511. 何欲本生(一)
511. Kiṃchandajātakaṃ (1)
1你有何欲求?你有何意向?你独自一人在炎热中沉思;
你渴望什么?你寻求什么?婆罗门,你究竟所为何事?
2譬如盛水大瓮,圆满丰盈无比;
如彼熟芒果者,色香味中最胜。
3我看见它顺着水流漂来,在这清澈无垢的水中央;
我用手将它捞起,带到了火祭场。
4然后,我亲手将它放在芭蕉叶上;
用刀将它切开后,它便消除了我的饥渴。
5我已远离焦恼,已超越一切,能忍诸苦;
于诸果实中,任一种我都寻不见乐味。
6芒果树枯之时,死亡必将降临我身;
其果甘美,至甜殊妙,令人悦意。
那正是我从浩瀚汪洋中,救起那被水冲卷而去之物。
7我已将一切告知于你,因我今正持守斋戒。
我坐此可意之地,众鱼充盈其间;
8不逃遁的你啊,且为我道出自身。
卿是何人,端庄的女子?谁家的女儿,又是谁的妻,细腰的姑娘?
9你莹润如磨亮的银盘,又矫健如山岭间的母虎。
天界之中,为诸天神侍奉的众女子;
10人间之中,具足美貌的女子——
在天神、乾达婆与人间的世界里,无有与你容貌相似者。
我问你,身形优美的人,请说出你的名字与亲族。
11婆罗门啊,你所安坐的可爱拘私姬,我即是她;
自那广居涌出,挟上妙之水,滔滔成洪。
12那里遍布着种种树丛,还有许多山岩与深谷。
雨季时节,条条溪流尽皆涌至我前,奔流而下。
13更有众多从森林流出的河流,携带着深蓝色的水;
还有许多承载着大象所喜爱、如财富般之水的溪流,也汇水而来。
14芒果树、阎浮树、面包果树与尼帕、多罗、榕树,
时时结出种种果实。
15凡是从两岸落入水中的果实,
毫无疑问,那果实会随波逐流。
16了知此理之后,具足广博智慧的智者,请听我言。
君主啊,莫生贪著,请予以制止。
17我不以为这便是昌盛,你这使国土增盛的人啊;
王仙积聚不休,却一心渴盼死亡。
18父祖乾闼婆及诸天神,咸知其人;
世间自制苦行之仙,亦皆了知。
声名显赫、根基稳固者,对此也确然知晓;
19智者如此了知一切法,了知生命的坏灭与殒落;
若他不怀杀害之心,他的恶业便不会增长。
20在被称为仙人集会之处,世间之念便如此为人所了知;
与非圣者共谈论,你竟贪求造恶业;
21我若就此死去,宽臀的人啊,你便在岸边。
毫无疑问,一旦我逝去,那讥嫌之名便会加于你身。
22是故,细腰女,对于恶业,当如远离罗刹般,善自守护;
在我死后,你可不要被众人所责难。
23难忍能忍者啊,此事我已知晓;亲爱的,我将自己交托与你。
你已舍离难舍的欲乐,坚定地安住于寂静与法。
24有人舍离了往昔的系缚,之后却又安住于新的结缚中。
若人行于非法,其恶便不断增长。
25来吧,我带你前去,你尽可无忧;
我引领你到清凉之处,无忧地安住吧。
26制敌者啊,那里满是沉醉于花蜜的弯颈鸟群,
白鹤孔雀及天鸟,啄枣含蜜之鹩哥;
天鹅群鸣声回荡,杜鹃于此唤众生。
27这里芒果树,枝条纷披四散,宛若稻草堆;
拘闪芭树、萨拉拉树与尼巴树,成熟的棕榈果实累累低垂。
28你佩戴着花环、项饰与臂环,手戴镯子,身涂檀香;
夜晚你纵情享乐,白昼却要经受痛楚;
29那一万六千名女子,都是随侍你的仆从;
你的威神之力竟如此巨大,真是稀有,令人身毛竖立。
30你过去曾造何等恶业,为自己带来这般痛苦?
因你曾在人间造下那样的恶业,如今你啖食自己的背肉。
31我曾研习经典,却耽着于欲乐;
我长久行于世间,做着损人之事。
32凡背后中伤他人者,如是自啮背上之肉;
如我今日所啖食者,正是自身背脊之肉。
Kiṃchando kimadhippāyo, eko sammasi ghammani; Kiṃ patthayāno kiṃ esaṃ, kena atthena brāhmaṇa. Yathā mahā vāridharo, kumbho supariṇāhavā ; Tathūpamaṃ ambapakkaṃ, vaṇṇagandharasuttamaṃ. Taṃ vuyhamānaṃ sotena, disvānāmalamajjhime; Pāṇīhi naṃ gahetvāna, agyāyatanamāhariṃ. Tato kadalipattesu, nikkhipitvā sayaṃ ahaṃ; Satthena naṃ vikappetvā, khuppipāsaṃ ahāsi me. Sohaṃ apetadaratho, byantībhūto dukhakkhamo; Assādaṃ nādhigacchāmi, phalesvaññesu kesuci . Sosetvā nūna maraṇaṃ, taṃ mamaṃ āvahissati; Ambaṃ yassa phalaṃ sādu, madhuraggaṃ manoramaṃ; Yamuddhariṃ vuyhamānaṃ, udadhismā mahaṇṇave. Akkhātaṃ te mayā sabbaṃ, yasmā upavasāmahaṃ; Rammaṃ pati nisinnosmi, puthulomāyutā puthu. Tvañca kho meva akkhāhi, attānamapalāyini; Kā vā tvamasi kalyāṇi, kissa vā tvaṃ sumajjhime. Ruppapaṭṭapalimaṭṭhīva , byagghīva girisānujā; Yā santi nāriyo devesu, devānaṃ paricārikā. Yā ca manussalokasmiṃ, rūpenānvāgatitthiyo; Rūpena te sadisī natthi, devesu gandhabbamanussaloke ; Puṭṭhāsi me cārupubbaṅgi, brūhi nāmañca bandhave. Yaṃ tvaṃ pati nisinnosi, rammaṃ brāhmaṇa kosikiṃ; Sāhaṃ bhusālayā vutthā, varavārivahoghasā. Nānādumagaṇākiṇṇā, bahukā girikandarā; Mameva pamukhā honti, abhisandanti pāvuse. Atho bahū vanatodā, nīlavārivahindharā; Bahukā nāgavittodā, abhisandanti vārinā. Tā ambajambulabujā, nīpā tālā cudumbarā ; Bahūni phalajātāni, āvahanti abhiṇhaso. Yaṃ kiñci ubhato tīre, phalaṃ patati ambuni; Asaṃsayaṃ taṃ sotassa, phalaṃ hoti vasānugaṃ. Etadaññāya medhāvi, puthupañña suṇohi me; Mā rocaya mabhisaṅgaṃ, paṭisedha janādhipa. Na vāhaṃ vaḍḍhavaṃ maññe, yaṃ tvaṃ raṭṭhābhivaḍḍhana; Āceyyamāno rājisi, maraṇaṃ abhikaṅkhasi. Tassa jānanti pitaro, gandhabbā ca sadevakā; Ye cāpi isayo loke, saññatattā tapassino; Asaṃsayaṃ tepi jānanti, paṭṭhabhūtā yasassino. Evaṃ viditvā vidū sabbadhammaṃ, viddhaṃsanaṃ cavanaṃ jīvitassa; Na cīyatī tassa narassa pāpaṃ, sace na ceteti vadhāya tassa. Isipūgasamaññāte, evaṃ lokyā viditā sati ; Anariyaparisambhāse, pāpakammaṃ jigīsasi . Sace ahaṃ marissāmi, tīre te puthusussoṇi; Asaṃsayaṃ taṃ asiloko, mayi pete āgamissati. Tasmā hi pāpakaṃ kammaṃ, rakkhasseva sumajjhime; Mā taṃ sabbo jano pacchā, pakuṭṭhāyi mayi mate. Aññātametaṃ avisayhasāhi, attānamambañca dadāmi te taṃ; So duccaje kāmaguṇe pahāya, santiñca dhammañca adhiṭṭhitosi. Yo hitvā pubbasaññogaṃ, pacchā saṃyojane ṭhito; Adhammañceva carati, pāpañcassa pavaḍḍhati. Ehi taṃ pāpayissāmi, kāmaṃ appossuko bhava; Upānayāmi sītasmiṃ, viharāhi anussuko. Taṃ puppharasamattebhi, vakkaṅgehi arindama; Koñcā mayūrā diviyā, kolaṭṭhimadhusāḷikā; Kūjitā haṃsapūgehi, kokilettha pabodhare. Ambettha vippasākhaggā , palālakhalasannibhā; Kosambasaḷalā nīpā, pakkatālavilambino. Mālī tiriṭī kāyūrī, aṅgadī candanussado ; Rattiṃ tvaṃ paricāresi, divā vedesi vedanaṃ. Soḷasitthisahassāni, yā temā paricārikā; Evaṃ mahānubhāvosi, abbhuto lomahaṃsano. Kiṃ kammamakarī pubbe, pāpaṃ attadukhāvahaṃ; Yaṃ karitvā manussesu, piṭṭhimaṃsāni khādasi. Ajjhenāni paṭiggayha, kāmesu gadhito ahaṃ; Acariṃ dīghamaddhānaṃ, paresaṃ ahitāyahaṃ. Yo piṭṭhimaṃsiko hoti, evaṃ ukkacca khādati; Yathāhaṃ ajja khādāmi, piṭṭhimaṃsāni attanoti.
512. 陶罐本生(二)
512. Kumbhajātakaṃ (2)
33是谁现于三十三天虚空之中,犹如明月照亮暗夜?
你的身肢放出光芒,宛如空中闪烁的闪电。
34你截断风而行,在虚空中行走、站立;
你的神通是否已善加修习、圆满成就,乃至如同那些不步行的天神们?
35你自虚空而来,驻足于此,口中却说“请买陶罐”,这话究竟是何意?
你是何人?那罐子与你何干?婆罗门,请为我讲明此事。
36这不是酥油罐,也不是油罐,不是糖浆罐,也不是蜜罐。
罐中藏着说不尽的过患,你们且听,这罐子里装着多少祸殃。
37饮了其中之物,便会坠下悬崖,跌入深坑、洞穴,落入污水坑与粪坑。
就算是不宜入口的东西,他也会大口吞食。诸位,把这满罐的酒买下来吧。
38喝下它之后,他便心神涣散,像一头四处觅食的牛那样,到处游荡。
他无依无靠,又唱又跳。诸位,把这满罐的酒买下来吧。
39饮下之后,犹如裸形外道,在村落街巷间游荡;
心智昏昧,极度贪睡——你们买下这满罐吧!
40饮已起身,战栗不止,摇头甩臂;
他如同提线木偶般起舞,买下这满满一罐酒吧!
41饮之者身遭火焚而偃卧,复为豺狼所啖;
枷缚、杀戮、破财皆由此生——且买此女满壶之酒。
42饮之则出非宜之言,坐于众会失其威仪;
遍身沾秽呕吐狼藉——此酒满壶,来买此壶!
43饮下它,便傲慢自大、眼神浑浊迷离,觉得“整个大地都是我的”;
纵使四方国王也不能与我相比,来买下她这满满一壶吧。
44怀慢与过慢、好争斗、喜离间,形貌丑陋、赤身露体、四处逃亡;
正是盗贼与恶棍的去处、他们的巢穴,来买下她这满满一壶吧。
45世间曾有诸家繁荣兴旺,拥有千万财富;
因这(酒)而断绝了继嗣——这满满一壶,还请买下。
46谷物、财富、白银、黄金、田地、牛群,在那里被他们全部毁掉;
这满满一壶,能摧破富庶之家,你们把它买下吧。
47人饮此物,身如火烧,竟呵骂父母;
更欲侵其岳母,乃至犯其儿媳——这满满一壶,且买去吧。
48饮之则女子狂乱如癫,辱骂翁姑与夫婿;
乃至收纳奴仆、役使侍从——请买下这盛满此酒的罐子。
49饮下它之后,一个人甚至会杀害安住于正法的沙门或婆罗门;
由此更将堕入恶道——为她买下这满满一罐吧。
50饮之者以身语意造诸恶行,
造恶行已堕入地狱——买下这盛满那酒的满罐吧。
51从前,他们虽舍弃大量黄金,再三祈求,却终不可得。
饮下此物,他便口出妄语。故此,请买下她的这满罐吧。
52饮下它后,当有紧急之事需要处理,他便被派去办事。
即使为他讲明道理,他也不能理解;你们还是来买下这满满一罐吧。
53纵怀惭耻之人,醉于憍逸,亦现无耻之相;
纵是贤明智者,亦多饶舌——速买她此满罐!
54饮此酒者,便倒卧于一处,无食而卧在荒秃的硬地上,备受苦楚;
丑陋与恶名亦随之而至——这满满一罐,你们就买下吧。
55饮之者肩垂而卧,如牛遭斧斫;
瓦鲁尼酒力加人,易可堪忍,速买此满瓶之酒。
56人们避开它,犹如避开剧毒的蛇;
世间这如毒之物,谁能饮用?
57饮下那酒之后,安陀迦文达的儿子们,在海边嬉戏纵逸;
他们用杵互相殴击,将这满罐的酒买下吧。
58昔天饮此迷醉放逸,舍三十三天永劫沉沦;
大王既知此酒无益,云何犹欲饮之。
59此罐之中无凝乳,亦无蜂蜜;了知此已,大王,且请买下。
萨婆蜜多啊,罐中此物之本相,我已向你宣说分明。
60我的父亲,或是我的母亲,也不曾像你这样。
您心怀饶益与悲悯,志在至上的利益,今日我定当遵从您的教示。
61五座胜村、百名侍女、七百头牛,十辆良马所驾之车,我皆敬奉于您;
愿您做我的导师,常怀利益我之心。
62国王,愿这一百女奴归于您,村落与牛群也归于您。
这些良马驾的车都属于您,而我乃是三十三天的天主——因陀罗。
63请享用这配有酥油的肉饭与乳粥,也请尝尝这蜜豆糕吧。
如此,你这位乐于正法的人王,无可指摘,将升入天界。
Ko pāturāsī tidivā nabhamhi, obhāsayaṃ saṃvariṃ candimāva; Gattehi te rasmiyo niccharanti, sateratā vijjurivantalikkhe. So chinnavātaṃ kamasī aghamhi, vehāyasaṃ gacchasi tiṭṭhasī ca; Iddhī nu te vatthukatā subhāvitā, anaddhagūnaṃ api devatānaṃ. Vehāyasaṃ gammamāgamma tiṭṭhasi, kumbhaṃ kiṇāthāti yametamatthaṃ; Ko vā tuvaṃ kissa vā tāya kumbho, akkhāhi me brāhmaṇa etamatthaṃ. Na sappikumbho napi telakumbho, na phāṇitassa na madhussa kumbho; Kumbhassa vajjāni anappakāni, dose bahū kumbhagate suṇātha. Gaḷeyya yaṃ pitvā pate papātaṃ, sobbhaṃ guhaṃ candaniyoḷigallaṃ; Bahumpi bhuñjeyya abhojaneyyaṃ, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ pitvā cittasmimanesamāno, āhiṇḍatī goriva bhakkhasārī ; Anāthamāno upagāyati naccati ca, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ ve pivitvā acelova naggo, careyya gāme visikhantarāni; Sammūḷhacitto ativelasāyī, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ pitvā uṭṭhāya pavedhamāno, sīsañca bāhuñca pacālayanto; So naccatī dārukaṭallakova, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ ve pivitvā aggidaḍḍhā sayanti, atho sigālehipi khāditāse; Bandhaṃ vadhaṃ bhogajāniñcupenti, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ pitvā bhāseyya ābhāsaneyyaṃ, sabhāyamāsīno apetavattho; Sammakkhito vantagato byasanno, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ ve pivitvā ukkaṭṭho āvilakkho, mameva sabbā pathavīti maññe ; Na me samo cāturantopi rājā, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Mānātimānā kalahāni pesuṇī, dubbaṇṇinī naggayinī palāyinī; Corāna dhuttāna gatī niketo, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Iddhāni phītāni kulāni assu, anekasāhassadhanāni loke; Ucchinnadāyajjakatānimāya, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Dhaññaṃ dhanaṃ rajataṃ jātarūpaṃ, khettaṃ gavaṃ yattha vināsayanti; Ucchedanī vittavataṃ kulānaṃ, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ ve pitvā dittarūpova poso, akkosati mātaraṃ pitarañca; Sassumpi gaṇheyya athopi suṇhaṃ, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ ve pitvā dittarūpāva nārī, akkosati sasuraṃ sāmikañca; Dāsampi gaṇhe paricārakampi, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ ve pivitvāna haneyya poso, dhamme ṭhitaṃ samaṇaṃ brāhmaṇaṃ vā; Gacche apāyampi tatonidānaṃ, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ ve pivitvā duccaritaṃ caranti, kāyena vācāya ca cetasā ca; Nirayaṃ vajanti duccaritaṃ caritvā, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ yācamānā na labhanti pubbe, bahuṃ hiraññampi pariccajantā; So taṃ pivitvā alikaṃ bhaṇāti, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ ve pitvā pesane pesiyanto, accāyike karaṇīyamhi jāte; Atthampi so nappajānāti vutto, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Hirīmanāpi ahirīkabhāvaṃ, pātuṃ karonti madanāya mattā; Dhīrāpi santā bahukaṃ bhaṇanti, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ ve pitvā ekathūpā sayanti, anāsakā thaṇḍiladukkhaseyyaṃ; Dubbaṇṇiyaṃ āyasakyañcupenti, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ ve pitvā pattakhandhā sayanti, gāvo kuṭahatāva na hi vāruṇiyā; Vego narena susahoriva , tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ manussā vivajjenti, sappaṃ ghoravisaṃ miva ; Taṃ loke visasamānaṃ, ko naro pātumarahati. Yaṃ ve pitvā andhakaveṇḍaputtā, samuddatīre paricārayantā ; Upakkamuṃ musalehaññamaññaṃ, tassā puṇṇaṃ kumbhamimaṃ kiṇātha. Yaṃ ve pitvā pubbadevā pamattā, tidivā cutā sassatiyā samāya; Taṃ tādisaṃ majjamimaṃ niratthakaṃ, jānaṃ mahārāja kathaṃ piveyya. Nayimasmiṃ kumbhasmiṃ dadhi vā madhu vā, evaṃ abhiññāya kiṇāhi rāja; Evañhimaṃ kumbhagatā mayā te, akkhātarūpaṃ tava sabbamitta. Na me pitā vā athavāpi mātā, etādisā yādisako tuvaṃsi; Hitānukampī paramatthakāmo, sohaṃ karissaṃ vacanaṃ tavajja. Dadāmi te gāmavarāni pañca, dāsīsataṃ satta gavaṃ satāni; Ājaññayutte ca rathe dasa ime, ācariyo hosi mamatthakāmo. Taveva dāsīsatamatthu rāja, gāmā ca gāvo ca taveva hontu; Ājaññayuttā ca rathā taveva, sakkohamasmī tidasānamindo. Maṃsodanaṃ sappipāyāsaṃ bhuñja, khādassu ca tvaṃ madhumāsapūve; Evaṃ tuvaṃ dhammarato janinda, anindito saggamupehi ṭhānanti.
513. 阇亚地萨本生(三)
513. Jayaddisajātakaṃ (3)
64久矣哉!今朝方得此大餐,时正当第七餐之期。
尔是何人?自何处来?愿汝明言,道出出身,令我得知汝之本末。
65般遮罗国王进入猎场,我名叫阇亚地萨,你可曾听说过?
我穿行于丛林与密林之中,这只鹿,今日你便吃掉它,然后放我离去。
66你如鹰隼般喘息嘶鸣,却道这鹿原是你的口粮;
待我吃罢此鹿,若还饥肠未足,回头便来吃你,此刻不是哀号之时。
67我无赎金可脱身;去而复返,实是难题。
我已将那约定交付婆罗门,为了守护真实,我必定再回来。
68大王,你已临近死亡,何苦追悔往昔所造之业?
请告诉我吧,你前来所问之事,或许我们能为你解答。
69我曾应许婆罗门财物(使他生起得财之望),由此为契约所缚,至今尚未从中解脱。
我将那约定交付那位婆罗门,为守护真实,我必再返。
70你曾向婆罗门许下求财之愿,此约缠缚于你,未曾解开;
当以所许付予婆罗门,守护真实,再来相见。
71既脱食人者之手,归己宫殿而恣所欲;
偿婆罗门以所许,乃唤其子,彼垢染之有情。
72就在今日灌顶登基吧,对自己及他人皆应行持正法;
你不可在国内行非法之事,我将前去履行对食人者的承诺。
73王啊,我做了什么恶事,竟未能令你满意?我想听一听此事。
如果你今天要舍弃王位,那么我决意:若没有你,这王位我宁可不要。
74孩子啊,我不曾记得以身业或语业冒犯过你;
既与食人者立下约定,为护持真谛,我当再度前往。
75我今独往,君且留此;彼处生还,无有脱路。
王若必行,我亦随往——二人俱殁,不复存焉。
76的确,孩子,这是善士的法则。而那对我而言,比死亡更苦。
当斑足王将你烹煮后,便会强行把你叉在木桩上,撕开吞食。
77我以我的生命换取你的生命,你不要前去赴食人者之约;
正因为我以己命为你作此交换,所以我赞叹死亡胜过生命。
78于是,这位意志坚定的王子,顶礼了母亲和父亲的双足;
他的母亲悲痛欲绝,瘫倒在地;他的父亲高举双臂,失声悲泣。
79父见其行,乃面向合掌为礼;
苏摩王、婆楼那王、生主、月神与日神,亦皆合掌同敬。
依此守护,得免食人之害;吾儿,汝已获允,平安归来。
80如罗摩之母,于其子赴弹宅迦森林时,善加守护,为作平安之愿。
我今为你作那安稳祝愿,凭此真实语,愿诸天神忆念。
孩子,你已得到允许,平安归来吧。
81无论明处或暗处,我从未对心性染污的众生怀有丝毫恶意;
凭此真实语,愿诸天神证知:你已得允诺,兄弟,平安回去吧。
82主人啊,您对我不曾起轻慢厌嫌之心,我于心中也从未厌嫌于您;
以此真实之语,愿诸天神垂念忆持,蒙您允准,主人,愿您平安而归。
83您是谁?高大挺拔,面容俊雅,却不知我这林居之人。
明知我是残暴的食人者,谁还会安然走进这里来呢?
84我知道,残暴的食人者正是你,并非不认得你这林中之人。
我是阇亚地萨的儿子,今日你就吃我吧,以换取我父亲自由。
85我知道你是阇耶提舍的儿子,因为你们两人的面容神色实在太像了。
你所作的这件事,实在是极为难行——为了父亲的解脱,竟甘愿舍弃生命。
86我完全不觉得这有什么难,为了救父亲而甘愿舍命。
为了母亲的缘故,他往生来世,与快乐和天界相应。
87我于自身所造恶业,明处暗处从不曾忆;
生死我已如实了知,此世如是彼世亦然。
88具大神力者啊,现在请你食我血肉,请你对此身体作所当作的事业吧;
不然我便从树顶坠落于你面前,请你尽情食用我的肉。
89王子啊,此事合你心意——你为救父解脱,舍弃了生命;
因此,你应当疾速劈开木柴,点燃火焰。
90于是,那位意志坚定的王子将木柴汇集,堆起巨大的火堆;
点燃之后,他宣告:“这大火如今已经燃起。”
91施暴者!今请食我,何故毛竖而频频视我?
你欲如何吞食,我便如是奉行。
92谁有资格吃掉这样一位安住于法、说真实语、乐善好施的人?
有谁吃了这样一位真实语者,他的头便将裂为七瓣。
93兔念彼是真婆罗门,舍身供养以相款;
是故月神天子尊,身负兔记成满愿。
94如月脱罗睺之口,十五之日如日明耀;
汝脱食人者亦尔,大威德者,照于迦毗罗卫。
你令父母满心欢喜,愿一切亲族都为你庆悦。
95于是,这位志行坚定的王子合掌,向食人者恭敬行礼;
蒙允平安无病返,王子归于迦毗罗;
96城乡万众皆来迎,象兵车兵及步卒,竞相礼敬于其人。
他们合掌恭敬,走上前来,礼敬道:“向您这位难行能行者致敬。”
Cirassaṃ vata me udapādi ajja, bhakkho mahā sattamibhattakāle; Kutosi ko vāsi tadiṅgha brūhi, ācikkha jātiṃ vidito yathāsi. Pañcālarājā migavaṃ paviṭṭho, jayaddiso nāma yadissuto te; Carāmi kacchāni vanāni cāhaṃ, pasadaṃ imaṃ khāda mamajja muñca. Seneva tvaṃ paṇasi sassamāno , mamesa bhakkho pasado yaṃ vadesi; Taṃ khādiyāna pasadaṃ jighaññaṃ , khādissaṃ pacchā na vilāpakālo. Na catthi mokkho mama nikkayena , gantvāna paccāgamanāya paṇhe; Taṃ saṅkaraṃ brāhmaṇassappadāya, saccānurakkhī punarāvajissaṃ. Kiṃ kammajātaṃ anutappate tvaṃ , pattaṃ samīpaṃ maraṇassa rāja; Ācikkha me taṃ api sakkuṇemu, anujānituṃ āgamanāya paṇhe. Katā mayā brāhmaṇassa dhanāsā, taṃ saṅkaraṃ paṭimukkaṃ na muttaṃ; Taṃ saṅkaraṃ brāhmaṇassappadāya, saccānurakkhī punarāvajissaṃ. Yā te katā brāhmaṇassa dhanāsā, taṃ saṅkaraṃ paṭimukkaṃ na muttaṃ; Taṃ saṅkaraṃ brāhmaṇassappadāya, saccānurakkhī punarāvajassu. Mutto ca so porisādassa hatthā, gantvā sakaṃ mandiraṃ kāmakāmī; Taṃ saṅkaraṃ brāhmaṇassappadāya, āmantayī puttamalīnasattaṃ . Ajjeva rajjaṃ abhisiñcayassu, dhammaṃ cara sesu paresu cāpi; Adhammakāro ca te māhu raṭṭhe, gacchāmahaṃ porisādassa ñatte . Kiṃ kamma kubbaṃ tava deva pāva , nārādhayī taṃ tadicchāmi sotuṃ; Yamajja rajjamhi udassaye tuvaṃ, rajjampi niccheyyaṃ tayā vināhaṃ. Na kammunā vā vacasā va tāta, aparādhitohaṃ tuviyaṃ sarāmi; Sandhiñca katvā purisādakena, saccānurakkhī punāhaṃ gamissaṃ. Ahaṃ gamissāmi idheva hohi, natthi tato jīvato vippamokkho; Sace tuvaṃ gacchasiyeva rāja, ahampi gacchāmi ubho na homa. Addhā hi tāta satānesa dhammo, maraṇā ca me dukkhataraṃ tadassa; Kammāsapādo taṃ yadā pacitvā, pasayha khāde bhidā rukkhasūle. Pāṇena te pāṇamahaṃ nimissaṃ, mā tvaṃ agā porisādassa ñatte; Etañca te pāṇamahaṃ nimissaṃ, tasmā mataṃ jīvitassa vaṇṇemi . Tato have dhitimā rājaputto, vanditvā mātu ca pitu ca pāde; Dukhinissa mātā nipatā pathabyā, pitāssa paggayha bhujāni kandati. Taṃ gacchantaṃ tāva pitā viditvā, parammukho vandati pañjalīko; Somo ca rājā varuṇo ca rājā, pajāpatī candimā sūriyo ca; Etehi gutto purisādakamhā, anuññāto sotthi paccehi tāta. Yaṃ daṇḍakirañño gatassa mātā, rāmassakāsi sotthānaṃ suguttā; Taṃ te ahaṃ sotthānaṃ karomi, etena saccena sarantu devā; Anuññāto sotthi paccehi putta. Āvī raho vāpī manopadosaṃ, nāhaṃ sare jātu malīnasatte; Etena saccena sarantu devā, anuññāto sotthi paccehi bhātika . Yasmā ca me anadhimanosi sāmi, na cāpi me manasā appiyosi; Etena saccena sarantu devā, anuññāto sotthi paccehi sāmi. Brahā ujū cārumukho kutosi, na maṃ pajānāsi vane vasantaṃ; Luddaṃ maṃ ñatvā ‘‘purisādako’’ti, ko sotthi mājānamidhā’vajeyya. Jānāmi ludda purisādako tvaṃ, na taṃ na jānāmi vane vasantaṃ; Ahañca puttosmi jayaddisassa, mamajja khāda pituno pamokkhā. Jānāmi puttoti jayaddisassa, tathā hi vo mukhavaṇṇo ubhinnaṃ; Sudukkaraññeva kataṃ tavedaṃ, yo mattumicche pituno pamokkhā. Na dukkaraṃ kiñci mahettha maññe, yo mattumicche pituno pamokkhā; Mātu ca hetu paraloka gantvā , sukhena saggena ca sampayutto. Ahañca kho attano pāpakiriyaṃ, āvī raho vāpi sare na jātu; Saṅkhātajātīmaraṇohamasmi, yatheva me idha tathā parattha. Khādajja maṃ dāni mahānubhāva, karassu kiccāni imaṃ sarīraṃ; Rukkhassa vā te papatāmi aggā, chādayamāno mayhaṃ tvamadesi maṃsaṃ. Idañca te ruccati rājaputta, cajesi pāṇaṃ pituno pamokkhā; Tasmā hi so tvaṃ taramānarūpo, sambhañja kaṭṭhāni jalehi aggiṃ. Tato have dhitimā rājaputto, dāruṃ samāhatvā mahantamaggiṃ; Sandīpayitvā paṭivedayittha, ādīpito dāni mahāyamaggi . Khādajja maṃ dāni pasayhakārī, kiṃ maṃ muhuṃ pekkhasi haṭṭhalomo; Tathā tathā tuyhamahaṃ karomi, yathā yathā maṃ chādayamāno adesi. Ko tādisaṃ arahati khāditāye, dhamme ṭhitaṃ saccavādiṃ vadaññuṃ; Muddhāpi tassa viphaleyya sattadhā, yo tādisaṃ saccavādiṃ adeyya. Idañhi so brāhmaṇaṃ maññamāno, saso avāsesi sake sarīre; Teneva so candimā devaputto, sasatthuto kāmaduhajja yakkha. Cando yathā rāhumukhā pamutto, virocate pannaraseva bhāṇumā ; Evaṃ tuvaṃ porisādā pamutto, viroca kapile mahānubhāva; Āmodayaṃ pitaraṃ mātarañca, sabbo ca te nandatu ñātipakkho. Tato have dhitimā rājaputto, katañjalī pariyāya porisādaṃ; Anuññāto sotthi sukhī arogo, paccāgamā kapilamalīnasattā . Taṃ negamā jānapadā ca sabbe, hatthārohā rathikā pattikā ca; Namassamānā pañjalikā upāgamuṃ, namatthu te dukkarakārakosīti.
514. 六牙本生(四)
514. Chaddantajātakaṃ (4)
97你为何悲伤,身姿挺拔者?你为何面容苍白,容色殊妙者?
你为何憔悴,大眼明澈的美人,犹如被揉碎的花环,枯萎凋零?
98大王,我于梦中生起一渴求;
能满足我此渴求的,并非轻易可得。
99世间一切可意的人间欲乐,
这一切我悉皆丰足,我将满足你的渴求。
100让您国境内的所有猎人,都来集合吧,大王。
我要向他们讲述,我心中的渴求是怎样的。
101王后啊,这些便是您的猎人,手法娴熟、技艺精湛。
他们深谙山林,亦通晓鹿的行踪,为了我甘愿舍弃性命。
102猎人们的儿子啊,你们所有聚于此处的,都谛听分明。
我曾在梦中,见到一头白色六牙象。
我需要它的象牙,若得不到,我这条命便保不住了。
103无论是我们的父亲还是祖父,都不曾见过,也不曾听说过六牙象。
公主在梦中所见的象王,请告诉我们,它是何模样。
104四方、四维,上与下,合为十方。
你梦中所见的六牙象王,此刻正立于何方?
105由此径直向北,越过那七座巍峨的大山,
有一座名为“金胁”的雄伟高山,繁花遍满,常有紧那罗众游止其中。
106你登上那座紧那罗所住的岩山,远望山脚之下,
便会看见一棵色泽如云的大榕树王,垂布千条枝干。
107那通体纯白、难为敌御的六牙白象,便安住于那树下。
八千只牙如犁辕、迅疾如风、善于搏击的大象守护着它。
108它们猛烈喘息而立,纵使风动,亦便发怒;
然而,若在那里看见人形,它们便会将他化为灰烬,连微尘也不留下。
109王后啊,这王族中,有许多黄金制成的首饰,
珍珠摩尼琉璃饰,象牙璎珞复何为?
欲杀六牙大象耶,抑令猎人丧命耶?
110猎人啊,我正是那个满怀嫉妒、深陷痛苦的女人,我因念念不忘而枯萎憔悴。
猎人啊,你为我办成这件事,我将赐予你五个殊胜的村落。
111它现在去了哪里?在何处停留?他去沐浴走的是哪条路?
那位象王将如何沐浴?我们又如何能知晓象王的踪迹?
112就在不远处,正有一方池塘,优美怡人,缓坡易入,水量丰沛。
那里繁花盛开,蜂群萦绕,象王就在那里沐浴。
113沐首而顶戴青莲华鬘,通体纯白,肢躯如白莲莹润;
满心欢喜,敬奉众善具足的大仙于前,行归自所居处。
114就在那里,猎人记住那番言语,拿起箭囊与弓;
他穿越七座巍峨大山,抵达那座名为金壁的庄严高山。
115他登上紧那罗众所居的石山殿堂,向山脚处眺望。
他在那里看见一棵色如云彩的榕树王,生出八千条气生根。
116又见一头六牙象王,通体纯白,他人难以降伏。
八千只牙如犁辕、迅疾如风、善于搏击的大象守护着它。
117他望见不远处有座莲池,景致怡人,浴处平缓,水量丰沛。
满池花开,蜂群缭绕,那象王正在其中沐浴。
118他看清了象的去向和驻足之处,以及去往沐浴的路径。
一个卑劣之人,为心中的贪欲所驱使,来到了陷阱旁。
119那猎人挖好了陷阱,用木板遮盖妥当,将自己隐藏起来,并备好了弓箭;
那个造恶业的人,用大箭射中了走近的象。
120那被射中的大象发出鹤鸣般凄厉恐怖的嘶叫,整个象群随之发出怖畏的怒吼;
它们践踏草木,制造骚乱,惊惶地向四面八方奔逃。
121一心欲杀此,长鼻正擒握,瞥见袈裟色——是诸仙幢旗。
剧痛所逼故,忽生如是念:阿拉汉幢旗,善者所不犯。
122若人未离烦恼,身披袈裟,
不具调伏与真实,则不配披此袈裟。
123然而,那吐尽烦恼、于戒善住的人,
具足调伏与真实,他才真正配得上那件袈裟。
124大象被猎人粗重的箭射中,心中无怒,便对猎人说:
朋友,你这样做的目的是什么?你是出于什么原因,或是受谁指使,才来伤害我呢?
125尊者,迦尸国王之王后,名善贤,于王族中备受尊崇;
彼见大象,来告于我,言:我须象牙。
126“我有很多上好的象牙,那些都是我父辈和祖辈的。”
那位公主知道此事,她性情暴躁,心怀杀害之意,这愚痴女子便由此结了怨仇。
127起来吧,猎人,拿起粗锯,趁我未死,快将这些象牙锯下;
你去对那暴怒的公主说:“大象已死,喏,这便是它的牙。”
128那个猎人站起身来,拿起锯子,锯下了象王的一对牙;
他带上那双美丽、吉祥、世间无与伦比的象牙,迅速从那里离去。
129那些因大象被杀而惊恐痛苦的象,惊惶地朝八个方向奔逃;
没有看见那人——那象的仇敌,它们便又回到象王身边。
130那些象在那里悲泣哀哭,将尘土撒在自己头上;
他们让那位具足一切吉祥的王后走在前方,各自回到了住处。
131取彼象王胜牙,妙好端严、大地无双;
牙中金缕周匝,猎人乃抵迦尸城。
献牙奉与公主前,象今已死此其牙;
132公主谛观象王齿,方知前世所爱夫。
就在那里,她的心碎裂了,那愚昧的女子便因此死去。
133那位成就正觉、具大威德者,于集会中露出了微笑。
諸比丘心善解脫,啟問:諸佛不無因緣而現。
134汝等所見彼年少女,身著袈裟,行於無家之道。
那时,她是国王的女儿,而我,是那象王。
135取走那象王的象牙——它们柔美、祥瑞,于此世间无可比拟;
那位前往迦尸城的猎人,便是当时的提婆达多。
136这古老的行迹长久相伴,不趋向安稳,起伏不定;
佛陀离恐惧、离忧、离箭刺,亲自觉证后宣说。
137诸比丘,那时,我就在那里;
当时我为龙王,你们应当如此忆持这一本生。
Kiṃ nu socasinuccaṅgi, paṇḍūsi varavaṇṇini; Milāyasi visālakkhi, mālāva parimadditā. Dohaḷo me mahārāja, supinantenupajjhagā ; Na so sulabharūpova, yādiso mama dohaḷo. Ye keci mānusā kāmā, idha lokasmi nandane; Sabbe te pacurā mayhaṃ, ahaṃ te dammi dohaḷaṃ. Luddā deva samāyantu, ye keci vijite tava; Etesaṃ ahamakkhissaṃ, yādiso mama dohaḷo. Ime te luddakā devi, katahatthā visāradā; Vanaññū ca migaññū ca, mamatthe cattajīvitā. Luddaputtā nisāmetha, yāvantettha samāgatā; Chabbisāṇaṃ gajaṃ setaṃ, addasaṃ supine ahaṃ; Tassa dantehi me attho, alābhe natthi jīvitaṃ. Na no pitūnaṃ na pitāmahānaṃ, diṭṭho suto kuñjaro chabbisāṇo; Yamaddasā supine rājaputtī, akkhāhi no yādiso hatthināgo. Disā catasso vidisā catasso, uddhaṃ adho dasa disā imāyo; Katamaṃ disaṃ tiṭṭhati nāgarājā, yamaddasā supine chabbisāṇaṃ. Ito ujuṃ uttariyaṃ disāyaṃ, atikkamma so sattagirī brahante; Suvaṇṇapasso nāma girī uḷāro, supupphito kimpurisānuciṇṇo. Āruyha selaṃ bhavanaṃ kinnarānaṃ, olokaya pabbatapādamūlaṃ; Atha dakkhasī meghasamānavaṇṇaṃ, nigrodharājaṃ atha sahassapādaṃ . Tatthacchatī kuñjaro chabbisāṇo, sabbaseto duppasaho parebhi; Rakkhanti naṃ aṭṭhasahassanāgā, īsādantā vātajavappahārino. Tiṭṭhanti te tumūlaṃ passasantā, kuppanti vātassapi eritassa; Manussabhūtaṃ pana tattha disvā, bhasmaṃ kareyyuṃ nāssa rajopi tassa. Bahū hime rājakulamhi santi, piḷandhanā jātarūpassa devī; Muttāmaṇīveḷuriyāmayā ca, kiṃ kāhasi dantapiḷandhanena; Māretukāmā kuñjaraṃ chabbisāṇaṃ, udāhu ghātessasi luddaputte. Sā issitā dukkhitā casmi ludda, uddhañca sussāmi anussarantī; Karohi me luddaka etamatthaṃ, dassāmi te gāmavarāni pañca. Katthacchatī katthamupeti ṭhānaṃ, vīthissa kā nhāna gatassa hoti; Kathañhi so nhāyati nāgarājā, kathaṃ vijānemu gatiṃ gajassa. Tattheva sā pokkharaṇī adūre , rammā sutitthā ca mahodikā ca; Sampupphitā bhamaragaṇānuciṇṇā , ettha hi so nhāyati nāgarājā. Sīsaṃ nahātuppala mālabhārī, sabbaseto puṇḍarīkattacaṅgī; Āmodamāno gacchati sanniketaṃ, purakkhatvā mahesiṃ sabbabhaddaṃ. Tattheva so uggahetvāna vākyaṃ, ādāya tūṇiñca dhanuñca luddo; Vituriyati sattagirī brahante, suvaṇṇapassaṃ nāma giriṃ uḷāraṃ. Āruyha selaṃ bhavanaṃ kinnarānaṃ, olokayī pabbatapādamūlaṃ; Tatthaddasā meghasamānavaṇṇaṃ, nigrodharājaṃ aṭṭhasahassapādaṃ. Tatthaddasā kuñjaraṃ chabbisāṇaṃ, sabbasetaṃ duppasahaṃ parebhi; Rakkhanti naṃ aṭṭhasahassanāgā, īsādantā vātajavappahārino. Tatthaddasā pokkharaṇiṃ adūre, rammaṃ sutitthañca mahodikañca; Sampupphitaṃ bhamaragaṇānuciṇṇaṃ, yattha hi so nhāyati nāgarājā. Disvāna nāgassa gatiṃ ṭhitiñca, vīthissa yā nhānagatassa hoti; Opātamāgacchi anariyarūpo, payojito cittavasānugāya. Khaṇitvāna kāsuṃ phalakehi chādayi, attānamodhāya dhanuñca luddo; Passāgataṃ puthusallena nāgaṃ, samappayī dukkaṭakammakārī. Viddho ca nāgo koñcamanādi ghoraṃ, sabbe ca nāgā ninnaduṃ ghorarūpaṃ; Tiṇañca kaṭṭhañca raṇaṃ karontā, dhāviṃsu te aṭṭhadisā samantato. Vadhissametanti parāmasanto, kāsāvamaddakkhi dhajaṃ isīnaṃ; Dukkhena phuṭṭhassudapādi saññā, arahaddhajo sabbhi avajjharūpo. Anikkasāvo kāsāvaṃ, yo vatthaṃ paridahissati ; Apeto damasaccena, na so kāsāvamarahati. Yo ca vantakasāvassa, sīlesu susamāhito; Upeto damasaccena, sa ve kāsāvamarahati. Samappito puthusallena nāgo, aduṭṭhacitto luddakamajjhabhāsi; Kimatthayaṃ kissa vā samma hetu, mamaṃ vadhī kassa vāyaṃ payogo. Kāsissa rañño mahesī bhadante, sā pūjitā rājakule subhaddā; Taṃ addasā sā ca mamaṃ asaṃsi, dantehi atthoti ca maṃ avoca. Bahū hi me dantayugā uḷārā, ye me pitūnañca pitāmahānaṃ; Jānāti sā kodhanā rājaputtī, vadhatthikā veramakāsi bālā. Uṭṭhehi tvaṃ ludda kharaṃ gahetvā, dante ime chinda purā marāmi; Vajjāsi taṃ kodhanaṃ rājaputtiṃ, ‘‘nāgo hato handa imassa dantā’’. Uṭṭhāya so luddo kharaṃ gahetvā, chetvāna dantāni gajuttamassa; Vaggū subhe appaṭime pathabyā, ādāya pakkāmi tato hi khippaṃ. Bhayaṭṭitā nāgavadhena aṭṭā, ye te nāgā aṭṭha disā vidhāvuṃ; Adisvāna posaṃ gajapaccamittaṃ, paccāgamuṃ yena so nāgarājā. Te tattha kanditvā roditvāna nāgā, sīse sake paṃsukaṃ okiritvā; Agamaṃsu te sabbe sakaṃ niketaṃ, purakkhatvā mahesiṃ sabbabhaddaṃ. Ādāya dantāni gajuttamassa, vaggū subhe appaṭime pathabyā; Suvaṇṇarājīhi samantamodare, so luddako kāsipuraṃ upāgami; Upanesi so rājakaññāya dante, nāgo hato handa imassa dantā. Disvāna dantāni gajuttamassa, bhattuppiyassa purimāya jātiyā; Tattheva tassā hadayaṃ aphāli, teneva sā kālamakāsi bālā. Sambodhipatto sa mahānubhāvo, sitaṃ akāsi parisāya majjhe; Pucchiṃsu bhikkhū suvimuttacittā, nākāraṇe pātukaronti buddhā. Yamaddasātha dahariṃ kumāriṃ, kāsāyavatthaṃ anagāriyaṃ carantiṃ; Sā kho tadā rājakaññā ahosi, ahaṃ tadā nāgarājā ahosiṃ. Ādāya dantāni gajuttamassa, vaggū subhe appaṭime pathabyā; Yo luddako kāsipuraṃ upāgami, so kho tadā devadatto ahosi. Anāvasūraṃ cirarattasaṃsitaṃ, uccāvacaṃ caritamidaṃ purāṇaṃ; Vītaddaro vītasoko visallo, sayaṃ abhiññāya abhāsi buddho. Ahaṃ vo tena kālena, ahosiṃ tattha bhikkhavo; Nāgarājā tadā homi , evaṃ dhāretha jātakanti.
515. 桑跋婆本生
515. Sambhavajātakaṃ (5)
138苏吉拉塔啊,我们已担起王权,执掌国政;
我渴望成就伟大,征服此大地。
139我以正法而行,不依非法;非法,非我所乐。
苏吉拉塔啊,国王应当践行所应行之正法。
140凭借何者,能于此世不被谴责,于死后亦不被谴责?
凭借何者,我们能在天与人中赢得名声?婆罗门啊!
141婆罗门,我欲行利与法;
婆罗门,你既已被问,就请宣说这利益与法。
142大王啊,除了维都罗,再无他人堪能宣说;
刹帝利啊,你欲成就的利益与法,你欲行之事。
143来吧,受命者,前往维都罗近前。
苏吉拉塔啊,拿着这尼迦黄金,去吧。
奉上这份珍贵之物,为求取利益与法的教诫吧。
144跋罗德瓦加顺利行至维都罗的跟前;
大婆罗门在自己家中看见了他,那无与伦比的来客。
145我是国王所遣的使者,来自享有盛名的果拉比亚王。
“‘你请教利益与法义’,坚战如是说道;
维都罗,你既被问及,便请阐明那义与法。
146婆罗门啊,恒河或可为我而堵,那浩瀚大河我却无力拦阻;
如此之事,他又岂能成办?
你所询问的义与法,我无法为你解说。
跋陀迦罗是我亲生的儿子,是我的骨肉。
婆罗门,你去向他请教义与法吧。
147婆罗堕婆阇便迅速来到跋陀迦罗的近旁。
大梵天神见彼,端坐自室中;
148荣光俱卢王,遣我作信使。
坚战如是言:我今请问义与法。
善士啊,愿为我宣说义与法。
151我有一弟名曰散若耶,行净行洁是我幼弟;
婆罗门汝当往而问之,问于义利及与正法。
152婆罗堕若怀着目的,来到散若耶面前。
那位大婆罗门见他坐在自己的住处。
153我是赫赫有名的俱卢王所遣使者,
奉命前来问讯利益与法——坚战如是言道。
操行纯洁的桑阇耶啊,你既被问,请为我宣说义与法;
154朝夕之间,死亡恒常吞噬着我。
你问我何谓利益与法,我却无力为你讲说。
155我的兄弟名叫桑跋婆,是我年幼的弟弟,须耆罗多啊;
婆罗门,你去向他请教义与法吧。
156这法真是稀有,朋友,我们却不喜欢。
父子三人中,汝等以智不能知;
157问及义与法,汝等亦不能宣说。
若被问及义与法,一个年纪轻轻的人又怎能了知呢?
158莫因他年纪尚轻便心生轻视,应先问明他的出身;
请教桑跋婆之后,便能了知义理与法,婆罗门啊。
159犹如明净无瑕的月亮,行于虚空界中,
其光芒远胜世间一切星辰。
160同样地,桑跋婆虽年少,却与智慧相应;
不要因为他年轻就看轻他,不先问一问他的出身;
问明出身之后,婆罗门啊,才得以了知他的义理与法。
161犹如夏季中那可爱的月份,婆罗门,
树花绚烂,远胜其他诸月。
162桑跋婆虽年少,却与智慧相应;
未先请教桑跋婆,莫因年少便轻慢。
问彼桑跋瓦,方晓义与法,婆罗门;
163犹如雪山香醉山,巍然高峙,婆罗门。
为种种树木所覆盖,是诸大生灵群聚栖居之处。
凭借那些天界药草,四方遍照,香气远扬。
164同样地,桑跋婆虽年少,却与智慧相应;
莫因其年少而轻视,未请教桑跋婆之前。
婆罗门,请教桑跋婆之后,便能了知义理与法。
165婆罗门啊,就像一团火,带着火焰的光环,威名赫赫;
在林中炽燃而行,沿着黑道前进的火焰。
166食酥油者、以烟为旌旗者,无上的炽燃者。
于暗夜山巅之上,具足薪柴而辉耀。
167同样地,桑跋婆虽年少,却与智慧相应;
莫因其年少而轻视,未请教桑跋婆之前。
请教桑跋婆之后,便能了知义理与法,婆罗门啊。
168由速度而识得骏马,由驮运而识得公牛;
由出乳而识得母牛,由言说而识得智者。
169桑跋婆虽现年少之身,然与智慧相应;
未先请教桑跋婆,莫以其年幼而轻慢。
婆罗门,请教桑跋婆之后,便能了知义理与法。
170婆罗堕若为了达成自己的目的,来到桑跋婆身边。
大梵天神看见他正在城外玩耍。
171我是荣耀的科卢比耶王所派遣的使者;
“你询问了利益与法”,坚战这样说;
桑跋婆啊,你既被问及,就请解说那利益与法吧。
172诚然,我会像智者那样告诉你。
国王知道那件事,无论他做或不做。
173“苏吉拉塔,被国王问及时,应如实告知:“今日或明日。””
精于战阵的国王,事既已起,切莫拖延,莫使事务悬而不决。
174苏奇拉塔,为国王所问,当内自安住;
莫效愚痴无智之人,引人误入邪途。
175不应放纵自己,不应行非法之事。
不当渡处勿强行渡,于无义事不应纠缠。
176刹帝利若知如何践行此诸事,
彼王恒常增长,如白分月之明月。
177他为亲族所喜爱,在朋友中光彩照人;
这位有智慧的人,身坏命终后,即得生天界。
Rajjañca paṭipannāsma, ādhipaccaṃ sucīrata; Mahattaṃ pattumicchāmi, vijetuṃ pathaviṃ imaṃ. Dhammena no adhammena, adhammo me na ruccati; Kiccova dhammo carito, rañño hoti sucīrata. Idha cevāninditā yena, pecca yena aninditā; Yasaṃ devamanussesu, yena pappomu brāhmaṇa. Yohaṃ atthañca dhammañca, kattumicchāmi brāhmaṇa; Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, brāhmaṇakkhāhi pucchito. Nāññatra vidhurā rāja, etadakkhātumarahati; Yaṃ tvaṃ atthañca dhammañca, kattumicchasi khattiya. Ehi kho pahito gaccha, vidhurassa upantikaṃ; Nikkhañcimaṃ suvaṇṇassa, haraṃ gaccha sucīrata; Abhihāraṃ imaṃ dajjā, atthadhammānusiṭṭhiyā. Svādhippāgā bhāradvājo, vidhurassa upantikaṃ; Tamaddasa mahābrahmā, asamānaṃ sake ghare. Raññohaṃ pahito dūto, korabyassa yasassino; ‘‘Atthaṃ dhammañca pucchesi’’, iccabravi yudhiṭṭhilo; Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, vidhurakkhāhi pucchito. Gaṅgaṃ me pidahissanti, na taṃ sakkomi brāhmaṇa; Apidhetuṃ mahāsindhuṃ, taṃ kathaṃ so bhavissati. Na te sakkomi akkhātuṃ, atthaṃ dhammañca pucchito; Bhadrakāro ca me putto, oraso mama atrajo; Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, gantvā pucchassu brāhmaṇa. Svādhippāgā bhāradvājo, bhadrakārassupantikaṃ ; Tamaddasa mahābrahmā, nisinnaṃ samhi vesmani. Raññohaṃ pahito dūto, korabyassa yasassino; ‘‘Atthaṃ dhammañca pucchesi’’, iccabravi yudhiṭṭhilo; Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, bhadrakāra pabrūhi me. Maṃsakājaṃ avahāya, godhaṃ anupatāmahaṃ; Na te sakkomi akkhātuṃ, atthaṃ dhammañca pucchito. Sañcayo nāma me bhātā, kaniṭṭho me sucīrata; Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, gantvā pucchassu brāhmaṇa. Svādhippāgā bhāradvājo, sañcayassa upantikaṃ; Tamaddasa mahābrahmā, nisinnaṃ samhi vesmani . Raññohaṃ pahito dūto, korabyassa yasassino; ‘‘Atthaṃ dhammañca pucchesi’’, iccabravi yudhiṭṭhilo; Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, sañcayakkhāhi pucchito. Sadā maṃ gilate maccu, sāyaṃ pāto sucīrata; Na te sakkomi akkhātuṃ, atthaṃ dhammañca pucchito. Sambhavo nāma me bhātā, kaniṭṭho me sucīrata; Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, gantvā pucchassu brāhmaṇa. Abbhuto vata bho dhammo, nāyaṃ asmāka ruccati; Tayo janā pitāputtā, tesu paññāya no vidū. Na taṃ sakkotha akkhātuṃ, atthaṃ dhammañca pucchitā; Kathaṃ nu daharo jaññā, atthaṃ dhammañca pucchito. Mā naṃ daharoti uññāsi , apucchitvāna sambhavaṃ; Pucchitvā sambhavaṃ jaññā, atthaṃ dhammañca brāhmaṇa. Yathāpi cando vimalo, gacchaṃ ākāsadhātuyā; Sabbe tārāgaṇe loke, ābhāya atirocati. Evampi daharūpeto, paññāyogena sambhavo; Mā naṃ daharoti uññāsi, apucchitvāna sambhavaṃ; Pucchitvā sambhavaṃ jaññā, atthaṃ dhammañca brāhmaṇa. Yathāpi rammako māso, gimhānaṃ hoti brāhmaṇa; Atevaññehi māsehi, dumapupphehi sobhati. Evampi daharūpeto, paññāyogena sambhavo; Mā naṃ daharoti uññāsi, apucchitvāna sambhavaṃ; Pucchitvā sambhavaṃ jaññā, atthaṃ dhammañca brāhmaṇa. Yathāpi himavā brahme, pabbato gandhamādano; Nānārukkhehi sañchanno, mahābhūtagaṇālayo; Osadhehi ca dibbehi, disā bhāti pavāti ca. Evampi daharūpeto, paññāyogena sambhavo; Mā naṃ daharoti uññāsi, apucchitvāna sambhavaṃ; Pucchitvā sambhavaṃ jaññā, atthaṃ dhammañca brāhmaṇa. Yathāpi pāvako brahme, accimālī yasassimā; Jalamāno vane gacche , analo kaṇhavattanī. Ghatāsano dhūmaketu, uttamāhevanandaho; Nisīthe pabbataggasmiṃ, pahūtedho virocati. Evampi daharūpeto, paññāyogena sambhavo; Mā naṃ daharoti uññāsi, apucchitvāna sambhavaṃ; Pucchitvā sambhavaṃ jaññā, atthaṃ dhammañca brāhmaṇa. Javena bhadraṃ jānanti, balibaddañca vāhiye; Dohena dhenuṃ jānanti, bhāsamānañca paṇḍitaṃ. Evampi daharūpeto, paññāyogena sambhavo; Mā naṃ daharoti uññāsi, apucchitvāna sambhavaṃ; Pucchitvā sambhavaṃ jaññā, atthaṃ dhammañca brāhmaṇa. Svādhippāgā bhāradvājo, sambhavassa upantikaṃ; Tamaddasa mahābrahmā, kīḷamānaṃ bahīpure. Raññohaṃ pahito dūto, korabyassa yasassino; ‘‘Atthaṃ dhammañca pucchesi’’, iccabravi yudhiṭṭhilo; Taṃ tvaṃ atthañca dhammañca, sambhavakkhāhi pucchito. Taggha te ahamakkhissaṃ, yathāpi kusalo tathā; Rājā ca kho taṃ jānāti, yadi kāhati vā na vā. ‘‘Ajja suve’’ti saṃseyya, raññā puṭṭho sucīrata; Mā katvā avasī rājā, atthe jāte yudhiṭṭhilo. Ajjhattaññeva saṃseyya, raññā puṭṭho sucīrata; Kummaggaṃ na niveseyya, yathā mūḷho acetaso . Attānaṃ nātivatteyya, adhammaṃ na samācare; Atitthe nappatāreyya, anatthe na yuto siyā. Yo ca etāni ṭhānāni, kattuṃ jānāti khattiyo; Sadā so vaḍḍhate rājā, sukkapakkheva candimā. Ñātīnañca piyo hoti, mittesu ca virocati; Kāyassa bhedā sappañño, saggaṃ so upapajjatīti.