1. 阿瓦利亚品
1. Avāriyavaggo
本生经(一) · 184 段
376. 阿瓦利亚本生 (6-1-1)
376. Avāriyajātakaṃ (6-1-1)
1“大地之主,请勿嗔怒;车乘之主,请勿嗔怒。”
“国王若不以怒回应愤怒者,便为国人爱戴尊重。”
2或在村落,或在荒野,或在低地,或在高地
在一切处,我皆如此教导:车乘之主,切莫动怒。
3曾有一位名叫阿瓦利亚毗多的船夫,在恒河(Gaṅgā)上摆渡。
他总是先将人渡过河,之后才索取报酬。
因此,他常与人诤论,财富也不得增长。
4你只应向那未渡、未至彼岸的人索取,孩子,船夫啊。
已渡者之心自异,求渡彼岸者之心亦殊。
5无论身处村邑或林野,无论身处洼地或高坡。
我于一切处都这样教导,船夫啊,你切莫嗔怒。
6正是依于此番教诫,国王赐予了最胜的村庄(Gāmavāra)。
正是由于这番教导,船夫扇了他一记耳光。
7食物泼洒一地,妻子被杀,腹中胎儿也坠落于地。
犹如鹿之于黄金,他未能以此成就利益。
Māsu kujjha bhūmipati, māsu kujjha rathesabha; Kuddhaṃ appaṭikujjhanto, rājā raṭṭhassa pūjito. Gāme vā yadi vāraññe, ninne vā yadi vā thale; Sabbattha anusāsāmi, māsu kujjha rathesabha. Avāriyapitā nāma, ahu gaṅgāya nāviko; Pubbe janaṃ tāretvāna, pacchā yācati vetanaṃ; Tenassa bhaṇḍanaṃ hoti, na ca bhogehi vaḍḍhati. Atiṇṇaṃyeva yācassu, apāraṃ tāta nāvika; Añño hi tiṇṇassa mano, añño hoti pāresino . Gāme vā yadi vāraññe, ninne vā yadi vā thale; Sabbattha anusāsāmi, māsu kujjhittha nāvika. Yāyevānusāsaniyā, rājā gāmavaraṃ adā; Tāyevānusāsaniyā, nāviko paharī mukhaṃ. Bhattaṃ bhinnaṃ hatā bhariyā, gabbho ca patito chamā; Migova jātarūpena, na tenatthaṃ abandhi sūti .
377. 塞塔凯图本生 (6-1-2)
377. Setaketujātakaṃ (6-1-2)
8孩子,莫生嗔怒,嗔怒实非善,你尚有诸多未见未闻之事;
塞塔凯图,母亲与父亲被称为方向,而老师则被称为方向中最值得赞叹的。
9在家施食、施饮、施衣,复招延宾客者,世人皆称之为方向;
塞塔凯图,此乃最胜方向,趣入其中,苦者即得安乐。
10他们穿着粗硬的兽皮衣,结发成髻,牙齿垢秽,形貌丑陋,这些人诵着咒语。
他们真能藉着人间作为,了知此法后,便从恶趣彻底解脱吗?
11大王,纵使多闻之士,若造了恶业后不依法而行;
12纵使通晓千种吠陀,若未能依凭实修,也不能仅靠它从苦中解脱;
纵使通晓千种吠陀,若未能依凭实修,也不能仅靠它从苦中解脱。
在我看来,吠陀并无实益,唯有具足调御的行持,方为真实。
13吠陀并非全无果报,然而具足调御的行持,才是真实。
精通吠陀得名声,由行持而证寂静,成为已调伏者。
Mā tāta kujjhi na hi sādhu kodho, bahumpi te adiṭṭhamassutañca; Mātā pitā disatā setaketu, ācariyamāhu disataṃ pasatthā. Agārino annadapānavatthadā , avhāyikā tampi disaṃ vadanti; Esā disā paramā setaketu, yaṃ patvā dukkhī sukhino bhavanti. Kharājinā jaṭilā paṅkadantā, dummakkharūpā yeme jappanti mante; Kacci nu te mānusake payoge, idaṃ vidū parimuttā apāyā. Pāpāni kammāni katvāna rāja, bahussuto ce na careyya dhammaṃ; Sahassavedopi na taṃ paṭicca, dukkhā pamuñce caraṇaṃ apatvā. Sahassavedopi na taṃ paṭicca, dukkhā pamuñce caraṇaṃ apatvā; Maññāmi vedā aphalā bhavanti, sasaṃyamaṃ caraṇameva saccaṃ. Na heva vedā aphalā bhavanti, sasaṃyamaṃ caraṇameva saccaṃ; Kittiñhi pappoti adhicca vede, santiṃ puṇeti caraṇena dantoti.
378. 达利目卡本生(6-1-3)
378. Darīmukhajātakaṃ (6-1-3)
14欲望如泥沼,欲望如泥淖,这便是我所说的有三根的怖畏。
尘埃与烟,我已为你阐明。梵授(Brahmadatta),你当舍离这些,出家修行。
15婆罗门,我于欲乐贪染迷恋,耽溺至深,可怖可畏;
为谋生计,无力舍离,唯有修积福德,不敢言少。
16对于那心怀利益、具足悲悯者所给予的教诫,他却置若罔闻,不依教奉行。
这愚者心想“唯此更胜”,便一再入于母胎。
17彼堕形相可怖之地狱;
众生贪著自身不肯舍离,此身净秽杂陈、遍满粪尿,是辈于诸欲乐犹未离贪。
18他们从那里出来时,身沾粪便,遍染鲜血,粘附粘液。
凡身体所触受的一切,当下全然是苦,唯是不适。
19我是亲见而说,并非从他处听闻;我忆念起众多过去生。
达利目卡(Darīmukha)以种种善说之偈,令苏美达得以省悟。
Paṅko ca kāmā palipo ca kāmā, bhayañca metaṃ timūlaṃ pavuttaṃ; Rajo ca dhūmo ca mayā pakāsitā, hitvā tuvaṃ pabbaja brahmadatta. Gadhito ca ratto ca adhimucchito ca, kāmesvahaṃ brāhmaṇa bhiṃsarūpaṃ; Taṃ nussahe jīvikattho pahātuṃ, kāhāmi puññāni anappakāni. Yo atthakāmassa hitānukampino, ovajjamāno na karoti sāsanaṃ; Idameva seyyo iti maññamāno, punappunaṃ gabbhamupeti mando. So ghorarūpaṃ nirayaṃ upeti, subhāsubhaṃ muttakarīsapūraṃ; Sattā sakāye na jahanti giddhā, ye honti kāmesu avītarāgā. Mīḷhena littā ruhirena makkhitā, semhena littā upanikkhamanti; Yaṃ yañhi kāyena phusanti tāvade, sabbaṃ asātaṃ dukhameva kevalaṃ. Disvā vadāmi na hi aññato savaṃ, pubbenivāsaṃ bahukaṃ sarāmi; Citrāhi gāthāhi subhāsitāhi, darīmukho nijjhāpayi sumedhanti.
379. 三七九·尼鲁(山)本生谭(六之一四)
379. Nerujātakaṃ (6-1-4)
20乌鸦与鸦群,以及我们这些飞禽中的殊胜者;
来到此山,我们便全都彼此相似,无有差别。
21此处有狮子、老虎,还有豺狼与最下劣的兽,
它们全都如此相似,此山究竟叫何名字?
22人们称它为“须弥”,乃众山之最。
此处一切众生具足妙色,安住于此。
23若于某处,有对寂静者的不敬与轻视,
若有对卑劣者的尊敬,便不应居住在那里。
24在那里,懒惰者与能幹者、勇士与懦夫都同等受到尊敬;
善人不愿居于彼处,在那不作区别的众人之中。
25此须弥山(Neru)不区分低下、中等与殊胜;
须弥山既无分别,来,我们舍离它。
Kākolā kākasaṅghā ca, mayañca patataṃ varā ; Sabbeva sadisā homa, imaṃ āgamma pabbataṃ. Idha sīhā ca byagghā ca, siṅgālā ca migādhamā; Sabbeva sadisā honti, ayaṃ ko nāma pabbato. Imaṃ nerūti jānanti, manussā pabbatuttamaṃ; Idha vaṇṇena sampannā, vasanti sabbapāṇino. Amānanā yattha siyā, santānaṃ vā vimānanā; Hīnasammānanā vāpi, na tattha vasatiṃ vase . Yatthālaso ca dakkho ca, sūro bhīru ca pūjiyā; Na tattha santo vasanti, avisesakare nare . Nāyaṃ neru vibhajati, hīnaukkaṭṭhamajjhime; Avisesakaro neru, handa neruṃ jahāmaseti.
380. 疑虑本生(6-1-5)
380. Āsaṅkajātakaṃ (6-1-5)
26有藤名期望,生于心藤林;
这藤蔓历经千年,才结出一颗果实。
27众天神殷勤侍奉,如候藤蔓远果之成熟;
大王啊,你亦当怀抱希望——希望有果,方为安乐。
28那只鸟儿怀着期盼,那只飞禽也怀着期盼;
纵使那愿望已远在天边,他的期盼终得成就。
国王啊,你应当怀有希望;有果的希望是快乐的。
29你用言语令我满足,却不以行动来践行。
恰如无香之色利花,徒有鲜艳却毫无芳香。
30若对朋友只说甜美却无实益的话,他便徒有虚言。
不肯施与、不愿放手财物者,他与友人的情谊便因此而破裂。
31行何事,便说何事;不行何事,便不言之。
只说不做之人,智者能彻底了知。
32我的力气确实已经耗尽,路上要带的干粮也没有了;
我担心这趟行程会危及性命,那么,我这就走吧。
33车乘之雄啊,这确实就是我的名字,我正是以这个名字为名。
大王,请稍候,容我们禀告父亲。
Āsāvatī nāma latā, jātā cittalatāvane; Tassā vassasahassena, ekaṃ nibbattate phalaṃ. Taṃ devā payirupāsanti, tāva dūraphalaṃ satiṃ; Āsīseva tuvaṃ rāja, āsā phalavatī sukhā. Āsīsateva so pakkhī, āsīsateva so dijo; Tassa cāsā samijjhati, tāva dūragatā satī; Āsīseva tuvaṃ rāja, āsā phalavatī sukhā. Sampesi kho maṃ vācāya, na ca sampesi kammunā; Mālā sereyyakasseva, vaṇṇavantā agandhikā. Aphalaṃ madhuraṃ vācaṃ, yo mittesu pakubbati; Adadaṃ avissajaṃ bhogaṃ, sandhi tenassa jīrati. Yañhi kayirā tañhi vade, yaṃ na kayirā na taṃ vade; Akarontaṃ bhāsamānaṃ, parijānanti paṇḍitā. Balañca vata me khīṇaṃ, pātheyyañca na vijjati; Saṅke pāṇūparodhāya, handa dāni vajāmahaṃ. Etadeva hi me nāmaṃ, yaṃ nāmasmi rathesabha; Āgamehi mahārāja, pitaraṃ āmantayāmahanti.
381. 弥伽罗巴本生 (6-1-6)
381. Migālopajātakaṃ (6-1-6)
34弥伽罗婆,我不喜你这般行止;
孩子啊,你飞得过高,孩子啊,你误入非所行境。
35当大地成为你四角方整的良田,
那时,孩子,你便回头吧,切莫再由此向前走去。
36还有其他飞鸟,它们以翅膀为车,翱翔天空,
被狂风一卷,便杳无踪影,仿佛永远消逝。
37只因为未曾遵从年迈父亲的教诫。
它才越过旋风,便又落入了高空狂风的掌控。
38他的儿子们与妻眷,以及其余依他而活的人,
全都陷入不幸,皆因那不听劝告的鸟。
39同样地,于此世间,若有人不能领悟长者的教言,
行为越界且骄横,犹如背离教法的鹫鸟;
不行持佛陀教导之人,终将陷入一切衰败。
Na me rucci migālopa, yassa te tādisī gatī; Atuccaṃ tāta patasi, abhūmiṃ tāta sevasi. Catukkaṇṇaṃva kedāraṃ, yadā te pathavī siyā; Tato tāta nivattassu, māssu etto paraṃ gami. Santi aññepi sakuṇā, pattayānā vihaṅgamā; Akkhittā vātavegena, naṭṭhā te sassatīsamā. Akatvā apanandassa , pitu vuddhassa sāsanaṃ; Kālavāte atikkamma, verambhānaṃ vasaṃ agā . Tassa puttā ca dārā ca, ye caññe anujīvino; Sabbe byasanamāpāduṃ, anovādakare dije. Evampi idha vuddhānaṃ, yo vākyaṃ nāvabujjhati; Atisīmacaro ditto, gijjhovātītasāsano; Sabbe byasanaṃ papponti, akatvā buddhasāsananti.
382. 西利迦罗坎尼本生 (6-1-7)
382. Sirikāḷakaṇṇijātakaṃ (6-1-7)
41我是广目天王的女儿,性情暴烈者;
我是黑女、不吉祥者,他们称我为黑耳;
42具备怎样的品德、怎样的行持的男子,你才愿依附于他?
黑女啊,我这样问你:我们要如何才能了知那样的人?
43贬损、伪善、暴躁,嫉妒、悭吝与狡诈——
这种人倒令我欢喜——他得到的一切,终归失去。
44易怒、记恨,又搬弄是非、挑拨离间,
口如荆棘言粗恶,于我犹胜那斯人:
45今朝事事推明日,不识何为真利益。
他受人劝诫便动怒,又轻慢那些胜过自己的人。
46耽溺嬉戏的人,终将失去所有朋友;
他是我心爱的人,依止于他,我才能这般安稳无忧。
47离去吧,迦利,从此处离开;我们这里容不得你。
去往他方国土,到那些城镇与都城中吧。
48我亦知此事,然你们之中并无此物。
世间薄福之人,广积众多财富;
我与吾兄天神,二人共将其散尽。
49您是何人,以天人之色,稳立于大地?
你究竟是谁?是谁的女儿?我们又如何认得你?
50我乃持国天王之女,威德煌煌;
我即吉祥亦福德,智者知我名广慧。
请应允我的请求,让我们住在你的近处。
51你安住于具足何等戒行、何等行持的人之中?
幸运女神,我请问您:我们如何才能认出那样的人?
52若有人于寒冷、炎热、风吹日晒、蚊虻毒蛇之中,
他战胜了饥渴,日夜精勤不懈;
该做的事情,时机成熟也从不空过,这样的人合我心意,我也乐于与他同住。
53他不轻易动怒,具足友谊,乐善好施,德行圆满,不狡诈,心地正直;
乐于助人,待人友善,言语温和,纵使获得崇高位势,为人依然谦和随顺;
在他面前,我变得广大,如海潮涌至岸边而愈显浩荡;
54无论对友或对敌,对胜己者、与己相当者,抑或不及己者——
无论他所行是利益还是损害,或显露或隐藏,都应给予摄护与善待。
我任何时候都不说粗暴的话语,无论他是生是死,我都是他的。
55于此种种事物中,若无智慧之人得到其中某一项,便会沉醉在那种迷人的荣华中。
那骄慢而行径邪曲之人,我避开他,如同避开粪坑。
56幸运由自己造,不幸亦由自己造。
因为或幸或不幸,一个人不能作为另一个人的造作者。
Kā nu kāḷena vaṇṇena, na cāpi piyadassanā; Mahārājassahaṃ dhītā, virūpakkhassa caṇḍiyā; Ahaṃ kāḷī alakkhikā, kāḷakaṇṇīti maṃ vidū; Kiṃsīle kiṃsamācāre, purise nivisase tuvaṃ; Puṭṭhā me kāḷi akkhāhi, kathaṃ jānemu taṃ mayaṃ. Makkhī paḷāsī sārambhī, issukī maccharī saṭho; So mayhaṃ puriso kanto, laddhaṃ yassa vinassati. Kodhano upanāhī ca, pisuṇo ca vibhedako; Kaṇḍakavāco pharuso, so me kantataro tato. Ajja suveti puriso, sadatthaṃ nāvabujjhati; Ovajjamāno kuppati, seyyaṃ so atimaññati. Davappaluddho puriso, sabbamittehi dhaṃsati; So mayhaṃ puriso kanto, tasmiṃ homi anāmayā. Apehi etto tvaṃ kāḷi, netaṃ amhesu vijjati; Aññaṃ janapadaṃ gaccha, nigame rājadhāniyo. Ahampi kho taṃ jānāmi, netaṃ tumhesu vijjati; Santi loke alakkhikā, saṅgharanti bahuṃ dhanaṃ; Ahaṃ devo ca me bhātā, ubho naṃ vidhamāmase. Kā nu dibbena vaṇṇena, pathabyā supatiṭṭhitā; Kā vā tvaṃ kassa vā dhītā, kathaṃ jānemu taṃ mayaṃ. Mahārājassahaṃ dhītā, dhataraṭṭhassa sirīmato ; Ahaṃ sirī ca lakkhī ca, bhūripaññāti maṃ vidū; Okāsaṃ yācito dehi, vasemu tava santike. Kiṃsīle kiṃsamācāre, purise nivisase tuvaṃ; Puṭṭhā me lakkhi akkhāhi, kathaṃ jānemu taṃ mayaṃ. Yo cāpi sīte athavāpi uṇhe, vātātape ḍaṃsasarīsape ca; Khudhaṃ pipāsaṃ abhibhuyya sabbaṃ, rattintivaṃ yo satataṃ niyutto; Kālāgatañca na hāpeti atthaṃ, so me manāpo nivise ca tamhi. Akkodhano mittavā cāgavā ca, sīlūpapanno asaṭhojubhūto ; Saṅgāhako sakhilo saṇhavāco, mahattapattopi nivātavutti; Tasmiṃhaṃ pose vipulā bhavāmi, ūmi samuddassa yathāpi vaṇṇaṃ. Yo cāpi mitte athavā amitte, seṭṭhe sarikkhe atha vāpi hīne; Atthaṃ carantaṃ athavā anatthaṃ, āvī raho saṅgahameva vatte . Vācaṃ na vajjā pharusaṃ kadāci, matassa jīvassa ca tassa homi. Etesaṃ yo aññataraṃ labhitvā, kantā sirī majjati appapañño; Taṃ dittarūpaṃ visamaṃ carantaṃ, karīsaṭhānaṃva vivajjayāmi. Attanā kurute lakkhiṃ, alakkhiṃ kurutattanā; Na hi lakkhiṃ alakkhiṃ vā, añño aññassa kārakoti.
383. 第三八三 鸡本生(6-1-8)
383. Kukkuṭajātakaṃ (6-1-8)
57羽毛绚烂、头冠泛红的鸟儿啊!
从树枝上下来吧,我愿无偿做你的妻子。
58你是四足的佳人,美丽者啊;我,是两足的,
母鹿与飞鸟本不相合,你另寻丈夫去吧。
59我愿作你温柔可爱、言语亲切的少女。
你当以圣洁的方式迎娶我,若有所愿,便告知于我。
61同样,那些聪明的女人,一旦见到拥有财富的男子,
便以柔言蜜语将他引走,好似母猫诱捕公鸡一般。
62若人于已生之事,不能速疾了知,
便随敌所制,事后追悔。
63若人于已生之事,能即刻明悟,
他从怨敌与障碍中解脱,犹如公鸡脱身于母猫。
Sucittapattachadana , tambacūḷa vihaṅgama; Oroha dumasākhāya, mudhā bhariyā bhavāmi te. Catuppadī tvaṃ kalyāṇi, dvipadāhaṃ manorame; Migī pakkhī asaññuttā, aññaṃ pariyesa sāmikaṃ. Komārikā te hessāmi, mañjukā piyabhāṇinī; Vinda maṃ ariyena vedena, sāvaya maṃ yadicchasi. Kuṇapādini lohitape, cori kukkuṭapothini; Na tvaṃ ariyena vedena, mamaṃ bhattāramicchasi. Evampi caturā nārī, disvāna sadhanaṃ naraṃ; Nenti saṇhāhi vācāhi, biḷārī viya kukkuṭaṃ. Yo ca uppatitaṃ atthaṃ, na khippamanubujjhati; Amittavasamanveti, pacchā ca anutappati. Yo ca uppatitaṃ atthaṃ, khippameva nibodhati; Muccate sattusambādhā, kukkuṭova biḷāriyāti.
384. 丹玛特迦本生(6-1-9)
384. Dhammadhajajātakaṃ (6-1-9)
64亲属们,应行于正法;行于正法,于你们是吉祥的。
行正法者,于此世安乐而住,于他世亦安乐。
65这只鸟真是贤善,是具足最上法之鸟;
他以一只脚站立,却只是教导法。
66你们并不了解他的戒行,还没弄清楚就加以称赞;
他吃了蛋和雏鸟,嘴里却说着“法啊,法啊”。
67他口中所说的是一回事,身体所做的却是另一回事。
只有言语,没有身行,这样的人并未安住于法。
68口吐甘言,心怀毒恶,如黑蛇潜伏坑中;
擎法旗游于村邑,其人实恶,愚夫难识。
69用你们的喙、翅膀与脚,去伤害此物吧;
将这具尸体毁灭吧,此人不配与你们共住。
Dhammaṃ caratha ñātayo, dhammaṃ caratha bhaddaṃ vo ; Dhammacārī sukhaṃ seti, asmiṃ loke paramhi ca. Bhaddako vatayaṃ pakkhī, dijo paramadhammiko; Ekapādena tiṭṭhanto, dhammamevānusāsati. Nāssa sīlaṃ vijānātha, anaññāya pasaṃsatha; Bhutvā aṇḍañca potañca , dhammo dhammoti bhāsati. Aññaṃ bhaṇati vācāya, aññaṃ kāyena kubbati; Vācāya no ca kāyena, na taṃ dhammaṃ adhiṭṭhito. Vācāya sakhilo manoviduggo, channo kūpasayova kaṇhasappo; Dhammadhajo gāmanigamāsusādhu , dujjāno purisena bālisena. Imaṃ tuṇḍehi pakkhehi, pādā cimaṃ viheṭhatha ; Chavañhimaṃ vināsetha, nāyaṃ saṃvāsanārahoti.
385. 欢喜鹿王本生
385. Nandiyamigarājajātakaṃ (6-1-10)
70婆罗门,若你前往娑鸡帝(Sāketa)的阿朱那(Ajjuna)林,
你去告诉那名为欢喜的人,我们的亲生儿子。
父母俱已年迈,切盼与你相见;
71国王所赐饮膳粮料,我已尽数受用。
婆罗门,我不愿白白虚耗国王的施食(不以此命相报)。
72我将向那国王亮出自己的肋腹,迎受他的利箭。
那时,我已安乐解脱,惟愿还能面见母亲。
73往昔我曾是鹿群之王,居于憍萨罗(Kosala)的领地;
名为欢喜,一只容止端严的四足兽。
74他来到阿琼那林中,意欲杀我。
憍萨罗王弯弓搭箭,
75我即向那利箭之王袒露侧身。
那时我已安乐解脱,是为探望母亲而来的。
Sace brāhmaṇa gacchesi, sākete ajjunaṃ vanaṃ; Vajjāsi nandiyaṃ nāma, puttaṃ asmākamorasaṃ; Mātā pitā ca te vuddhā, te taṃ icchanti passituṃ. Bhuttā mayā nivāpāni, rājino pānabhojanaṃ; Taṃ rājapiṇḍaṃ avabhottuṃ , nāhaṃ brāhmaṇa mussahe. Odahissāmahaṃ passaṃ, khurappānissa rājino; Tadāhaṃ sukhito mutto, api passeyya mātaraṃ. Migarājā pure āsiṃ, kosalassa niketane ; Nandiyo nāma nāmena, abhirūpo catuppado. Taṃ maṃ vadhitumāgacchi, dāyasmiṃ ajjune vane; Dhanuṃ ārajjaṃ katvāna, usuṃ sannayha kosalo. Tassāhaṃ odahiṃ passaṃ, khurappānissa rājino; Tadāhaṃ sukhito mutto, mātaraṃ daṭṭhumāgatoti.
那时,有象车之尊、幢顶者、慈面者,又有山王与蔓藤;
无喜者、吉祥者、善思庄严者,其时,法随者与欢喜弥迦鹿,共为十事。
Atha kujjharathesabha ketuvaro, sadarīmukha neru latā ca puna; Apananda sirī ca sucittavaro, atha dhammika nandimigena dasāti.