所谓“见的扭曲”,是指以二十种事相为基的人我见。在此世间,未受过教导的凡夫,不曾见过圣者,不熟知圣法,未受圣法调伏;不曾见过善士,不熟知善士法,未受善士法调伏。他将色视为我,或认为我拥有色,或认为我中有色,或认为色中有我;对于受……想……行……识,也同样将其视为我,或认为我拥有识,或认为我中有识,或认为识中有我。像这样的见解,陷入见的歧途、见的密林、见的荒野、见的歪曲、见的挣扎、见的结缚,与执取、固守、耽著、把捉,邪路、歧路、不正、外道安身处,颠倒执取、错误执取、迷乱执取、邪执——于不真实中执为真实,乃至一切六十二种邪见——这些都被称为“见的扭曲”。所谓“超越、越过、彻底越过、克服了见的扭曲”,正是此义。巴利
Diṭṭhivisūkāni upātivatto ti diṭṭhivisūkāni vuccanti vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhī. Idha assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto rūpaṃ attato samanupassati rūpavantaṃ vā attānaṃ attani vā rūpaṃ rūpasmiṃ vā attānaṃ, vedanaṃ…pe… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ attato samanupassati viññāṇavantaṃ vā attānaṃ attani vā viññāṇaṃ viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ diṭṭhigahanaṃ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṃ diṭṭhivipphanditaṃ diṭṭhisaṃyojanaṃ gāho paṭiggāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṃ titthāyatanaṃ vipariyesaggāho viparītaggāho vipallāsaggāho micchāgāho, ayāthāvakasmiṃ yāthāvakanti gāho, yāvatā dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni – imāni diṭṭhivisūkāni. Diṭṭhivisūkāni upātivatto ti diṭṭhivisūkāni upātivatto atikkanto samatikkanto vītivattoti – diṭṭhīvisūkāni upātivatto.
所谓“决定”,即四圣道,亦即八圣道:正见、正思维、正语、正业、正命、正精进、正念、正定。具足这四条圣道,便到达、证得、获得、触证、亲证了决定,称为“已得决定”。所谓“已证得道、已获得道、已体证道、已触证道、已亲证道”,即是已得决定、已证得道。巴利
Patto niyāmaṃ paṭiladdhamaggo ti niyāmā vuccanti cattāro maggā; ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi. Catūhi ariyamaggehi samannāgato niyāmaṃ patto sampatto adhigato phassito sacchikatoti – patto niyāmaṃ. Paṭiladdhamaggo ti laddhamaggo paṭiladdhamaggo adhigatamaggo phassitamaggo sacchikatamaggoti – patto niyāmaṃ paṭiladdhamaggo.
于那位独觉佛,智已生起、彻底生起、产生、彻底产生、显现。即:“一切行无常”之智已生起、彻底生起、产生、彻底产生、显现;“一切行是苦”之智……;“一切法无我”之智……;“凡是集起之法,皆是灭尽之法”之智已生起、彻底生起、产生、彻底产生、显现。这便是:我已生起智。那位独觉佛,不由他人引导。巴利
Uppannañāṇomhi anaññaneyyo ti tassa paccekasambuddhassa ñāṇaṃ uppannaṃ samuppannaṃ nibbattaṃ abhinibbattaṃ pātubhūtaṃ. ‘‘Sabbe saṅkhārā aniccā’’ti ñāṇaṃ uppannaṃ samuppannaṃ nibbattaṃ abhinibbattaṃ pātubhūtaṃ, ‘‘sabbe saṅkhārā dukkhā’’ti…pe… ‘‘sabbe dhammā anattā’’ti… ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti ñāṇaṃ uppannaṃ samuppannaṃ nibbattaṃ abhinibbattaṃ pātubhūtanti – uppannañāṇomhi. Anaññaneyyo ti so paccekasambuddho na paraneyyo
他不由他人引导,不依他得,不依他缘,不系属于他人,如实了知、如实照见,不迷惑,具正知,正念现前。于“一切行无常”,他同样不由他人引导,不依他得,不依他缘,不系属于他人,如实了知、如实照见,不迷惑,具正知,正念现前。于“一切行是苦”……;“一切法无我”……;“凡是集起之法,皆是灭尽之法”……,他亦不由他人引导,不依他得,不依他缘,不系属于他人,如实了知、如实照见,不迷惑,具正知,正念现前。我已生起此智,无需他人教导,应如犀牛角独自游历。因此,那位独觉佛这么说:巴利
Na parappattiyo na parappaccayo na parapaṭibaddhagū, yathābhūtaṃ jānāti passati asammūḷho sampajāno paṭissato. ‘‘Sabbe saṅkhārā aniccā’’ti na paraneyyo na parappattiyo na parappaccayo na parapaṭibaddhagū, yathābhūtaṃ jānāti passati asammūḷho sampajāno paṭissato. ‘‘Sabbe saṅkhārā dukkhā’’ti…pe… ‘‘sabbe dhammā anattā’’ti…pe… ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti na paraneyyo na parappattiyo na parappaccayo na parapaṭibaddhagū, yathābhūtaṃ jānāti passati asammūḷho sampajāno paṭissatoti – uppannañāṇomhi anaññaneyyo, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
141 “ 他已超越种种见的缠结,达到决定,获得道迹;
我生起的智慧如是,不依他人教导,当如犀牛角般独自游历。”巴利 注疏 1
‘‘Diṭṭhīvisūkāni upātivatto, patto niyāmaṃ paṭiladdhamaggo; Uppannañāṇomhi anaññaneyyo, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
这里所说的“贪求”,即是渴爱。那染着、强烈的染着……(中略)……贪念、贪爱、不善根。那位独觉佛已经断除了这“贪求”的渴爱,连根截断,如同截去顶部的棕榈树,令它不复存在,于未来永不再生。因此,独觉佛是“无贪求”的。巴利
Nillolupo nikkuho nippipāso ti loluppaṃ vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo…pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṃ. Sā loluppā taṇhā tassa paccekasambuddhassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Tasmā paccekasambuddho nillolupo.
此处所说的欺诈基础有三种:依受用资具而设立的欺诈基础,依威仪路而设立的欺诈基础,以及依周边言谈而设立的欺诈基础。巴利
Nikkuho ti tīṇi kuhanavatthūni – paccayapaṭisevanasaṅkhātaṃ kuhanavatthu, iriyāpathasaṅkhātaṃ kuhanavatthu, sāmantajappanasaṅkhātaṃ kuhanavatthu.
何为“受用资具”类欺诈基础?于此,一些居士邀请比丘接受衣服、饮食、住所及病者所需的病缘药资具。该比丘心性卑劣,为贪欲所害,他为了求取更多的衣服、饮食、住所及病者所需的病缘药资具,反而推拒了衣服,推拒了饮食,推拒了住所,推拒了病者所需的病缘药资具。他这样说道:“沙门要如此昂贵的衣服做什么?沙门应往坟场、垃圾堆或店铺旁,拾取碎布,缝缀成袈裟而著,方为相称。沙门要如此精美的食物做什么?他应以捡拾、乞求所得的饭团维生,方为相称。沙门要如此舒适的住所做什么?他应居于树下、坟场中或露天地,方为相称。沙门要如此昂贵的病缘药资具做什么?他应以腐尿或一片诃子为药,方为相称。”于是,他因此穿着粗劣之衣,食用粗劣之食,居住粗劣之处,使用粗劣的病者所需病缘药资具。那些居士便如此了知他:“这位沙门少欲、知足、远离、不混杂、精进,且宣扬头陀行。”于是,他们更殷勤地邀请他接受衣服、饮食、住所及病者所需的病缘药资具。他却又这般说道:“具信善男子,因具足三事而生多福:因具足信仰,善男子生多福;因有可供布施之物,善男子生多福;因有应受供养之人,善男子生多福。你们既有信仰,又有可供布施之物,而我正是应受供养者。我若不受,你们便会损失福德。这些资具于我实无所用,但我出于对你们的悲悯而接受。”于是,他因此接受众多衣服,接受众多饮食,接受众多住所,接受众多病者所需的病缘药资具。如是:假意蹙眉、蹙眉之相、欺诈、欺诈之状、已行之欺诈——此即名为“受用资具”类欺诈基础。巴利
Katamaṃ paccayapaṭisevanasaṅkhātaṃ kuhanavatthu? Idha gahapatikā bhikkhuṃ nimantenti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi, so pāpiccho icchāpakato atthiko cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānaṃ bhiyyokamyataṃ upādāya cīvaraṃ paccakkhāti, piṇḍapātaṃ paccakkhāti, senāsanaṃ paccakkhāti, gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ paccakkhāti. So evamāha – ‘‘kiṃ samaṇassa mahagghena cīvarena! Etaṃ sāruppaṃ yaṃ samaṇo susānā vā saṅkārakūṭā vā pāpaṇikā vā nantakāni uccinitvā saṅghāṭikaṃ karitvā dhāreyya. Kiṃ samaṇassa mahagghena piṇḍapātena! Etaṃ sāruppaṃ yaṃ samaṇo uñchācariyāya piṇḍiyālopena jīvikaṃ kappeyya. Kiṃ samaṇassa mahagghena senāsanena! Etaṃ sāruppaṃ yaṃ samaṇo rukkhamūliko vā assa sosāniko vā abbhokāsiko vā. Kiṃ samaṇassa mahagghena gilānapaccayabhesajjaparikkhārena! Etaṃ sāruppaṃ yaṃ samaṇo pūtimuttena vā haritakīkhaṇḍena vā osadhaṃ kareyyā’’ti. Tadupādāya lūkhaṃ cīvaraṃ dhāreti lūkhaṃ piṇḍapātaṃ paribhuñjati lūkhaṃ senāsanaṃ paṭisevati lūkhaṃ gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ paṭisevati. Tamenaṃ gahapatikā evaṃ jānanti – ‘‘ayaṃ samaṇo appiccho santuṭṭho pavivitto asaṃsaṭṭho āraddhavīriyo dhutavādo’’ti. Bhiyyo bhiyyo nimantenti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi. So evamāha – ‘‘tiṇṇaṃ sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṃ puññaṃ pasavati, saddhāya sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṃ puññaṃ pasavati, deyyadhammassa sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṃ puññaṃ pasavati, dakkhiṇeyyānaṃ sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṃ puññaṃ pasavati. Tumhākañcevāyaṃ saddhā atthi, deyyadhammo ca saṃvijjati, ahañca paṭiggāhako. Sacehaṃ na paṭiggahessāmi, evaṃ tumhe puññena paribāhirā bhavissatha . Na mayhaṃ iminā attho. Api ca, tumhākaṃyeva anukampāya paṭiggaṇhāmī’’ti. Tadupādāya bahumpi cīvaraṃ paṭiggaṇhāti, bahumpi piṇḍapātaṃ paṭiggaṇhāti, bahumpi senāsanaṃ paṭiggaṇhāti, bahumpi gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ paṭiggaṇhāti. Yā evarūpā bhākuṭikā bhākuṭiyaṃ kuhanā kuhāyanā kuhitattaṃ – idaṃ paccayapaṭisevanasaṅkhātaṃ kuhanavatthu.
何等为依威仪路而设立的欺诈基础?世间有比丘恶欲、被欲所败坏,心中希望“让人们这样尊敬我”,便调整自己的行姿、站姿、坐姿与卧姿;他刻意地行走,刻意地站立,刻意地坐,刻意地安排躺卧;他仿佛入定一般地行走,仿佛入定一般地站立,仿佛入定一般地坐,仿佛入定一般地安排躺卧;他装模作样地修习禅那。凡如此调整威仪路、摆弄装点,乃至皱起眉头、显出愁苦之相,这便是诈瞒、诈瞒状态与欺骗行为——这称为依威仪路而设立的欺诈基础。巴利
Katamaṃ iriyāpathasaṅkhātaṃ kuhanavatthu? Idhekacco pāpiccho icchāpakato sambhāvanādhippāyo ‘‘evaṃ maṃ jano sambhāvessatī’’ti gamanaṃ saṇṭhapeti ṭhānaṃ saṇṭhapeti nisajjaṃ saṇṭhapeti sayanaṃ saṇṭhapeti, paṇidhāya gacchati paṇidhāya tiṭṭhati paṇidhāya nisīdati paṇidhāya seyyaṃ kappeti samāhito viya gacchati samāhito viya tiṭṭhati samāhito viya nisīdati samāhito viya seyyaṃ kappeti, āpāthakajjhāyīva hoti. Yā evarūpā iriyāpathassa āṭhapanā ṭhapanā saṇṭhapanā bhākuṭikā bhākuṭiyaṃ kuhanā kuhāyanā kuhitattaṃ – idaṃ iriyāpathasaṅkhātaṃ kuhanavatthu.
什么是依周边谈论所作的诈瞒事?在此,有比丘怀有恶欲、为欲所败,心想“愿人们这样尊敬我”,便说些看似依止于圣法的话语。他说:“穿着此种袈裟者,是具大威德的沙门。”他说:“持此种钵者……持此种金属杯者……持此种滤水囊者……持此种滤水器者……持此种钥匙者……穿此种鞋者……系此种腰绳者……系此种小带者,是具大威德的沙门。”他说:“有这样的亲教师者,是具大威德的沙门。”他说:“有这样的老师者,是具大威德的沙门……有这样的同亲教师者,是具大威德的沙门……有这样的同学者,是具大威德的沙门……有这样的朋友者,是具大威德的沙门……有这样的知己者,是具大威德的沙门……有这样的伙伴者,是具大威德的沙门……有这样的同伴者,是具大威德的沙门。”他说:“住于这种精舍者……住于半圆顶屋者……住于高楼者……住于宫殿者……住于洞窟者……住于岩屋者……住于草庵者……住于尖顶阁者……住于露台者……住于凉亭者……住于圆顶棚屋者……住于聚会堂者……住于帐篷者……住于树脚下者,是具大威德的沙门。”巴利
Katamaṃ sāmantajappanasaṅkhātaṃ kuhanavatthu? Idhekacco pāpiccho icchāpakato sambhāvanādhippāyo ‘‘evaṃ maṃ jano sambhāvessatī’’ti ariyadhamme sannissitavācaṃ bhāsati. ‘‘Yo evarūpaṃ cīvaraṃ dhāreti so samaṇo mahesakkho’’ti bhaṇati; yo evarūpaṃ pattaṃ dhāreti…pe… lohathālakaṃ dhāreti… dhammakaraṇaṃ dhāreti… parissāvanaṃ dhāreti… kuñcikaṃ dhāreti… upāhanaṃ dhāreti… kāyabandhanaṃ dhāreti… āyogaṃ dhāreti so samaṇo mahesakkho’’ti bhaṇati; ‘‘yassa evarūpā upajjhāyo so samaṇo mahesakkho’’ti bhaṇati; yassa evarūpo ācariyo …pe… evarūpā samānupajjhāyakā… samānācariyakā… mittā… sandiṭṭhā… sambhattā… sahāyā so samaṇo mahesakkhoti bhaṇati; yo evarūpe vihāre vasati… aḍḍhayoge vasati… pāsāde vasati… hammiye vasati… guhāyaṃ vasati… leṇe vasati… kuṭiyaṃ vasati… kūṭāgāre vasati… aṭṭe vasati… māḷe vasati… uddaṇḍe vasati… upaṭṭhānasālāyaṃ vasati… maṇḍape vasati… rukkhamūle vasati so samaṇo mahesakkho’’ti bhaṇati.
或者,他故作拘谨,眉头紧锁,虚伪欺瞒,巧言浮华,只凭一张嘴来博取好感,他讲说那种深奥、隐秘、微妙、隐蔽、出世间、与空相应的法,心里想着:“这位沙门是这些殊胜住定、证定状态的获得者。”凡是像这样皱起眉头、显出这般愁苦相,是诈瞒、诈瞒状态、欺骗行径——这称为依周边谈论所作的诈瞒事。那位独觉佛已将这些三种诈瞒事断除,彻底根除,息灭,平息,不再生起,被智火烧尽了。因此,那位独觉佛没有诈瞒。巴利
Atha vā, korajikakorajiko bhākuṭikabhākuṭiko kuhakakuhako lapakalapako mukhasambhāviko ‘‘ayaṃ samaṇo imāsaṃ evarūpānaṃ santānaṃ vihārasamāpattīnaṃ lābhī’’ti tādisaṃ gambhīraṃ gūḷhaṃ nipuṇaṃ paṭicchannaṃ lokuttaraṃ suññatāpaṭisaññuttaṃ kathaṃ katheti. Yā evarūpā bhākuṭikā bhākuṭiyaṃ kuhanā kuhāyanā kuhitattaṃ, idaṃ sāmantajappanasaṅkhātaṃ kuhanavatthu. Tassa paccekasambuddhassa imāni tīṇi kuhanavatthūni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭippassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni. Tasmā so paccekasambuddho nikkuho.
“渴”是指渴爱。凡是染着、强烈染着……(中略)……贪欲、贪、不善根。那位独觉佛的这种渴、渴爱已被断除,根已斩断,如同斩去树冠的多罗树一样,归于无有,未来不再生起。因此,那位独觉佛是“离渴”的——没有贪求,没有诈瞒,没有渴。巴利
Nippipāso ti pipāsā vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo…pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṃ. Sā pipāsā taṇhā tassa paccekasambuddhassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Tasmā paccekasambuddho nippipāsoti – nillolupo nikkuho nippipāso.
“虚伪”是指虚伪、虚矫的状态,以及那种刻薄、刻毒的行为。“垢秽”是贪的垢秽、嗔的垢秽、痴的垢秽,以及忿怒……怨恨、虚伪、欺瞒……一切不善的造作都是垢秽。“痴”是对苦的无知,对苦集的无知,对苦灭的无知,对导向苦灭的道路的无知,对前际的无知,对后际的无知,对前际后际的无知,对此缘性、缘起的诸法的无知。凡是像这样无知、不见、不现观、不觉醒、不证知、不总括、不深入、不正审察、不现观、不亲自确认的愚钝、蠢笨、不正知、愚痴、糊涂、昏昧、无明、无明之流、无明之轭、无明随眠、无明缠缚、无明之闩,都是不善根。那位独觉佛的虚伪、垢秽与痴,已被吐弃、被丢弃、被消除、被断除、被彻底根除、被息灭、被平息,不复生起,被智火烧尽。因此,这位独觉佛是无有虚伪、已涤除垢秽与痴的。巴利
Nimmakkho niddhantakasāvamoho ti. Makkho ti yo makkho makkhāyanā makkhāyitattaṃ niṭṭhuriyaṃ niṭṭhuriyakammaṃ. Kasāvo ti rāgo kasāvo, doso kasāvo, moho kasāvo, kodho…pe… upanāho… makkho… paḷāso… sabbākusalābhisaṅkhārā kasāvā. Moho ti dukkhe aññāṇaṃ, dukkhasamudaye aññāṇaṃ, dukkhanirodhe aññāṇaṃ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya aññāṇaṃ, pubbante aññāṇaṃ, aparante aññāṇaṃ, pubbantāparante aññāṇaṃ, idappaccayatāpaṭiccasamuppannesu dhammesu aññāṇaṃ. Yaṃ evarūpaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ anabhisamayo ananubodho appaṭivedho asaṃgāhanā apariyogāhanā asamapekkhanā apaccavekkhaṇā apaccakkhakammaṃ dummejjhaṃ bālyaṃ asampajaññaṃ moho pamoho sammoho avijjā avijjogho avijjāyogo avijjānusayo avijjāpariyuṭṭhānaṃ avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ. Tassa paccekasambuddhassa makkho ca kasāvo ca moho ca vantā saṃvantā niddhantā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭippassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti. So paccekasambuddho nimmakkho niddhantakasāvamoho.
“望”是指渴爱。凡是贪欲、执著……贪求、贪,这些都是不善根。“一切世”是指一切恶趣世间、一切人世间、一切天世间、一切蕴世间、一切界世间、一切处世间。对于一切世,无所期望,无有渴爱,无有渴望——这就是说,于一切世无所期望之后,应当像犀牛角一样独自游行。因此,那位独觉佛这样说:巴利
Nirāsaso sabbaloke bhavitvā ti āsā vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo…pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṃ. Sabbaloke ti sabbaapāyaloke sabbamanussaloke sabbadevaloke sabbakhandhaloke sabbadhātuloke sabbaāyatanaloke. Nirāsaso sabbaloke bhavitvā ti sabbaloke nirāsaso bhavitvā nittaṇho bhavitvā nippipāso bhavitvāti – nirāsaso sabbaloke bhavitvā, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
142 “ 无贪婪、无欺诳、无渴爱、无虚伪,垢秽与愚痴皆已涤除;
于世间一切无所期待,当如犀牛角一般独自游历。”巴利 注疏 1
‘‘Nillolupo nikkuho nippipāso, nimmakkho niddhantakasāvamoho; Nirāsaso sabbaloke bhavitvā, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
“恶友”,指具足十事邪见的同伴——认为“布施无益,供养无益,祭祀无益,善行恶行之业无有果报,此世不存在,他世不存在,母亲无恩,父亲无恩,无有化生有情,世间亦无那些行于正道、如法修习、依胜智亲证而宣说此世与他世的沙门与婆罗门”。此即恶友。“应当远离恶友”——即应回避恶友、远离恶友,故说“应当远离恶友”。巴利
Pāpaṃ sahāyaṃ parivajjayethā ti. Pāpasahāyo vuccati yo so sahāyo dasavatthukāya micchādiṭṭhiyā samannāgato – natthi dinnaṃ, natthi yiṭṭhaṃ, natthi hutaṃ, natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko, natthi ayaṃ loko, natthi paro loko, natthi mātā, natthi pitā, natthi sattā opapātikā, natthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentīti. Ayaṃ pāpasahāyo. Pāpaṃ sahāyaṃ parivajjayethāti. Pāpaṃ sahāyaṃ vajjeyya parivajjeyyāti – pāpaṃ sahāyaṃ parivajjayetha.
“见无益者”,是指具有以十事为根据的邪见的同伴——他们主张:“布施无有意义,供养无有意义”……(中略)……“那些沙门、婆罗门,亲自以胜智证悟此世与他世之后而宣说”。“在邪恶中安住”,是指陷于邪恶的身业之中、陷于邪恶的语业之中、陷于邪恶的意业之中、陷于邪恶的杀生之中、陷于邪恶的不与取之中、陷于邪恶的欲邪行之中、陷于邪恶的妄语之中、陷于邪恶的离间语之中、陷于邪恶的粗恶语之中、陷于邪恶的杂秽语之中、陷于邪恶的贪欲之中、陷于邪恶的瞋恚之中、陷于邪恶的邪见之中、陷于邪恶的诸行之中、陷于五种邪恶的欲功德之中、陷于五种邪恶的盖障之中——深深陷入、系着、粘着、趋近、执取、心向于此。这便是见无益者,于邪恶中安住。巴利
Anatthadassiṃ visame niviṭṭha nti anatthadassī vuccati yo so sahāyo dasavatthukāya micchādiṭṭhiyā samannāgato – natthi dinnaṃ, natthi yiṭṭhaṃ…pe… ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentīti. Visame niviṭṭha nti visame kāyakamme niviṭṭhaṃ, visame vacīkamme niviṭṭhaṃ, visame manokamme niviṭṭhaṃ, visame pāṇātipāte niviṭṭhaṃ, visame adinnādāne niviṭṭhaṃ, visame kāmesumicchācāre niviṭṭhaṃ, visame musāvāde niviṭṭhaṃ, visamāya pisuṇāya vācāya niviṭṭhaṃ, visamāya pharusāya vācāya niviṭṭhaṃ, visame samphappalāpe niviṭṭhaṃ, visamāya abhijjhāya niviṭṭhaṃ, visame byāpāde niviṭṭhaṃ, visamāya micchādiṭṭhiyā niviṭṭhaṃ, visamesu saṅkhāresu niviṭṭhaṃ visamesu pañcasu kāmaguṇesu niviṭṭhaṃ, visamesu pañcasu nīvaraṇesu niviṭṭhaṃ viniviṭṭhaṃ sattaṃ allīnaṃ upagataṃ ajjhositaṃ adhimuttanti – anatthadassiṃ visame niviṭṭhaṃ.
“追逐欲乐者”,是指有人寻找、探寻、遍寻欲乐,以此为行处,以此为常所作,以此为重,向彼倾斜,面朝于彼,趣向于彼,心向于彼,以彼为首要,这也是追逐欲乐者。有人因渴爱而寻找色……声……香……味……触,以此为行处,以此为常所作,以此为重,倾向于彼,面朝于彼,趣向于彼,心向于彼,以彼为首要,这也是追逐欲乐者。有人因渴爱而获得色……声……香……味……触,以此为行处……这也是追逐欲乐者。有人因渴爱而享受色……声……香……味……触,以此为行处……这也是追逐欲乐者。如同争吵之人是追逐争吵者,作工之人是追逐工作者,于行境中游走的有情是追逐行境者,修禅者是追逐禅那者;同样地,凡寻找、探寻、遍寻欲乐,以此为行处,以此为常所作,以此为重,倾向于彼,面朝于彼,趣向于彼,心向于彼,以彼为首要者,这也是追逐欲乐者。凡因渴爱而寻找色……因渴爱而获得色……因渴爱而享受色……乃至声……香……味……触,以此为行处,以此为常所作,以此为重,倾向于彼,面朝于彼,趣向于彼,心向于彼,以彼为首要者,这也是追逐欲乐者。所谓“放逸”,即是:于身恶行、语恶行、意恶行中,或在五种欲功德中,心的放纵、随顺放纵;于善法修习中的不恭敬行、不持续行、不安住行、退缩状态、舍离欲求之状态、舍离精勤之状态;不亲近、不修习、不多修习、不决意、不随行。凡具有如此形式的放逸、放逸性、放逸状态,这就叫做放逸。巴利
Sayaṃ na seve pasutaṃ pamatta nti. Pasuta nti yopi kāme esati gavesati pariyesati taccarito tabbahulo taggaruko tannino tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyo, sopi kāmappasuto. Yopi taṇhāvasena rūpe pariyesati, sadde…pe… gandhe… rase… phoṭṭhabbe pariyesati taccarito tabbahulo taggaruko tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyo, sopi kāmappasuto. Yopi taṇhāvasena rūpe paṭilabhati, sadde…pe… gandhe… rase… phoṭṭhabbe paṭilabhati taccarito tabbahulo taggaruko tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyo, sopi kāmappasuto. Yopi taṇhāvasena rūpe paribhuñjati, sadde…pe… gandhe… rase… phoṭṭhabbe paribhuñjati taccarito tabbahulo taggaruko tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyo, sopi kāmappasuto. Yathā kalahakārako kalahappasuto, kammakārako kammappasuto, gocare caranto gocarappasuto, jhāyī jhānappasuto; evameva yo kāme esati gavesati pariyesati taccarito tabbahulo taggaruko tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyo, sopi kāmappasuto. Yopi taṇhāvasena rūpe pariyesati…pe… yopi taṇhāvasena rūpe paṭilabhati…pe… yopi taṇhāvasena rūpe paribhuñjati, sadde…pe… gandhe… rase… phoṭṭhabbe paribhuñjati taccarito tabbahulo taggaruko tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyo, sopi kāmappasuto. Pamatta nti. Pamādo vattabbo kāyaduccarite vā vacīduccarite vā manoduccarite vā pañcasu kāmaguṇesu vā cittassa vosaggo vosaggānuppadānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ bhāvanāya asakkaccakiriyatā asātaccakiriyatā anaṭṭhitakiriyatā olīnavuttitā nikkhittacchandatā nikkhittadhuratā anāsevanā abhāvanā abahulīkammaṃ anadhiṭṭhānaṃ ananuyogo, yo evarūpo pamādo pamajjanā pamajjitattaṃ – ayaṃ vuccati pamādo.
不应亲近贪着者,也不应亲近放逸者;自己不应去亲近,不应亲往、不应依附、不应共住、不应周遍共住、不应近前、不应共相往还、不应执取而行──你切莫亲近贪着与放逸之人,应当如犀牛角一般独自游历。因此,那位独觉佛说:巴利
Sayaṃ na seve pasutaṃ pamatta nti pasutaṃ na seveyya pamattañca sayaṃ na seveyya sāmaṃ na seveyya na niseveyya na saṃseveyya na parisaṃseveyya na ācareyya na samācareyya na samādāya vatteyyāti – sayaṃ na seve pasutaṃ pamattaṃ, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
143 “ 应避开恶友,避开那只见无益、耽著邪途之人;
不应亲近沉溺、放逸之人,当如犀牛角独自游行。巴利 注疏 1
‘‘Pāpaṃ sahāyaṃ parivajjayetha, anatthadassiṃ visame niviṭṭhaṃ; Sayaṃ na seve pasutaṃ pamattaṃ, eko care khaggavisāṇakappo.
“多闻”,是指朋友为多闻者、持法者、积聚所闻者。那些法——初善、中善、后善,有义理、有文句,宣说完全圆满、清净的梵行——这样的法,他多所听闻,受持于心,以言语熟练诵习,以心意观察思惟,以见善巧通达。“持法”,即持法者——持经、应颂、记说、偈颂、自说、如是语、本生、未曾有法、方广。“应亲近多闻、持法的朋友”,是说应亲近,应完全亲近,应随顺亲近,应完全恭敬承事。巴利
Bahussutaṃ dhammadharaṃ bhajethā ti bahussuto hoti mitto sutadharo sutasannicayo. Ye te dhammā ādikalyāṇā majjhekalyāṇā pariyosānakalyāṇā sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ abhivadanti, tathārūpāssa dhammā bahussutā honti dhātā vacasā paricitā manasānupekkhitā diṭṭhiyā suppaṭividdhā. Dhammadhara nti dhammaṃ dhārentaṃ – suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthaṃ udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ. Bahussutaṃ dhammadharaṃ bhajethā ti bahussutañca dhammadharañca mittaṃ bhajeyya saṃbhajeyya seveyya niseveyya saṃseveyya paṭiseveyyāti – bahussutaṃ dhammadharaṃ bhajetha.
朋友因戒、定、慧、解脱、解脱智见而成为高尚者。辩才有三种:教法辩才、询问辩才、证得辩才。什么是教法辩才?于此,有人通晓佛陀的教法:经、应颂、记说、偈颂、自说、如是语、本生、未曾有法、方广。他依此教法而能辩说,这就是教法辩才。巴利
Mittaṃ uḷāraṃ paṭibhānavanta nti uḷāro hoti mitto sīlena samādhinā paññāya vimuttiyā vimuttiñāṇadassena. Paṭibhānavanta nti tayo paṭibhānavanto – pariyattipaṭibhānavā, paripucchāpaṭibhānavā, adhigamapaṭibhānavā. Katamo pariyattipaṭibhānavā? Idhekaccassa buddhavacanaṃ pariyāputaṃ hoti suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthā udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ. Tassa pariyattiṃ nissāya paṭibhāti – ayaṃ pariyattipaṭibhānavā.
什么是询问辩才者?在此,有人对于义理、法理、相状、缘由、合理与否,都能被问及并应对。他依于询问而能辩说——这便是询问辩才者。巴利
Katamo paripucchāpaṭibhānavā? Idhekacco paripucchitopi hoti atthe ca ñāye ca lakkhaṇe ca kāraṇe ca ṭhānāṭṭhāne ca. Tassa paripucchaṃ nissāya paṭibhāti – ayaṃ paripucchāpaṭibhānavā.
什么是证得辩才者?在此,有人证得了四念处、四正勤、四神足、五根、五力、七觉支、八圣道、四圣道、四沙门果、四无碍解、六神通。他了知义理,了知法义,了知语句。于义理有知,义理便显现辩说;于法义有知,法义便显现辩说;于语句有知,语句便显现辩说。于此三者中的智,即是辩无碍解。这位独觉佛,以此辩无碍解而具足、圆满、到达、完全到达、拥有、完全拥有、悉皆具备。因此,独觉佛是有辩才者。若有人没有教法,没有问难,没有证得,那他又能辩说什么呢?——这样的善友便是殊胜而有辩才的。巴利
Katamo adhigamapaṭibhānavā? Idhekaccassa adhigatā honti cattāro satipaṭṭhānā cattāro sammappadhānā cattāro iddhipādā pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo cattāro ariyamaggā cattāri sāmaññaphalāni catasso paṭisambhidāyo cha abhiññāyo . Tassa attho ñāto dhammo ñāto nirutti ñātā. Atthe ñāte attho paṭibhāti, dhamme ñāte dhammo paṭibhāti, niruttiyā ñātāya nirutti paṭibhāti. Imesu tīsu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā. So paccekasambuddho imāya paṭibhānapaṭisambhidāya upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato. Tasmā paccekasambuddho paṭibhānavā . Yassa pariyatti natthi paripucchā natthi adhigamo natthi, kiṃ tassa paṭibhāyissatīti – mittaṃ uḷāraṃ paṭibhānavantaṃ.
他了知自身之利益,了知他人之利益,了知自他两者之利益,了知此生之利益,了知来世之利益,了知究竟之利益。以胜知通达后,衡量后,判定后,阐明后,令清晰后,即能去除疑惑、彻底去除、完全舍断、驱散、根除、消灭、归于无有——就是说,了知了这些利益,度除了疑惑,应如犀角一般独自游走。因此,那位独觉佛这样说:巴利
Aññāya atthāni vineyya kaṅkha nti attatthaṃ aññāya paratthaṃ aññāya ubhayatthaṃ aññāya diṭṭhadhammikatthaṃ aññāya samparāyikatthaṃ aññāya paramatthaṃ aññāya abhiññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā kaṅkhaṃ vineyya paṭivineyya pajaheyya vinodeyya byantīkareyya anabhāvaṃ gameyyāti – aññāya atthāni vineyya kaṅkhaṃ, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
144 “ 应亲近多闻持法、殊胜而具辩才的朋友;
了知了这些利益,度除了疑惑,应如犀角一般独行。”巴利 注疏 1
‘‘Bahussutaṃ dhammadharaṃ bhajetha, mittaṃ uḷāraṃ paṭibhānavantaṃ; Aññāya atthāni vineyya kaṅkhaṃ, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
这里,“戏乐”有两种:身戏乐和语戏乐……这就是身戏乐……这就是语戏乐。“爱乐”一词,是不厌倦的别称。关于这点,世尊曾这样说:“诸比丘,有此五种欲功德。哪五种?眼所识的色,可意、可爱、赏心悦目、与欲相应、能引发贪染;耳所识的声……鼻所识的香……舌所识的味……身所识的触,可意、可爱、赏心悦目、与欲相应、能引发贪染。诸比丘,这些就是五种欲功德。诸比丘,凡是依赖这五种欲功德而生起的喜乐,这就叫做欲乐。”“世间”是指人间——即世间的戏乐、爱乐和欲乐。巴利
Khiḍḍaṃ ratiṃ kāmasukhañca loke ti. Khiḍḍā ti dve khiḍḍā – kāyikā khiḍḍā ca vācasikā khiḍḍā ca…pe… ayaṃ kāyikā khiḍḍā…pe… ayaṃ vācasikā khiḍḍā. Ratī ti anukkaṇṭhitādhivacanametaṃ – ratīti. Kāmasukha nti vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘pañcime, bhikkhave, kāmaguṇā. Katame pañca? Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā, sotaviññeyyā saddā…pe… ghānaviññeyyā gandhā… jivhāviññeyyā rasā… kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Ime kho, bhikkhave, pañca kāmaguṇā. Yaṃ kho, bhikkhave, ime pañca kāmaguṇe paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ, idaṃ vuccati kāmasukhaṃ’’. Loke ti manussaloketi – khiḍḍaṃ ratiṃ kāmasukhañca loke.
对于此世间中的嬉戏、爱乐与欲乐,不加粉饰,也不存期待,将它们彻底舍断、驱除、根绝、灭尽,归于无有——即是不加粉饰、无所期待。巴利
Analaṅkaritvā anapekkhamāno ti khiḍḍañca ratiñca kāmasukhañca loke analaṅkaritvā anapekkho hutvā pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṃ gametvāti – analaṅkaritvā anapekkhamāno.
其中,“装饰”有两种:在家人的装饰与出家人的装饰。什么是在家人的装饰?头发、胡须,花鬘、香料、涂油,种种首饰、佩戴物,衣服、披风、头巾,擦身粉、按摩、沐浴、拍打身体,镜子、眼膏,花鬘、香料、涂油,脸粉、面霜,手镯、发髻饰带,手杖、药管,刀剑、伞盖,彩绘鞋、头巾、宝石、拂尘,白衣、长衣摆等等——这些便是在家人的装饰。巴利
Vibhūsaṭṭhānā virato saccavādī ti. Vibhūsā ti dve vibhūsā – atthi agārikavibhūsā atthi anāgārikavibhūsā. Katamā agārikavibhūsā? Kesā ca massū ca mālāgandhañca vilepanañca ābharaṇañca pilandhanañca vatthañca pārupanañca veṭhanañca ucchādanaṃ parimaddanaṃ nhāpanaṃ sambāhanaṃ ādāsaṃ añjanaṃ mālāgandhavilepanaṃ mukhacuṇṇaṃ mukhalepanaṃ hatthabandhaṃ sikhābandhaṃ daṇḍaṃ nāḷikaṃ khaggaṃ chattaṃ citrupāhanaṃ uṇhīsaṃ maṇiṃ vāḷabījaniṃ odātāni vatthāni dīghadasāni iti vā – ayaṃ agārikavibhūsā.
什么是出家人的装饰?装饰袈裟,装饰钵,装饰住处,对这个腐烂之身的装扮,或是对外在资具的装饰、严饰、嬉弄、玩弄、贪著、执取、轻浮、散漫——这便是出家人的装饰。巴利
Katamā anāgārikavibhūsā? Cīvaramaṇḍanā pattamaṇḍanā senāsanamaṇḍanā imassa vā pūtikāyassa bāhirānaṃ vā parikkhārānaṃ maṇḍanā vibhūsanā keḷanā parikeḷanā gaddhikatā gaddhikattaṃ capalatā cāpalyaṃ – ayaṃ anāgārikavibhūsā.
那位独觉佛是真实语者,安住真实,坚固可信,不欺诳世间;于一切装饰之处,他已远离、舍离、彻底舍离,已出离、脱出、完全解脱、脱离系缚,以无界限之心而住。“远离装饰之处,真实语者,如犀牛角,独自游行。”正是因此,那位独觉佛如此说道:巴利
Saccavādī ti so paccekasambuddho saccavādī saccasandho theto paccayiko avisaṃvādako lokassa, vibhūsaṭṭhānā ārato virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto, vimariyādikatena cetasā viharatīti – vibhūsaṭṭhānā virato saccavādī, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
145 “ 于世间嬉戏、愉悦、感官之乐,不以为足,亦不执著;
远离装饰之处,真实语者,如犀牛角,独自游行。”巴利 注疏 1
‘‘Khiḍḍaṃ ratiṃ kāmasukhañca loke, analaṅkaritvā anapekkhamāno; Vibhūsaṭṭhānā virato saccavādī, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
儿子有四种:亲生之子、田生之子、赠与之子、门徒之子。“妻子”即指妻室。“父”指生父。“母”指生母——所谓儿子、妻子、父亲与母亲。巴利
Puttañca dāraṃ pitarañca mātara nti. Puttā ti cattāro puttā – atrajo putto, khettajo putto, dinnako putto, antevāsiko putto. Dārā vuccanti bhariyāyo. Pitā ti yo so janako. Mātā ti yā sā janikāti – puttañca dāraṃ pitarañca mātaraṃ.
此处,财物是指:金币、黄金、珍珠、宝石、琉璃、贝壳、石头、珊瑚、白银、自然金、赤铜、猫眼石。谷物,是指:早熟的谷物和晚熟的谷物。早熟的谷物,是指:稻米、稻谷、大麦、小麦、小米、稗子、草籽。晚熟的谷物,是指:可作羹的豆类。此处,有四种亲属:由血缘而来的亲属是亲属,由同族而来的亲属是亲属,由朋友关系而来的亲属是亲属,由技艺关系而来的亲属是亲属。——财物、谷物与亲属们。巴利
Dhanāni dhaññāni ca bandhavānī ti dhanāni vuccanti hiraññaṃ suvaṇṇaṃ muttā maṇi veḷuriyo saṅkho silā pavāḷaṃ rajataṃ jātarūpaṃ lohitaṅgo masāragallaṃ. Dhaññāni vuccanti pubbaṇṇaṃ aparaṇṇaṃ. Pubbaṇṇaṃ nāma sāli vīhi yavo godhumo kaṅgu varako kudrūsako . Aparaṇṇaṃ nāma sūpeyyaṃ. Bandhavānī ti cattāro bandhavā – ñātibandhavāpi bandhu, gottabandhavāpi bandhu, mittabandhavāpi bandhu, sippabandhavāpi bandhūti – dhanāni dhaññāni ca bandhavāni.
从要略而言,有两种欲:事欲与烦恼欲……这些名为事欲……这些名为烦恼欲。遍知事欲之后,当断除烦恼欲,即予舍断、驱除、消灭、令归于无有。以入流道所断除的诸烦恼,他不会再令其返回,不会再令其退转,不会再令其回转;以一来道所断除的诸烦恼……以不来道所断除的诸烦恼……以阿拉汉道所断除的诸烦恼,他不会再令其返回,不会再令其退转,不会再令其回转。因此有言:“舍弃诸欲已,如犀牛之角,独行无伴。”所以那位独觉佛如是宣说——巴利
Hitvāna kāmāni yathodhikānī ti. Kāmā ti uddānato dve kāmā – vatthukāmā ca kilesakāmā ca…pe… ime vuccanti vatthukāmā…pe… ime vuccanti kilesakāmā. Hitvāna kāmānī ti vatthukāme parijānitvā, kilesakāme pahāya pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṃ gametvā. Hitvāna kāmāni yathodhikānī ti sotāpattimaggena ye kilesā pahīnā, te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchati; sakadāgāmimaggena ye kilesā pahīnā…pe… anāgāmimaggena ye kilesā pahīnā… arahattamaggena ye kilesā pahīnā, te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchatīti – hitvāna kāmāni yathodhikāni, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
146 “ 儿子、妻子、父亲、母亲,钱财、谷物与亲属,
“ 舍离种种欲已,犹如犀牛之角,独自前行。”巴利 注疏 1
‘‘Puttañca dāraṃ pitarañca mātaraṃ, dhanāni dhaññāni ca bandhavāni; Hitvāna kāmāni yathodhikāni, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
结缚,即是钩,即是饵,即是食,即是粘着,即是障碍,这是五种欲功德的异名。世尊曾这样说:“诸比丘,有五种欲功德。哪五种?眼所识知的色,可爱、可悦、可意,令人喜爱的形色,与欲相连、令人染着……乃至身所识知的触,可爱、可悦、可意,令人喜爱的感触,与欲相连、令人染着。诸比丘,这些便是五种欲功德。诸比丘,凡缘于这五种欲功德而生起的快乐与喜悦,便称为欲乐。这乐是微少、寡少、稀少、低劣、卑下,属于四足畜生之乐。”那即是结缚,其中的乐是微少的。巴利
Saṅgo eso parittamettha sokhya nti saṅgoti vā baḷisanti vā āmisanti vā laggananti vā palibodhoti vā, pañcannetaṃ kāmaguṇānaṃ adhivacanaṃ. Parittamettha sokhya nti vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘pañcime, bhikkhave, kāmaguṇā. Katame pañca? Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā…pe… kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā. Ime kho, bhikkhave, pañca kāmaguṇā. Yaṃ kho, bhikkhave, ime pañca kāmaguṇe paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ, idaṃ vuccati kāmasukhaṃ. Appakaṃ etaṃ sukhaṃ , parittakaṃ etaṃ sukhaṃ, thokakaṃ etaṃ sukhaṃ, omakaṃ etaṃ sukhaṃ, lāmakaṃ etaṃ sukhaṃ, chatukkaṃ etaṃ sukha’’nti – saṅgo eso parittamettha sokhyaṃ.
世尊这样说:欲乐滋味微少,却带来诸多痛苦、诸多恼害,其中过患更为重大。世尊这样说:欲乐如同骨链;世尊这样说:欲乐如同肉块;世尊这样说:欲乐如同草炬;世尊这样说:欲乐如同火坑;世尊这样说:欲乐如同梦境;世尊这样说:欲乐如同借来之物;世尊这样说:欲乐如同树上的果实;世尊这样说:欲乐如同屠刀;世尊这样说:欲乐如同枪矛;世尊这样说:欲乐如同蛇头——带来诸多痛苦、诸多恼害,其中过患更为重大。滋味微少,而其中苦更多。巴利
Appassādo dukkhamettha bhiyyo ti appassādā kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā ; ādīnavo ettha bhiyyo. Aṭṭhikaṅkalūpamā kāmā vuttā bhagavatā, maṃsapesūpamā kāmā vuttā bhagavatā, tiṇukkūpamā kāmā vuttā bhagavatā, aṅgārakāsūpamā kāmā vuttā bhagavatā , supinakūpamā kāmā vuttā bhagavatā, yācitakūpamā kāmā vuttā bhagavatā, rukkhaphalūpamā kāmā vuttā bhagavatā, asisūnūpamā kāmā vuttā bhagavatā, sattisūlūpamā kāmā vuttā bhagavatā, sappasirūpamā kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā, ādīnavo ettha bhiyyoti – appassādo dukkhamettha bhiyyo.
所谓“钩”、“饵”、“味”、“粘”、“缚”或“障”,这些都是五种欲功德的同义词。“iti”一词在此表示词句的连接、词句的相合、词句的完整、音节的组合、字词的流畅以及词句的顺序。所谓“贤智者”,是指贤明、有慧、觉悟、有认知力、有洞察力、有智慧。所谓“有慧者”,是指了知那是钩、了知那是饵、了知那是味、了知那是粘、了知那是缚、了知那是障之后,彻底地了知、衡量、判断、洞察并清楚了知的人。这样,以慧了知“这是钩”的智者,应当如犀牛角般独自游历。对此,那位独觉佛这样说道:巴利
Gaḷo eso iti ñatvā matimā ti gaḷoti vā baḷisanti vā āmisanti vā laggananti vā bandhananti vā palibodhoti vā, pañcannetaṃ kāmaguṇānaṃ adhivacanaṃ. Itī ti padasandhi padasaṃsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṃ itīti. Matimā ti paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvī. Gaḷo eso iti ñatvā matimā ti matimā gaḷoti ñatvā baḷisanti ñatvā āmisaṃ ti ñatvā laggananti ñatvā bandhananti ñatvā palibodhoti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvāti – gaḷo eso iti ñatvā matimā, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
147 “ 这是一个陷阱,其中仅有少许安乐,此处滋味少而痛苦更多;
以慧了知‘此为钩’后,智者应如犀牛角般独自游行。”巴利 注疏 1
‘‘Saṅgo eso parittamettha sokhyaṃ, appassādo dukkhamettha bhiyyo; Gaḷo eso iti ñatvā matimā, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
所谓十种结缚:欲贪结缚、嗔恚结缚、慢结缚、见结缚、疑结缚、戒禁取结缚、有贪结缚、嫉妒结缚、悭吝结缚、无明结缚。这十种结缚,悉皆摧毁、粉碎、舍断、驱除、灭尽而无余存。巴利
Sandālayitvāna saṃyojanānī ti dasa saṃyojanāni – kāmarāgasaṃyojanaṃ, paṭighasaṃyojanaṃ, mānasaṃyojanaṃ, diṭṭhisaṃyojanaṃ, vicikicchāsaṃyojanaṃ, sīlabbataparāmāsasaṃyojanaṃ, bhavarāgasaṃyojanaṃ, issāsaṃyojanaṃ, macchariyasaṃyojanaṃ, avijjāsaṃyojanaṃ. Sandālayitvāna saṃyojanānī ti dasa saṃyojanāni dālayitvā sandālayitvā pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṃ gametvāti – sandālayitvāna saṃyojanāni.
此处“网”是指丝线之网,“水”是指水域,“水中行者”是指鱼。犹如鱼冲破网、撕开网、摧破网、粉碎网、彻底破网之后,游行、安住、行动、维持、守护、延续、生存;同样,有两种网——渴爱之网与邪见之网……这是渴爱之网……这是邪见之网。对于那位独觉佛,渴爱之网已断,邪见之网已彻底舍弃。因为渴爱之网已断、邪见之网已彻底舍弃,所以他不黏着于色,不黏着于声,不黏着于香……对于一切所见、所闻、所觉、所知的法,皆不黏着、不执取、不被束缚、不被缠结,已出离、已脱开、已彻底解脱、已离系,以无界限之心而住——恰如鱼破网而出。巴利
Jālaṃva bhetvā salilambucārī ti jālaṃ vuccati suttajālaṃ. Salilaṃ vuccati udakaṃ. Ambucārī vuccati maccho. Yathā maccho jālaṃ bhinditvā pabhinditvā dālayitvā padālayitvā sampadālayitvā carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpeti, evameva dve jālā – taṇhājālañca diṭṭhijālañca…pe… idaṃ taṇhājālaṃ…pe… idaṃ diṭṭhijālaṃ. Tassa paccekasambuddhassa taṇhājālaṃ pahīnaṃ, diṭṭhijālaṃ paṭinissaṭṭhaṃ. Taṇhājālassa pahīnattā diṭṭhijālassa paṭinissaṭṭhattā so paccekasambuddho rūpe na sajjati sadde na sajjati gandhe na sajjati…pe… diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu na sajjati na gaṇhāti na bajjhati na palibajjhati, nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti – jālaṃva bhetvā salilambucārī.
犹如火焰以草木为燃料燃烧,一去不返;同样地,对于那位独觉佛而言,由入流道所断除的烦恼,他不再返回那些烦恼,不再退转,不再复还;由一来道所断除的烦恼……由不来道……由阿拉汉道所断除的烦恼,他不再返回那些烦恼,不再退转,不再复还——犹如燃尽之物,火不复回,他应如犀牛角般独自游历。对此,那位独觉佛这样说:巴利
Aggīva daḍḍhaṃ anivattamāno ti yathā aggi tiṇakaṭṭhupādānaṃ dahanto gacchati anivattanto, evameva tassa paccekasambuddhassa sotāpattimaggena ye kilesā pahīnā te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchati, sakadāgāmimaggena…pe… anāgāmimaggena… arahattamaggena ye kilesā pahīnā te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchatīti – aggīva daḍḍhaṃ anivattamāno, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
148 “ 粉碎了种种结缚,如同水中的鱼儿挣脱罗网。”
犹如火烧尽而不回转,应如犀牛角独自游行。巴利 注疏 1
‘‘Sandālayitvāna saṃyojanāni, jālaṃva bhetvā salilambucārī; Aggīva daḍḍhaṃ anivattamāno, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
“垂视眼,不轻浮躁动”:何谓散乱眼?在此,有一类比丘喜好游观,具足眼根的游荡性。他心中想:“未见过的应当去看,已见过的应当跨越。”于是,为了观看色,他从一座园林到另一座园林,从一处苑囿到另一处苑囿,从一村到另一村,从一镇到另一镇,从一城到另一城,从一国到另一国,从一地到另一地,热衷于长途漫游、游走不居。这便是散乱眼。巴利
Okkhittacakkhu na ca pādalolo ti kathaṃ khittacakkhu hoti? Idhekacco bhikkhu cakkhulolo cakkhuloliyena samannāgato hoti. Adiṭṭhaṃ dakkhitabbaṃ diṭṭhaṃ samatikkamitabbanti – ārāmena ārāmaṃ uyyānena uyyānaṃ gāmena gāmaṃ nigamena nigamaṃ nagarena nagaraṃ raṭṭhena raṭṭhaṃ janapadena janapadaṃ dīghacārikaṃ anavaṭṭhitacārikaṃ anuyutto hoti rūpadassanāya. Evaṃ khittacakkhu hoti.
或者,比丘进入村落内部后,走在街道上,不加防护而行。他望着大象,望着马,望着车,望着步兵,望着男孩,望着女孩,望着女人,望着男人,望着市场,望着各家门户,向上望,向下望,向四方各处张望而行。这也是散乱眼。巴利
Atha vā, bhikkhu antaragharaṃ paviṭṭho vīthiṃ paṭipanno asaṃvuto gacchati. Hatthiṃ olokento assaṃ olokento rathaṃ olokento pattiṃ olokento kumārake olokento kumārikāyo olokento itthiyo olokento purise olokento antarāpaṇaṃ olokento gharamukhāni olokento uddhaṃ olokento adho olokento disāvidisaṃ vipekkhamāno gacchati. Evampi khittacakkhu hoti.
或者,比丘以眼见到色之后,执取总相,执取细节相。由于他安住于不防护眼根,贪忧、恶不善法便会随之侵漏而入,他却不为此实行防护,不守护眼根,于眼根上不修防护。这也是散乱眼。巴利
Atha vā, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya na paṭipajjati, na rakkhati cakkhundriyaṃ, cakkhundriye na saṃvaraṃ āpajjati. Evampi khittacakkhu hoti.
正如有些沙门、婆罗门在享用信施的食物之后,沉溺于观看这类表演,即:舞蹈、歌唱、音乐、戏剧、评书、掌声、魔术、大鼓、妙声、钹、笛、洗浴、象斗、马斗、水牛斗、公牛斗、山羊斗、公羊斗、鸡斗、鹧鸪斗、棍斗、拳斗、角力、实战演练、军营布列、军阵配置与阅兵等。他们沉溺于观看这类表演,这也便是放逸其眼。巴利
Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṃ visūkadassanaṃ anuyuttā viharanti, seyyathidaṃ – naccaṃ gītaṃ vāditaṃ pekkhaṃ akkhānaṃ pāṇissaraṃ vetāḷaṃ kumbhathūṇaṃ sobhanakaṃ caṇḍālaṃ vaṃsaṃ dhovanaṃ hatthiyuddhaṃ assayuddhaṃ mahiṃsayuddhaṃ usabhayuddhaṃ ajayuddhaṃ meṇḍayuddhaṃ kukkuṭayuddhaṃ vaṭṭakayuddhaṃ daṇḍayuddhaṃ muṭṭhiyuddhaṃ nibbuddhaṃ uyyodhikaṃ balaggaṃ senābyūhaṃ anīkadassanaṃ iti vā. Iti evarūpaṃ visūkadassanaṃ anuyutto hoti. Evampi khittacakkhu hoti.
怎样是“收摄眼”呢?在此,有的比丘不贪视,不具贪视的习惯。他不为了去看未曾见过的色境,也不为了把已经见过的看个够,而从一座园到另一座园,从一片林苑到另一片林苑,从一个村庄到另一个村庄,从一个集镇到另一个集镇,从一个城镇到另一个城镇,从一个地区到另一个地区,从一个邦国到另一个邦国,进行长途漫游、不安居的漫游,目的只是观看色境。这样,便是“收摄眼”。巴利
Kathaṃ okkhittacakkhu hoti? Idhekacco bhikkhu na cakkhulolo na cakkhuloliyena samannāgato hoti. Adiṭṭhaṃ dakkhitabbaṃ diṭṭhaṃ samatikkamitabbanti – na ārāmena ārāmaṃ na uyyānena uyyānaṃ na gāmena gāmaṃ na nigamena nigamaṃ na nagarena nagaraṃ na raṭṭhena raṭṭhaṃ na janapadena janapadaṃ dīghacārikaṃ anavaṭṭhitacārikaṃ anuyutto hoti rūpadassanāya. Evaṃ okkhittacakkhu hoti.
又或者,比丘进入村落之中,走在街道上,收摄诸根而行。他不看象,不看马,不看车,不看步兵,不看幼童,不看幼女,不看女人,不看男人,不看市场,不看门户,不向上看,不向下看,也不向四方各处张望而行。如此,亦属“收摄眼”。巴利
Atha vā, bhikkhu antaragharaṃ paviṭṭho vīthiṃ paṭipanno saṃvuto gacchati. Na hatthiṃ olokento na assaṃ olokento na rathaṃ olokento na pattiṃ olokento na kumārake olokento na kumārikāyo olokento na itthiyo olokento na purise olokento na antarāpaṇaṃ olokento na gharamukhāni olokento na uddhaṃ olokento na adho olokento na disāvidisaṃ vipekkhamāno gacchati. Evampi okkhittacakkhu hoti.
又或者,比丘以眼见色之后,不执取总相,不执取细相。因为,如果眼根不加防护而住,贪、忧等诸恶不善法便会随之流入。为此,他修习防护,守护眼根,于眼根成就防护。这样做,也叫做“收摄眼”。巴利
Atha vā, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati cakkhundriyaṃ, cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjati. Evampi okkhittacakkhu hoti.
然而,有些沙门、婆罗门在受用了信施的食物之后,却沉迷于各种表演观赏,也就是:舞蹈、歌唱、音乐……乃至阅兵之类。他则远离、戒除这类表演观赏,这样做,也叫做“收摄眼”。巴利
Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṃ visūkadassanaṃ anuyuttā viharanti, seyyathidaṃ – naccaṃ gītaṃ vāditaṃ…pe… anīkadassanaṃ iti vā. Iti evarūpā visūkadassanā paṭivirato. Evampi okkhittacakkhu hoti.
那么,怎样是“足放逸”呢?在此,有一类比丘足于放逸,具备放逸的行径:从这座寺院游走到那座寺院,从这座园林游走到那座园林,从这个村落游走到那个村落,从这个集镇游走到那个集镇,从这座城游走到那座城,从这个地方游走到那个地方,从这一区域游走到另一区域,耽于长漫游走与不安定游走。这样做,即是“足放逸”。巴利
Na ca pādalolo ti kathaṃ pādalolo hoti? Idhekacco bhikkhu pādalolo pādaloliyena samannāgato hoti – ārāmena ārāmaṃ uyyānena uyyānaṃ gāmena gāmaṃ nigamena nigamaṃ nagarena nagaraṃ raṭṭhena raṭṭhaṃ janapadena janapadaṃ dīghacārikaṃ anavaṭṭhitacārikaṃ anuyutto hoti. Evampi pādalolo hoti.
再者,有比丘在僧园之内,性好游走,具足游走之性。他并非为了义利,也非为了因缘,只是心浮气躁、内心不得寂静,便从一僧坊游至另一僧坊,从一住所游至另一住所,从一半覆屋游至另一半覆屋,从一殿堂游至另一殿堂,从一楼房游至另一楼房,从一洞窟游至另一洞窟,从一岩洞游至另一岩洞,从一小屋游至另一小屋,从一尖顶阁楼游至另一尖顶阁楼,从一高台游至另一高台,从一圆亭游至另一圆亭,从一走廊游至另一走廊,从一集会堂游至另一集会堂,从一帐篷游至另一帐篷,从一树下游至另一树下。但凡有比丘们共坐或经行之处,他便凑上前去:若仅一人,他便成为第二人;若二人,他便成为第三人;若三人,他便成为第四人。在那里,他作众多无益的闲谈,诸如:谈论国王、谈论盗贼……乃至谈论有与无有。这也是性好游走的一种情形。巴利
Atha vā, bhikkhu antosaṅghārāme pādalolo pādaloliyena samannāgato hoti, na atthahetu na kāraṇahetu uddhato avūpasantacitto pariveṇato pariveṇaṃ gacchati, vihārato vihāraṃ gacchati, aḍḍhayogato aḍḍhayogaṃ gacchati, pāsādato pāsādaṃ gacchati, hammiyato hammiyaṃ gacchati, guhato guhaṃ gacchati, leṇato leṇaṃ gacchati, kuṭiyā kuṭiṃ gacchati, kūṭāgārato kūṭāgāraṃ gacchati, aṭṭato aṭṭaṃ gacchati, māḷato māḷaṃ gacchati, uddaṇḍato uddaṇḍaṃ gacchati , upaṭṭhānasālato upaṭṭhānasālaṃ gacchati, maṇḍapato maṇḍapaṃ gacchati, rukkhamūlato rukkhamūlaṃ gacchati, yattha vā pana bhikkhū nisīdanti vā gacchanti vā, tattha ekassa vā dutiyo hoti, dvinnaṃ vā tatiyo hoti, tiṇṇaṃ vā catuttho hoti. Tattha bahuṃ samphappalāpaṃ palapati, seyyathidaṃ – rājakathaṃ corakathaṃ…pe… iti bhavābhavakathaṃ katheti. Evampi pādalolo hoti.
那位独觉佛则已远离、已离脱、已回避、已出离、已脱开、已彻底解脱、已松开对游步放逸的系缚。他以无界限的心,乐独处,好独居,致力于内心寂止,不舍禅那,具足观智,增修空寂之处,是禅修者,乐于禅那,专一其心,以自利为重——是目光低垂、而非游步放逸者。巴利
Na ca pādalolo ti so paccekasambuddho pādaloliyā ārato virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā paṭisallānārāmo hoti paṭisallānarato ajjhattaṃ cetosamathamanuyutto anirākatajjhāno vipassanāya samannāgato brūhetā suññāgāraṃ jhāyī jhānarato ekattamanuyutto sadatthagarukoti – okkhittacakkhu na ca pādalolo.
如此,这位独觉佛以眼看见色之后,不取总相,不取细相。若他未防护眼根而安住,贪忧与恶不善法便会流注其中。为防护于此,他行于防护之道,守护眼根,于眼根成就防护。以耳听到声之后……以鼻嗅到香之后……以舌尝到味之后……以身触到触之后……以意认知法之后,不取总相,不取细相。若他未防护意根而安住,贪忧与恶不善法便会流注其中。为防护于此,他行于防护之道,守护意根,于意根成就防护——这即是“防护根门”。因此,“内心善加守护”即是防护根门,心意已得保护。巴利
Guttindriyo rakkhitamānasāno ti. Guttindriyo ti so paccekasambuddho cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī. Yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati cakkhundriyaṃ, cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjati. Sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā… jivhāya rasaṃ sāyitvā… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā … manasā dhammaṃ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī . Yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati manindriyaṃ, manindriye saṃvaraṃ āpajjatīti – guttindriyo. Rakkhitamānasāno ti gopitamānasānoti – guttindriyo rakkhitamānasāno.
这确为尊者大目犍连所说:“朋友们,我将为你们开示‘漏法’与‘不漏法’。你们仔细聆听,善加作意,我要说了。”“是的,朋友。”那些比丘回答尊者大目犍连。尊者大目犍连便这样说:巴利
Anavassuto pariḍayhamāno ti vuttañhetaṃ āyasmatā mahāmoggallānena – ‘‘avassutapariyāyañca vo, āvuso, desessāmi anavassutapariyāyañca. Taṃ suṇātha, sādhukaṃ manasikarotha; bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evamāvuso’’ti kho te bhikkhū āyasmato mahāmoggallānassa paccassosuṃ. Āyasmā mahāmoggallāno etadavoca –
“朋友们,怎样算是‘漏’呢?在此,朋友,比丘眼看见色后,对可爱的色心生粘着,对不可爱的色心生嗔恼,且安住于身念未建立、心量狭小的状态。他不如实了知那心解脱与慧解脱,而正是在那种解脱中,所生起的恶不善法得以无余灭尽。耳听到声……意知法后,对可爱的法心生粘着,对不可爱的法心生嗔恼,且安住于身念未建立、心量狭小的状态。他不如实了知那心解脱与慧解脱,而正是在那种解脱中,所生起的恶不善法得以无余灭尽。朋友们,这位比丘被称作于眼所识知的色上为‘漏’……于意识所识知的法上为‘漏’。朋友们,如此安住的比丘,若魔王从眼门接近,魔王便得其入口,魔王便得其所缘;若从耳门接近……若从意门接近,魔王便得其入口,魔王便得其所缘。”巴利
‘‘Kathaṃ cāvuso, avassuto hoti? Idhāvuso, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā piyarūpe rūpe adhimuccati, appiyarūpe rūpe byāpajjati, anupaṭṭhitakāyassati ca viharati parittacetaso. Tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti. Sotena saddaṃ sutvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya piyarūpe dhamme adhimuccati, appiyarūpe dhamme byāpajjati, anupaṭṭhitakāyassati ca viharati parittacetaso. Tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti. Ayaṃ vuccatāvuso, bhikkhu avassuto cakkhuviññeyyesu rūpesu…pe… avassuto manoviññeyyesu dhammesu. Evaṃvihāriṃ cāvuso, bhikkhuṃ cakkhuto cepi naṃ māro upasaṅkamati, labhetheva māro otāraṃ labhetha māro ārammaṇaṃ, sotato cepi naṃ…pe… manato cepi naṃ māro upasaṅkamati, labhetheva māro otāraṃ labhetha māro ārammaṇaṃ.
“朋友们,犹如一间芦苇屋或草屋,已经干燥、枯朽,历经一年之久。若有人持着点燃的草炬从东方靠近它,火便能寻得入口,寻得所缘;若从西方靠近它,火便能寻得入口,寻得所缘;若从北方靠近它,火便能寻得入口,寻得所缘;若从南方靠近它,火便能寻得入口,寻得所缘;若从下方靠近它,火便能寻得入口,寻得所缘;若从上方靠近它,火便能寻得入口,寻得所缘;若有人从任何方向持着点燃的草炬靠近它,火便能寻得入口,寻得所缘。正是如此,朋友们,对于这样安住的比丘,若魔王从眼门靠近他,魔王便能寻得入口,寻得所缘;若从耳门靠近他,魔王便能寻得入口,寻得所缘;若从鼻门靠近他,魔王便能寻得入口,寻得所缘;若从舌门靠近他,魔王便能寻得入口,寻得所缘;若从身门靠近他,魔王便能寻得入口,寻得所缘;若从意门靠近他,魔王便能寻得入口,寻得所缘。巴利
‘‘Seyyathāpi, āvuso, naḷāgāraṃ vā tiṇāgāraṃ vā sukkhaṃ koḷāpaṃ terovassikaṃ. Puratthimāya cepi naṃ disāya puriso ādittāya tiṇukkāya upasaṅkameyya, labhetheva aggi otāraṃ labhetha aggi ārammaṇaṃ; pacchimāya cepi naṃ disāya…pe… uttarāya cepi naṃ disāya… dakkhiṇāya cepi naṃ disāya… heṭṭhimato cepi naṃ disāya… uparimato cepi naṃ disāya… yato kutoci cepi naṃ puriso ādittāya tiṇukkāya upasaṅkameyya, labhetheva aggi otāraṃ labhetha aggi ārammaṇaṃ. Evameva kho, āvuso, evaṃvihāriṃ bhikkhuṃ cakkhuto cepi naṃ māro upasaṅkamati, labhetheva māro otāraṃ labhetha māro ārammaṇaṃ, sotato cepi naṃ…pe… manato cepi naṃ māro upasaṅkamati, labhetheva māro otāraṃ labhetha māro ārammaṇaṃ.
“朋友,如此安住的比丘,色压倒了他,而非他压倒色;声压倒了他,而非他压倒了声;香压倒了他,而非他压倒了香;味压倒了他,而非他压倒了味;触压倒了他,而非他压倒了触;法压倒了他,而非他压倒了法。朋友,这样的比丘,即称为:被色压倒、被声压倒、被香压倒、被味压倒、被触压倒、被法压倒——他是被压倒者,不是压倒者。那些邪恶、不善、有杂染、带来后有、带来苦恼、导致苦报、将来引发生老死的法,压倒了他。朋友,如此便是有漏。”巴利
‘‘Evaṃvihāriṃ cāvuso, bhikkhuṃ rūpā adhibhaṃsu , na bhikkhu rūpe adhibhosi; saddā bhikkhuṃ adhibhaṃsu, na bhikkhu sadde adhibhosi; gandhā bhikkhuṃ adhibhaṃsu, na bhikkhu gandhe adhibhosi; rasā bhikkhuṃ adhibhaṃsu, na bhikkhu rase adhibhosi; phoṭṭhabbā bhikkhuṃ adhibhaṃsu, na bhikkhu phoṭṭhabbe adhibhosi; dhammā bhikkhuṃ adhibhaṃsu, na bhikkhu dhamme adhibhosi. Ayaṃ vuccatāvuso, bhikkhu rūpādhibhūto saddādhibhūto gandhādhibhūto rasādhibhūto phoṭṭhabbādhibhūto dhammādhibhūto adhibhū anadhibhūto adhibhaṃsu naṃ pāpakā akusalā dhammā saṃkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṃ jātijarāmaraṇiyā. Evaṃ kho, āvuso, avassuto hoti.
“朋友,如何是无漏呢?朋友,在此,比丘以眼见色后,对可意的色不执著,对不可意的色不嗔厌,他安住于现前的身念,心量广大。而且,他如实了知心解脱与慧解脱,正是在那里,他已生起的那些邪恶、不善法无余灭去。以耳听声后……乃至以意识了知法后,对可意的法不执著,对不可意的法不嗔厌,安住于现前的身念,心量广大。而且,他如实了知心解脱与慧解脱,正是在那里,他已生起的那些邪恶、不善法无余灭去。朋友,这样的比丘,即称为:在眼所了知的色上无漏……乃至在意所了知的法上无漏。朋友,如此安住的比丘,就算魔罗从眼门靠近,魔罗也找不到缺口,找不到立足之处;就算魔罗从耳门靠近……乃至从意门靠近,魔罗也找不到缺口,找不到立足之处。”巴利
‘‘Kathaṃ cāvuso, anavassuto hoti? Idhāvuso, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā piyarūpe rūpe nādhimuccati, appiyarūpe rūpe na byāpajjati, upaṭṭhitakāyassati ca viharati appamāṇacetaso. Tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ pajānāti, yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti; sotena saddaṃ sutvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya piyarūpe dhamme nādhimuccati, appiyarūpe dhamme na byāpajjati, upaṭṭhitakāyassati ca viharati appamāṇacetaso. Tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ pajānāti, yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti. Ayaṃ vuccatāvuso, bhikkhu anavassuto cakkhuviññeyyesu rūpesu…pe… anavassuto manoviññeyyesu dhammesu. Evaṃvihāriṃ cāvuso, bhikkhuṃ cakkhuto cepi naṃ māro upasaṅkamati, neva labhetha māro otāraṃ, na labhetha māro ārammaṇaṃ; sotato cepi naṃ…pe… manato cepi naṃ māro upasaṅkamati, neva labhetha māro otāraṃ, na labhetha māro ārammaṇaṃ.
“道友,譬如一间尖顶屋或尖顶厅堂,涂抹了厚密的黏土,密不透水。如果有人从东方举着燃烧的草火炬靠近它,火既找不到破绽,也无从着落;从西方……从北方……从南方……从下方……从上方……无论从哪个方向,有人举着燃烧的草火炬靠近它,火都找不到破绽,也无从着落。道友,正是如此,依此而住的比丘,即使魔罗从眼门靠近,也找不到破绽,无从着落;乃至魔罗从耳门靠近……乃至魔罗从意门靠近,也找不到破绽,无从着落。”巴利
‘‘Seyyathāpi, āvuso, kūṭāgārā vā kūṭāgārasālā vā bahalamattikā addāvalepanā puratthimāya cepi naṃ disāya puriso ādittāya tiṇukkāya upasaṅkameyya, neva labhetha aggi otāraṃ, na labhetha aggi ārammaṇaṃ; pacchimāya cepi naṃ disāya… uttarāya cepi naṃ disāya… dakkhiṇāya cepi naṃ disāya… heṭṭhimato cepi naṃ disāya… uparimato cepi naṃ disāya… yato kutoci cepi naṃ puriso ādittāya tiṇukkāya upasaṅkameyya, neva labhetha aggi otāraṃ na labhetha aggi ārammaṇaṃ. Evameva kho, āvuso, evaṃvihāriṃ bhikkhuṃ cakkhuto cepi naṃ māro upasaṅkamati, neva labhetha māro otāraṃ na labhetha māro ārammaṇaṃ; sotato cepi naṃ…pe… manato cepi naṃ māro upasaṅkamati neva labhetha māro otāraṃ na labhetha māro ārammaṇaṃ.
“道友,如此安住的比丘,他驾驭色,而非被色所驾驭;他驾驭声,而非被声所驾驭;他驾驭香,而非被香所驾驭;他驾驭味,而非被味所驾驭;他驾驭触,而非被触所驾驭;他驾驭法,而非被法所驾驭。道友,这样的比丘,便称为:驾驭色、驾驭声、驾驭香、驾驭味、驾驭触、驾驭法——他是驾驭者,而非被驾驭者。他驾驭了那些邪恶、不善、杂染、带来后有、带来苦恼、导致苦报、将来引发生老死的法。道友,如此便是安住于无漏。”巴利
‘‘Evaṃvihārī cāvuso, bhikkhu rūpe adhibhosi , na rūpā bhikkhuṃ adhibhaṃsu; sadde bhikkhu adhibhosi, na saddā bhikkhuṃ adhibhaṃsu; gandhe bhikkhu adhibhosi, na gandhā bhikkhuṃ adhibhaṃsu; rase bhikkhu adhibhosi, na rasā bhikkhuṃ adhibhaṃsu; phoṭṭhabbe bhikkhu adhibhosi, na phoṭṭhabbā bhikkhuṃ adhibhaṃsu; dhamme bhikkhu adhibhosi, na dhammā bhikkhuṃ adhibhaṃsu. Ayaṃ vuccatāvuso , bhikkhu rūpādhibhū saddādhibhū gandhādhibhū rasādhibhū phoṭṭhabbādhibhū dhammādhibhū adhibhū anadhibhūto . Adhibhosi te pāpake akusale dhamme saṃkilesike ponobhavike sadare dukkhavipāke āyatiṃ jātijarāmaraṇiye. Evaṃ kho, āvuso, anavassuto hotī’’ti – anavassuto.
不为贪所生之灼热所灼烧,不为嗔所生之灼热所灼烧,不为痴所生之灼热所灼烧——如是,无漏、不为所烧者,应如犀牛之角,独自游走。这正是那位独觉佛所说:巴利
Apariḍayhamāno ti rāgajena pariḷāhena apariḍayhamāno, dosajena pariḷāhena apariḍayhamāno, mohajena pariḷāhena apariḍayhamānoti – anavassuto apariḍayhamāno, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
149 “ 目光低垂,不行走散乱,诸根防护,心意善守;
不染不著,不炽不恼,应如犀角,独自游行。”巴利 注疏 1
‘‘Okkhittacakkhu na ca pādalolo, guttindriyo rakkhitamānasāno; Anavassuto apariḍayhamāno, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
所谓“在家人的相貌”,是指头发、胡须……乃至长须等。他舍下、剃除、放下、息止了在家人的相貌——也就是去除了在家人的相貌。巴利
Ohārayitvā gihibyañjanānī ti gihibyañjanāni vuccanti kesā ca massū ca…pe… dīghadasāni iti vā. Ohārayitvā gihibyañjanānī ti gihibyañjanāni oropayitvā samoropayitvā nikkhipitvā paṭippassambhitvāti – ohārayitvā gihibyañjanāni.
正如那珊瑚树枝叶浓密、树荫浓郁,那位独觉佛也是如此——衣钵具足,恰如珊瑚树为叶所覆。巴利
Sañchannapatto yathā pārichattako ti yathā so pārichattako koviḷāro bahalapattapalāso sandacchāyo , evameva so paccekasambuddho paripuṇṇapattacīvaradharoti – sañchannapatto yathā pārichattako.
那位独觉佛断除了一切在家生活的障碍,断除了儿女与妻子的障碍,断除了亲戚的障碍,断除了朋友与僚属的障碍,断除了积存财物的障碍;他剃除须发,披上袈裟衣,从在家出家而进入无家生活,达到了一无所有的状态。他独自游行、居住、活动、运转、守护、维系、度日——披着袈裟衣出家之后,应如犀角般独自游行。因此那位独觉佛说:巴利
Kāsāyavattho abhinikkhamitvā ti so paccekasambuddho sabbaṃ gharāvāsapalibodhaṃ chinditvā puttadāraṃ palibodhaṃ chinditvā ñātipalibodhaṃ chinditvā mittāmaccapalibodhaṃ chinditvā sannidhipalibodhaṃ chinditvā kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitvā akiñcanabhāvaṃ upagantvā eko carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpetīti – kāsāyavattho abhinikkhamitvā, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
150 “ 弃除了在家之相,犹如那枝叶繁密的珊瑚树;
身着袈裟衣,出家之后,应如犀角般独自游行。”巴利 注疏 1
‘‘Ohārayitvā gihibyañjanāni, sañchannapatto yathā pārichattako; Kāsāyavattho abhinikkhamitvā, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
有根味、干味、皮味、叶味、花味、果味,有酸、甜、苦、辣、咸、碱、涩、淡,有可口与不可口,有凉与热。世间有一些沙门与婆罗门贪着于味。他们以舌尖遍寻诸味,四处游走。得到酸的,便去寻求不酸的;得到不酸的,又去寻求酸的。得到甜的,便去寻求不甜的;得到不甜的,又去寻求甜的。得到苦的,便去寻求不苦的;得到不苦的,又去寻求苦的。得到辣的,便去寻求不辣的;得到不辣的,又去寻求辣的。得到咸的,便去寻求不咸的;得到不咸的,又去寻求咸的。得到碱的,便去寻求不碱的;得到不碱的,又去寻求碱的。得到涩的,便去寻求不涩的;得到不涩的,又去寻求涩的。得到淡的,便去寻求不淡的;得到不淡的,又去寻求淡的。得到可口的,便去寻求不可口的;得到不可口的,又去寻求可口的。得到凉的,便去寻求热的;得到热的,又去寻求凉的。他们得到任何东西都不知满足,只是一个接一个地不断寻求。于那些合意的味道,他们染着、贪求、粘缚、沉迷、执取、附着、缠绑、系绊。而这位独觉佛已经断除那种对味的渴爱,从根切断,犹如截断根的多罗树,使之不再生起,于未来际不复现起。因此,这位独觉佛是如理思惟而受用食物的,他如是了知:“此不为嬉戏,不为迷醉,不为装扮,不为装饰;仅仅是为了此身的存续与活命,为了止息伤害,为了助益梵行,如此便能除灭旧的感受,不令新的感受生起,我将无过患,得安稳住。”巴利
Rasesu gedhaṃ akaraṃ alolo ti. Raso ti mūlaraso khandharaso tacaraso pattaraso puppharaso phalaraso, ambilaṃ madhuraṃ tittakaṃ kaṭukaṃ loṇikaṃ khārikaṃ lambikaṃ kasāvo sādu asādu sītaṃ uṇhaṃ. Santeke samaṇabrāhmaṇā rasagiddhā. Te jivhaggena rasaggāni pariyesantā āhiṇḍanti. Te ambilaṃ labhitvā anambilaṃ pariyesanti, anambilaṃ labhitvā ambilaṃ pariyesanti; madhuraṃ labhitvā amadhuraṃ pariyesanti, amadhuraṃ labhitvā madhuraṃ pariyesanti; tittakaṃ labhitvā atittakaṃ pariyesanti, atittakaṃ labhitvā tittakaṃ pariyesanti; kaṭukaṃ labhitvā akuṭakaṃ pariyesanti, akuṭakaṃ labhitvā kaṭukaṃ pariyesanti; loṇikaṃ labhitvā aloṇikaṃ pariyesanti, aloṇikaṃ labhitvā loṇikaṃ pariyesanti; khārikaṃ labhitvā akhārikaṃ pariyesanti, akhārikaṃ labhitvā khārikaṃ pariyesanti; kasāvaṃ labhitvā akasāvaṃ pariyesanti, akasāvaṃ labhitvā kasāvaṃ pariyesanti; lambikaṃ labhitvā alambikaṃ pariyesanti, alambikaṃ labhitvā lambikaṃ pariyesanti; sāduṃ labhitvā asāduṃ pariyesanti, asāduṃ labhitvā sāduṃ pariyesanti; sītaṃ labhitvā uṇhaṃ pariyesanti, uṇhaṃ labhitvā sītaṃ pariyesanti . Te yaṃ yaṃ labhanti tena tena na tussanti, aparāparaṃ pariyesanti. Manāpikesu rasesu rattā giddhā gathitā mucchitā ajjhosannā laggā laggitā palibuddhā. Sā rasataṇhā tassa paccekasambuddhassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Tasmā so paccekasambuddho paṭisaṅkhā yoniso āhāraṃ āhāreti – ‘‘neva davāya na madāya na maṇḍanāya na vibhūsanāya; yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya vihiṃsūparatiyā brahmacariyānuggahāya. Iti purāṇañca vedanaṃ paṭihaṅkhāmi, navañca vedanaṃ na uppādessāmi, yātrā ca me bhavissati anavajjatā ca phāsuvihāro cā’’ti.
就好像给伤口涂药,只是为了使其愈合;给车轴加油,只是为了运载货物;在荒漠中以自己孩子的肉为食,只是为了度越旷野;同样地,这位独觉佛也是如理思惟后受用食物。他如是知道:“这非为娱乐,非为陶醉,非为打扮,非为妆饰,仅仅是为了维持这个身体的存续与活命,为了止息饥饿之苦,为了资助梵行。如此,我能止息旧的感受,不让新的感受生起,从而维持身体,无有过失,安稳而住。”他已远离、出离、度脱、超越、彻底解脱了味渴爱,不再受其绑缚,以无有界限的心而安住——这就是在味道上不造作贪着。巴利
Yathā vaṇaṃ ālimpeyya yāvadeva āruhaṇatthāya , yathā vā akkhaṃ abbhañjeyya yāvadeva bhārassa nittharaṇatthāya, yathā puttamaṃsaṃ āhāraṃ āhareyya yāvadeva kantārassa nittharaṇatthāya; evameva so paccekasambuddho paṭisaṅkhā yoniso āhāraṃ āhāreti – ‘‘neva davāya na madāya na maṇḍanāya na vibhūsanāya; yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya vihiṃsūparatiyā brahmacariyānuggahāya. Iti purāṇañca vedanaṃ paṭihaṅkhāmi, navañca vedanaṃ na uppādessāmi, yātrā ca me bhavissati anavajjatā ca phāsuvihāro cā’’ti. Rasataṇhāya ārato virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti – rasesu gedhaṃ akaraṃ.
所谓“贪求”,指的就是渴爱。也就是那种染着、执着……(中略)……贪欲、贪求,是恶不善根。这位独觉佛已经断除了那种“贪求”之渴爱,从根截断,犹如截去顶端的棕榈树,不复更生,未来永不现起。因此,独觉佛是“不贪求者”——在味道上不造作贪着,即是不贪求。巴利
Alolo ti loluppaṃ vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo…pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṃ. Sā loluppā taṇhā tassa paccekasambuddhassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Tasmā paccekasambuddho aloloti – rasesu gedhaṃ akaraṃ alolo.
这位独觉佛唯养自身,不养他人。巴利
Anaññaposī sapadānacārī ti anaññaposī ti so paccekasambuddho attānaññeva poseti, na paranti.
不养他人,不为人知,已得调御,安住于核心,
灭尽烦恼,弃除垢秽,如是之人,我称他为婆罗门。巴利
Anaññaposimaññātaṃ , dantaṃ sāre patiṭṭhitaṃ ; Khīṇāsavaṃ vantadosaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇanti.
那位独觉佛于午前时分,着下衣,持钵与衣,为乞食而入村落或城镇。他以善加守护之身、善加守护之语、善加守护之意,正念现前,诸根收摄,垂视而行,威仪具足,次第乞食,不逾家户——他不养他众,唯行次第乞食。巴利
Anaññaposī sapadānacārī ti so paccekasambuddho pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya pavisati rakkhiteneva kāyena rakkhitāya vācāya rakkhitena cittena upaṭṭhitāya satiyā saṃvutehi indriyehi. Okkhittacakkhu iriyāpathasampanno kulā kulaṃ anatikkamanto piṇḍāya caratīti – anaññaposī sapadānacārī.
他以两种方式令心被系缚:或是看轻自己而推重他人,心被系缚;或是抬高自己而轻视他人,心被系缚。怎样是看轻自己而推重他人,心被系缚呢?他会这样想:“你们对我有大恩,我能得到袈裟、饮食、坐卧处以及病缘医药资具,全凭仰仗你们。他人之所以想到赠予我什么,或为我做些什么,也都是因为倚仗你们、因为看见了你们。再者,我从父母世代相传的族姓名字也已隐没,如今我是因你们而被人知晓:‘某家的常往来者、某家的常往来者’。”像这样,看轻自己而推重他人,他的心便被系缚了。巴利
Kule kule appaṭibaddhacitto ti dvīhi kāraṇehi paṭibaddhacitto hoti – attānaṃ vā nīcaṃ ṭhapento paraṃ uccaṃ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti, attānaṃ vā uccaṃ ṭhapento paraṃ nīcaṃ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti. Kathaṃ attānaṃ nīcaṃ ṭhapento paraṃ uccaṃ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti? ‘‘Tumhe me bahūpakārā, ahaṃ tumhe nissāya labhāmi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ. Yampi me aññe dātuṃ vā kātuṃ vā maññanti tumhe nissāya tumhe passantā. Yampi me porāṇaṃ mātāpettikaṃ nāmagottaṃ tampi me antarahitaṃ tumhehi ahaṃ ñāyāmi – ‘asukassa kulupako, asukāya kulupako’’’ti. Evaṃ attānaṃ nīcaṃ ṭhapento paraṃ uccaṃ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti.
如何是视己为尊、视人为卑而心遭系缚呢?彼作是念:“我于汝等有大恩惠,汝等依我而皈依佛、皈依法、皈依僧,远离杀生,远离不与取,远离欲邪行,远离妄语,远离导致放逸的谷酒、花果酒等麻醉品。我为汝等教授、解答疑问、解说布萨日之规定、安排诸新事。然而,汝等竟舍离我,去恭敬、尊重、尊敬、供养其他人。”如是,视己为尊、视人为卑,彼心即遭系缚。巴利
Kathaṃ attānaṃ uccaṃ ṭhapento paraṃ nīcaṃ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti? ‘‘Ahaṃ tumhākaṃ bahūpakāro, tumhe maṃ āgamma buddhaṃ saraṇaṃ gatā dhammaṃ saraṇaṃ gatā saṅghaṃ saraṇaṃ gatā, pāṇātipātā paṭiviratā, adinnādānā paṭiviratā, kāmesumicchācārā paṭiviratā, musāvādā paṭiviratā, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭiviratā, tumhākaṃ ahaṃ uddesaṃ demi paripucchaṃ demi uposathaṃ ācikkhāmi navakammaṃ adhiṭṭhāmi; atha ca pana tumhe maṃ ujjhitvā aññe sakkarotha garuṃ karotha mānetha pūjethā’’ti. Evaṃ attānaṃ uccaṃ ṭhapento paraṃ nīcaṃ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti.
那位独觉佛,心不受家族的牵挂,不受徒众的牵挂,不受住所的牵挂,不受袈裟的牵挂,不受食物的牵挂,不受坐卧处的牵挂,不受病者所需的病缘药资具之牵挂;于每一家每一户,心皆无牵挂,让他如犀牛角一般独自游历。因此,那位独觉佛说道:巴利
Kule kule appaṭibaddhacitto ti so paccekasambuddho kulapalibodhena appaṭibaddhacitto hoti, gaṇapalibodhena appaṭibaddhacitto hoti, āvāsapalibodhena appaṭibaddhacitto hoti, cīvarapalibodhena appaṭibaddhacitto hoti, piṇḍapātapalibodhena appaṭibaddhacitto hoti, senāsanapalibodhena appaṭibaddhacitto hoti, gilānapaccayabhesajjaparikkhārapalibodhena appaṭibaddhacitto hotīti – kule kule appaṭibaddhacitto, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
151 “ 于种种滋味中不贪着、不渴求,不靠他人供养,次第乞食而行;
于每一家每一户,心皆无牵挂,让他如犀牛角一般独自游历。”巴利 注疏 1
‘‘Rasesu gedhaṃ akaraṃ alolo, anaññaposī sapadānacārī; Kule kule appaṭibaddhacitto, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
这位独觉佛如此断除欲欲盖——将其舍弃、遣散、灭尽,令不复存在;断除瞋恚盖……昏沉睡眠盖……掉举追悔盖……疑盖——同样舍弃、遣散、灭尽,令不复存在。远离感官欲乐,远离不善法,有寻有伺,由远离而生起的喜与乐,进入并安住于初禅。这便是断除了心的五盖。巴利
Pahāya pañcāvaraṇāni cetaso ti so paccekasambuddho kāmacchandanīvaraṇaṃ pahāya pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṃ gametvā, byāpādanīvaraṇaṃ… thinamiddhanīvaraṇaṃ… uddhaccakukkuccanīvaraṇaṃ… vicikicchānīvaraṇaṃ pahāya pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṃ gametvā vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharatīti – pahāya pañcāvaraṇāni cetaso.
“贪是心的垢秽,嗔是心的垢秽,痴是心的垢秽;忿、恨……乃至一切不善行,皆是心的垢秽。”他驱除、移除、舍弃、消灭这些心的垢秽,令它们不复存在——如此,他清除了所有垢秽。巴利
Upakkilese byapanujja sabbe ti rāgo cittassa upakkileso, doso cittassa upakkileso, moho cittassa upakkileso, kodho… upanāho…pe… sabbākusalābhisaṅkhārā cittassa upakkilesā. Upakkilese byapanujja sabbe ti sabbe cittassa upakkilese byapanujja panuditvā pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṃ gametvāti – upakkilese byapanujja sabbe.
“依止有两种:渴爱依止与邪见依止。……这是渴爱依止……这是邪见依止。爱著有两种:渴爱著与邪见著。……这是渴爱著……这是邪见著。什么是嗔?那对于心的攻击、打击、冲突、违害、恼怒、极怒、暴怒、嗔恚、变心、堕落、怨恨、恼害、灼热、粗暴、不喜悦的心——这即是嗔。”这位独觉佛,断除、断绝、彻底断绝、舍断、驱散、灭尽,令渴爱著、邪见著与嗔不复存在。他不依止眼,不依止耳……乃至不依止所见、所闻、所觉、所识的法,不黏着、不趋入、不执取、不倾向,已出离、已脱出、已解脱、已离缚,以超越界限的心而住——不依止而断除爱著与嗔,应如犀角般独自游行。因此那位独觉佛说:巴利
Anissito chetva sinehadosa nti. Anissito ti dve nissayā – taṇhānissayo ca diṭṭhinissayo ca…pe… ayaṃ taṇhānissayo…pe… ayaṃ diṭṭhinissayo. Sineho ti dve snehā – taṇhāsneho ca diṭṭhisneho ca…pe… ayaṃ taṇhāsneho…pe… ayaṃ diṭṭhisneho. Doso ti yo cittassa āghāto paṭighāto paṭighaṃ paṭivirodho kopo pakopo sampakopo doso padoso sampadoso cittassa byāpatti manopadoso kodho kujjhanā kujjhitattaṃ doso dussanā dussitattaṃ byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṃ caṇḍikkaṃ asuropo anattamanatā cittassa . Anissito chetva sinehadosa nti so paccekasambuddho taṇhāsnehañca diṭṭhisnehañca dosañca chetvā ucchinditvā samucchinditvā pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṃ gametvā cakkhuṃ anissito, sotaṃ anissito…pe… diṭṭhasutamutaviññātabbe dhamme anissito anallīno anupagato anajjhosito anadhimutto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti – anissito chetva sinehadosaṃ, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
152 “ 舍断心中五盖,驱除一切随烦恼,
无所依止,断除了爱与嗔,如犀牛角独自游行。”
这位独觉佛,由舍断了乐、舍断了苦,及先前喜与忧的灭去,进入并安住于不苦不乐、舍念清净的第四禅——即“弃舍了乐与苦,及先前的喜与忧”。巴利 注疏 1
‘‘Pahāya pañcāvaraṇāni cetaso, upakkilese byapanujja sabbe; Anissito chetva sinehadosaṃ, eko care khaggavisāṇakappo’’ti. Vipiṭṭhikatvāna sukhaṃ dukhañca, pubbeva ca somanassadomanassa nti so paccekasambuddho sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharatīti – vipiṭṭhikatvāna sukhaṃ dukhañca, pubbeva ca somanassadomanassaṃ.
“舍”是指在第四禅中的平等、中立、心的平等、心的轻安、心的中舍。“止”是指心的安住、稳固、不动摇、不散乱、不失念的寂止,是定根、定力、正定。在第四禅中,舍与止是清净的、明亮的、无瑕疵的、远离随烦恼的、柔软适业的、安住不动的。证得第四禅的舍与止,获得它、成就它、亲证它——即是“获得了清净的舍与寂止,应如犀角独行。”因此,那位独觉佛说:巴利
Laddhānupekkhaṃ samathaṃ visuddha nti. Upekkhā ti yā catutthajjhāne upekkhā upekkhanā ajjhupekkhanā cittasamatā cittappassaddhatā majjhattatā cittassa. Samatho ti yā cittassa ṭhiti saṇṭhiti avaṭṭhiti avisāhāro avikkhepo avisāhaṭamānasatā samatho samādhindriyaṃ samādhibalaṃ sammāsamādhi; catutthajjhāne upekkhā ca samatho ca suddhā honti visuddhā pariyodātā anaṅgaṇā vigatūpakkilesā mudubhūtā kammaniyā ṭhitā āneñjappattā. Laddhānupekkhaṃ samathaṃ visuddha nti catutthajjhānaṃ upekkhañca samathañca laddhā labhitvā vinditvā paṭilabhitvāti – laddhānupekkhaṃ samathaṃ visuddhaṃ, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
153 “ 弃舍了乐与苦,并先前的喜与忧;
获得了清净的舍与寂止,应如犀角独行。”巴利 注疏 1
‘‘Vipiṭṭhikatvāna sukhaṃ dukhañca, pubbeva ca somanassadomanassaṃ; Laddhānupekkhaṃ samathaṃ visuddhaṃ, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
“胜义”即是无死的涅槃。涅槃也就是一切行的止息、一切依着的彻底舍离、渴爱的灭尽、离欲、灭尽。为证得胜义、获得胜义、达到胜义、触证胜义、作证胜义,他安住于精进——为了断除不善法、圆满善法,他坚定有力、勇猛精勤,不舍善法之轭。这便是“为证胜义而精进”。巴利
Āraddhavīriyo paramatthapattiyā ti paramatthaṃ vuccati amataṃ nibbānaṃ. Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ. Paramatthassa pattiyā lābhāya paṭilābhāya adhigamāya phassanāya sacchikiriyāya āraddhavīriyo viharati akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya kusalānaṃ dhammānaṃ sampadāya thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesūti – āraddhavīriyo paramatthapattiyā.
这位独觉佛:为了使未生起的恶不善法不生起,他发起意欲,努力策励精进,振奋其心,勤奋修习;为了断除已生起的恶不善法……为了使未生起的善法生起……为了使已生起的善法安住、不忘失、增长、广大、修习圆满,他也是如此。如是,心不退缩、行不懈怠。巴利
Alīnacitto akusītavuttī ti so paccekasambuddho anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati, uppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya…pe… anuppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ uppādāya…pe… uppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahatīti – evaṃ alīnacitto akusītavutti.
又或者,他这样策励心、振奋心:“纵然皮、筋、骨留存,身中血肉干枯,若未能以大丈夫的体力、大丈夫的力量、大丈夫的精进、大丈夫的勇猛,证得所应证得的,我的精进绝不停息。”这便是以不退怯的心、不懈怠的态度而修习。巴利
Atha vā, ‘‘kāmaṃ taco ca nhāru ca aṭṭhi ca avasissatu , sarīre upasussatu maṃsalohitaṃ, yaṃ taṃ purisathāmena purisabalena purisavīriyena purisaparakkamena pattabbaṃ na taṃ apāpuṇitvā vīriyassa saṇṭhānaṃ bhavissatī’’ti cittaṃ paggaṇhāti padahati. Evampi alīnacitto akusītavutti.
我不食、不饮,不离开住处;
只要渴爱的箭尚未拔除,即使如此,我也不躺卧。巴利
Nāsissaṃ na pivissāmi, vihārato na nikkhame; Napi passaṃ nipātessaṃ, taṇhāsalle anūhateti.
他策励心,精勤用功。如是,心不退缩,行不懈怠。巴利
Cittaṃ paggaṇhāti padahati. Evampi alīnacitto akusītavutti.
“只要我的心尚未无执取地从诸漏中解脱,我就不破此跏趺坐。”他策励自心,精勤不懈。如是,心不退缩,行不懈怠。巴利
‘‘Na tāvāhaṃ imaṃ pallaṅkaṃ bhindissāmi yāva me na anupādāya āsavehi cittaṃ vimuccissatī’’ti cittaṃ paggaṇhāti padahati. Evampi alīnacitto akusītavutti.
“只要我的心尚未无执取地从诸漏中解脱,我就不从此座起立。”他策励自心,精勤不懈。如是,心不退缩,行不懈怠。巴利
‘‘Na tāvāhaṃ imamhā āsanā vuṭṭhahissāmi yāva me na anupādāya āsavehi cittaṃ vimuccissatī’’ti cittaṃ paggaṇhāti padahati. Evampi alīnacitto akusītavutti.
“只要我的心尚未无执取地从诸漏中解脱,我便不从此经行处下来,不从住所走出,不从半檐屋走出,不从楼阁走出,不从殿堂走出,不从洞窟走出,不从石窟走出,不从小屋走出,不从尖顶屋走出,不从平台走出,不从圆亭走出,不从门道走出,不从集会堂走出,不从帐篷走出,不从树下走出。”他如此策励自心,精勤用力。如是,心不退缩,行不懈怠。巴利
‘‘Na tāvāhaṃ imamhā caṅkamā orohissāmi…pe… vihārā nikkhamissāmi… aḍḍhayogā nikkhamissāmi… pāsādā nikkhamissāmi… hammiyā nikkhamissāmi… guhāya nikkhamissāmi… leṇā nikkhamissāmi… kuṭiyā nikkhamissāmi… kūṭāgārā nikkhamissāmi… aṭṭā nikkhamissāmi… māḷā nikkhamissāmi… uddaṇḍā nikkhamissāmi … upaṭṭhānasālāya nikkhamissāmi… maṇḍapā nikkhamissāmi… rukkhamūlā nikkhamissāmi yāva me na anupādāya āsavehi cittaṃ vimuccissatī’’ti cittaṃ paggaṇhāti padahati. Evampi alīnacitto akusītavutti.
“就在这个上午,他这样策励其心、精勤努力:“我要通达圣法、掌握圣法、证得圣法、触达圣法、作证圣法。”就这样,心不退缩、行不懈怠。就在这个中午,他这样策励其心、精勤努力:“我要通达圣法、掌握圣法、证得圣法、触达圣法、作证圣法。”就这样,心不退缩、行不懈怠。就在这个下午,他这样策励其心、精勤努力:“我要通达圣法、掌握圣法、证得圣法、触达圣法、作证圣法。”就这样,心不退缩、行不懈怠。在食前,他这样策励其心、精勤努力:“我要通达圣法、掌握圣法、证得圣法、触达圣法、作证圣法。”就这样,心不退缩、行不懈怠。在食后,他这样策励其心、精勤努力:“我要通达圣法、掌握圣法、证得圣法、触达圣法、作证圣法。”就这样,心不退缩、行不懈怠。在初夜,他这样策励其心、精勤努力:“我要通达圣法、掌握圣法、证得圣法、触达圣法、作证圣法。”就这样,心不退缩、行不懈怠。在中夜,他这样策励其心、精勤努力:“我要通达圣法、掌握圣法、证得圣法、触达圣法、作证圣法。”就这样,心不退缩、行不懈怠。在后夜,他这样策励其心、精勤努力:“我要通达圣法、掌握圣法、证得圣法、触达圣法、作证圣法。”就这样,心不退缩、行不懈怠。在黑夜,他这样策励其心、精勤努力:“我要通达圣法、掌握圣法、证得圣法、触达圣法、作证圣法。”就这样,心不退缩、行不懈怠。在白昼,他这样策励其心、精勤努力:“我要通达圣法、掌握圣法、证得圣法、触达圣法、作证圣法。”就这样,心不退缩、行不懈怠。在雨季,他这样策励其心、精勤努力:“我要通达圣法、掌握圣法、证得圣法、触达圣法、作证圣法。”就这样,心不退缩、行不懈怠。在冬季,他这样策励其心、精勤努力:“我要通达圣法、掌握圣法、证得圣法、触达圣法、作证圣法。”就这样,心不退缩、行不懈怠。在夏季,他这样策励其心、精勤努力:“我要通达圣法、掌握圣法、证得圣法、触达圣法、作证圣法。”就这样,心不退缩、行不懈怠。在青年期,他这样策励其心、精勤努力:“我要通达圣法、掌握圣法、证得圣法、触达圣法、作证圣法。”就这样,心不退缩、行不懈怠。在中年期,他这样策励其心、精勤努力:“我要通达圣法、掌握圣法、证得圣法、触达圣法、作证圣法。”就这样,心不退缩、行不懈怠。在老年期,他这样策励其心、精勤努力:“我要通达圣法、掌握圣法、证得圣法、触达圣法、作证圣法。”就这样,心不退缩、行不懈怠。”巴利
‘‘Imasmiṃyeva pubbaṇhasamaye ariyadhammaṃ āharissāmi samāharissāmi adhigacchissāmi phassayissāmi sacchikarissāmī’’ti cittaṃ paggaṇhāti padahati. Evampi alīnacitto akusītavutti. Imasmiṃyeva majjhanhikasamaye…pe… sāyanhasamaye …pe… purebhattaṃ… pacchābhattaṃ… purimayāmaṃ… majjhimayāmaṃ… pacchimayāmaṃ… kāḷe… juṇhe… vasse… hemante … gimhe… purime vayokhandhe… majjhime vayokhandhe… pacchime vayokhandhe ariyadhammaṃ āharissāmi samāharissāmi adhigacchissāmi phassayissāmi sacchikarissāmīti cittaṃ paggaṇhāti padahati. Evampi alīnacitto akusītavutti.
那位独觉佛坚定受持善法,稳固住于身善行、语善行、意善行,于布施分享、持守戒律、行布萨戒,孝养母亲、尊敬父亲,恭敬沙门、恭敬婆罗门,尊崇家族中的长者,以及其他种种殊胜善法——这称为“坚定努力”。那位独觉佛具足力量、气力、精进、奋进与智慧,具备、完全具备,达到、完全达到,充满、完全充满,圆满成就——这即是“坚定努力,具足力量与强力,如犀牛角般独自游走”。因此,那位独觉佛说:巴利
Daḷhanikkamo thāmabalūpapanno ti so paccekasambuddho daḷhasamādāno ahosi kusalesu dhammesu avaṭṭhitasamādāno kāyasucarite vacīsucarite manosucarite dānasaṃvibhāge sīlasamādāne uposathupavāse matteyyatāya petteyyatāya sāmaññatāya brahmaññatāya kulejeṭṭhāpacāyitāya aññataraññataresu adhikusalesu dhammesūti – daḷhanikkamo. Thāmabalūpapanno ti so paccekasambuddho thāmena ca balena ca vīriyena ca parakkamena ca paññāya ca upeto hoti samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgatoti – daḷhanikkamo thāmabalūpapanno, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
154 “ 为证最上义,勤发精进,心不退缩,行不懈怠;
“ 坚定精进,具足力量与强健,应如犀牛角一般独自游走。”巴利 注疏 1
‘‘Āraddhavīriyo paramatthapattiyā, alīnacitto akusītavutti; Daḷhanikkamo thāmabalūpapanno, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
那位独觉佛喜好独处,乐于独处,内心致力于心寂止,不失禅那,具足观智,勤修空寂之处,好乐禅那,乐在禅那,安住一境,尊重自利——这即是“独处”。那位独觉佛以两种方式不舍禅那:为使未生起的初禅得以生起,他致力、精勤、结合、系念、全然系念;为使未生起的第二禅得以生起……为使未生起的第三禅得以生起……为使未生起的第四禅得以生起,他致力、精勤、结合、系念、全然系念。如此,他不舍禅那。巴利
Paṭisallānaṃ jhānamariñcamāno ti so paccekasambuddho paṭisallānārāmo hoti paṭisallānarato ajjhattaṃ cetosamathamanuyutto anirākatajjhāno vipassanāya samannāgato brūhetā suññāgāraṃ jhāyī jhānarato ekattamanuyutto sadatthagarukoti paṭisallānaṃ. Jhānamariñcamāno ti so paccekasambuddho dvīhi kāraṇehi jhānaṃ na riñcati – anuppannassa vā paṭhamassa jhānassa uppādāya yutto payutto saṃyutto āyutto samāyutto, anuppannassa vā dutiyassa jhānassa…pe… anuppannassa vā tatiyassa jhānassa… anuppannassa vā catutthassa jhānassa uppādāya yutto payutto saṃyutto āyutto samāyuttoti – evampi jhānaṃ na riñcati.
或者,对于已生起的初禅,他修习、培育、反复修习;对于已生起的第二禅……对于已生起的第三禅……对于已生起的第四禅,他修习、培育、反复修习。如此,即为不舍禅那——于独处静修中,不忽视禅那。巴利
Atha vā, uppannaṃ vā paṭhamaṃ jhānaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti, uppannaṃ vā dutiyaṃ jhānaṃ…pe… uppannaṃ vā tatiyaṃ jhānaṃ… uppannaṃ vā catutthaṃ jhānaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti. Evampi jhānaṃ na riñcatīti – paṭisallānaṃ jhānamariñcamāno.
这些被称为“法”,即:四念处……(中略)……圣八支道。哪些是“随法”?正确的行道、非违逆的行道、随顺义理的行道、法随法行;于诸戒上具足圆满,于诸根门善加守护,于饮食上知量而食,精勤系念于警寤,正念正知而行——这些被称为“随法”。于一切时中,恒常、持续、无有间断、节节相连,如波浪相续而生起般地行持这些法。巴利
Dhammesu niccaṃ anudhammacārī ti dhammā vuccanti cattāro satipaṭṭhānā…pe… ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. Katame anudhammā? Sammāpaṭipadā apaccanīkapaṭipadā anvatthapaṭipadā dhammānudhammapaṭipadā sīlesu paripūrakāritā indriyesu guttadvāratā bhojane mattaññutā jāgariyānuyogo satisampajaññaṃ – ime vuccanti anudhammā. Dhammesu niccaṃ anudhammacārī ti dhammesu niccakālaṃ dhuvakālaṃ satataṃ samitaṃ avokiṇṇaṃ poṅkhānupoṅkhaṃ udakūmikajātaṃ
他以无间相续而触证,于食前、食后,于初夜、中夜、后夜,于黑月分、白月分,于雨季、冬季、热季,于生命的初阶段、中阶段、后阶段——行、住、进止、持身、守护、延续、令之相续。这便是于诸法中恒常作随法行者。巴利
Avīcisantatisahitaṃ phassitaṃ purebhattaṃ pacchābhattaṃ purimayāmaṃ majjhimayāmaṃ pacchimayāmaṃ kāḷe juṇhe vasse hemante gimhe purime vayokhandhe majjhime vayokhandhe pacchime vayokhandhe carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpetīti – dhammesu niccaṃ anudhammacārī.
他观照诸有中的过患:“一切诸行无常”……乃至……“一切诸行是苦”……乃至……“一切诸法无我”……乃至……“凡是集起之法,皆是灭尽之法”。如此,他观照了诸有中的过患,应如犀角独自而行。因此,那位独觉佛如是说:巴利
Ādīnavaṃ sammasitā bhavesū ti ‘‘sabbe saṅkhārā aniccā’’ti ādīnavaṃ sammasitā bhavesu, ‘‘sabbe saṅkhārā dukkhā’’ti…pe… ‘‘sabbe dhammā anattā’’ti…pe… ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti ādīnavaṃ sammasitā bhavesūti – ādīnavaṃ sammasitā bhavesu, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
155 “ 他于独处静修中不舍禅那,恒常于诸法随法而行;
如实观察诸有中的过患后,应当如犀牛角一般独自游行。”巴利 注疏 1
‘‘Paṭisallānaṃ jhānamariñcamāno, dhammesu niccaṃ anudhammacārī; Ādīnavaṃ sammasitā bhavesu, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
对色的渴爱……乃至对法的渴爱。他企盼、希冀、乐意、向往、渴望贪的灭尽、嗔的灭尽、痴的灭尽、趣的灭尽、生的灭尽、结生的灭尽、有的灭尽、轮回的灭尽、流转的灭尽——他正是在渴求渴爱的灭尽。那位独觉佛恭敬而作、持续而作……乃至于诸善法无懈怠,如此,他便是渴求渴爱灭尽的不放逸者。巴利
Taṇhakkhayaṃ patthayamappamatto ti. Taṇhā ti rūpataṇhā…pe… dhammataṇhā. Taṇhakkhaya nti rāgakkhayaṃ dosakkhayaṃ mohakkhayaṃ gatikkhayaṃ upapattikkhayaṃ paṭisandhikkhayaṃ bhavakkhayaṃ saṃsārakkhayaṃ vaṭṭakkhayaṃ patthayanto icchanto sādiyanto pihayanto abhijappantoti – taṇhakkhayaṃ patthayaṃ. Appamatto ti so paccekasambuddho sakkaccakārī sātaccakārī…pe… appamādo kusalesu dhammesūti – taṇhakkhayaṃ patthayamappamatto.
那位独觉佛是有智者、有慧者、有觉者、有了悟者、有明辨者。他是多闻者、持法者、积集所闻者。对于那些初善、中善、后善,有义、有文,完全圆满、完全清净的梵行,他多闻、记持、熟诵于心,以意审察,以见善通达。那位独觉佛是有念者,因具足最上的念与正知,能忆持、记起久远所作、久远所说,是故无聋哑、多闻、具念者。巴利
Aneḷamūgo sutavā satīmā ti. Aneḷamūgo ti so paccekasambuddho paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvī. Sutavā ti so paccekasambuddho bahussuto hoti sutadharo sutasanniccayo. Ye te dhammā ādikalyāṇā majjhekalyāṇā pariyosānakalyāṇā sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ abhivadanti, tathārūpāssa dhammā bahussutā honti dhātā vacasā paricitā manasānupekkhitā diṭṭhiyā suppaṭividdhā. Satīmā ti so paccekasambuddho satimā hoti paramena satinepakkena samannāgatattā cirakatampi cirabhāsitampi saritā anussaritāti – aneḷamūgo sutavā satīmā.
“已了知法”是指智,即那种慧、了知……(中略)……无痴、择法、正见。那位独觉佛是已了知法者、已知法者、已衡量法者、已审定法者、已显了法者、已阐明法者:以“一切行无常”而了知法……(中略)……以“凡是集起之法,皆是灭尽之法”而了知法、已知法、已衡量法、已审定法、已显了法、已阐明法。又或者,这位独觉佛已精简诸蕴、精简诸界、精简诸处、精简诸趣、精简诸生、精简诸结生、精简诸有、精简诸轮回、精简诸流转。又或者,这位独觉佛安住于诸蕴的边际、诸界的边际、诸处的边际、诸趣的边际、诸生的边际、诸结生的边际、诸有的边际、诸轮回的边际、诸流转的边际、诸行的边际,安住于最后有、最后身,是持最后身的独觉佛。巴利
Saṅkhātadhammo niyato padhānavā ti saṅkhātadhammo vuccati ñāṇaṃ. Yā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi. Saṅkhātadhammo ti so paccekasambuddho saṅkhātadhammo ñātadhammo tulitadhammo tīritadhammo vibhūtadhammo vibhāvitadhammo ‘‘sabbe saṅkhārā aniccā’’ti saṅkhātadhammo…pe… ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti saṅkhātadhammo ñātadhammo tulitadhammo tīritadhammo vibhūtadhammo vibhāvitadhammo. Atha vā, tassa paccekasambuddhassa ca khandhā saṃkhittā dhātuyo saṃkhittā āyatanāni saṃkhittāni gatiyo saṃkhittā upapattiyo saṃkhittā paṭisandhiyo saṃkhittā bhavā saṃkhittā saṃsārā saṃkhittā vaṭṭā saṃkhittā. Atha vā, so paccekasambuddho khandhapariyante ṭhito dhātupariyante ṭhito āyatanapariyante ṭhito gatipariyante ṭhito upapattipariyante ṭhito paṭisandhipariyante ṭhito bhavapariyante ṭhito saṃsārapariyante ṭhito vaṭṭapariyante ṭhito saṅkhārapariyante ṭhito antimabhave ṭhito antimasamussaye ṭhito antimadehadharo paccekasambuddho.
这是他最后之生,这是最后的蕴聚;
于他,生死轮回已尽,不再有后有。巴利
Tassāyaṃ pacchimako bhavo, carimoyaṃ samussayo; Jātimaraṇasaṃsāro , natthi tassa punabbhavoti.
因此,这位独觉佛是已了知法者。“决定”指四种圣道;具足四种圣道者即为决定。他已至于决定、已达到、已证得、已触证、已现证决定。“精勤”即精进:那种发自内心的策励、奋发、力行、努力、奋斗、勇悍、坚毅、坚定、不懈的精进,不弃舍的志向,不弃舍的责任,承担重任——这就是精进、精进根、精进力、正精进。这位独觉佛以此精勤,具足、圆满成就,依此而行。因此,他是精勤者——是已了知法者、决定者、精勤者,应如犀牛角独自游行。所以那位独觉佛这样说:巴利
Taṃkāraṇā paccekasambuddho saṅkhātadhammo. Niyatoti niyāmā vuccanti cattāro ariyamaggā. Catūhi ariyamaggehi samannāgatoti niyato. Niyāmaṃ patto sampatto adhigato phassito sacchikato patto niyāmaṃ. Padhānavāti padhānaṃ vuccati vīriyaṃ. So cetaso vīriyārambho nikkamo parakkamo uyyāmo vāyāmo ussāho ussoḷhī thāmo dhiti asithilaparakkamo anikkhittacchandatā anikkhittadhuratā dhurasampaggāho vīriyaṃ vīriyindriyaṃ vīriyabalaṃ sammāvāyāmo. So paccekasambuddho iminā padhānena upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato. Tasmā so paccekasambuddho padhānavāti – saṅkhātadhammo niyato padhānavā, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
156 “ 他志求渴爱灭尽,不放逸,不愚钝、不哑默,多闻而具念;
已了知法者、已决定者、精勤者,应如犀牛独角,独自游行。”巴利 注疏 1
‘‘Taṇhakkhayaṃ patthayamappamatto, aneḷamūgo sutavā satīmā; Saṅkhātadhammo niyato padhānavā, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
正如狮子,兽中之王,于诸声中不惊慌、不恐惧、不战栗、不惊惶、不疑惧、无有畏惧、不怯、不逃走;独觉佛亦复如是,于诸声中不惊慌、不恐惧、不战栗、不惊惶、不疑惧、无有畏惧、不怯、不逃走,已舍断恐惧与怖畏,远离汗毛竖立而安住——这便是狮子于声中无所惊慌。巴利
Sīhova saddesu asantasanto ti yathā sīho migarājā saddesu asantāsī aparisantāsī anutrāsī anubbiggo anussaṅkī anutrāso abhīrū acchambhī anutrāsī apalāyī, paccekasambuddhopi saddesu asantāsī aparisantāsī anutrāsī anubbiggo anussaṅkī anutrāso abhīrū acchambhī anutrāsī apalāyī pahīnabhayabheravo vigatalomahaṃso viharatīti – sīhova saddesu asantasanto.
所谓“风”,指东风、西风、北风、南风、有尘风、无尘风、冷风、热风、微风、强风、旋风、季候风、金翅鸟风、棕榈叶风、扇风。“网”是指线网。正如风在网中不黏着、不执取、不被缚、不被缠缚,同样有两种网——渴爱网与见网……(中略)……这是渴爱网……(中略)……这是见网。那位独觉佛的渴爱网已舍断,见网已断除;因为渴爱网已舍断,见网已断除,所以那位独觉佛于色不黏着,于声不黏着……(中略)……于所见、所闻、所觉、所识之法,不黏着、不执取、不被缚、不被缠缚,已出离、已解脱、已离缚、已解缚,以离系缚之心而住——正如风在网中不黏着。巴利
Vātova jālamhi asajjamāno ti. Vāto ti puratthimā vātā pacchimā vātā uttarā vātā dakkhiṇā vātā sarajā vātā arajā vātā sītā vātā uṇhā vātā parittā vātā adhimattā vātā verambhavātā pakkhavātā supaṇṇavātā tālapaṇṇavātā vidhūpanavātā. Jālaṃ vuccati suttajālaṃ. Yathā vāto jālamhi na sajjati na gaṇhāti na bajjhati na palibajjhati, evameva dve jālā – taṇhājālañca diṭṭhijālañca…pe… idaṃ taṇhājālaṃ…pe… idaṃ diṭṭhijālaṃ. Tassa paccekasambuddhassa taṇhājālaṃ pahīnaṃ diṭṭhijālaṃ paṭinissaṭṭhaṃ, taṇhājālassa pahīnattā diṭṭhijālassa paṭinissaṭṭhattā so paccekasambuddho rūpe na sajjati sadde na sajjati…pe… diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu na sajjati na gaṇhāti na bajjhati na palibajjhati nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti – vātova jālamhi asajjamāno.
“莲花”是指莲花的花朵。“水”是指水。正如莲花的花不被水染污、不蒙垢、不沾附,洁净、不染、无着,同样有两种染——渴爱染与见染……(中略)……这是渴爱染……(中略)……这是见染。那位独觉佛的渴爱染已舍断,见染已断除;因为渴爱染已舍断,见染已断除,所以那位独觉佛于色不被染,于声不被染……(中略)……于所见、所闻、所思、所识之法,不被染污、不蒙垢、不沾附,洁净、不染、无着,已出离、已解脱、已离缚、已离系缚,以离束缚之心而住——正如莲花不染着于水,应如犀角独自游行。因此,那位独觉佛说——巴利
Padumaṃva toyena alimpamāno ti padumaṃ vuccati padumapupphaṃ. Toyaṃ vuccati udakaṃ. Yathā padumapupphaṃ toyena na limpati na palimpati na upalimpati, alittaṃ apalittaṃ anupalittaṃ, evameva dve lepā – taṇhālepo ca diṭṭhilepo ca…pe… ayaṃ taṇhālepo…pe… ayaṃ diṭṭhilepo. Tassa paccekasambuddhassa taṇhālepo pahīno, diṭṭhilepo paṭinissaṭṭho. Taṇhālepassa pahīnattā diṭṭhilepassa paṭinisaṭṭhattā so paccekasambuddho rūpe na limpati sadde na limpati…pe… diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu na limpati na palimpati na upalimpati, alitto apalitto anupalitto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti – padumaṃva toyena alimpamāno, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
157 “ 如狮子于众声中无惧,如风于网中不黏着,如莲花不为水所染,应如犀角独自游行。
“ 如莲花不染于水,应如犀角独自游行。”巴利 注疏 1
‘‘Sīhova saddesu asantasanto, vātova jālamhi asajjamāno; Padumaṃva toyena alimpamāno, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
也就是说:犹如狮子——百兽之王,以牙为力、以牙为武器,超越、征服、笼罩、制伏、碾压一切畜生道的有情而行、住、游、转、护、活、度;独觉佛也以智慧为力、以智慧为武器,以智慧超越、征服、笼罩、制伏、碾压一切有情众生而行、住、游、转、护、活、度——正如:犹如狮子凭牙力而慑服,百兽之王压制众兽而游行。巴利
Sīho yathā dāṭhabalī pasayha, rājā migānaṃ abhibhuyya cārī ti yathā sīho migarājā dāṭhabalī dāṭhāvudho sabbe tiracchānagate pāṇe abhibhuyya abhibhavitvā ajjhottharitvā pariyādiyitvā madditvā carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpeti, paccekasambuddhopi paññābalī paññāvudho sabbapāṇabhūte puggale paññāya abhibhuyya abhibhavitvā ajjhottharitvā pariyādiyitvā madditvā carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpetīti – sīho yathā dāṭhabalī pasayha, rājā migānaṃ abhibhuyya cārī.
也就是说:犹如狮子——百兽之王,深入山林荒野而行、住、活动、运转、护持、维生、延续;独觉佛也亲近山林旷野中边远的坐卧处,那些坐卧处寂静少声、无喧杂,远离人烟,幽隐宜于独处。他独行、独住、独坐、独卧、独入村托钵、独还、独坐禅、独经行,自行、住、活动、运转、护持、维生、延续——应亲近边远的坐卧处,应如犀角独自游行。因此,那位独觉佛说——巴利
Sevetha pantāni senāsanānī ti yathā sīho migarājā araññavanamajjhogāhetvā carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpeti, paccekasambuddhopi araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevati appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni. So eko gacchati eko tiṭṭhati eko nisīdati eko seyyaṃ kappeti eko gāmaṃ piṇḍāya pavisati eko paṭikkamati eko raho nisīdati eko caṅkamaṃ adhiṭṭhāti eko carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpetīti – sevetha pantāni senāsanāni, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
158 “ 犹如狮子凭牙力而强行,兽王摧伏众兽而行;
“ 应亲近偏远的住处,应如犀角独自游行。”巴利 注疏 1
‘‘Sīho yathā dāṭhabalī pasayha, rājā migānaṃ abhibhuyya cārī; Sevetha pantāni senāsanāni, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
“修习慈、舍、悲解脱,适时并修习喜”:那位独觉佛以慈俱行之心遍满一方而住,同样遍满第二方、第三方、第四方。如是向上、向下、横向,遍一切处,视一切众生如己,以广大、崇高、无量、无怨恨、无恼害的慈俱行之心遍满一切世间而住。他以悲俱行之心……以喜俱行之心……以广大、伟大、无量、无怨、无恼害的舍俱行之心,遍满而住。这即是“修习慈、舍、悲解脱,适时并修习喜”。巴利
Mettaṃ upekkhaṃ karuṇaṃ vimuttiṃ, āsevamāno muditañca kāle ti so paccekasambuddho mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati tathā dutiyaṃ tathā tatiyaṃ tathā catutthaṃ, iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati; karuṇāsahagatena cetasā…pe… muditāsahagatena cetasā…pe… upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharatīti – mettaṃ upekkhaṃ karuṇaṃ vimuttiṃ, āsevamāno muditañca kāle.
由于修习慈心,东方一切众生对他不起排斥,西方一切众生……北方一切众生……南方一切众生……东南方一切众生……西北方一切众生……东北方一切众生……西南方一切众生……下方一切众生……上方一切众生——十方一切众生对他皆不起排斥。由于修习悲心……由于修习喜心……由于修习舍心,东方一切众生……乃至十方一切众生对他亦不起排斥。因此,他与一切世间不相冲突、不相抵触、不受伤害、不被障碍——与一切世间不相冲突,他应独行,犹如犀牛角。那位独觉佛这样说道:巴利
Sabbena lokena avirujjhamāno ti mettāya bhāvitattā ye puratthimāya disāya sattā te appaṭikūlā honti, ye pacchimāya disāya sattā…pe… ye uttarāya disāya sattā… ye dakkhiṇāya disāya sattā… ye puratthimāya anudisāya sattā… ye pacchimāya anudisāya sattā… ye uttarāya anudisāya sattā… ye dakkhiṇāya anudisāya sattā… ye heṭṭhimāya disāya sattā… ye uparimāya disāya sattā… ye dasasu disāsu sattā te appaṭikūlā honti. Karuṇāya bhāvitattā… muditāya bhāvitattā… upekkhāya bhāvitattā ye puratthimāya disāya sattā…pe… ye dasasu disāsu sattā te appaṭikūlā honti. Sabbena lokena avirujjhamāno ti sabbena lokena avirujjhamāno, appaṭivirujjhamāno anāghātiyamāno appaṭihaññamānoti – sabbena lokena avirujjhamāno, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
159 “ 修习慈、舍、悲、解脱,并于适时修习喜;
与一切世间不相冲突,独行,犹如犀牛角。”巴利 注疏 1
‘‘Mettaṃ upekkhaṃ karuṇaṃ vimuttiṃ, āsevamāno muditañca kāle; Sabbena lokena avirujjhamāno, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
什么是贪?即染着、执取……(中略)……贪欲、贪求,此是不善根。什么是嗔?即心的恼怒……(中略)……粗暴、反抗、心的不悦。什么是痴?即对苦的无知……(中略)……无明丛、愚痴,此是不善根。那位独觉佛已断除贪、嗔、痴:舍弃、彻底舍断、驱除、灭尽,令其不复存在。他已断除贪、嗔、痴。巴利
Rāgañca dosañca pahāya moha nti. Rāgo ti yo rāgo sārāgo…pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṃ. Doso ti yo cittassa āghāto…pe… caṇḍikkaṃ asuropo anattamanatā cittassa. Moho ti dukkhe aññāṇaṃ…pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ. Rāgañca dosañca pahāya moha nti so paccekasambuddho rāgañca dosañca mohañca pahāya pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṃ gametvāti – rāgañca dosañca pahāya mohaṃ.
十种结:欲贪结、嗔恚结……(中略)……无明结。他击破、彻底击破、完全击破、舍弃、驱除、灭尽这十种结,令其不复存在。如此,他摧毁了诸结。巴利
Sandālayitvāna saṃyojanānī ti. Dasa saṃyojanāni – kāmarāgasaṃyojanaṃ paṭighasaṃyojanaṃ…pe… avijjāsaṃyojanaṃ. Sandālayitvāna saṃyojanānī ti dasa saṃyojanāni sandālayitvā padālayitvā sampadālayitvā pajahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṃ gametvāti – sandālayitvāna saṃyojanāni.
那位独觉佛于寿终之际,心无恐怖、无畏惧、无惊慌、无疑虑、无怯弱、无退缩、无逃避;已舍恐惧与怖畏,身毛不竖,安然安住。这便是:于命尽时他无所畏惧,当如犀牛角,独自而行。因此,那位独觉佛如此说道:巴利
Asantasaṃ jīvitasaṅkhayamhī ti so paccekasambuddho jīvitapariyosāne asantāsī anutrāsī anubbiggo anussaṅkī anutrāso abhīrū acchambhī anutrāsī apalāyī pahīnabhayabheravo vigatalomahaṃso viharatīti – asantasaṃ jīvitasaṅkhayamhi, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
160 “ 舍断贪、嗔与痴,摧破诸结缚,
生命灭尽之际,他无有恐惧,当如犀牛角一般独自游走。”巴利 注疏 1
‘‘Rāgañca dosañca pahāya mohaṃ, sandālayitvāna saṃyojanāni; Asantasaṃ jīvitasaṅkhayamhi, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
为了自利,为了利他,为了自他双方的利益,为了现世的利益,为了来世的利益,为了最究竟的利益,他们亲近、依止、侍奉、常侍奉、共侍奉、反复侍奉——这便是:他们为利益而亲近、而侍奉。巴利
Bhajanti sevanti ca kāraṇatthā ti attatthakāraṇā paratthakāraṇā ubhayatthakāraṇā diṭṭhadhammikatthakāraṇā samparāyikatthakāraṇā paramatthakāraṇā bhajanti sambhajanti sevanti nisevanti saṃsevanti paṭisevantīti – bhajanti sevanti ca kāraṇatthā.
有两种朋友:在家朋友与出家朋友……此是在家朋友……此是出家朋友。这两种朋友,无因而然、无由而然、无缘而然、无故而然,极为难遇——难得,甚为难得。这便是:如今,不依因缘而交的朋友,实属难得。巴利
Nikkāraṇā dullabhā ajja mittā ti dve mittā – agārikamitto ca anāgārikamitto ca…pe… ayaṃ agārikamitto…pe… ayaṃ anāgārikamitto. Nikkāraṇā dullabhā ajja mittā ti ime dve mittā akāraṇā nikkāraṇā ahetū appaccayā dullabhā (dulladdhā sudulladdhā) ti – nikkāraṇā dullabhā ajja mittā.
为了自己的义利、为了自己的缘由、为了自己的条件、为了自己的目的,他们亲近、依止、侍奉、常侍奉、共相侍奉乃至反复承事,随学、共修,恭敬奉事、请益、细问——这便是求自利者。那些具足不清净身业的人,名为不净之人;具足不清净语业的人,名为不净之人;具足不清净意业的人,名为不净之人;具足不清净杀生……具足不清净不与取……具足不清净邪淫……具足不清净妄语……具足不清净离间语……具足不清净粗恶语……具足不清净绮语……具足不清净贪心……具足不清净嗔恚……具足不清净邪见的人,名为不净之人;具足不清净思惟的人,名为不净之人;具足不清净欲求的人,名为不净之人;具足不清净志向的人,名为不净之人。不净之人低劣、卑下、鄙陋、粗恶、下劣、微浅——这即是:求自利者乃是不净之人。巴利
Attatthapaññā asucī manussā ti. Attatthapaññā ti attano atthāya attano hetu attano paccayā attano kāraṇā bhajanti sambhajanti sevanti nisevanti saṃsevanti paṭisevanti ācaranti samācaranti payirupāsanti paripucchanti paripañhantīti – attatthapaññā. Asucī manussā ti asucinā kāyakammena samannāgatāti asucī manussā, asucinā vacīkammena samannāgatāti asucī manussā, asucinā manokammena samannāgatāti asucī manussā, asucinā pāṇātipātena…pe… asucinā adinnādānena… asucinā kāmesumicchācārena… asucinā musāvādena… asuciyā pisuṇāya vācāya samannāgatā… asuciyā pharusāya vācāya samannāgatā… asucinā samphappalāpena samannāgatā… asuciyā abhijjhāya samannāgatā… asucinā byāpādena samannāgatāti asucī manussā, asuciyā micchādiṭṭhiyā samannāgatāti asucī manussā, asuciyā cetanāya samannāgatāti asucī manussā, asuciyā patthanāya samannāgatāti asucī manussā, asucinā paṇidhinā samannāgatāti asucī manussā, asucī hīnā nihīnā omakā lāmakā chatukkā parittāti – attatthapaññā asucī manussā.
应如犀牛角般独自行:……独觉佛以出离之义而“独行”……所行八种……犹如犀牛之角,唯有独一,无有第二……当如犀牛角一般,独自游行。因此,那位独觉佛如是说——巴利
Eko care khaggavisāṇakappo ti. Eko ti so paccekasambuddho pabbajjāsaṅkhātena eko…pe… care ti aṭṭha cariyāyo…pe… khaggavisāṇakappo ti yathā khaggassa nāma visāṇaṃ ekaṃ hoti adutiyaṃ…pe… eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
161 “ 世人亲近、侍奉,皆因有所求;无所求的朋友,于今世间实为稀有难遇;
“ 人们自顾己利,心思不净。宜应如犀牛角,独行于世。”巴利 注疏 1
‘‘Bhajanti sevanti ca kāraṇatthā, nikkāraṇā dullabhā ajja mittā; Attatthapaññā asucī manussā, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
阿耆多、提舍·弥勒、富那迦与弥德古。
陀多迦与优波湿婆,复有难陀,并及黑玛咖。
都提耶与劫波二人,及智者阇都迦尼。
跋陀罗浮陀与优陀耶,及婆罗门波沙罗;
聪慧的摩伽罗阇,及大仙人宾耆耶。
这些,正是对那十六位婆罗门的教示。
正是《彼岸道品》的义释,也恰是那些。
《犀牛角经》的诸义释,也同样如此;
义释应知有两类,皆圆满而善为分别。巴利
Ajito tissametteyyo, puṇṇako atha mettagū; Dhotako upasīvo ca, nando ca atha hemako. Todeyya-kappā dubhayo, jatukaṇṇī ca paṇḍito; Bhadrāvudho udayo ca, posālo cāpi brāhmaṇo; Mogharājā ca medhāvī, piṅgiyo ca mahāisi. Soḷasānaṃ panetesaṃ, brāhmaṇānaṃva sāsanaṃ; Pārāyanānaṃ niddesā, tattakā ca bhavanti hi . Khaggavisāṇasuttānaṃ, niddesāpi tatheva ca; Niddesā duvidhā ñeyyā, paripuṇṇā sulakkhitāti.
━━ 归纳讲解,仅供参考 ━━
这部书是什么 《小分别》是巴利三藏小部中的一部义释论书,体裁为逐词逐句的经义注释(义释)。它与《大分别》配对,专门解释《经集》中的《彼岸道品》和《犀角经》两部偈颂集。本书以佛陀与十六位婆罗门学童(以及犀角辟支佛)之间的问答为框架,对偈颂中的关键术语进行定义、展开和辨析,是上座部注释文学的代表作。在小部中,它属于“论藏”倾向较强的一类,重在以阿毗达摩式的分类法提炼经义,被南传传统视为佛陀亲自说示的权威注释。
核心法义/内容(白话+重点) 本书以问答辩论展开,核心是“老死苦的超越之道”。学童们带着婆罗门式的祭祀、咒术、相术背景提问,佛陀将一切引向“内观”与“离执”。全书贯穿两个主题:一是 无明与明的对治 ——无明是“头”(苦的根本),明是“破头者”;二是 瀑流的渡越 ——通过念、慧、无所有处定、渴爱灭尽,达到超越生、老、愁、悲的涅槃。最后,对“灭没的牟尼是有是无”的终极追问,佛陀给出了“如同火焰被风吹灭,不达于任何计量”的著名回答,奠定了上座部对涅槃“无记说”的经典表述。
关键术语锚 - niddesa → 义释/分别说 — 本书书名本身,指对偈颂逐词下定义并展开的注释方式。译时注意它并非“故事解释”,而是“术语辨析”。
- māna → 慢 — 书中常与“舍弃一切慢”联用,指根本的我执优越感/卑劣感/等执,非仅傲慢。本书视为渡瀑流的大障碍。
- ākiñcañña → 无所有 — 联系“无所有处定”,但在本书更指 不执着任何所依 ,非仅是禅定境界。易误解为“什么都没有”。
- nāmarūpa → 名色 — 本书问答中视为苦生起的根本所依,以及将被“识灭尽”而灭尽的所依。译时把握它非形而上的“灵肉”,而是认知-身心现象整体。
- papañca → 戏论/妄执 — 书末“一切论说之道皆被根除”处隐含此概念。指心将经验增殖为“我、我的”的概念迷宫,涅槃即其终结。
阅读提示 译本书须注意:它是 双重文本 ——先引《彼岸道品》/《犀角经》的偈颂,再用“义释体”逐词破开、反复问难。义释部分大量使用“同义词链”和“以问句展开定义”(如“什么是乐?什么是苦?……”),句子短而排比密集,需保持定义的节奏感与准确度。偈颂体则富于比喻(火焰、瀑流、头破、缝纫),宜保留其口语问答的张力,勿过度文雅。
1 2 3 4 5 6 7 8 9