497. 摩登伽本生(一)
497. Mātaṅgajātakaṃ (1)
1你从何处来?身着弊衣,枯瘦如土中的饿鬼?
颈上系着垃圾堆中拣来的破布,你究竟是谁?分明不配接受供养。
2有名声者啊,此食本为您而备,众人正咀嚼、享用、饮啖;
您既知我仰他人施舍而活,愿这狗儿也能分得一口残食。
3这食物是我所有,是为婆罗门们所准备;这是我的,出于净信,为自利(而施)。
走开!你站在这里做什么?贱人,如我这般之人不会施舍于你。
4他们于高地、洼地播下种子,心中盼着湿润田地里的果实。
凭此信心,你去行布施吧,或许便能令应供者心生欢喜。
5世间哪些是田地,我了然于心,便将种子安放于那些田中。
那些具足种姓、再生高贵的婆罗门,于此正是殊胜的良田。
6种姓骄慢、过分自负、贪、嗔、骄慢及愚痴——
若有人具足这一切恶质,他们即是此处的下劣田地。
7恃出身而骄慢,又极度自负,贪、嗔、迷醉与愚痴;
这些恶德在他们身上全然不存,那些人正是世间无上的福田。
8优波周帝亚、和尚,与那甘达库奇,如今都往何处去了?
杖之笞之,扼其咽喉,把这贱人拖倒在地。
9你以指甲掘山,以齿啃铁;
你竟用脚踢踏火焰,辱骂仙人。
10如此说后,玛当伽仙人,那位精勤于真理的修行者,
在婆罗门们的仰视中,飞入虚空。
11头向后扭曲,手臂直伸僵固,全然不能动弹;
眼睛发白,犹如死人。是谁把我的儿子变成了这般模样?
12有位沙门来过此处,衣着垢秽破烂,身形枯瘦,如同食土鬼一般;
“他把垃圾衣系在脖颈上,就是他令你的儿子变成这副模样。”
13大智慧者去了哪个方向?年轻人,请你们把这件事告诉我吧。
我们去他那里当面悔过,或许还能救回儿子的性命。
14大智慧者已升入虚空,犹如旅途之人的十五满月。
他也前往了东方,那位真实立誓的仙人,品性高尚。
15头向后折扭,手臂伸展却全无用如废;
两眼翻白,恰似死人一般——是谁把我的孩儿弄成这般模样?
16夜叉确实有大神通,护随着那些善行的仙人;
他们察知那人心中充满恶意与愤怒,夜叉们便如此对待了你的儿子。
17夜叉们如此加害于我的儿子,梵行者,请莫对我生气。
比丘,我前来皈依您的双足,为丧子之痛所摧折。
18那时也好,如今也好,我对你都毫无怨恨;
你的儿子被吠陀的骄傲冲昏了头,即使学了吠陀,也分不清什么才是真正的义理。
19比丘啊,人的想蕴在刹那之间,确实会陷入迷乱。
深广智慧者,请宽恕这唯一的过失吧,真正的智者不会成为愤怒的仆役。
20这便是我起身乞来的食物,就让那缺少智慧的曼达比亚享用吧。
夜叉不会去伤害他,你的儿子也将远离伤害,平安无疾。
21曼达比亚,你真是愚人,智慧短浅,竟不通晓福田;
你把布施给了那些烦恼深重者,那些造作染污之业、无有自制之人。
22头发缠结,身披兽皮,满脸须蔓丛生,犹如一口老井边长满了杂草。
请看此人,形貌丑陋,结发与兽皮并不能庇护缺乏智慧的人。
23那些贪、嗔、无明已消褪的人,
他们是漏尽的阿拉汉,供养这些圣者能得大果报。
Kuto nu āgacchasi dummavāsī , otallako paṃsupisācakova; Saṅkāracoḷaṃ paṭimuñca kaṇṭhe, ko re tuvaṃ hosi adakkhiṇeyyo. Annaṃ tavedaṃ pakataṃ yasassi, taṃ khajjare bhuñjare piyyare ca; Jānāsi maṃ tvaṃ paradattūpajīviṃ, uttiṭṭhapiṇḍaṃ labhataṃ sapāko. Annaṃ mamedaṃ pakataṃ brāhmaṇānaṃ, attatthāya saddahato mamedaṃ ; Apehi etto kimidhaṭṭhitosi, na mādisā tuyhaṃ dadanti jamma. Thale ca ninne ca vapanti bījaṃ, anūpakhette phalamāsamānā ; Etāya saddhāya dadāhi dānaṃ, appeva ārādhaye dakkhiṇeyye. Khettāni mayhaṃ viditāni loke, yesāhaṃ bījāni patiṭṭhapemi; Ye brāhmaṇā jātimantūpapannā, tānīdha khettāni supesalāni. Jātimado ca atimānitā ca, lobho ca doso ca mado ca moho; Ete aguṇā yesu ca santi sabbe, tānīdha khettāni apesalāni. Jātimado ca atimānitā ca, lobho ca doso ca mado ca moho; Ete aguṇā yesu na santi sabbe, tānīdha khettāni supesalāni. Kvettha gatā upajotiyo ca, upajjhāyo ca athavā gaṇḍakucchi ; Imassa daṇḍañca vadhañca datvā, gale gahetvā khalayātha jammaṃ. Giriṃ nakhena khaṇasi, ayo dantehi khādasi; Jātavedaṃ padahasi, yo isiṃ paribhāsasi. Idaṃ vatvāna mātaṅgo, isi saccaparakkamo; Antalikkhasmiṃ pakkāmi , brāhmaṇānaṃ udikkhataṃ. Āvellitaṃ piṭṭhito uttamaṅgaṃ, bāhuṃ pasāreti akammaneyyaṃ ; Setāni akkhīni yathā matassa, ko me imaṃ puttamakāsi evaṃ. Idhāgamā samaṇo dummavāsī, otallako paṃsupisācakova; Saṅkāracoḷaṃ paṭimuñca kaṇṭhe, so te imaṃ puttamakāsi evaṃ. Katamaṃ disaṃ agamā bhūripañño, akkhātha me māṇavā etamatthaṃ; Gantvāna taṃ paṭikaremu accayaṃ, appeva naṃ putta labhemu jīvitaṃ. Vehāyasaṃ agamā bhūripañño, pathaddhuno pannaraseva cando; Api cāpi so purimadisaṃ agacchi, saccappaṭiñño isi sādhurūpo. Āvellitaṃ piṭṭhito uttamaṅgaṃ, bāhuṃ pasāreti akammaneyyaṃ; Setāni akkhīni yathā matassa, ko me imaṃ puttamakāsi evaṃ. Yakkhā have santi mahānubhāvā, anvāgatā isayo sādhurūpā; Te duṭṭhacittaṃ kupitaṃ viditvā, yakkhā hi te puttamakaṃsu evaṃ. Yakkhā ca me puttamakaṃsu evaṃ, tvaññeva me mā kuddho brahmacāri; Tumheva pāde saraṇaṃ gatāsmi, anvāgatā puttasokena bhikkhu. Tadeva hi etarahi ca mayhaṃ, manopadoso na mamatthi koci; Putto ca te vedamadena matto, atthaṃ na jānāti adhicca vede. Addhā have bhikkhu muhuttakena, sammuyhateva purisassa saññā; Ekāparādhaṃ khama bhūripañña, na paṇḍitā kodhabalā bhavanti. Idañca mayhaṃ uttiṭṭhapiṇḍaṃ, tava maṇḍabyo bhuñjatu appapañño; Yakkhā ca te naṃ na viheṭhayeyyuṃ, putto ca te hessati so arogo. Maṇḍabya bālosi parittapañño, yo puññakhettānamakovidosi; Mahakkasāvesu dadāsi dānaṃ, kiliṭṭhakammesu asaññatesu. Jaṭā ca kesā ajinā nivatthā, jarūdapānaṃva mukhaṃ parūḷhaṃ; Pajaṃ imaṃ passatha dummarūpaṃ , na jaṭājinaṃ tāyati appapaññaṃ. Yesaṃ rāgo ca doso ca, avijjā ca virājitā; Khīṇāsavā arahanto, tesu dinnaṃ mahapphalanti.
498. 旃多与森部陀本生(二)
498. Cittasambhūtajātakaṃ (2)
24一切人所修的善行皆有果报,任何业行都不会空无结果。
我见森部陀具大威德,他依自所造业而获得福报之果。
25众生善业所修皆有果,无有一业唐捐成虚弃;
其心岂不亦复同如是,愿彼心意成就圆满如我。
26众人所行的善业,必结果实;没有任何业是虚耗无果的。
天王,应知旃多也是如此,他的心意已得成就,正如你一般。
27您莫非就是旃多本人?还是另有人把这事告诉了您?
这偈颂唱诵得极好,我心中已无疑惑,我赠予你最好的村庄与一百之数。
28我并非旃多,而是从别处听闻此事;仙人曾对我阐明此义;
“你前去向国王呈上这偈颂,国王若心生欢喜,或许会赐予你奖赏。”
29速速套上国王的马车——那些造工精良、彩绘华美的车乘;
系牢象的腹带,为它们佩戴颈饰。
30让他们擂响大鼓、小鼓,吹响法螺,并迅速套好轻捷的车乘。
今日我将前往那净修林,就在那里,我将见到那位安坐的仙人。
31我今所得真殊勝,大眾之中善唱偈;
見彼具足戒行仙,歡喜欣悅滿我心。
32座位、饮水与洗脚水,恳请尊者接受我们的供养。
尊者,我们向您请问价格,请您为我们开个价吧。
33让他们为你建造悦意的住处,你就在那里有众女伴围绕,自在享乐。
请给个方便,让我俩一同主事吧。
34大王,见到恶行的果报,也见到善行的大果报;
我唯当约束自己,不贪求儿子、牲畜或钱财。
35人的寿命,于此世间不过十个十年;
未达终点,便如被割断的芦苇般枯萎凋零。
36这其中,有何欢喜?有何嬉戏?有何乐?有何求财?
儿女与妻子于我何用?大王,我已从束缚中解脱。
37我如是了知:死亡从不错过我;
为死神所制伏者,何来欢愉,何来求财?
38人主啊,旃陀罗之生,于人中最下,于两足中最卑;
我等往昔以自身极恶之业,曾受生旃陀罗胎中。
39我们曾在阿槃提为旃陀罗,又作鹿群,来到尼连禅河畔;
曾于纳姆摩达河畔为鹗鸟,今者成为婆罗门与刹帝利。
40生命被驱迫而逝,寿数何其短暂;已为衰老所制的人,实无任何庇护。
般遮罗,照我所说的话去做,不要造作那招致痛苦的业。
41生命被驱迫而逝,寿数何其短暂;已为衰老所制的人,实无任何庇护。
般遮罗,照我所说的话去做,不要造作那结出苦果的业。
42生命被驱迫而逝,寿数何其短暂;已为衰老所制的人,实无任何庇护。
般遮罗,照我所说的话去做,不要造作那沾染尘垢的业。
43生命短促,步步逼向死亡;老去的人啊,容颜为衰老所摧。
般遮罗,听从我这些话,莫造作令人投生地狱的业。
44诚然,您这番话真实不虚,正如您这位仙人所说,事实正是如此。
比丘,我拥有众多欲乐,那些欲乐,于我这般的人,实在难以舍离。
45犹如大象陷入泥沼之中,眼见陆地,却无法走过去。
同样,我沉溺于欲的泥沼,未能走上比丘之道。
46犹如父母教诲儿子,如何令他得安乐;
同样地,尊者,请您教示我:如何于死后长久得安乐?
47人王啊,你若不能舍离这些人间的欲乐,
你应当设立如法的税赋,大王,莫让你的国中出现非法之事。
48让使者们奔赴四方,前去邀请沙门与婆罗门。
你应当以饮食、衣服、住所与资具来护持他们。
49你以饮食,怀着净信之心,使沙门与婆罗门得到满足;
布施且受用之后,随力而行,便无有过失地往生天界。
50王上,当您耽乐于一众女子之中时,若被这骄慢所乘。
你当将此偈铭记于心,并于大众之中宣说出来。
51那曾露宿旷野的众生,由一位行走的女人以乳汁喂养;
被群犬围绕的他,今日被称为国王。
Sabbaṃ narānaṃ saphalaṃ suciṇṇaṃ, na kammunā kiñcana moghamatthi; Passāmi sambhūtaṃ mahānubhāvaṃ, sakammunā puññaphalūpapannaṃ. Sabbaṃ narānaṃ saphalaṃ suciṇṇaṃ, na kammunā kiñcana moghamatthi; Kaccinnu cittassapi evamevaṃ, iddho mano tassa yathāpi mayhaṃ. Sabbaṃ narānaṃ saphalaṃ suciṇṇaṃ, na kammunā kiñcana moghamatthi; Cittampi jānāhi tatheva deva, iddho mano tassa yathāpi tuyhaṃ. Bhavaṃ nu citto sutamaññato te, udāhu te koci naṃ etadakkhā; Gāthā sugītā na mamatthi kaṅkhā, dadāmi te gāmavaraṃ satañca. Na cāhaṃ citto sutamaññato me, isī ca me etamatthaṃ asaṃsi; ‘‘Gantvāna rañño paṭigāhi gāthaṃ, api te varaṃ attamano dadeyya’’ . Yojentu ve rājarathe, sukate cittasibbane; Kacchaṃ nāgānaṃ bandhatha, gīveyyaṃ paṭimuñcatha. Āhaññantu bherimudiṅgasaṅkhe , sīghāni yānāni ca yojayantu; Ajjevahaṃ assamaṃ taṃ gamissaṃ, yattheva dakkhissamisiṃ nisinnaṃ. Suladdhalābho vata me ahosi, gāthā sugītā parisāya majjhe; Svāhaṃ isiṃ sīlavatūpapannaṃ, disvā patīto sumanohamasmi. Āsanaṃ udakaṃ pajjaṃ, paṭiggaṇhātu no bhavaṃ; Agghe bhavantaṃ pucchāma, agghaṃ kurutu no bhavaṃ. Rammañca te āvasathaṃ karontu, nārīgaṇehi paricārayassu; Karohi okāsamanuggahāya, ubhopi maṃ issariyaṃ karoma. Disvā phalaṃ duccaritassa rāja, atho suciṇṇassa mahāvipākaṃ; Attānameva paṭisaṃyamissaṃ, na patthaye putta pasuṃ dhanaṃ vā. Dasevimā vassadasā, maccānaṃ idha jīvitaṃ; Apattaññeva taṃ odhiṃ, naḷo chinnova sussati. Tattha kā nandi kā khiḍḍā, kā ratī kā dhanesanā; Kiṃ me puttehi dārehi, rāja muttosmi bandhanā. Sohaṃ evaṃ pajānāmi , maccu me nappamajjati; Antakenādhipannassa, kā ratī kā dhanesanā. Jāti narānaṃ adhamā janinda, caṇḍālayoni dvipadākaniṭṭhā ; Sakehi kammehi supāpakehi, caṇḍālagabbhe avasimha pubbe. Caṇḍālāhumha avantīsu, migā nerañjaraṃ pati; Ukkusā nammadātīre , tyajja brāhmaṇakhattiyā. Upanīyati jīvitamappamāyu, jarūpanītassa na santi tāṇā; Karohi pañcāla mameta vākyaṃ, mākāsi kammāni dukkhudrayāni. Upanīyati jīvitamappamāyu, jarūpanītassa na santi tāṇā; Karohi pañcāla mameta vākyaṃ, mākāsi kammāni dukkhapphalāni. Upanīyati jīvitamappamāyu, jarūpanītassa na santi tāṇā; Karohi pañcāla mameta vākyaṃ, mākāsi kammāni rajassirāni. Upanīyati jīvitamappamāyu, vaṇṇaṃ jarā hanti narassa jiyyato; Karohi pañcāla mameta vākyaṃ, mākāsi kammaṃ nirayūpapattiyā. Addhā hi saccaṃ vacanaṃ tavetaṃ, yathā isī bhāsasi evametaṃ; Kāmā ca me santi anapparūpā, te duccajā mādisakena bhikkhu. Nāgo yathā paṅkamajjhe byasanno, passaṃ thalaṃ nābhisambhoti gantuṃ; Evampahaṃ kāmapaṅke byasanno, na bhikkhuno maggamanubbajāmi. Yathāpi mātā ca pitā ca puttaṃ, anusāsare kinti sukhī bhaveyya; Evampi maṃ tvaṃ anusāsa bhante, yathā ciraṃ pecca sukhī bhaveyyaṃ. No ce tuvaṃ ussahase janinda, kāme ime mānusake pahātuṃ; Dhammiṃ baliṃ paṭṭhapayassu rāja, adhammakāro tava māhu raṭṭhe. Dūtā vidhāvantu disā catasso, nimantakā samaṇabrāhmaṇānaṃ; Te annapānena upaṭṭhahassu, vatthena senāsanapaccayena ca. Annena pānena pasannacitto, santappaya samaṇabrāhmaṇe ca; Datvā ca bhutvā ca yathānubhāvaṃ, anindito saggamupehi ṭhānaṃ. Sace ca taṃ rāja mado saheyya, nārīgaṇehi paricārayantaṃ; Imameva gāthaṃ manasī karohi, bhāsesi cenaṃ parisāya majjhe. Abbhokāsasayo jantu, vajantyā khīrapāyito; Parikiṇṇo suvānehi , svājja rājāti vuccatīti.
499. 尸毗王本生(三)
499. Sivijātakaṃ (3)
52远眺不见,我身为长老,特来乞求眼目;
既受我乞,请将此眼施与我,我等便成独眼之人。
53乞求者,你受谁的指使来到此地,为了乞求眼睛?
你所乞求的,正是众人说为至为难舍的无上之肢——人之双眼,至为难舍。
54他在诸天神中被称为须阇之夫,在人间则被称为摩伽婆。
我正是依他的教诫来到此处,身为乞者,为乞求你的眼目而来。
55我今为乞者,向你乞此无上布施;既来乞你的眼目,便请慨然施舍。
请赐予我那无上的眼目——据说,这是人身中最难舍弃的。
56不论你为何事而来,怀着怎样的心愿——
愿你那些意图都能实现,婆罗门,愿你得到双眼。
57你只求一只眼,我却将两只都给予你。
你是具眼者,去吧,在众人的注视下前行——愿你心中所求,皆得成就。
58陛下莫以双眸相施,莫将我等尽皆捐弃;
大王请赐我诸财宝,珍珠琉璃俱令盈多。
59大王,请赐我良骏严饰之宝车;
大王,请赐我金鞍焕彩之龙象。
60犹如尸毗万众,悉御车乘,恒自四方围绕;
车王,愿汝亦如是施。
61口称我当布施,心却决意不施;
地上落索横陈,自取系于己颈。
62有人嘴上说“我要布施”,心里却对不布施起了执著;
由恶趋更恶,终落死神掌中。
63凡有所求,我便施与;无所求,我则不施;
因此,这位婆罗门所求之物,我必施与。
64大王,您是希求长寿、容貌、快乐,还是力量而行布施呢?
您身为尸毗人中无上的王,如何能为了来世而施舍自己的眼睛?
65我布施这个,并不是为了名声,也不求儿子、财富或国土。
这是往昔正士们常行之法,正因如此,我的心于布施中得喜悦。
66你是我朋友与同伴,尸毗迦,你善学多闻,请善依我言而行。
为这志于布施的我,取出双眼,放入那乞求者手中。
67尸毗王劝请,尸毗迦奉命而行;
剜取王之双目,奉施婆罗门。
婆罗门自有明眼,盲王端坐其处;
68其后数日之间,眼目渐得愈合。
尸毗国的增长王,唤来车夫,对他说:
69“车夫,套好车,套好了便来禀告。”
我们去游园,去莲花池和树林那里。
70他便在莲花池畔,结跏趺坐。
帝释、善生之主,天王现身其前;
71我即帝释,诸天神之王,今已来至汝前。
请许一个愿吧,圣王,无论您心中希求何物。
72帝释天神啊,我拥有大量财富,兵力与国库也多得数不清;
如今我双目失明,死亡才是我所喜爱的。
73人中尊啊,那些真实之语,请您宣说出来吧,刹帝利!
您若说出真实语,眼睛便会重见光明。
74前来向我乞讨的人,出身各不相同,皆为乞食者。
在此处无论谁向我乞求,他亦是我心中所爱;
借着这句真实的话语,我的眼睛便由此生长出来。
75那位婆罗门来向我乞求:“请给我眼睛!”
我把双眼布施给了那位前来乞讨的婆罗门。
76更强烈的喜和无量的悦意涌入了我,
凭此真实语,我的第二只眼睛也得以生长。
77这些偈颂是如法说出的,尸毗国的增盛者啊;
你的这双眼睛,显现如天眼一般。
78穿越墙垣,穿越岩石,纵越一切高山,
愿你的目力遍及方圆百由旬的一切方所。
79在这世上,当有人来乞求时,谁会不肯施舍自己的财物,哪怕那是极其殊胜、自己最珍爱的东西?
那么,齐聚于此的尸毗人啊,今日便来看看我的天眼。
80穿墙透岩,逾越高山,
方圆百由旬内,我的眼界悉能遍及。
81众生此世之命,无有胜于布施;
既舍人间肉眼,我获天眼清明。
82尸毗族人观此已,当行布施自受用;
随力施与并受用,无咎当生天界中。
Dūre apassaṃ therova, cakkhuṃ yācitumāgato; Ekanettā bhavissāma, cakkhuṃ me dehi yācito. Kenānusiṭṭho idha māgatosi, vanibbaka cakkhupathāni yācituṃ; Suduccajaṃ yācasi uttamaṅgaṃ, yamāhu nettaṃ purisena duccajaṃ. Yamāhu devesu sujampatīti, maghavāti naṃ āhu manussaloke; Tenānusiṭṭho idha māgatosmi, vanibbako cakkhupathāni yācituṃ. Vanibbato mayha vaniṃ anuttaraṃ, dadāhi te cakkhupathāni yācito; Dadāhi me cakkhupathaṃ anuttaraṃ, yamāhu nettaṃ purisena duccajaṃ. Yena atthena āgacchi , yamatthamabhipatthayaṃ; Te te ijjhantu saṅkappā, labha cakkhūni brāhmaṇa. Ekaṃ te yācamānassa, ubhayāni dadāmahaṃ; Sa cakkhumā gaccha janassa pekkhato, yadicchase tvaṃ tadate samijjhatu. Mā no deva adā cakkhuṃ, mā no sabbe parākari ; Dhanaṃ dehi mahārāja, muttā veḷuriyā bahū. Yutte deva rathe dehi, ājānīye calaṅkate; Nāge dehi mahārāja, hemakappanavāsase. Yathā taṃ sivayo sabbe, sayoggā sarathā sadā; Samantā parikireyyuṃ , evaṃ dehi rathesabha. Yo ve dassanti vatvāna, adāne kurute mano; Bhūmyaṃ so patitaṃ pāsaṃ, gīvāyaṃ paṭimuñcati. Yo ve dassanti vatvāna, adāne kurute mano; Pāpā pāpataro hoti, sampatto yamasādhanaṃ. Yañhi yāce tañhi dade, yaṃ na yāce na taṃ dade; Svāhaṃ tameva dassāmi, yaṃ maṃ yācati brāhmaṇo. Āyuṃ nu vaṇṇaṃ nu sukhaṃ balaṃ nu, kiṃ patthayāno nu janinda desi; Kathañhi rājā sivinaṃ anuttaro, cakkhūni dajjā paralokahetu. Na vāhametaṃ yasasā dadāmi, na puttamicche na dhanaṃ na raṭṭhaṃ; Satañca dhammo carito purāṇo, icceva dāne ramate mano mama . Sakhā ca mitto ca mamāsi sīvika , susikkhito sādhu karohi me vaco; Uddharitvā cakkhūni mamaṃ jigīsato, hatthesu ṭhapehi vanibbakassa. Codito sivirājena, siviko vacanaṅkaro; Rañño cakkhūnuddharitvā , brāhmaṇassūpanāmayi; Sacakkhu brāhmaṇo āsi, andho rājā upāvisi. Tato so katipāhassa, uparūḷhesu cakkhusu; Sūtaṃ āmantayī rājā, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano. Yojehi sārathi yānaṃ, yuttañca paṭivedaya; Uyyānabhūmiṃ gacchāma, pokkharañño vanāni ca. So ca pokkharaṇītīre , pallaṅkena upāvisi; Tassa sakko pāturahu, devarājā sujampati. Sakkohamasmi devindo, āgatosmi tavantike; Varaṃ varassu rājīsi, yaṃ kiñci manasicchasi. Pahūtaṃ me dhanaṃ sakka, balaṃ koso canappako; Andhassa me sato dāni, maraṇaññeva ruccati. Yāni saccāni dvipadinda, tāni bhāsassu khattiya; Saccaṃ te bhaṇamānassa, puna cakkhu bhavissati. Ye maṃ yācitumāyanti, nānāgottā vanibbakā; Yopi maṃ yācate tattha, sopi me manaso piyo; Etena saccavajjena, cakkhu me upapajjatha. Yaṃ maṃ so yācituṃ āgā, dehi cakkhunti brāhmaṇo; Tassa cakkhūni pādāsiṃ, brāhmaṇassa vanibbato . Bhiyyo maṃ āvisī pīti, somanassañcanappakaṃ; Etena saccavajjena, dutiyaṃ me upapajjatha. Dhammena bhāsitā gāthā, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhana; Etāni tava nettāni, dibbāni paṭidissare. Tirokuṭṭaṃ tiroselaṃ, samatiggayha pabbataṃ; Samantā yojanasataṃ, dassanaṃ anubhontu te. Ko nīdha vittaṃ na dadeyya yācito, api visiṭṭhaṃ supiyampi attano; Tadiṅgha sabbe sivayo samāgatā, dibbāni nettāni mamajja passatha. Tirokuṭṭaṃ tiroselaṃ, samatiggayha pabbataṃ; Samantā yojanasataṃ, dassanaṃ anubhonti me. Na cāgamattā paramatthi kiñci, maccānaṃ idha jīvite; Datvāna mānusaṃ cakkhuṃ, laddhaṃ me cakkhuṃ amānusaṃ. Etampi disvā sivayo, detha dānāni bhuñjatha; Datvā ca bhutvā ca yathānubhāvaṃ, aninditā saggamupetha ṭhānanti.
500. 光辉本生·四(第500则)
500. Sirīmantajātakaṃ (4)
83具智慧而乏福报者,与有名望而无智慧者;
塞那迦,我且问你此事:善巧者们说,这二者中哪一位更殊胜?
84大王,的确,无论是智者与愚者,还是具技艺者与无技艺者;
即便是出身高贵之人,也可能成为出身微贱却享有盛名者的仆从;
见此我亦言:智者反为劣,具福者乃胜;
85无上智者、遍见诸法之大药,我今亦问汝。
愚者纵有名闻,智者纵乏资财,此二者中孰胜?善巧之人乃如是说;
86愚人作诸恶业,心中却自谓:唯此更胜。
愚者唯见今世,不见他世,两处俱招祸咎;
见此我言:智慧方为殊胜,胜彼具名闻之愚人。
87非因技艺而得财,非因亲族,亦非容色;
且看那愚钝之人安乐昌盛,吉祥所亲近者,正是此牛群之主。
见到此点,我这样说:智慧低劣者,不如具足福德者来得殊胜。
88无智者得乐便沉溺其中,遇苦则陷入迷乱。
被骤然来袭的苦乐所触,他战栗不安,犹如炎夏中的水族。
见此,我说:智慧方为殊胜,而非徒有虚名的愚人。
89犹如林间一棵果实甘美的树,众鸟从四方纷然聚集。
同样地,富裕、拥有财富与受用的人,众人也正是为了利益而亲近他。
见此事我已言:有智者反居下劣,具福德者方为殊胜;
90强梁愚人非善,逞凶暴以夺财。
啼泣愚人被强曳,沉沉堕入大地狱;
见此我言:智慧为胜,显耀愚人非可比。
91众流汇入恒河,尽舍其名与种姓;
恒河奔归大海,具足神通智慧者亦不显于世。
见此我亦如是说:智者虽居卑下,犹胜具福之人;
92众所称彼浩瀚大海,无量江河恒时奔流注入。
大海纵然恒常汹涌,终不逾越其岸;
93愚者纵然百般筹谋,福运亦终不越智慧。
见此,我说:智慧方为殊胜,而非徒有虚名的愚人。
94纵使不自制之人享有名声,于集会中宣说他人之利,
亲族之中唯彼此事得成,使之然者福德,非是智慧;
我见如是而说:智者居卑,具福德者方为殊胜。
95或为他人,或为自己,愚昧少慧之人便会口出妄语;
他在集会中受人谴责,此后还会堕入恶趣;
见此我言智慧胜,非彼显赫之愚人;
96广慧纵能宣义利,无财无势是贫寒。
亲族众中其言不入,有智之人亦无福分;
我见此事而作是说:智者反居下位,惟具福德者乃为殊胜。
97智慧深广者,不论为他人还是为自己,都不说虚诳之语。
他于大众集会中备受尊敬,此后亦将投生善趣;
见此我亦说:智慧斯为最胜,非彼享盛名之愚人。
98象牛马、宝珠耳珰,及生于富贵门第之女子;
一切受用尽归富者,贫人反为其役使;
见此我故如是言:智者虽贤而贫,终不及有福者胜。
99那些行事毫无规划、愚昧而又冥顽不灵的人,
财富会弃愚人而去,犹如衰老的蛇蜕去旧皮;
见此,我说:智慧方为殊胜,而非徒有虚名的愚人。
100尊者,我们五人是智者,全都双手合十恭敬而立;
你降伏我等而为主宰,如帝释天神——众生之主、诸天神之王;
见此我言:智慧实为下劣,唯有福相光荣者方称殊胜。
101在诸如此类的事情上,声名显赫的愚人,恰如智者的仆从。
智者能善巧处理之事,愚者却于中陷入迷惑;
见此,我说:智慧方为殊胜,而非徒有虚名的愚人。
102的确,智慧恒为善士所称叹;荣华对于耽着享乐的世人才显得可爱。
诸佛的智慧无与伦比,财富永远不能超越智慧。
103我们所问之事,你已为我们解说。大药,你是彻见一切法的人。
103一千头牛、一头公牛、一头龙象,及十辆良驹所驾的战车。
因你解答令我满意,我赐你十六座上好的村庄。
Paññāyupetaṃ siriyā vihīnaṃ, yasassinaṃ vāpi apetapaññaṃ; Pucchāmi taṃ senaka etamatthaṃ, kamettha seyyo kusalā vadanti. Dhīrā ca bālā ca have janinda, sippūpapannā ca asippino ca; Sujātimantopi ajātimassa, yasassino pesakarā bhavanti; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, pañño nihīno sirīmāva seyyo. Tuvampi pucchāmi anomapañña, mahosadha kevaladhammadassi; Bālaṃ yasassiṃ paṇḍitaṃ appabhogaṃ, kamettha seyyo kusalā vadanti. Pāpāni kammāni karoti bālo , idhameva seyyo iti maññamāno ; Idhalokadassī paralokamadassī, ubhayattha bālo kalimaggahesi; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, paññova seyyo na yasassi bālo. Na sippametaṃ vidadhāti bhogaṃ, na bandhuvā na sarīravaṇṇo yo ; Passeḷamūgaṃ sukhamedhamānaṃ, sirī hi naṃ bhajate goravindaṃ ; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, pañño nihīno sirīmāva seyyo. Laddhā sukhaṃ majjati appapañño, dukkhena phuṭṭhopi pamohameti; Āgantunā dukkhasukhena phuṭṭho, pavedhati vāricarova ghamme; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, paññova seyyo na yasassi bālo. Dumaṃ yathā sāduphalaṃ araññe, samantato samabhisaranti pakkhī; Evampi aḍḍhaṃ sadhanaṃ sabhogaṃ, bahujjano bhajati atthahetu; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, pañño nihīno sirīmāva seyyo. Na sādhu balavā bālo, sāhasā vindate dhanaṃ; Kandantametaṃ dummedhaṃ, kaḍḍhanti nirayaṃ bhusaṃ; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, paññova seyyo na yasassi bālo. Yā kāci najjo gaṅgamabhissavanti, sabbāva tā nāmagottaṃ jahanti; Gaṅgā samuddaṃ paṭipajjamānā, na khāyate iddhiṃ paññopi loke ; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, pañño nihīno sirīmāva seyyo. Yametamakkhā udadhiṃ mahantaṃ, savanti najjo sabbakālamasaṅkhyaṃ; So sāgaro niccamuḷāravego, velaṃ na acceti mahāsamuddo. Evampi bālassa pajappitāni, paññaṃ na acceti sirī kadāci; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, paññova seyyo na yasassi bālo. Asaññato cepi paresamatthaṃ, bhaṇāti sandhānagato yasassī; Tasseva taṃ rūhati ñātimajjhe, sirī hi naṃ kārayate na paññā ; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, pañño nihīno sirīmāva seyyo. Parassa vā attano vāpi hetu, bālo musā bhāsati appapañño; So nindito hoti sabhāya majjhe, pacchāpi so duggatigāmī hoti; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, paññova seyyo na yasassi bālo. Atthampi ce bhāsati bhūripañño, anāḷhiyo appadhano daliddo; Na tassa taṃ rūhati ñātimajjhe, sirī ca paññāṇavato na hoti; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, pañño nihīno sirīmāva seyyo. Parassa vā attano vāpi hetu, na bhāsati alikaṃ bhūripañño; So pūjito hoti sabhāya majjhe, pacchāpi so suggatigāmī hoti; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, paññova seyyo na yasassi bālo. Hatthī gavassā maṇikuṇḍalā ca, thiyo ca iddhesu kulesu jātā; Sabbāva tā upabhogā bhavanti, iddhassa posassa aniddhimanto; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, pañño nihīno sirīmāva seyyo. Asaṃvihitakammantaṃ, bālaṃ dummedhamantinaṃ; Sirī jahati dummedhaṃ, jiṇṇaṃva urago tacaṃ; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, paññova seyyo na yasassi bālo. Pañca paṇḍitā mayaṃ bhaddante, sabbe pañjalikā upaṭṭhitā; Tvaṃ no abhibhuyya issarosi, sakkova bhūtapati devarājā; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, pañño nihīno sirīmāva seyyo. Dāsova paññassa yasassi bālo, atthesu jātesu tathāvidhesu; Yaṃ paṇḍito nipuṇaṃ saṃvidheti, sammohamāpajjati tattha bālo; Etampi disvāna ahaṃ vadāmi, paññova seyyo na yasassi bālo. Addhā hi paññāva sataṃ pasatthā, kantā sirī bhogaratā manussā; Ñāṇañca buddhānamatulyarūpaṃ, paññaṃ na acceti sirī kadāci. Yaṃ taṃ apucchimha akittayī no, mahosadha kevaladhammadassī; Gavaṃ sahassaṃ usabhañca nāgaṃ, ājaññayutte ca rathe dasa ime; Pañhassa veyyākaraṇena tuṭṭho, dadāmi te gāmavarāni soḷasāti.
501. 罗诃那鹿本生第五
501. Rohaṇamigajātakaṃ (5)
104这些鹿群正在退却,因畏惧死亡而惊恐,奇达卡啊;
你也去吧,莫要迟疑,它们将与你一同活下去。
105我不走,罗诃那,我的心好像被拖拽一般。
我不会抛下你,我宁愿在这里舍弃性命。
106那些盲人无有引导,确然必将死去;
你也当去,莫再迟疑,他们终将与你一同活下去。
107罗诃那啊,我不忍离去,此心被你牵曳难舍;
我终不抛下受缚的你,宁可就在此处捐弃性命。
108走吧,胆怯者,快逃命吧,我已被铁夹子套住了。
你也去吧,莫要迟疑,它们将与你一同活下去。
109罗诃那,我不离去,我的心正被拖拽。
我决不舍弃你,宁可在此地捐舍生命。
110那些盲人无有引导,确然必将死去;
你也当去,莫再迟疑,他们终将与你一同活下去。
111罗诃那,我不离去,我的心正被拖拽。
我绝不抛弃那被缚的同伴,就在此地,我舍下此命。
112看,那猎人来了,相貌凶恶,手持武器。
今日,他就要用箭与矛来杀害我们。
113她奔逃了片刻,惊恐不安,被恐惧所逼迫;
这位胆怯者,做了极为艰难之事——为赴死而折返回来。
114这些鹿,对你来说算什么?本已自由无拘,却还去亲近那被缚之鹿。
它们决不肯舍弃你,哪怕为此付出生命。
115猎人啊,它们是我的兄弟,是从同一母腹所生的同胞。
它们不愿舍弃我,哪怕不惜生命。
116他们确实会死掉,那些盲人没有引导者。
猎人啊,请释放我的兄弟,赐予我们五个生命。
117我将为你们释放那只奉养父母的鹿。
愿父母看见这大鹿已得自由,心生欢喜。
118猎人啊,你就这样和所有亲属一起欢喜吧;
正如今日,我见大鹿得以解脱,欢喜满心。
119命悬一线之际,你究竟如何得以脱身?
儿啊,那设下罗网的猎人,又如何将你放走?
120他所宣说的话语,悦耳动听,打动人心,深入人心;
正是凭借那些善妙的话语,齐达古才将我释放。
121他所宣说的话语,悦耳动听,打动人心,深入人心;
正是依凭那些善妙的言辞,苏塔娜才将我释放。
122听闻那悦耳之语,直入心底,深住于心;
听闻这些善说后,猎人便释放了我。
123愿这位猎人与他的妻子们,都能这般满心欢喜;
正如我们今天见到罗诃那归来时,这般喜悦。
124猎人啊,你不是说过:“我取来了鹿皮”吗?
那么,为何鹿皮终究没有取回?
125那鹿既来到手边,又落入圈套;
鹿王既已被缚,未被缚的鹿却仍来依附它。
126我因此生起大悚惧,惊异得毛发竖立。
我若杀害此鹿,今日便当舍弃此命。
127猎人啊,你的鹿是什么模样?具德的鹿又是什么模样?
它们是何等的毛色、何等的习性,竟让你如此盛赞?
128白角,身毛洁净,肤如黄金。
它们四足赤红,双眸如描,悦目可爱。
129大王,这些鹿便是如此,便是这般有德的鹿;
大王,它们奉养父母,你不应加害于它。
130猎人啊,我赠你百金与硕大的宝石耳环,
更赠你四足之榻,其色宛如亚麻之花。
131以及两位容貌相似的妻子,一头种牛,一百头牛。
我将以法治理王国,猎人,你于我有大帮助。
132耕种、经商、借贷,以及拾穗与乞食,猎人啊……
以此奉养家人,切莫再行恶事。
Ete yūthā patiyanti, bhītā maraṇassa cittaka; Gaccha tuvampi mākaṅkhi, jīvissanti tayā saha. Nāhaṃ rohaṇa gacchāmi, hadayaṃ me avakassati; Na taṃ ahaṃ jahissāmi, idha hissāmi jīvitaṃ. Te hi nūna marissanti, andhā apariṇāyakā; Gaccha tuvampi mākaṅkhi, jīvissanti tayā saha. Nāhaṃ rohaṇa gacchāmi, hadayaṃ me avakassati; Na taṃ baddhaṃ jahissāmi, idha hissāmi jīvitaṃ. Gaccha bhīru palāyassu, kūṭe baddhosmi āyase; Gaccha tuvampi mākaṅkhi, jīvissanti tayā saha. Nāhaṃ rohaṇa gacchāmi, hadayaṃ me avakassati; Na taṃ ahaṃ jahissāmi, idha hissāmi jīvitaṃ. Te hi nūna marissanti, andhā apariṇāyakā; Gaccha tuvampi mākaṅkhi, jīvissanti tayā saha. Nāhaṃ rohaṇa gacchāmi, hadayaṃ me avakassati; Na taṃ baddhaṃ jahissāmi, idha hissāmi jīvitaṃ. Ayaṃ so luddako eti, luddarūpo sahāvudho; Yo no vadhissati ajja, usunā sattiyā api . Sā muhuttaṃ palāyitvā, bhayaṭṭā bhayatajjitā; Sudukkaraṃ akarā bhīru, maraṇāyūpanivattatha. Kinnu teme migā honti, muttā baddhaṃ upāsare; Na taṃ cajitumicchanti, jīvitassapi kāraṇā. Bhātaro honti me ludda, sodariyā ekamātukā; Na maṃ cajitumicchanti, jīvitassapi kāraṇā. Te hi nūna marissanti, andhā apariṇāyakā; Pañcannaṃ jīvitaṃ dehi, bhātaraṃ muñca luddaka. So vo ahaṃ pamokkhāmi, mātāpettibharaṃ migaṃ; Nandantu mātāpitaro, muttaṃ disvā mahāmigaṃ. Evaṃ luddaka nandassu, saha sabbehi ñātibhi; Yathāhamajja nandāmi, muttaṃ disvā mahāmigaṃ. Kathaṃ tvaṃ pamokkho āsi, upanītasmi jīvite; Kathaṃ putta amocesi, kūṭapāsamha luddako. Bhaṇaṃ kaṇṇasukhaṃ vācaṃ, hadayaṅgaṃ hadayassitaṃ; Subhāsitāhi vācāhi, cittako maṃ amocayi. Bhaṇaṃ kaṇṇasukhaṃ vācaṃ, hadayaṅgaṃ hadayassitaṃ; Subhāsitāhi vācāhi, sutanā maṃ amocayi. Sutvā kaṇṇasukhaṃ vācaṃ, hadayaṅgaṃ hadayassitaṃ; Subhāsitāni sutvāna, luddako maṃ amocayi. Evaṃ ānandito hotu, saha dārehi luddako; Yathā mayajja nandāma, disvā rohaṇamāgataṃ. Nanu tvaṃ avaca ludda, ‘‘migacammāni āhariṃ’’; Atha kena nu vaṇṇena, migacammāni nāhari. Āgamā ceva hatthatthaṃ, kūṭapāsañca so migo; Abajjhi taṃ migarājaṃ, tañca muttā upāsare. Tassa me ahu saṃvego, abbhuto lomahaṃsano; Imañcāhaṃ migaṃ haññe, ajja hissāmi jīvitaṃ. Kīdisā te migā ludda, kīdisā dhammikā migā; Kathaṃvaṇṇā kathaṃsīlā, bāḷhaṃ kho ne pasaṃsasi. Odātasiṅgā sucivāḷā, jātarūpatacūpamā; Pādā lohitakā tesaṃ, añjitakkhā manoramā. Edisā te migā deva, edisā dhammikā migā; Mātāpettibharā deva, na te so abhihārituṃ . Dammi nikkhasataṃ ludda, thūlañca maṇikuṇḍalaṃ; Catussadañca pallaṅkaṃ, umāpupphasarinnibhaṃ . Dve ca sādisiyo bhariyā, usabhañca gavaṃ sataṃ; Dhammena rajjaṃ kāressaṃ, bahukāro mesi luddaka. Kasivāṇijjā iṇadānaṃ, uñchācariyā ca luddaka; Etena dāraṃ posehi, mā pāpaṃ akarī punāti .
502. 小天鹅本生(6)
502. Cūḷahaṃsajātakaṃ (6)
133这些天鹅,弯颈的,正被恐惧驱策着飞离而去;
金肤金容的苏穆科啊,你就随心所欲地飞走吧。
134亲族众人都舍我而去,独留我一人陷落罗网之中;
他们无所眷恋地走了,你为何独自留下?
135飞走吧,飞禽中最殊胜的,被束缚的人没有同伴。
莫因无忧而迟迟不去,善口,你尽管远行。
136持国天王,我不会因“我为苦难所迫”而将你舍离。
我的生或死,都会和你在一起。
137苏木卡,你所说的,正是圣者的善。
我为试探它,便放手抛下,令其坠落。
138循无迹之途而行,这飞鸟游于虚空之中;
你未能远远察觉那罗网,天鹅中之最胜者。
139当一个人在生命耗尽之时走向衰亡,
到那时,网罗与套索都已逼近,他仍不觉知。
140曲颈群鹅被恐惧驱策,纷纷飞去;
金肤金辉的你啊,独被遗落此地。
141众鸟饱食畅饮讫,振翼纷飞无顾念;
曲身群禽径自去,唯汝独自空留守。
142那只鸟是你什么?你已得解脱,却侍奉这被缚者;
群鸟抛下同伴飞去,你为何独自被留下?
143那位鸟王是我的朋友,是我如同生命一般的同伴。
我不会离开他,直到寿终为止。
144你既为了朋友,甘愿舍弃性命,
我便放还你的同伴,愿国王追随于你。
145猎人啊,你就这样和所有亲属一起欢喜吧;
今日,我亲见这鸟中之王获得释放,内心何其欢喜!
146尊者是否安乐?尊者是否康健无病?
此国可称繁荣吗?您可是依正法治理?
147天鹅啊,我既安稳,天鹅啊,我也无病。
而且此国繁荣,我正是依正法治理。
148您的群臣之中,可都没有过失吗?
那些敌人可都已远离你了吗,如同南方的影子一般?
149再者,在我的大臣当中,也未见任何过失。
而我的敌人,亦如南方的影子,皆已远离。
150你可有位贤淑的妻子,柔顺而善语?
她具足儿子、美貌与荣光,且随顺你的心意。
151我也有位相配的妻子,贤淑温言;
她具足子嗣、容貌与福泽,随顺我的心意和喜好。
152国运昌隆的大王啊,你善生的众子皆具智慧与聪敏,
他们是否处处时时彼此和乐,相亲相敬?
153持国天王啊,我有一百零一位亲生的儿子;
你告诉他们应做之事,他们不会违背你的话语。
154纵使具足出身与调伏,
若事到临头方才用功,便在困厄中沉没不起。
155那智慧散乱者,便生起巨大的裂隙;
就像夜盲的人在夜里看东西,只能看见粗大的色相。
156于不坚实处执以为坚实而勤加用功,终不能获得智慧;
恰如羚羊困于山险之中,半途便陷溺沉没。
157即使出身低微,只要他是自强不息、意志坚定的人,
具足正行与戒德的人,在暗夜中如火炬般闪耀。
158以此作为譬喻,你当教导子女求学明慧。
愿智者如同田中的种子,得雨水滋润而增长。
Ete haṃsā pakkamanti, vakkaṅgā bhayameritā; Harittaca hemavaṇṇa, kāmaṃ sumukha pakkama. Ohāya maṃ ñātigaṇā, ekaṃ pāsavasaṃ gataṃ; Anapekkhamānā gacchanti, kiṃ eso avahiyyasi. Pateva patataṃ seṭṭha, natthi baddhe sahāyatā ; Mā anīghāya hāpesi, kāmaṃ sumukha pakkama. Nāhaṃ ‘‘dukkhapareto’’ti , dhataraṭṭha tuvaṃ jahe; Jīvitaṃ maraṇaṃ vā me, tayā saddhiṃ bhavissati. Etadariyassa kalyāṇaṃ, yaṃ tvaṃ sumukha bhāsasi; Tañca vīmaṃsamānohaṃ, ‘‘patatetaṃ’’ avassajiṃ. Apadena padaṃ yāti, antalikkhacaro dijo; Ārā pāsaṃ na bujjhi tvaṃ, haṃsānaṃ pavaruttama . Yadā parābhavo hoti, poso jīvitasaṅkhaye; Atha jālañca pāsañca, āsajjāpi na bujjhati. Ete haṃsā pakkamanti, vakkaṅgā bhayameritā; Harittaca hemavaṇṇa, tvaññeva avahiyyasi. Ete bhutvā ca pitvā ca, pakkamanti vihaṅgamā; Anapekkhamānā vakkaṅgā, tvaññeveko upāsasi. Kinnu tyāyaṃ dijo hoti, mutto baddhaṃ upāsasi; Ohāya sakuṇā yanti, kiṃ eko avahiyyasi. Rājā me so dijo mitto, sakhā pāṇasamo ca me; Neva naṃ vijahissāmi, yāva kālassa pariyāyaṃ. Yo ca tvaṃ sakhino hetu, pāṇaṃ cajitumicchasi; So te sahāyaṃ muñcāmi, hotu rājā tavānugo. Evaṃ luddaka nandassu, saha sabbehi ñātibhi; Yathāhamajja nandāmi, disvā muttaṃ dijādhipaṃ. Kaccinnu bhoto kusalaṃ, kacci bhoto anāmayaṃ; Kacci raṭṭhamidaṃ phītaṃ, dhammena manusāsasi. Kusalañceva me haṃsa, atho haṃsa anāmayaṃ; Atho raṭṭhamidaṃ phītaṃ, dhammena manusāsahaṃ. Kacci bhoto amaccesu, doso koci na vijjati; Kacci ārā amittā te, chāyā dakkhiṇatoriva. Athopi me amaccesu, doso koci na vijjati; Atho ārā amittā me, chāyā dakkhiṇatoriva. Kacci te sādisī bhariyā, assavā piyabhāṇinī; Puttarūpayasūpetā, tava chandavasānugā. Atho me sādisī bhariyā, assavā piyabhāṇinī; Puttarūpayasūpetā, mama chandavasānugā. Kacci te bahavo puttā, sujātā raṭṭhavaḍḍhana; Paññājavena sampannā, sammodanti tato tato. Satameko ca me puttā, dhataraṭṭha mayā sutā; Tesaṃ tvaṃ kiccamakkhāhi, nāvarujjhanti te vaco. Upapannopi ce hoti, jātiyā vinayena vā; Atha pacchā kurute yogaṃ, kicche āpāsu sīdati. Tassa saṃhīrapaññassa, vivaro jāyate mahā; Rattimandhova rūpāni, thūlāni manupassati. Asāre sārayogaññū, matiṃ na tveva vindati; Sarabhova giriduggasmiṃ, antarāyeva sīdati. Hīnajaccopi ce hoti, uṭṭhātā dhitimā naro; Ācārasīlasampanno, nise aggīva bhāsati. Etaṃ me upamaṃ katvā, putte vijjāsu vācaya ; Saṃvirūḷhetha medhāvī, khette bījaṃva vuṭṭhiyāti.
503. 五〇三 矛丛本生(第七)
503. Sattigumbajātakaṃ (7)
159般遮罗国的猎鹿大王,战车之尊;
他与军队一同出发,却独自一人进入了森林。
160林中他见盗贼所筑之小屋,
鹦鹉自其屋出,遂作凶恶之语。
161车乘齐备的年轻男子,戴着洁净的耳环。
他戴着红色头巾,光彩照人,像白天的太阳一样闪耀。
162正午时分已至,国王与车夫皆已入睡。
来吧,我们把他所有的饰物强行夺走。
163深夜寂静无人,国王与车夫皆已睡下;
我们取了衣物与宝饰,将他们杀死后,便用树枝遮盖起来。
164矛丛,你为何犹如狂人一般说话?
国王们实难亲近,犹如炽燃的烈火一般。
165而你,帕提科蓝巴,一饮醉便粗声大气地嘶吼;
对我母亲这般赤裸,你为何心生厌嫌?
166朋友,速速起身!驾车的,赶紧套好车、备好马车!
这只鸟不合我意,我们到别的净修林去吧。
167大王,车驾已套好,强大的军队也已备齐。
大王,请登车,我们前往其他净修林吧。
168何以所有在此服侍的人都不见踪影?
那位般遮罗人飞离,从他们的视野中逃脱了。
169拿起弓,拿起矛与标枪!
那个般遮罗人正在逃走,莫让他活着脱身!
170随后,另一只红嘴鹦鹉迎上前说:
欢迎您,大王!您来得正好,来得恰是时候。
您是此地的主上,既已到来,就请吩咐这里您所需的一切。
171柿子、毕耶罗果、蜜果、卡苏玛丽果,
请享用这些小果实吧,大王,请享用这些无上妙品。
172这也是从山洞取来的清凉之水;
大王,如果您愿意,就从那里喝吧。
173我的那些随从,都已前往林间采集食物了;
请您亲自起身取用吧,我没有手可以递给您。
174这只鸟真是贤善,是具足最上法之鸟;
那时,另一只鸟,也就是那只鹦鹉,说着粗暴语。
175“将他杀掉,绑缚起来,别让他活着逃脱。”
正当他如此哀泣之时,我平安抵达了林间住处。
176大王,我们乃是兄弟,同为一位母亲所生的同胞。
二者原在同一棵树上长大,后来却各自落向了不同的田地。
177萨提衮巴归于盗贼,我则归于这里的仙人们;
他归于非善者,我归于善者;以这法为缘,我们便彼此分离。
178那边,杀害与捆绑,欺诈与诓骗;
掠夺与暴行——这些他就在那里学得。
179这边,真实与法,不害、自律与调伏;
施我座席与饮水的人们,将我抱在膝上,悉心抚养长大。
180大王啊,人所亲近之人,无论善或不善;
亲近持戒或破戒,随彼之人受驱驰;
181所交之友何等类,所近之人亦如是。
相随者亦成其类,共住之谊本如是;
182习近者亦染其习,受触之人复触他。
犹如涂毒的箭,会使箭囊中无毒的箭也沾染毒液;
智者畏惧染污,绝不与恶人结交。
183若人以吉祥草尖包裹腐鱼,
其草亦臭,亲近愚人其理亦然。
184若有人用叶子裹住香根,
连叶子也会散出芬芳;亲近智者,亦复如是。
185因此,了知自身的成熟,如同叶包之喻;
智者不应亲近不善者,而应亲近善者。
不善者引人入地狱,善者则导人至善趣。
Migaluddo mahārājā, pañcālānaṃ rathesabho; Nikkhanto saha senāya, ogaṇo vanamāgamā. Tatthaddasā araññasmiṃ, takkarānaṃ kuṭiṃ kataṃ; Tassā kuṭiyā nikkhamma, suvo luddāni bhāsati. Sampannavāhano poso, yuvā sammaṭṭhakuṇḍalo ; Sobhati lohituṇhīso, divā sūriyova bhāsati. Majjhanhike sampatike, sutto rājā sasārathi; Handassābharaṇaṃ sabbaṃ, gaṇhāma sāhasā mayaṃ. Nisīthepi raho dāni, sutto rājā sasārathi; Ādāya vatthaṃ maṇikuṇḍalañca, hantvāna sākhāhi avattharāma. Kinnu ummattarūpova, sattigumba pabhāsasi; Durāsadā hi rājāno, aggi pajjalito yathā. Atha tvaṃ patikolamba, matto thullāni gajjasi; Mātari mayhaṃ naggāya, kinnu tvaṃ vijigucchase. Uṭṭhehi samma taramāno, rathaṃ yojehi sārathi; Sakuṇo me na ruccati, aññaṃ gacchāma assamaṃ. Yutto ratho mahārāja, yutto ca balavāhano; Adhitiṭṭha mahārāja, aññaṃ gacchāma assamaṃ. Ko numeva gatā sabbe, ye asmiṃ paricārakā; Esa gacchati pañcālo, mutto tesaṃ adassanā. Kodaṇḍakāni gaṇhatha, sattiyo tomarāni ca; Esa gacchati pañcālo, mā vo muñcittha jīvataṃ . Athāparo paṭinandittha, suvo lohitatuṇḍako; Svāgataṃ te mahārāja, atho te adurāgataṃ; Issarosi anuppatto, yaṃ idhatthi pavedaya. Tindukāni piyālāni, madhuke kāsumāriyo; Phalāni khuddakappāni, bhuñja rāja varaṃ varaṃ. Idampi pānīyaṃ sītaṃ, ābhataṃ girigabbharā; Tato piva mahārāja, sace tvaṃ abhikaṅkhasi. Araññaṃ uñchāya gatā, ye asmiṃ paricārakā; Sayaṃ uṭṭhāya gaṇhavho, hatthā me natthi dātave. Bhaddako vatayaṃ pakkhī, dijo paramadhammiko; Atheso itaro pakkhī, suvo luddāni bhāsati. ‘‘Etaṃ hanatha bandhatha, mā vo muñcittha jīvataṃ’’; Iccevaṃ vilapantassa, sotthiṃ pattosmi assamaṃ. Bhātarosma mahārāja, sodariyā ekamātukā; Ekarukkhasmiṃ saṃvaḍḍhā, nānākhettagatā ubho. Sattigumbo ca corānaṃ, ahañca isīnaṃ idha; Asataṃ so, sataṃ ahaṃ, tena dhammena no vinā. Tattha vadho ca bandho ca, nikatī vañcanāni ca; Ālopā sāhasākārā, tāni so tattha sikkhati. Idha saccañca dhammo ca, ahiṃsā saṃyamo damo; Āsanūdakadāyīnaṃ, aṅke vaddhosmi bhāradha . Yaṃ yañhi rāja bhajati, santaṃ vā yadi vā asaṃ; Sīlavantaṃ visīlaṃ vā, vasaṃ tasseva gacchati. Yādisaṃ kurute mittaṃ, yādisaṃ cūpasevati; Sopi tādisako hoti, sahavāso hi tādiso. Sevamāno sevamānaṃ, samphuṭṭho samphusaṃ paraṃ; Saro diddho kalāpaṃva, alittamupalimpati; Upalepabhayā dhīro, neva pāpasakhā siyā. Pūtimacchaṃ kusaggena, yo naro upanayhati; Kusāpi pūti vāyanti, evaṃ bālūpasevanā. Tagarañca palāsena, yo naro upanayhati; Pattāpi surabhi vāyanti, evaṃ dhīrūpasevanā. Tasmā pattapuṭasseva , ñatvā sampākamattano; Asante nopaseveyya, sante seveyya paṇḍito; Asanto nirayaṃ nenti, santo pāpenti suggatinti.