”的;
而那生起的火,又将那木柴本身烧尽。
59如是迟钝之人,愚昧无知者,
愤怒从冲动中生起,而这愤怒,恰恰会将他自身烧毁。
60倘若有人愤怒增长,如烈火在草薪堆上蔓延,
他的名声便会消减,犹如月亮在黑半月时渐渐隐没。
61若人能止息愤怒,如无柴之火,
那么他的名声便得以圆满,犹如白半月的月亮渐渐成为满月。
Yo te imaṃ visālakkhiṃ, piyaṃ samhitabhāsiniṃ ; Ādāya balā gaccheyya, kiṃ nu kayirāsi brāhmaṇa. Uppajje me na mucceyya, na me mucceyya jīvato; Rajaṃva vipulā vuṭṭhi, khippameva nivāraye . Yaṃ nu pubbe vikatthittho , balamhiva apassito; Svajja tuṇhikato dāni, saṅghāṭiṃ sibbamacchasi. Uppajji me na muccittha, na me muccittha jīvato; Rajaṃva vipulā vuṭṭhi, khippameva nivārayiṃ. Kiṃ te uppajji no mucci, kiṃ te na mucci jīvato; Rajaṃva vipulā vuṭṭhi, katamaṃ tvaṃ nivārayi. Yamhi jāte na passati, ajāte sādhu passati; So me uppajji no mucci, kodho dummedhagocaro. Yena jātena nandanti, amittā dukkhamesino; So me uppajji no mucci, kodho dummedhagocaro. Yasmiñca jāyamānamhi, sadatthaṃ nāvabujjhati; So me uppajji no mucci, kodho dummedhagocaro. Yenābhibhūto kusalaṃ jahāti, parakkare vipulañcāpi atthaṃ; Sa bhīmaseno balavā pamaddī, kodho mahārāja na me amuccatha. Kaṭṭhasmiṃ matthamānasmiṃ , pāvako nāma jāyati; Tameva kaṭṭhaṃ ḍahati, yasmā so jāyate gini. Evaṃ mandassa posassa, bālassa avijānato; Sārambhā jāyate kodho, sopi teneva ḍayhati. Aggīva tiṇakaṭṭhasmiṃ, kodho yassa pavaḍḍhati; Nihīyati tassa yaso, kāḷapakkheva candimā. Anedho dhūmaketūva, kodho yassūpasammati; Āpūrati tassa yaso, sukkapakkheva candimāti.
444. 黑岛衍那本生(六)
444. Kaṇhadīpāyanajātakaṃ (6)
62七日之间,我以净信之心、为求福德而自修梵行;
自后所行之梵行,已逾五十余年。
我虽非情愿而行,藉此真实,愿你安乐。
毒已除灭,愿耶尼耶达多得以存活。
63因我布施未曾喜,见客来投止宿时;
多闻沙门婆罗门,亦未曾知我厌嫌。
纵非我所愿,我亦行布施;以此真实语,愿得安乐!
愿毒消散,耶尼耶达多得存活!
64孩子,那条从北方而来、威力炽盛的毒蛇咬伤了你;
而今日,我对它的不喜,与对你父亲的不喜,已没有任何差别。
以此真实语,愿得安隐吉祥;愿毒消灭,愿耶尼耶达多活命。
65唯有寂静调伏者方真行游化,除迦哈外,更无违心之相。
迪帕亚那,你是厌恶何事,才不情愿地行此梵行?
66出于净信而出家,却又退转返回的人,他确实就像一个聋哑的愚人!
厌离此说,虽不情愿,我仍行于梵行;
此梵行乃智者所赞、善人所住——如是,我即为修福之人。
67你以饮食布施,令沙门、婆罗门与旅途中的行人都得满足。
你的这个家,如同一座敞开的蓄水池,备满了各种饮食和饮料。
那么,你是厌弃什么说法,才如此不情愿地行此布施呢?
68我的父亲与祖父们,皆是具足信心的施主,乐于布施,善能应求施与。
我是在遵循这家族的传统,不愿成为族中香火断绝的最后一人;
我厌弃这个说法,故而不情愿地作此布施。
69我曾从亲族家中迎来年幼少女,其心智未熟;
除却以情爱侍奉于我,她竟不知我已生厌。
以何因缘,贤女,你我共住之法竟成这般?
70疏远离隔,于此族世代相承之规,从未曾有。
我依循这个家族的轨范,才不至于成为家族中辱没门风的最后一人;
我厌恶这样的言论,所以并非情愿随你一同游方乞食。
71曼达比亚,今日我出言有所不逊,看在孩子的份上,请你宽恕我这一次。
子女之爱,此世再无可比拟者;我们的耶尼耶达多,如今活着(无恙)!
Sattāhamevāhaṃ pasannacitto, puññatthiko ācariṃ brahmacariyaṃ; Athāparaṃ yaṃ caritaṃ mamedaṃ , vassāni paññāsa samādhikāni; Akāmako vāpi ahaṃ carāmi, etena saccena suvatthi hotu; Hataṃ visaṃ jīvatu yaññadatto. Yasmā dānaṃ nābhinandiṃ kadāci, disvānahaṃ atithiṃ vāsakāle; Na cāpi me appiyataṃ aveduṃ, bahussutā samaṇabrāhmaṇā ca. Akāmako vāpi ahaṃ dadāmi, etena saccena suvatthi hotu; Hataṃ visaṃ jīvatu yaññadatto. Āsīviso tāta pahūtatejo, yo taṃ adaṃsī sacarā udicca; Tasmiñca me appiyatāya ajja, pitari ca te natthi koci viseso; Etena saccena suvatthi hotu, hataṃ visaṃ jīvatu yaññadatto. Santā dantāyeva paribbajanti, aññatra kaṇhā natthākāmarūpā ; Dīpāyana kissa jigucchamāno, akāmako carasi brahmacariyaṃ. Saddhāya nikkhamma punaṃ nivatto, so eḷamūgova bālo vatāyaṃ; Etassa vādassa jigucchamāno, akāmako carāmi brahmacariyaṃ; Viññuppasatthañca satañca ṭhānaṃ , evampahaṃ puññakaro bhavāmi. Samaṇe tuvaṃ brāhmaṇe addhike ca, santappayāsi annapānena bhikkhaṃ; Opānabhūtaṃva gharaṃ tava yidaṃ, annena pānena upetarūpaṃ; Atha kissa vādassa jigucchamāno, akāmako dānamimaṃ dadāsi. Pitaro ca me āsuṃ pitāmahā ca, saddhā ahuṃ dānapatī vadaññū; Taṃ kullavattaṃ anuvattamāno, māhaṃ kule antimagandhano ahuṃ; Etassa vādassa jigucchamāno, akāmako dānamimaṃ dadāmi. Dahariṃ kumāriṃ asamatthapaññaṃ, yaṃ tānayiṃ ñātikulā sugatte; Na cāpi me appiyataṃ avedi, aññatra kāmā paricārayantā ; Atha kena vaṇṇena mayā te bhoti, saṃvāsadhammo ahu evarūpo. Ārā dūre nayidha kadāci atthi, paramparā nāma kule imasmiṃ; Taṃ kullavattaṃ anuvattamānā, māhaṃ kule antimagandhinī ahuṃ; Etassa vādassa jigucchamānā, akāmikā paddhacarāmhi tuyhaṃ. Maṇḍabya bhāsiṃ yamabhāsaneyyaṃ , taṃ khamyataṃ puttakahetu majja; Puttapemā na idha paratthi kiñci, so no ayaṃ jīvati yaññadattoti.
445. 榕树本生(七)
445. Nigrodhajātakaṃ (7)
72我实不知此事:他是谁,又属于谁?
正如萨卡(Sākha)曾如此行事一般,尼拘律啊,你意下如何?
73于是众人以绳系我颈项,将我拖曳而出;
掌击我面,唯萨卡之命是从。
74人主啊,汝友愚顽、负恩、背信,竟造如此非圣之行。
如是恶行,正是你那位心念不正、忘恩负义的友人所做。
75我既不知此事,亦无人告知于我;
朋友,你对我所说的,正是莎珂所做的事。
76您是众友相伴共济者,于我及吾友皆然;
您赐我等尊荣主权,赐予人中之大。
承您恩力,我今得此威德,心中于此决无疑虑;
77譬如种子落于火中,唯见焚灭,终不生芽。
若对恶人行善,那善行终将消亡,不会增长。
78若是对知恩者、持戒者、行圣洁生活者;
犹如良田中的种子,所种的善行于彼便不会消亡。
79这个卑劣的骗子,满心只谋不善;
用长矛将萨卡刺死吧!我不愿他再活命。
80大王,请您宽恕他吧,逝者不可复还;
大王,请宽恕此恶人,我无意取他性命;
81当亲近尼拘陀鹿王,切莫与萨迦为伍。
死于榕树树尚为殊胜,若活于枝节,则远不及此。
Na vāhametaṃ jānāmi, ko vāyaṃ kassa vāti vā ; Yathā sākho cari evaṃ, nigrodha kinti maññasi. Tato galavinītena, purisā nīhariṃsu maṃ; Datvā mukhapahārāni, sākhassa vacanaṃkarā. Etādisaṃ dummatinā, akataññuna dubbhinā; Kataṃ anariyaṃ sākhena, sakhinā te janādhipa. Na vāhametaṃ jānāmi, napi me koci saṃsati; Yaṃ me tvaṃ samma akkhāsi, sākhena kāraṇaṃ kataṃ. Sakhīnaṃ sājīvakaro, mama sākhassa cūbhayaṃ; Tvaṃ nosissariyaṃ dātā, manussesu mahantataṃ; Tayāmā labbhitā iddhī, ettha me natthi saṃsayo. Yathāpi bījamaggimhi, ḍayhati na virūhati; Evaṃ kataṃ asappurise, nassati na virūhati. Kataññumhi ca posamhi, sīlavante ariyavuttine; Sukhette viya bījāni, kataṃ tamhi na nassati. Imaṃ jammaṃ nekatikaṃ, asappurisacintakaṃ; Hanantu sākhaṃ sattīhi, nāssa icchāmi jīvitaṃ. Khamatassa mahārāja, pāṇā na paṭiānayā ; Khama deva asappurisassa, nāssa icchāmahaṃ vadhaṃ. Nigrodhameva seveyya, na sākhamupasaṃvase; Nigrodhasmiṃ mataṃ seyyo, yañce sākhasmi jīvitanti.
446. 薯蓣本生(八)
446. Takkalajātakaṃ (8)
82父亲啊,此地无德迦罗,无阿卢瓦,无毗罗利,亦无迦兰巴;
您独处林间冢墓之中,掘此坑穴,究竟所为何事?
83孩子,你的祖父极为虚弱,被种种疾病与痛苦所逼迫。
今天我便要将他埋入此坑,因为我实在不爱乐他这样的生命。
84你生起这邪恶的念头,造下如此极其有害的残忍之行。
亲爱的父亲,你从我这里也会得到同样的业报,当你被衰老逼到这一步时。
我也将依循那家族的传统,把你埋入深坑。
85你言语粗暴,一再出言冲撞,年轻人啊;
你是我亲生的儿子,竟是个不心怀善意的儿子。
86父亲,我对你并非不心怀善意,我心中对你也怀着善意,父亲;
您正造作那恶业时,我实无力相阻。
87萨维塔啊,若有恶法之人伤害无过的父母——
身坏命终之后,他必堕入地狱,毫无疑义。
88萨维塔,若有人以饮食奉养母亲或父亲,
身坏命终之后,他必定往生善趣。
89孩子,你对我并非不怀好意,你对我确是心怀善意。
我若听你母亲之言,便会造下这般凶残之业。
90你那妻子,行止卑劣,她正是我的母亲,是我亲生之母。
把她逐出你的家门吧,她还会为你带来别的痛苦。
91你那位粗鄙无礼的妻子,正是我的母亲,是我亲生的母亲。
犹如一头被绳索制伏的母象,愿那性恶之人再回来吧。
Na takkalā santi na āluvāni , na biḷāliyo na kaḷambāni tāta; Eko araññamhi susānamajjhe, kimatthiko tāta khaṇāsi kāsuṃ. Pitāmaho tāta sudubbalo te, anekabyādhīhi dukhena phuṭṭho; Tamajjahaṃ nikhaṇissāmi sobbhe, na hissa taṃ jīvitaṃ rocayāmi. Saṅkappametaṃ paṭiladdha pāpakaṃ, accāhitaṃ kamma karosi luddaṃ; Mayāpi tāta paṭilacchase tuvaṃ, etādisaṃ kamma jarūpanīto; Taṃ kullavattaṃ anuvattamāno, ahampi taṃ nikhaṇissāmi sobbhe. Pharusāhi vācāhi pakubbamāno, āsajja maṃ tvaṃ vadase kumāra; Putto mamaṃ orasako samāno, ahitānukampī mama tvaṃsi putta. Na tāhaṃ tāta ahitānukampī, hitānukampī te ahampi tāta; Pāpañca taṃ kamma pakubbamānaṃ, arahāmi no vārayituṃ tato. Yo mātaraṃ vā pitaraṃ saviṭṭha , adūsake hiṃsati pāpadhammo; Kāyassa bhedā abhisamparāyaṃ, asaṃsayaṃ so nirayaṃ upeti . Yo mātaraṃ vā pitaraṃ saviṭṭha, annena pānena upaṭṭhahāti; Kāyassa bhedā abhisamparāyaṃ, asaṃsayaṃ so sugatiṃ upeti. Na me tvaṃ putta ahitānukampī, hitānukampī me tvaṃsi putta; Ahañca taṃ mātarā vuccamāno, etādisaṃ kamma karomi luddaṃ. Yā te sā bhariyā anariyarūpā, mātā mamesā sakiyā janetti; Niddhāpaye tañca sakā agārā, aññampi te sā dukhamāvaheyya. Yā te sā bhariyā anariyarūpā, mātā mamesā sakiyā janetti; Dantā kareṇūva vasūpanītā, sā pāpadhammā punarāvajātūti.
447. 大护法本生(九)
447. Mahādhammapālajātakaṃ (9)
92你持守何等誓戒?修习何等梵行?由何等善行圆满,得此果报?
婆罗门,请为我解说此理:为何你们年轻人不会死亡?
93我们行持正法,不说不实之语,远离一切恶行;
我们远离一切非圣之法,正因如此,我等年少者不会死去。
94我们听闻不善者与善者之法,却不喜乐不善者之法。
舍离不善者之后,我们不舍善者;正因如此,我们的年轻人不会死去。
95布施之前,我们已满怀欢喜;布施之时,我们心意满足;
布施之后,我们亦不追悔;正因如此,我们的年轻人不会死去。
96于沙门、婆罗门、行路人、乞者、求讨者、贫乏者,
我们皆以饮食令其满足;正因如此,我们的年轻人得以免于夭亡。
97我们不背弃妻子,妻子也不背弃我们;
除自妻之外我们修持梵行,是故我等少年不遭夭亡。
98我们全都远离杀生,远离世间的不与取,
我们远离饮酒,远离妄语,因此我们的年轻人不会死亡。
99确实,诞生于这些最为殊胜(贤淑)的妇人之中者,便具聪慧、广大智慧;
他们多闻且通达吠陀,正因如此,我们的年轻人不会死去。
100母亲、父亲、姐妹、兄弟,儿子、妻子,以及我们全体;
我们为来世而修习正法,因此我们的年轻人不致早逝。
101所有男女奴仆、随从、侍者与佣人;
他们都为来世而修习正法,因此我们的年轻人不致早逝。
102法实守护依法行者,法若善修习,便带来安乐。
这就是善修法的功德:依法而行的人不会堕入恶趣。
103法确实守护依法而行者,犹如雨季中的大伞;
我的护法为法所护;他人的骨头(在此),而这童子却安然快乐。
Kiṃ te vataṃ kiṃ pana brahmacariyaṃ, kissa suciṇṇassa ayaṃ vipāko; Akkhāhi me brāhmaṇa etamatthaṃ, kasmā nu tumhaṃ daharā na miyyare . Dhammaṃ carāma na musā bhaṇāma, pāpāni kammāni parivajjayāma ; Anariyaṃ parivajjemu sabbaṃ, tasmā hi amhaṃ daharā na miyyare. Suṇoma dhammaṃ asataṃ satañca, na cāpi dhammaṃ asataṃ rocayāma; Hitvā asante na jahāma sante, tasmā hi amhaṃ daharā na miyyare. Pubbeva dānā sumanā bhavāma, dadampi ve attamanā bhavāma; Datvāpi ve nānutappāma pacchā, tasmā hi amhaṃ daharā na miyyare. Samaṇe mayaṃ brāhmaṇe addhike ca, vanibbake yācanake dalidde; Annena pānena abhitappayāma, tasmā hi amhaṃ daharā na miyyare. Mayañca bhariyaṃ nātikkamāma, amhe ca bhariyā nātikkamanti; Aññatra tāhi brahmacariyaṃ carāma, tasmā hi amhaṃ daharā na miyyare. Pāṇātipātā viramāma sabbe, loke adinnaṃ parivajjayāma; Amajjapā nopi musā bhaṇāma, tasmā hi amhaṃ daharā na miyyare. Etāsu ve jāyare suttamāsu, medhāvino honti pahūtapaññā; Bahussutā vedaguno ca honti, tasmā hi amhaṃ daharā na miyyare. Mātā pitā ca bhaginī bhātaro ca, puttā ca dārā ca mayañca sabbe; Dhammaṃ carāma paralokahetu, tasmā hi amhaṃ daharā na miyyare. Dāsā ca dāsyo anujīvino ca, paricārakā kammakarā ca sabbe; Dhammaṃ caranti paralokahetu, tasmā hi amhaṃ daharā na miyyare. Dhammo have rakkhati dhammacāriṃ, dhammo suciṇṇo sukhamāvahāti; Esānisaṃso dhamme suciṇṇe, na duggatiṃ gacchati dhammacārī. Dhammo have rakkhati dhammacāriṃ, chattaṃ mahantaṃ viya vassakāle; Dhammena gutto mama dhammapālo, aññassa aṭṭhīni sukhī kumāroti.
448. 四四八·公鸡本生(十)
448. Kukkuṭajātakaṃ (10)
104不可信赖造恶之人,亦不可信赖口是心非之人;
不可信赖在自身利益上明智者,纵然关系极亲密也不可信赖。
105有人禀性贪无足,唯以言语啖友朋;
口惠殷勤行全无,空言相许终无实。
106空掌合十徒高举,言辞粉饰虚装点;
人形朽木无感恩,此辈切莫与相亲。
107确实,不应信赖那些心意反覆无常的女人或男人;
交往以种种方式示现亲密,像那样的人也不应信赖。
108此人已堕入非圣之行,是毁坏一切的恶人;
犹如隐藏的利刃,对这样的人同样不应信赖。
109世间有些人,外表如同朋友,言辞亲切和蔼,内心却毫无诚意;
他们以种种方式前来亲近,对这样的人同样不应信赖。
110利养财物随处见,愚痴便起背叛心;
杀害其人乃离去。
111众敌人以朋友的面貌,隐藏着亲近于人。
要像鸡躲开鹰那样,远离这些恶人。
112若人于现前突发之事,不能迅速了知;
便会受制于敌,事后追悔。
113现起之事,当下即能善觉其义;
他从怨敌的逼迫中解脱,犹如公鸡挣脱鹰爪;
114就像林中布设好的陷阱一样,那种不如法、总是毁坏他人的人——
智者应当远远避开,犹如公鸡在竹林中避开鹰群。
Nāsmase katapāpamhi, nāsmase alikavādine; Nāsmase attatthapaññamhi, atisantepi nāsmase. Bhavanti heke purisā, gopipāsikajātikā ; Ghasanti maññe mittāni, vācāya na ca kammunā. Sukkhañjalipaggahitā, vācāya paliguṇṭhitā; Manussapheggū nāsīde, yasmiṃ natthi kataññutā. Na hi aññaññacittānaṃ, itthīnaṃ purisāna vā; Nānāvikatvā saṃsaggaṃ, tādisampi ca nāsmase . Anariyakammamokkantaṃ , athetaṃ sabbaghātinaṃ; Nisitaṃva paṭicchannaṃ, tādisampi ca nāsmase. Mittarūpenidhekacce, sākhalyena acetasā; Vividhehi upāyanti, tādisampi ca nāsmase. Āmisaṃ vā dhanaṃ vāpi, yattha passati tādiso; Dubbhiṃ karoti dummedho, tañca hantvāna gacchati. Mittarūpena bahavo, channā sevanti sattavo; Jahe kāpurise hete, kukkuṭo viya senakaṃ. Yo ca uppatitaṃ atthaṃ, na khippamanubujjhati; Amittavasamanveti, pacchā ca anutappati. Yo ca uppatitaṃ atthaṃ, khippameva nibodhati; Muccate sattusambādhā, kukkuṭo viya senakā; Taṃ tādisaṃ kūṭamivoḍḍitaṃ vane, adhammikaṃ niccavidhaṃsakārinaṃ; Ārā vivajjeyya naro vicakkhaṇo, senaṃ yathā kukkuṭo vaṃsakānaneti.
449. 玛提昆达利本生(一一)
449. Maṭṭhakuṇḍalījātakaṃ (11)
115您妆饰华丽,戴着光洁的耳环,颈悬花鬘,周身涂满黄檀香膏;
却高举双臂在林中哭泣,您为何这般忧伤?
116我这金制车厢灿然闪耀,已经现前;
我寻不见它的那对车轮,这痛苦令我唯有舍命。
117金车、宝车、铜车、银车——你且说,我为你造哪一辆;
我还要为它配上一对车轮。
118那位青年告诉他:“这里的月亮和太阳,两位是兄弟。”
我的金车,配上这对车轮,愈发显得光彩夺目。
119年轻人,你实在愚痴,竟去希求那不当希求的。
我想你恐怕要死了,因为你根本得不到月亮和太阳。
120往来行走尚能看见,两者在此道上各有颜色显现;
然而亡者却遍寻不见,在这些哭泣的人中,究竟谁更为愚痴?
121“诚然,青年,你说得真实,我才是哭泣者中最愚痴的那一个。”
如同孩童望着月亮哭泣,我却为一位已亡故的逝者哀叹。
122我确实在燃烧,犹如被酥油浇灌的火焰。
如同以水浇淋,令一切灼热之苦息灭。
123确实啊,他替我拔掉了那根刺,那根扎在心里的刺。
他为我这被忧伤压倒的人,驱散了丧子之痛。
124如今我已拔除那箭,无忧无浊,内心澄明。
青年,听了你的话,我不再忧愁,也不再哭泣。
Alaṅkato maṭṭhakuṇḍalī , māladhārī haricandanussado; Bāhā paggayha kandasi, vanamajjhe kiṃ dukkhito tuvaṃ. Sovaṇṇamayo pabhassaro, uppanno rathapañjaro mama; Tassa cakkayugaṃ na vindāmi, tena dukkhena jahāmi jīvitaṃ. Sovaṇṇamayaṃ maṇīmayaṃ, lohamayaṃ atha rūpiyāmayaṃ; Pāvada rathaṃ karissāmi te , cakkayugaṃ paṭipādayāmi taṃ. So māṇavo tassa pāvadi, candimasūriyā ubhayettha bhātaro ; Sovaṇṇamayo ratho mama, tena cakkayugena sobhati. Bālo kho tvaṃsi māṇava, yo tvaṃ patthayase apatthiyaṃ; Maññāmi tuvaṃ marissasi, na hi tvaṃ lacchasi candasūriye. Gamanāgamanampi dissati, vaṇṇadhātu ubhayettha vīthiyo; Peto pana neva dissati, ko nu kho kandataṃ bālyataro. Saccaṃ kho vadesi māṇava, ahameva kandataṃ bālyataro; Candaṃ viya dārako rudaṃ, petaṃ kālakatābhipatthaye. Ādittaṃ vata maṃ santaṃ, ghatasittaṃva pāvakaṃ; Vārinā viya osiñcaṃ, sabbaṃ nibbāpaye daraṃ. Abbahī vata me sallaṃ, yamāsi hadayassitaṃ ; Yo me sokaparetassa, puttasokaṃ apānudi. Sohaṃ abbūḷhasallosmi, vītasoko anāvilo; Na socāmi na rodāmi, tava sutvāna māṇavāti.
450. 比拉罗拘西亚本生(12)
450. Bilārakosiyajātakaṃ (12)
125善士不炊犹施食,况汝正炊岂吝与?
所不与者非为均。
126由于悭吝与放逸,布施便不实行;
若人希求福德、了知善义,则应施与。
127悭吝者因畏惧而不施,那正是他不施的怖畏。
吝啬的人害怕的,正是饥饿和口渴;
今生与来世,它都击中那个愚者。
128因此,应调伏悭吝,胜垢者当行布施;
众生善业,来世依怙;
129难施能施,难行能行。
不善者不会效仿,善者的法难以测度。
130因此,善者与不善者,从此世过后的所趣,便截然不同。
不善者堕入地狱,善者则以天界为归宿。
131有人虽只有微薄之物,却能慷慨布施;有人虽坐拥丰足,却吝啬不施。
施虽微薄,其福等千;
132纵行乞食亦修法,纵处贫乏犹养妻儿,于匮乏中仍行布施。
那些举行百千供养的祭祀者,也不及如此之人的一分一毫。
133那些场面宏大、花费昂贵的祭祀,为何比不上以平等心布施的价值?
那些供奉百千、主持千场祭仪的人,怎能比得上这样一位布施者的些许之分。
134有些人安住于不平等行,在割截、杀害与使人哀泣之后才作施舍;
那含着泪、带着惩罚的供养,无法与平等心所施的布施等量齐观。
纵使供奉百千,主持千场祭祀,亦不及如是布施者之分毫。
Apacantāpi dicchanti, santo laddhāna bhojanaṃ; Kimeva tvaṃ pacamāno, yaṃ na dajjā na taṃ samaṃ. Maccherā ca pamādā ca, evaṃ dānaṃ na diyyati; Puññaṃ ākaṅkhamānena, deyyaṃ hoti vijānatā. Yasseva bhīto na dadāti maccharī, tadevādadato bhayaṃ; Jighacchā ca pipāsā ca, yassa bhāyati maccharī; Tameva bālaṃ phusati, asmiṃ loke paramhi ca. Tasmā vineyya maccheraṃ, dajjā dānaṃ malābhibhū; Puññāni paralokasmiṃ, patiṭṭhā honti pāṇinaṃ. Duddadaṃ dadamānānaṃ, dukkaraṃ kamma kubbataṃ; Asanto nānukubbanti, sataṃ dhammo durannayo. Tasmā satañca asataṃ , nānā hoti ito gati; Asanto nirayaṃ yanti, santo saggaparāyanā. Appasmeke pavecchanti, bahuneke na dicchare; Appasmā dakkhiṇā dinnā, sahassena samaṃ mitā. Dhammaṃ care yopi samuñchakaṃ care, dārañca posaṃ dadamappakasmiṃ ; Sataṃ sahassānaṃ sahassayāginaṃ, kalampi nāgghanti tathāvidhassa te. Kenesa yañño vipulo mahagghato , samena dinnassa na agghameti; Kathaṃ sataṃ sahassānaṃ sahassayāginaṃ, kalampi nāgghanti tathāvidhassa te. Dadanti heke visame niviṭṭhā, chetvā vadhitvā atha socayitvā; Sā dakkhiṇā assumukhā sadaṇḍā, samena dinnassa na agghameti; Evaṃ sataṃ sahassānaṃ sahassayāginaṃ, kalampi nāgghanti tathāvidhassa teti.
451. 鸳鸯本生 (13)
451. Cakkavākajātakaṃ (13)
135你姿色出众,容貌俊美,身躯丰满红润;
鸳鸯啊,你如此俊美,面容澄澈,诸根清净。
136帕提那鱼、雨季鱼、鱼、巴拉迦鱼与红苇鱼;
恒河岸边安坐,如是而受其食。
137我不吃这些,无论是陆生的还是水生的;
朋友,我只取水藻与浮萍为食,那便是我的食物。
138我却不信此事,那是鸳鸯的食物;
朋友,我在村落中也食用盐和油。
139人间所做的饭食,洁净的肉汁浇饭;
但我的容貌并不像你这般,鸳鸯啊。
140自见身中怀怨害,伤损人间诸众生;
惊惶怖畏而吞食,是故汝貌长如是。
141乌鸦啊,你因恶业而与整个世界相违背;
所得的食物不能令你满足,因此你的容貌如此。
142朋友,我亦如是进食,不伤害一切众生;
不劳心,无疑虑,无忧苦,无所畏惧。
143你当施展威能,超越此习气吧;
你以不伤害行于世间,便会如我一样为人所爱。
144“他不杀害,不令杀害;不征服,不令征服;
他对一切众生散播慈心,便与任何人皆无仇怨。”
Vaṇṇavā abhirūposi, ghano sañjātarohito; Cakkavāka surūposi, vippasannamukhindriyo. Pāṭhīnaṃ pāvusaṃ macchaṃ, balajaṃ muñjarohitaṃ; Gaṅgāya tīre nisinno , evaṃ bhuñjasi bhojanaṃ. Na vāhametaṃ bhuñjāmi, jaṅgalānodakāni vā; Aññatra sevālapaṇakā, etaṃ me samma bhojanaṃ. Na vāhametaṃ saddahāmi, cakkavākassa bhojanaṃ; Ahampi samma bhuñjāmi, gāme loṇiyateliyaṃ. Manussesu kataṃ bhattaṃ, suciṃ maṃsūpasecanaṃ; Na ca me tādiso vaṇṇo, cakkavāka yathā tuvaṃ. Sampassaṃ attani veraṃ, hiṃsayaṃ mānusiṃ pajaṃ; Utrasto ghasasī bhīto, tena vaṇṇo tavediso. Sabbalokaviruddhosi, dhaṅka pāpena kammunā; Laddho piṇḍo na pīṇeti, tena vaṇṇo tavediso. Ahampi samma bhuñjāmi, ahiṃsaṃ sabbapāṇinaṃ; Appossukko nirāsaṅkī, asoko akutobhayo. So karassu ānubhāvaṃ, vītivattassu sīliyaṃ; Ahiṃsāya cara loke, piyo hohisi maṃmiva. Yo na hanti na ghāteti, na jināti na jāpaye; Mettaṃso sabbabhūtesu, veraṃ tassa na kenacīti.
452. 广慧本生第十四
452. Bhūripaññajātakaṃ (14)
145广慧者啊,难道你确实也拥有如此的吉祥、坚毅与才智?
那并不能庇护为存有所逼迫的人,你却吃着只以少许酱汁调拌的稗子饭。
146以苦成熟其乐,时时审察时节,为欲所覆;
开启自利之门,故我于大麦饭而自满足。
147既知其时,便行出击,先以种种计谋促成其事;
我将展现狮子般的威猛之姿——凭此神通,你将再次见到我。
148有些人虽得安乐,亦不行恶;有些人则是畏惧沾染恶名。
你既有能力,又怀深远思虑,为何不令我受苦呢?
149智者不会为了自己的快乐,而造作种种恶业;
善人纵被痛苦触迫、有所失足,亦不因贪欲和嗔恨而舍弃正法。
150无论以何种方式,温和也罢,严厉也罢,
应先将自己从困苦中救拔出来,而后再行持法。
151若人在某棵树的树荫下坐过或躺过,
便不应折断它的枝条,因为背叛朋友是恶行。
152若人从彼得闻法,善者为之断狐疑;
彼是明灯与归依,智者莫令情谊衰。
153在家人懒惰、耽著欲乐,并非善好;出家人不自我调御,也非善好。
国王不作审度便贸然行事,实为不善;智者若为嗔怒所覆,亦为不善。
154刹帝利应审度后行,大地的守护主,非可不审而行;
大王啊,审慎行事者的声望与美名,必会增长。
Saccaṃ kira tvaṃ api bhūripañña, yā tādisī sīri dhitī matī ca; Na tāyatebhāvavasūpanitaṃ, yo yavakaṃ bhuñjasi appasūpaṃ. Sukhaṃ dukkhena paripācayanto, kālā kālaṃ vicinaṃ chandachanno; Atthassa dvārāni avāpuranto, tenāhaṃ tussāmi yavodanena. Kālañca ñatvā abhijīhanāya, mantehi atthaṃ paripācayitvā; Vijambhissaṃ sīhavijambhitāni, tāyiddhiyā dakkhasi maṃ punāpi. Sukhīpi heke na karonti pāpaṃ, avaṇṇasaṃsaggabhayā puneke; Pahū samāno vipulatthacintī, kiṃkāraṇā me na karosi dukkhaṃ. Na paṇḍitā attasukhassa hetu, pāpāni kammāni samācaranti; Dukkhena phuṭṭhā khalitāpi santā, chandā ca dosā na jahanti dhammaṃ. Yena kenaci vaṇṇena, mudunā dāruṇena vā; Uddhare dīnamattānaṃ, pacchā dhammaṃ samācare. Yassa rukkhassa chāyāya, nisīdeyya sayeyya vā; Na tassa sākhaṃ bhañjeyya, mittadubbho hi pāpako. Yassāpi dhammaṃ puriso vijaññā, ye cassa kaṅkhaṃ vinayanti santo; Taṃ hissa dīpañca parāyanañca, na tena mettiṃ jarayetha pañño. Alaso gihī kāmabhogī na sādhu, asaññato pabbajito na sādhu; Rājā na sādhu anisammakārī, yo paṇḍito kodhano taṃ na sādhu. Nisamma khattiyo kayirā, nānisamma disampati; Nisammakārino rāja, yaso kitti ca vaḍḍhatīti.
453. 大吉祥本生(第十五)
453. Mahāmaṅgalajātakaṃ (15)
155人在研习诵读(吠陀)之时,会念诵什么?又该依止哪一种明、哪一种所闻的教法?
这个人在今生与来世,应怎样做,才能得到守护、获得安乐?
156诸天神与诸祖先,一切爬行及众生,
恒以慈心蒙敬奉,此即众生中之安稳。
157凡是能以谦逊温和对待世间一切众生,不论对女人、男人,还是孩童——
能忍受难听之言,不以恶语相报,这种宽容安忍便是平安的根源。
158不因技艺、家世、财富或出身而轻视朋友伙伴的人,
他智慧明澈,在关键时刻能提供有益的建议,在朋友之中,他们称之为安稳。
159那诚实不欺的人,所拥有的朋友都是正直可信的;
不背叛朋友,能以财富慷慨分享的人,在朋友中,这便是吉祥。
160若有人,他的妻子与他年龄相仿、相处和谐、随顺体贴、喜爱正法,育有子女,
她出身良家,持戒有德,忠贞不二,在妻子中,这便是吉祥。
161众生之主、威名远著之王,若知其清净精勤,
知其人无二心、于我怀善——此在王前,即是安稳。
162信心具足者布施食物与饮品,以及花鬘、香、涂香;
他净信于心,随喜布施,这在诸天界中,确实被称为安稳。
163长老以圣法所净者,寂静者以平等行所悦;
彼多闻持戒之仙人,阿拉汉众中称彼为安稳。
164这些确实是世间安稳之道,智者所称叹,能带来安乐。
智者应当在此奉行这些,因为在(世俗)吉兆中,根本没有任何真实之处。
Kiṃsu naro jappamadhiccakāle, kaṃ vā vijjaṃ katamaṃ vā sutānaṃ; So macco asmiñca paramhi loke, kathaṃ karo sotthānena gutto. Yassa devā pitaro ca sabbe, sarīsapā sabbabhūtāni cāpi; Mettāya niccaṃ apacitāni honti, bhūtesu ve sotthānaṃ tadāhu. Yo sabbalokassa nivātavutti, itthīpumānaṃ sahadārakānaṃ; Khantā duruttānamappaṭikūlavādī, adhivāsanaṃ sotthānaṃ tadāhu. Yo nāvajānāti sahāyamitte , sippena kulyāhi dhanena jaccā; Rucipañño atthakāle matīmā , sahāyesu ve sotthānaṃ tadāhu. Mittāni ve yassa bhavanti santo, saṃvissatthā avisaṃvādakassa; Na mittadubbhī saṃvibhāgī dhanena, mittesu ve sotthānaṃ tadāhu. Yassa bhariyā tulyavayā samaggā, anubbatā dhammakāmā pajātā ; Koliniyā sīlavatī patibbatā, dāresu ve sotthānaṃ tadāhu. Yassa rājā bhūtapati yasassī, jānāti soceyyaṃ parakkamañca; Advejjhatā suhadayaṃ mamanti, rājūsu ve sotthānaṃ tadāhu. Annañca pānañca dadāti saddho, mālañca gandhañca vilepanañca; Pasannacitto anumodamāno, saggesu ve sotthānaṃ tadāhu. Yamariyadhammena punanti vuddhā, ārādhitā samacariyāya santo; Bahussutā isayo sīlavanto, arahantamajjhe sotthānaṃ tadāhu. Etāni kho sotthānāni loke, viññuppasatthāni sukhudrayāni ; Tānīdha sevetha naro sapañño, na hi maṅgale kiñcanamatthi saccanti.
454. 嘎咤智者本生(第16则)
454. Ghaṭapaṇḍitajātakaṃ (16)
165黑者,起来!你为何还躺着?睡眠于你又有何用?
便是你的亲兄弟,也如同你的心、你的右眼。
他气息渐急,嘎咤喃喃自语,凯萨瓦啊;
166凯萨瓦听罢罗希内之子这番话,
痛兄之殇,仓皇起身;
167何故如癫似狂,于此整座多门城?
口中声声唤着“兔儿、兔儿”,究竟是谁夺走了你的兔子?
168是黄金铸的、宝石镶的、红铜打的,还是白银造的呢?
我会用螺贝、水晶和珊瑚,为你做一只兔子。
169此外,林中还有别的兔子,以森林草木为食;
我也会将它们带到你面前,你究竟想要怎样的兔子?
170我并不贪求那些栖于大地的兔子;
我唯求月中之兔,凯萨瓦啊,请为我取来。
171你必将舍弃甜美生命,亲族啊;
你希求那不应希求之物——竟想从月亮中捉得兔子。
172迦那,既然你如此明白,当你教导他人之时,
为何对早已死去的儿子,至今你仍悲伤?
173那无论是人还是非人,皆不可得的东西——
“愿我生的儿子不要死”——这不可得之物,从何处可得?
174非凭咒术、根药、草药,亦非凭财富,
迦那,你所悲悼的亡者,本可带得回来;
175若他有这般辅臣,这般明智之人。
恰如嘎咤这位智者今日这般巧妙地说服。
176我确实如同被酥油浇灌的火,正在燃烧。
他以水浇灌,使一切忧伤得以息灭。
177他确实拔掉了我心上扎着的那根刺。
他为我这被忧伤压倒的人,驱散了丧子之痛。
178我箭已拔出,无忧无浊。
青年啊,听了你的话,我不悲伤,也不哭泣。
179具足智慧与悲悯者,便会如此而行。
他们让人从悲伤中回过头来,就像伽吒让他的兄长回头一样。
Uṭṭhehi kaṇha kiṃ sesi, ko attho supanena te; Yopi tuyhaṃ sako bhātā, hadayaṃ cakkhu ca dakkhiṇaṃ; Tassa vātā balīyanti, ghaṭo jappati kesava. Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, rohiṇeyyassa kesavo; Taramānarūpo vuṭṭhāsi, bhātusokena aṭṭito. Kiṃ nu ummattarūpova, kevalaṃ dvārakaṃ imaṃ; Saso sasoti lapasi, ko nu te sasamāhari. Sovaṇṇamayaṃ maṇīmayaṃ, lohamayaṃ atha rūpiyāmayaṃ; Saṅkhasilāpavāḷamayaṃ, kārayissāmi te sasaṃ. Santi aññepi sasakā, araññe vanagocarā; Tepi te ānayissāmi, kīdisaṃ sasamicchasi. Na cāhamete icchāmi, ye sasā pathavissitā ; Candato sasamicchāmi, taṃ me ohara kesava. So nūna madhuraṃ ñāti, jīvitaṃ vijahissasi; Apatthiyaṃ yo patthayasi, candato sasamicchasi. Evaṃ ce kaṇha jānāsi, yadaññamanusāsasi; Kasmā pure mataṃ puttaṃ, ajjāpi manusocasi. Yaṃ na labbhā manussena, amanussena vā puna ; Jāto me mā marī putto, kuto labbhā alabbhiyaṃ. Na mantā mūlabhesajjā, osadhehi dhanena vā; Sakkā ānayituṃ kaṇha, yaṃ petamanusocasi. Yassa etādisā assu, amaccā purisapaṇḍitā; Yathā nijjhāpaye ajja, ghaṭo purisapaṇḍito. Ādittaṃ vata maṃ santaṃ, ghatasittaṃva pāvakaṃ; Vārinā viya osiñcaṃ, sabbaṃ nibbāpaye daraṃ. Abbahī vata me sallaṃ, yamāsi hadayassitaṃ; Yo me sokaparetassa, puttasokaṃ apānudi. Sohaṃ abbūḷhasallosmi, vītasoko anāvilo; Na socāmi na rodāmi, tava sutvāna māṇava . Evaṃ karonti sappaññā, ye honti anukampakā; Nivattayanti sokamhā, ghaṭo jeṭṭhaṃva bhātaranti.
达哈、迦那、檀南迦耶、商卡瓦拉、拉加、萨塔哈、迦萨、德卡利那。
法、公鸡、有环者、施食者、鸳鸯、须菩提、吉祥、持罐者。
Daḷha kaṇha dhanañjaya saṅkhavaro, raja sattaha kassa ca takkalinā; Dhammaṃ kukkuṭa kuṇḍali bhojanadā, cakkavāka subhūrisa sotthi ghaṭoti.