2. 粗食童子品巴利 2. Kharaputtavaggo
本生经(一) · 159 段
386. 粗食童子本生(六·二·一)巴利
386. Kharaputtajātakaṃ (6-2-1)
76 智者确实曾这样说:愚人实为可怜者;
看那愚人,将隐秘之事公之于众,却对此毫无察觉。注疏 1
77 朋友,你亦是愚人,驴子之子,须知;
你被绳索捆缚,口歪而首垂。注疏 1
78 朋友,你还有更愚痴之处:你已获自由,却还不逃去;
朋友,比你更愚笨的,正是你所背负的塞那咖(Senaka) 。注疏 1
79 朋友,请你确实了解:我真是个愚人,羊王啊。
那么,塞那咖因何而愚笨?我既已问,请为我说。注疏 1
80 证得最上义利,却向妻子透露者,
他由此将舍弃自身,她亦不复归他所有。注疏 1
81 大王啊,轻贱自身而殷勤侍爱者,这样的人确实不可爱。
自己才是最胜者,也是最殊胜者;亲爱者可由具足(功德)者于日后获得。巴利 注疏 1
Saccaṃ kirevamāhaṃsu, vastaṃ bāloti paṇḍitā; Passa bālo rahokammaṃ, āvikubbaṃ na bujjhati. Tvaṃ khopi samma bālosi, kharaputta vijānahi; Rajjuyā hi parikkhitto, vaṅkoṭṭho ohitomukho. Aparampi samma te bālyaṃ , yo mutto na palāyasi; So ca bālataro samma, yaṃ tvaṃ vahasi senakaṃ. Yaṃ nu samma ahaṃ bālo, ajarāja vijānahi; Atha kena senako bālo, taṃ me akkhāhi pucchito. Uttamatthaṃ labhitvāna, bhariyāya yo padassati ; Tena jahissatattānaṃ, sā cevassa na hessati. Na ve piyammeti janinda tādiso, attaṃ niraṃkatvā piyāni sevati ; Attāva seyyo paramā ca seyyo, labbhā piyā ocitatthena pacchāti.
387. 针本生巴利
387. Sūcijātakaṃ (6-2-2)
82 不粗涩、不粗鲁,打磨锋利,品相精良;
有谁想买这细巧而锋利的针呢?注疏 1
83 磨砺光洁,针眼精巧,自根至尖渐次细;
能穿坚物,自身坚牢——有谁愿买此针?
从此,针与鱼钩便将由此飞落各处;
在这铁匠村里,有谁想要卖针?注疏 2
85 种种刀具与各类不同的工作,皆从此处运出。
在这铁匠村里,有谁想要卖针?注疏 1
86 针在铁匠村,应由明智者出售。
能分辨这活做得精巧还是粗劣的,唯有(手艺)师傅们。注疏 1
87 善女若知此针为我亲手所制,
汝父当以汝许我,兼赠家中余财。巴利 注疏 1
Akakkasaṃ apharusaṃ, kharadhotaṃ supāsiyaṃ; Sukhumaṃ tikhiṇaggañca, ko sūciṃ ketumicchati. Sumajjañca supāsañca, anupubbaṃ suvaṭṭitaṃ; Ghanaghātimaṃ paṭithaddhaṃ, ko sūciṃ ketumicchati. Ito dāni patāyanti, sūciyo baḷisāni ca; Koyaṃ kammāragāmasmiṃ, sūciṃ vikketumicchati. Ito satthāni gacchanti, kammantā vividhā puthū; Koyaṃ kammāragāmasmiṃ, sūciṃ vikketumicchati . Sūciṃ kammāragāmasmiṃ, vikketabbā pajānatā; Ācariyāva jānanti , kammaṃ sukatadukkaṭaṃ . Imaṃ ce te pitā bhadde, sūciṃ jaññā mayā kataṃ; Tayā ca maṃ nimanteyya, yañcatthaññaṃ ghare dhananti.
388. 敦迪拉本生巴利
388. Tuṇḍilajātakaṃ (6-2-3)
88 如今,在这新盖顶的猪圈中,正分食着;食槽满盈,女主人立于一旁看顾。
众人手持套索,我却毫无进食的心情。注疏 1
89 你恐惧战栗,徘徊不定,寻求庇护;你孤弱无依,将要逃往何处?
安心地吃吧,猪啊,我们本就是为了肉而被养肥的。注疏 1
90 潜入那无泥之湖,涤净一身汗垢;
取此新涂香,其妙香永不消散。注疏 1
91 何处是无垢的湖泊?何谓汗渍污垢?
什么是那新的涂香,其香永不消散?注疏 1
92 法犹如无泥的湖,恶才被称为汗垢;
戒就是那新的涂香,其香永不消散。注疏 1
93 毁身者欣然,护身者不喜;
值满月之满月日,欢然自乐而舍其命。巴利 注疏 1
Navachannake dāni diyyati, puṇṇāyaṃ doṇi suvāminī ṭhitā; Bahuke jane pāsapāṇike, no ca kho me paṭibhāti bhuñjituṃ. Tasasi bhamasi leṇamicchasi, attāṇosi kuhiṃ gamissasi; Appossukko bhuñja tuṇḍila, maṃsatthāya hi positāmhase . Ogaha rahadaṃ akaddamaṃ, sabbaṃ sedamalaṃ pavāhaya; Gaṇhāhi navaṃ vilepanaṃ, yassa gandho na kadāci chijjati. Katamo rahado akaddamo, kiṃsu sedamalanti vuccati; Katamañca navaṃ vilepanaṃ, yassa gandho na kadāci chijjati. Dhammo rahado akaddamo, pāpaṃ sedamalanti vuccati; Sīlañca navaṃ vilepanaṃ, tassa gandho na kadāci chijjati. Nandanti sarīraghātino, na ca nandanti sarīradhārino; Puṇṇāya ca puṇṇamāsiyā, ramamānāva jahanti jīvitanti.
389. 金螃蟹本生巴利
389. Suvaṇṇakakkaṭajātakaṃ (6-2-4)
94 那只有角兽,眼目修长,皮包骨,栖于水中,身无毛;
为彼摧折,我今悲泣,友乎!何故舍我而去?注疏 1
95 巨蛇怒嘶张巨冠,误落蟹群遭困厄;
蟹为护友奋螯起,擒住蛇身不使脱。注疏 1
96 觅食之蟹,不取乌鸦,亦不取黑蛇;
眼柄高举的螃蟹啊,我今问你:我两何故俱被擒?注疏 1
97 此人是为我好,他抓住我,要把我带到水边。
若他死去,我将痛苦不堪;我与他,二者便皆不复存在。注疏 1
98 见我身躯日渐长大,众人却只想着伤害我。
我的肉甜美、厚实且柔软,纵是乌鸦见了也会来欺凌。注疏 1
99 若因此我们二人皆被捉住,那人快起来!我要将毒液吸吐出来;
请速速将我与乌鸦一同放走,趁毒液尚未猛烈侵入此人。注疏 1
100 放蛇且先去,乌鸦留作质;
待见安乐无病人,放鸦一如放彼蛇。注疏 1
101 那时,乌鸦是提婆达多(Devadatta) ,黑蛇是魔罗。
那时,阿难尊者(Ānanda) 是螃蟹,而身为导师的我,则是那位婆罗门。巴利 注疏 1
Siṅgīmigo āyatacakkhunetto, aṭṭhittaco vārisayo alomo; Tenābhibhūto kapaṇaṃ rudāmi, hare sakhā kissa nu maṃ jahāsi. So passasanto mahatā phaṇena, bhujaṅgamo kakkaṭamajjhapatto; Sakhā sakhāraṃ paritāyamāno, bhujaṅgamaṃ kakkaṭako gahesi. Na vāyasaṃ no pana kaṇhasappaṃ, ghāsatthiko kakkaṭako adeyya; Pucchāmi taṃ āyatacakkhunetta, atha kissa hetumha ubho gahītā. Ayaṃ puriso mama atthakāmo, yo maṃ gahetvāna dakāya neti; Tasmiṃ mate dukkhamanappakaṃ me, ahañca eso ca ubho na homa. Mamañca disvāna pavaddhakāyaṃ, sabbo jano hiṃsitumeva micche; Sāduñca thūlañca muduñca maṃsaṃ, kākāpi maṃ disvāna viheṭhayeyyuṃ. Sacetassa hetumha ubho gahītā, uṭṭhātu poso visamāvamāmi ; Mamañca kākañca pamuñca khippaṃ, pure visaṃ gāḷhamupeti maccaṃ. Sappaṃ pamokkhāmi na tāva kākaṃ, paṭibandhako hohiti tāva kāko; Purisañca disvāna sukhiṃ arogaṃ, kākaṃ pamokkhāmi yatheva sappaṃ. Kāko tadā devadatto ahosi, māro pana kaṇhasappo ahosi; Ānandabhaddo kakkaṭako ahosi, ahaṃ tadā brāhmaṇo homi satthāti .
390. 第三九〇篇:我所本生故事巴利
390. Mayhakajātakaṃ (6-2-5)
102 有只鸟,名叫“我所”,游翔于山崖涧谷之间;
它飞上熟透的毕钵罗树,不住啼叫:“我的,我的。”注疏 1
103 正当它这般哀鸣时,众鸟纷纷聚拢过来;
啄食毕钵罗果后便纷纷飞去,唯留那鸟在独自悲鸣。注疏 1
104 如是有人广聚财,不为己身不为亲;
亦不按分而受用。注疏 1
105 他不曾(为自己)享用衣、食,不曾享用花鬘、涂香;
自己也丝毫不曾享用,不恤亲属。注疏 1
106 当他这样哭喊着、守着“我的、我的”的东西时
国王、盗贼,以及那些不讨喜的继承人
他人携财而去,此人徒自悲泣;注疏 1
107 智者得财之后,则周济其亲眷。
以此,他赢得美誉,死后在天界欢喜受乐。巴利 注疏 1
Sakuṇo mayhako nāma, girisānudarīcaro; Pakkaṃ pipphalimāruyha, mayhaṃ mayhanti kandati. Tassevaṃ vilapantassa, dijasaṅghā samāgatā; Bhutvāna pipphaliṃ yanti, vilapatveva so dijo. Evameva idhekacco, saṅgharitvā bahuṃ dhanaṃ; Nevattano na ñātīnaṃ, yathodhiṃ paṭipajjati. Na so acchādanaṃ bhattaṃ, na mālaṃ na vilepanaṃ; Anubhoti sakiṃ kiñci, na saṅgaṇhāti ñātake. Tassevaṃ vilapantassa, mayhaṃ mayhanti rakkhato; Rājāno atha vā corā, dāyadā ye va appiyā; Dhanamādāya gacchanti, vilapatveva so naro. Dhīro bhoge adhigamma, saṅgaṇhāti ca ñātake; Tena so kittiṃ pappoti, pecca sagge pamodatīti .
391. 持明者本生 (6-2-6)巴利
391. Vijjādharajātakaṃ (6-2-6)
108 你具有圣者的妙相,却合掌恭敬,向这丑陋之相礼拜,奉以为尊;
他比你更殊胜,还是与你相当?请说出他和你自己的名字。注疏 1
109 大王,对于行于正道、行于直道的人,诸天神并不执取他们的名字与种姓;
然而,我将告诉你我的名字:我即是三十三天之主,帝释天神。注疏 1
110 见到具足戒行的比丘之后,他便合掌恭敬顶礼;
天王,我向您请问此事:他从此处命终后,会获得怎样的快乐?注疏 1
111 见到具足戒行的比丘之后,他便合掌恭敬顶礼;
他在现世即赢得称誉,身坏命终后,亦将往生天界。注疏 1
112 今日于我,吉祥确然生起,因得见众生之主帝释天神;
已见比丘,复见您帝释天神,我当行无量福德。注疏 1
113 确实应亲近那些具智慧、多闻且善于周详思惟的人;
见到比丘与我,国王啊,你应广作无量福德。注疏 1
114 无有嗔怒,内心常怀净信,善待一切来客与乞者;
听了天王的善言,我当降伏慢心,恭敬顶礼。巴利 注疏 1
Dubbaṇṇarūpaṃ tuvamariyavaṇṇī, purakkhatvā pañjaliko namassasi; Seyyo nu te so udavā sarikkho, nāmaṃ parassattano cāpi brūhi. Na nāmagottaṃ gaṇhanti rāja, sammaggatānujjugatāna devā; Ahañca te nāmadheyyaṃ vadāmi, sakkohamasmī tidasānamindo. Yo disvā bhikkhuṃ caraṇūpapannaṃ, purakkhatvā pañjaliko namassati; Pucchāmi taṃ devarājetamatthaṃ, ito cuto kiṃ labhate sukhaṃ so. Yo disvā bhikkhuṃ caraṇūpapannaṃ, purakkhatvā pañjaliko namassati; Diṭṭheva dhamme labhate pasaṃsaṃ, saggañca so yāti sarīrabhedā. Lakkhī vata me udapādi ajja, yaṃ vāsavaṃ bhūtapatiddasāma; Bhikkhuñca disvāna tuvañca sakka, kāhāmi puññāni anappakāni. Addhā have sevitabbā sapaññā, bahussutā ye bahuṭhānacintino; Bhikkhuñca disvāna mamañca rāja, karohi puññāni anappakāni. Akkodhano niccapasannacitto, sabbātithīyācayogo bhavitvā; Nihacca mānaṃ abhivādayissaṃ, sutvāna devinda subhāsitānīti.
392. 三九二·嗅花本生巴利
392. Siṅghapupphajātakaṃ (6-2-7)
115 水生此花,无人授与,汝辄嗅之;
尊者,此是盗业一分,汝正是盗香者。注疏 1
116 我不摘花,也不折花,只是远远地嗅闻这水生的香花;
那么,到底以什么缘由,我竟被称为盗香者呢?注疏 1
117 掘取莲根、折断白莲,所作纷纭如此;
这般勤苦作务之人,何故不以此称之?注疏 1
118 一个行为残暴的人,犹如沾满污垢的育母之衣;
对此,我无话可说;而对你,我才应当说(下面这些话)。注疏 1
119 于无瑕之人,于恒常寻求清净者,
即便毛发尖许的恶,也显现犹如乌云一般。注疏 1
120 神灵啊,你确然知我,亦怜悯于我。
神灵啊,未来若再见我如此,你再说吧。注疏 1
121 我既不依你而活,也非你的仆人。
比丘,你应当自己了知,凭何业可往生善趣。巴利 注疏 1
Yametaṃ vārijaṃ pupphaṃ, adinnaṃ upasiṅghasi; Ekaṅgametaṃ theyyānaṃ, gandhathenosi mārisa. Na harāmi na bhañjāmi, ārā siṅghāmi vārijaṃ; Atha kena nu vaṇṇena, gandhathenoti vuccati. Yoyaṃ bhisāni khaṇati, puṇḍarīkāni bhañjati; Evaṃ ākiṇṇakammanto, kasmā eso na vuccati. Ākiṇṇaluddo puriso, dhāticelaṃva makkhito; Tasmiṃ me vacanaṃ natthi, tañcārahāmi vattave. Anaṅgaṇassa posassa, niccaṃ sucigavesino; Vālaggamattaṃ pāpassa, abbhāmattaṃva khāyati. Addhā maṃ yakkha jānāsi, atho maṃ anukampasi; Punapi yakkha vajjāsi, yadā passasi edisaṃ. Neva taṃ upajīvāmi, napi te bhatakāmhase ; Tvameva bhikkhu jāneyya, yena gaccheyya suggatinti.
393. 食残食者本生(6-2-8)巴利
393. Vighāsādajātakaṃ (6-2-8)
122 诚然,那些以残食维生者,活得何其安乐!
于现世得称赞,于来世得生善趣。注疏 1
123 鹦鹉饶舌,智者勿听;
同胞姊妹,请听此言:他正赞我。注疏 1
124 我并非称赞你们,食尸者啊,且听我说;
你们是食人残剩的,而非如法受供的食残食者。注疏 1
125 孔雀七岁出家,栖止梅阇林中;
聊凭残食延命,若此犹见责于尊。
那么,谁才是您所称许的人呢?注疏 1
126 你们以狮子、老虎及猛兽的残食为食;
赖他人嚼余残食以苟活,却自命为食残之流;注疏 1
127 更向婆罗门、沙门乃至一切人,乞食而生。
先作布施,然后才吃剩余的食物,这样的人,才可称为食残食者。巴利 注疏 1
Susukhaṃ vata jīvanti, ye janā vighāsādino; Diṭṭheva dhamme pāsaṃsā, samparāye ca suggatī. Sukassa bhāsamānassa, na nisāmetha paṇḍitā; Idaṃ suṇātha sodariyā, amhevāyaṃ pasaṃsati. Nāhaṃ tumhe pasaṃsāmi, kuṇapādā suṇātha me; Ucchiṭṭhabhojino tumhe, na tumhe vighāsādino. Sattavassā pabbajitā, mejjhāraññe sikhaṇḍino; Vighāseneva yāpentā, mayaṃ ce bhoto gārayhā; Ke nu bhoto pasaṃsiyā. Tumhe sīhānaṃ byagghānaṃ, vāḷānañcāvasiṭṭhakaṃ; Ucchiṭṭheneva yāpentā, maññivho vighāsādino. Ye brāhmaṇassa samaṇassa, aññassa vā vanibbino ; Datvāva sesaṃ bhuñjanti, te janā vighāsādinoti.
394. 鹌鹑本生巴利
394. Vaṭṭakajātakaṃ (6-2-9)
128 舅舅,你享用着美味的饮食,又有酥油与油;
那么,是何缘故,让你这只乌鸦如此消瘦?注疏 1
129 (我)栖居于敌群之中,从他们中间觅食;
心常惶恐不安,乌鸦又从何处得安稳?注疏 1
130 乌鸦常怀惊惧,这些乌鸦因自身的恶业,
纵得食物也不饱足,鹌鹑啊,我因此这般消瘦。注疏 1
131 你所吃的,是粗糙的草籽,少有脂润;
那么鹌鹑啊,你又是凭着什么,长得如此肥壮?注疏 1
132 少欲,不妄加思虑,也不远行。
得与不得,皆能藉以维生,我因此体躯丰壮,乌鸦啊。注疏 1
133 少欲之人,以简少思惟为乐之人,
善能调御自心者,生活便易得成就。巴利 注疏 1
Paṇītaṃ bhuñjase bhattaṃ, sappitelañca mātula; Atha kena nu vaṇṇena, kiso tvamasi vāyasa. Amittamajjhe vasato, tesu āmisamesato; Niccaṃ ubbiggahadayassa, kuto kākassa daḷhiyaṃ. Niccaṃ ubbegino kākā, dhaṅkā pāpena kammunā; Laddho piṇḍo na pīṇeti, kiso tenasmi vaṭṭaka. Lūkhāni tiṇabījāni, appasnehāni bhuñjasi; Atha kena nu vaṇṇena, thūlo tvamasi vaṭṭaka. Appicchā appacintāya, adūragamanena ca; Laddhāladdhena yāpento, thūlo tenasmi vāyasa. Appicchassa hi posassa, appacintasukhassa ca; Susaṅgahitamānassa , vuttī susamudānayāti.
395. 鸽子本生(6-2-10)巴利
395. Pārāvatajātakaṃ (6-2-10)
134 久别重逢,终得见佩宝之友;
秀髯修整,吾友焕然生辉。注疏 1
135 腋毛爪甲身毛长,我身碌碌为诸务;
久觅始逢剃发师,今朝尽剃此丛毛。注疏 1
136 你剃除了体毛,好不容易寻得一位难得的理发师。
那么,朋友,你颈间为何叮叮当当作响?注疏 1
137 那是娇贵之人颈下所悬的宝石,垂挂着。
我会效学他们,切莫以为我这是嬉戏。注疏 1
138 若你羡慕这善加修剪的须髯,
朋友,我当为你安排,更以宝珠相赠。注疏 1
139 你以宝珠而为庄严,须髯亦善加修整,
那么,我今且与汝作别;见你是我所爱。巴利 注疏 1
Cirassaṃ vata passāmi, sahāyaṃ maṇidhārinaṃ; Sukatā massukuttiyā, sobhate vata me sakhā. Parūḷhakacchanakhalomo , ahaṃ kammesu byāvaṭo; Cirassaṃ nhāpitaṃ laddhā, lomaṃ taṃ ajjaṃ hārayiṃ . Yaṃ nu lomaṃ ahāresi, dullabhaṃ laddha kappakaṃ; Atha kiñcarahi te samma, kaṇṭhe kiṇikiṇāyati . Manussasukhumālānaṃ, maṇi kaṇṭhesu lambati; Tesāhaṃ anusikkhāmi, mā tvaṃ maññi davā kataṃ. Sacepimaṃ pihayasi, massukuttiṃ sukāritaṃ; Kārayissāmi te samma, maṇiñcāpi dadāmi te. Tvaññeva maṇinā channo, sukatāya ca massuyā; Āmanta kho taṃ gacchāmi, piyaṃ me tava dassananti.
请看兔、针、猪、鹿,我所鸟居第五,众鸟中之最尊;
再看合掌、水鱼、公羊,次及鹌鹑,并最胜鸠,凡此十本生。巴利
Atha passa sasūci ca tuṇḍilako, miga mayhakapañcamapakkhivaro; Atha pañjali vārija mejjha puna, atha vaṭṭa kapotavarena dasāti.
接着是摄颂:巴利
Atha vagguddānaṃ –
今当宣说最胜妙六集之品目:
无阻品与驴子品,这(六集所述的)两品,文辞清晰优美。巴利
Atha vaggaṃ pakittissaṃ, chanipātaṃ varuttame; Avāriyā ca kharo ca , dve ca vuttā subyañjanāti.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51