5. 托德咖学童所问之分别巴利 5. Dhotakamāṇavapucchāniddeso
小义释 · 72 段
所谓“我问”:询问有三种:未明显之事而揭示的询问、已见之事而确认的询问、为断疑惑的询问……这便是三种询问……乃至涅槃之问。所谓“我问你”:我问你、我求问你、我请教你、我信赖你,请为我说吧——故说“我问你”。所谓“世尊”:是表敬重的称呼……是亲证施设之名,即“世尊”。所谓“请为我说此”:说吧、开示吧、宣讲吧、建立吧、揭示吧、分别吧、阐明吧、解说吧——故言:“我问你,世尊,请为我说此事。”巴利
Pucchāmi taṃ bhagavā brūhi meta nti. Pucchāmī ti tisso pucchā – adiṭṭhajotanā pucchā, diṭṭhasaṃsandanā pucchā, vimaticchedanā pucchā…pe… imā tisso pucchā…pe… nibbānapucchā. Pucchāmi ta nti pucchāmi taṃ yācāmi taṃ ajjhesāmi taṃ pasādemi taṃ, kathayassu meti – pucchāmi taṃ. Bhagavā ti gāravādhivacanametaṃ…pe… sacchikā paññatti, yadidaṃ bhagavāti. Brūhi meta nti brūhi ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehīti – pucchāmi taṃ bhagavā brūhi metaṃ.
“具寿托德咖(Dhotaka) 这样说”——“具寿”是连音词……“具寿”是亲爱语、尊重语,是具恭敬、具尊崇的称呼,即“具寿”。其后,“托德咖”是这位婆罗门的名字、称号、名称、施设、惯用语、命名、名号、词源、文句、语言——即是说“具寿托德咖这样说”。巴利
Iccāyasmā dhotako ti. Iccā ti padasandhi…pe… āyasmā ti piyavacanaṃ garuvacanaṃ sagāravasappatissādhivacanametaṃ āyasmāti. Dhotako ti tassa brāhmaṇassa nāmaṃ saṅkhā samaññā paññatti vohāro nāmaṃ nāmakammaṃ nāmadheyyaṃ nirutti byañjanaṃ abhilāpoti – iccāyasmā dhotako.
我渴望聆听您的言说,大仙。即:对于您的言说、言辞、教示、教导、教诫,我渴求、渴望、欲求、纳受、希冀、爱乐、期盼。若问“大仙世尊”何义?因寻求、遍求、追求大戒蕴,故称大仙……“人中牛王在何处?”如此寻求者亦是大仙。故如是言:大仙,我渴望您的言说。巴利
Vācābhikaṅkhāmi mahesi tuyha nti tuyhaṃ vacanaṃ byappathaṃ desanaṃ anusāsanaṃ anusiṭṭhaṃ kaṅkhāmi abhikaṅkhāmi icchāmi sādiyāmi patthayāmi pihayāmi abhijappāmi. Mahesī ti kiṃ mahesi bhagavā? Mahantaṃ sīlakkhandhaṃ esī gavesī pariyesīti mahesi…pe… kahaṃ narāsabhoti mahesīti – vācābhikaṅkhāmi mahesi tuyhaṃ.
听闻您的音声之后——即:听闻、闻知、领受、忆持、识别您的言说、言辞、教示、教导、教诫已——这便是“听闻您的音声”。巴利
Tava sutvāna nigghosa nti tuyhaṃ vacanaṃ byappathaṃ desanaṃ anusāsanaṃ anusiṭṭhaṃ sutvā suṇitvā uggahetvā upadhārayitvā upalakkhayitvāti – tava sutvāna nigghosaṃ.
“三学”是指三学:增上戒学、增上心学、增上慧学……这是增上慧学。为了熄灭自己的贪欲,熄灭嗔恚,熄灭愚痴,熄灭忿怒,熄灭怨恨……乃至为了一切不善之行的止灭、平息、消逝、熄灭、弃舍、轻安。应当修学增上戒,亦应修学增上心,亦应修学增上慧。以专注之心修学此三学,以知晓而学,以观照而学,以审察而学,以策励自心而学,以信抉择而学,以精进策励而学,以念现前而学,以心入定而学,以慧了知而学;于应证知者,为证知而学;于应遍知者,为遍知而学;于应断者,为断除而学;于应修习者,为修习而学;于应证得者,为证得而学。行持、如理行持、受持而修学——这就是“你应为自己修学涅槃”。因此那位婆罗门说:巴利
Sikkhe nibbānamattano ti. Sikkhā ti tisso sikkhā – adhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaññāsikkhā…pe… ayaṃ adhipaññāsikkhā. Nibbānamattano ti attano rāgassa nibbāpanāya, dosassa nibbāpanāya, mohassa nibbāpanāya, kodhassa nibbāpanāya , upanāhassa nibbāpanāya…pe… sabbākusalābhisaṅkhārānaṃ samāya upasamāya vūpasamāya nibbāpanāya paṭinissaggāya paṭipassaddhiyā adhisīlampi sikkheyya, adhicittampi sikkheyya, adhipaññampi sikkheyya. Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya, jānanto sikkheyya, passanto sikkheyya, paccavekkhanto sikkheyya, cittaṃ padahanto sikkheyya, saddhāya adhimuccanto sikkheyya, vīriyaṃ paggaṇhanto sikkheyya, satiṃ upaṭṭhapento sikkheyya, cittaṃ samādahanto sikkheyya, paññāya pajānanto sikkheyya, abhiññeyyaṃ abhijānanto sikkheyya, pariññeyyaṃ parijānanto sikkheyya, pahātabbaṃ pajahanto sikkheyya, bhāvetabbaṃ bhāvento sikkheyya, sacchikātabbaṃ sacchikaronto sikkheyya, ācareyya samācareyya samādāya vatteyyāti – sikkhe nibbānamattano. Tenāha so brāhmaṇo –
30 “ 我请问世尊,请您为我解说此事——具寿托德咖这样说。”
“ 大仙,我渴望您的言教。”
“ 听闻了您的宣说之后,我将为自身的涅槃而修学。”巴利 注疏 1
‘‘Pucchāmi taṃ bhagavā brūhi metaṃ, [iccāyasmā dhotako] Vācābhikaṅkhāmi mahesi tuyhaṃ; Tava sutvāna nigghosaṃ, sikkhe nibbānamattano’’ti.
即当勤精进:当行努力,当作奋发,当起力量,当具坚毅,当备勇猛;你应令意欲生起、令意欲增长、令意欲安立、令意欲坚固、令意欲现起、令意欲圆满——以此,你当勤精进。巴利
Tenahātappaṃ karohī ti ātappaṃ karohi, ussāhaṃ karohi, ussoḷhiṃ karohi, thāmaṃ karohi, dhitiṃ karohi, vīriyaṃ karohi, chandaṃ janehi sañjanehi upaṭṭhapehi samuṭṭhapehi nibbattehi abhinibbattehīti – tenahātappaṃ karohi.
“所谓托德咖,”世尊以名字称唤那位婆罗门。“世尊”是最尊崇的称呼‥…‥他是亲证者的施设,即所谓世尊——“托德咖,”世尊说。巴利
Dhotakā ti bhagavā taṃ brāhmaṇaṃ nāmena ālapati. Bhagavā ti gāravādhivacanametaṃ…pe… sacchikā paññatti, yadidaṃ bhagavāti – dhotakāti bhagavā.
即于此中贤明而具念。“于此中”——于此见、于此忍可、于此好乐、于此执取,于此法、于此律、于此法与律、于此教说、于此梵行、于此导师教诫、于此自身存在、于此人间界中。“贤明者”——贤明者、智者、具慧者、聪慧者、具知者、明辨者、大慧者。“具念者”——由四种原因而称为具念者:于修习身随观念处时具念……他即被称为具念者——如此,于此中贤明而具念。巴利
Idheva nipako sato ti. Idhā ti imissā diṭṭhiyā imissā khantiyā imissā ruciyā imasmiṃ ādāye imasmiṃ dhamme imasmiṃ vinaye imasmiṃ dhammavinaye imasmiṃ pāvacane imasmiṃ brahmacariye imasmiṃ satthusāsane imasmiṃ attabhāve imasmiṃ manussaloke. Nipako ti nipako paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvī. Sato ti catūhi kāraṇehi sato – kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ bhāvento sato…pe… so vuccati satoti – idheva nipako sato.
“ 从此听闻音声”——即从我这里听闻这些教语、言说、教导、教诫、训诲后,经文耳而闻、经学习、记持、审察、辨识——由此,便听到了那个音声。巴利
Ito sutvāna nigghosa nti ito mayhaṃ vacanaṃ byappathaṃ desanaṃ anusāsanaṃ anusiṭṭhaṃ sutvā suṇitvā uggaṇhitvā upadhārayitvā upalakkhayitvāti – ito sutvāna nigghosaṃ.
“为了自己的涅槃而修学。”“学”意为三学:增上戒学、增上心学、增上慧学……此即增上慧学。为了熄灭自己的贪、嗔、痴、忿、恨……乃至为了平息、寂止、安息、熄灭、弃舍、休止一切不善造作,应修学增上戒,应修学增上心,应修学增上慧。他作意这三学而修学,了知而修学……为证应证者而修学,实行、遍行、受持而安住——为了自己的涅槃而修学。因此,世尊这样说:巴利
Sikkhe nibbānamattano ti. Sikkhā ti tisso sikkhā – adhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaññāsikkhā…pe… ayaṃ adhipaññāsikkhā. Nibbānamattano ti attano rāgassa nibbāpanāya, dosassa nibbāpanāya, mohassa nibbāpanāya, kodhassa nibbāpanāya, upanāhassa nibbāpanāya…pe… sabbākusalābhisaṅkhārānaṃ samāya upasamāya vūpasamāya nibbāpanāya paṭinissaggāya paṭipassaddhiyā adhisīlampi sikkheyya, adhicittampi sikkheyya, adhipaññampi sikkheyya. Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya, jānanto sikkheyya…pe… sacchikātabbaṃ sacchikaronto sikkheyya, ācareyya samācareyya samādāya vatteyyāti – sikkhe nibbānamattano. Tenāha bhagavā –
31 “ 那么,你应当兴起精勤热忱,托德咖!”世尊这样说。
“ 就在这里,具足智慧与正念;
如此听闻此法音,当为自证涅槃而修学。”巴利 注疏 1
‘‘Tenahātappaṃ karohi, [dhotakāti bhagavā] Idheva nipako sato; Ito sutvāna nigghosaṃ, sikkhe nibbānamattano’’ti.
“诸天神”意指三种天:假名天、化生天、清净天。什么是假名天?假名天即国王、王子与王后。这些称为假名天。什么是化生天?化生天即四大王天、三十三天、夜摩天、兜率天、化乐天、他化自在天、梵众天以及更高的诸天神。这些称为化生天。什么是清净天?清净天即如来的弟子——阿拉汉、漏尽者,以及独觉佛。这些称为清净天。于假名天、化生天、清净天中,世尊是天、超天、无上天,是狮子中的狮子,龙象中的龙象,领众中的领众,牟尼中的牟尼,王中之王。如是,我在人间天界中见到了天,见到了超天,见到了无上天;我见、观、审、察——于人间天界中,我见了。巴利
Passāmahaṃ devamanussaloke ti. Devā ti tayo devā – sammutidevā, upapattidevā, visuddhidevā. Katame sammutidevā? Sammutidevā vuccanti rājāno ca rājakumārā ca deviyo ca. Ime vuccanti sammutidevā. Katame upapattidevā? Upapattidevā vuccanti cātumahārājikā devā tāvatiṃsā devā yāmā devā tusitā devā nimmānaratī devā paranimmitavasavattī devā brahmakāyikā devā ye ca devā taduttari . Ime vuccanti upapattidevā. Katame visuddhidevā? Visuddhidevā vuccanti tathāgatasāvakā arahanto khīṇāsavā ye ca paccekabuddhā. Ime vuccanti visuddhidevā. Bhagavā sammutidevānañca upapattidevānañca visuddhidevānañca devo ca atidevo ca devātidevo ca sīhasīho nāganāgo gaṇigaṇī munimunī rājarājā. Passāmahaṃ devamanussaloke ti manussaloke devaṃ passāmi atidevaṃ passāmi devātidevaṃ passāmi dakkhāmi olokemi nijjhāyāmi upaparikkhāmīti – passāmahaṃ devamanussaloke.
“无系缚的婆罗门”之释义。所谓“无系缚”,是指贪的系缚、嗔的系缚、痴的系缚、慢的系缚、邪见的系缚、烦恼的系缚、恶行的系缚——这些系缚,于佛陀世尊皆已断除,连根拔起,如截断顶的多罗树一般,彻底归于无有,于未来际不复生起。是故,佛陀是无有系缚者。世尊因排遣了七种法而成为婆罗门:有身见已被排遣,疑已被排遣,戒禁取已被排遣,贪已被排遣,嗔已被排遣,痴已被排遣,慢已被排遣。那些邪恶不善的、有杂染的、导致后有、伴随忧苦、感招苦报、将来导向生老死的法,于他皆已被排遣。巴利
Ākiñcanaṃ brāhmaṇamiriyamāna nti. Akiñcana nti rāgakiñcanaṃ dosakiñcanaṃ mohakiñcanaṃ mānakiñcanaṃ diṭṭhikiñcanaṃ kilesakiñcanaṃ duccaritakiñcanaṃ, te kiñcanā buddhassa bhagavato pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā, tasmā buddho akiñcano. Brāhmaṇo ti bhagavā sattannaṃ dhammānaṃ bāhitattā brāhmaṇo – sakkāyadiṭṭhi bāhitā hoti, vicikicchā bāhitā hoti, sīlabbataparāmāso bāhito hoti, rāgo bāhito hoti, doso bāhito hoti, moho bāhito hoti, māno bāhito hoti, bāhitāssa honti pāpakā akusalā dhammā saṃkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṃ jātijarāmaraṇiyā.
除灭一切诸恶已,[萨比亚(Sabhiya) 啊,世尊这样说]
清净无染,善入于定,其心安住不动;
超越轮回,成为一切成就者,无所依著,如是之人即称为梵。
“ 行走”的意思是活动、居住、行持、维持、保护、延续、过活——这是无任何系缚的婆罗门所行之道。巴利
Bāhitvā sabbapāpakāni, [sabhiyāti bhagavā] Vimalo sādhusamāhito ṭhitatto; Saṃsāramaticca kevalī so, asito tādi pavuccate sa brahmāti. Iriyamāna nti carantaṃ viharantaṃ iriyantaṃ vattentaṃ pālentaṃ yapentaṃ yāpentanti – akiñcanaṃ brāhmaṇamiriyamānaṃ.
此处,“他”是指世尊。“礼拜”是指:我用身体礼敬,用言语礼敬,用心意礼敬,用与义相应的实践礼敬,用法随法的实践礼敬;我尊敬、尊重、敬重、尊崇、供养。“普眼”是指一切知智。世尊以一切知智而具备、具足、拥有、完全拥有。巴利
Taṃ taṃ namassāmi samantacakkhū ti. Ta nti bhagavantaṃ bhaṇati. Namassāmī ti kāyena vā namassāmi, vācāya vā namassāmi, cittena vā namassāmi, anvatthapaṭipattiyā vā namassāmi, dhammānudhammapaṭipattiyā vā namassāmi sakkaromi garuṃ karomi mānemi pūjemi. Samantacakkhū ti samantacakkhu vuccati sabbaññutañāṇaṃ. Bhagavā sabbaññutañāṇena upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato.
“ 于他而言,世间无有未见之物,亦无不知与不应知之事;
如来已遍知一切应知应导之法,因此,他被称为全眼者。”
我礼敬那位具一切眼者。巴利
‘‘Na tassa addiṭṭhamidhatthi kiñci, atho aviññātamajānitabbaṃ; Sabbaṃ abhiññāsi yadatthi neyyaṃ, tathāgato tena samantacakkhū’’ti. Taṃ taṃ namassāmi samantacakkhu.
世尊因从释迦族出家,故称释迦;又因富裕、拥有大财富、具足财富,故称释迦。他所拥有之财富,即是:信财、戒财、惭财、愧财、闻财、施财、慧财、念处财、正勤财、神足财、根财、力财、觉支财、道财、果财、涅槃财。凭借这些种种财富之宝,他富裕、拥有大财富、具足财富,故称释迦。或者说,释迦意为能干、有自信、满足、英勇、勇敢、奋进、不恐惧、不战栗、不惊慌、不逃避,已断除恐惧与怖畏,远离毛发竖立,故称释迦。所谓疑惑,即是疑。对苦的疑惑,对苦之集的疑惑,对苦之灭的疑惑,对导向苦灭之道的疑惑;对前际的疑惑,对后际的疑惑,对前后际的疑惑;对此缘性、缘起诸法的疑惑。凡是这种犹豫、犹豫不决、犹豫的状态、犹疑、疑、踌躇、歧路、不确定、不持一端的执取、探测、到处探测、不能透彻明了、心的战栗、心的扰乱——这便是疑。请释放我,请解脱我,请令我自由,请彻底令我自由,请拉拔我,请彻底拉拔我,请使我从疑惑之箭中出离。因此,那位婆罗门这样说:巴利
Pamuñca maṃ sakka kathaṃkathāhī ti. Sakkā ti sakko bhagavā sakyakulā pabbajitotipi sakko. Atha vā, aḍḍho mahaddhano dhanavātipi sakko. Tassimāni dhanāni, seyyathidaṃ – saddhādhanaṃ sīladhanaṃ hiridhanaṃ ottappadhanaṃ sutadhanaṃ cāgadhanaṃ paññādhanaṃ satipaṭṭhānadhanaṃ sammappadhānadhanaṃ iddhipādadhanaṃ indriyadhanaṃ baladhanaṃ bojjhaṅgadhanaṃ maggadhanaṃ phaladhanaṃ nibbānadhanaṃ. Imehi anekavidhehi dhanaratanehi aḍḍho mahaddhano dhanavātipi sakko. Atha vā, sakko pahu visavī alamatto sūro vīro vikkanto abhīrū acchambhī anutrāsī apalāyī pahīnabhayabheravo vigatalomahaṃsotipi sakko . Kathaṃkathā vuccati vicikicchā. Dukkhe kaṅkhā, dukkhasamudaye kaṅkhā, dukkhanirodhe kaṅkhā, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya kaṅkhā, pubbante kaṅkhā, aparante kaṅkhā, pubbantāparante kaṅkhā, idappaccayatāpaṭiccasamuppannesu dhammesu kaṅkhā. Yā evarūpā kaṅkhā kaṅkhāyanā kaṅkhāyitattaṃ vimati vicikicchā dveḷhakaṃ dvedhāpatho saṃsayo anekaṃsaggāho āsappanā parisappanā apariyogāhanā chambhitattaṃ cittassa manovilekho. Pamuñca maṃ sakka kathaṃkathāhī ti muñca maṃ pamuñca maṃ mocehi maṃ pamocehi maṃ uddhara maṃ samuddhara maṃ vuṭṭhāpehi maṃ kathaṃkathāsallatoti – pamuñca maṃ sakka kathaṃkathāhi. Tenāha so brāhmaṇo –
32 “ 我于天与人世间,看见一位无所有的婆罗门正在游行;
我礼敬那位一切眼者。释迦啊,请将我从疑惑中释放出来!”巴利 注疏 1
‘‘Passāmahaṃ devamanussaloke, akiñcanaṃ brāhmaṇamiriyamānaṃ; Taṃ taṃ namassāmi samantacakkhu, pamuñca maṃ sakka kathaṃkathāhī’’ti.
像这样,我无法将那被疑惑之箭所射中的人解救出来、释放出来,令他摆脱、令他脱离,将他拉出、彻底拉出,扶起他、彻底扶起。如此,我亦无法令他解脱。
再者,如果对于那些无信、无意乐、懈怠、缺乏精进、不修行的人,我不渴望、不期待、不努力、不精勤,不激发精进,不鼓起勇气,不拿出力量,不提起毅力,不运用活力,不产生意欲,不令其生起,不让它出现,不使它彻底生起,便不为其说法。如此,我亦无法令他解脱。
又或者,根本没有其他任何能得解脱的人。若那些人获得解脱,那是凭借自己的力量、自己的能力、自己的精进、自己的努力,凭借自己作为人的力量、作为人的能力、作为人的精进、作为人的努力,自己正确地行道,随顺于法而行道,不违逆于法而行道,随顺义理而行道,法随法行,如此他们才得以解脱。如此,我亦无法令他解脱。巴利
Nāhaṃ sahissāmi pamocanāyā ti nāhaṃ taṃ sakkomi muñcituṃ pamuñcituṃ mocetuṃ pamocetuṃ uddharituṃ samuddharituṃ uṭṭhāpetuṃ samuṭṭhāpetuṃ kathaṃkathāsallatoti. Evampi nāhaṃ sahissāmi pamocanāya. Atha vā, na īhāmi na samīhāmi na ussahāmi na vāyamāmi na ussāhaṃ karomi na ussoḷhiṃ karomi na thāmaṃ karomi na dhitiṃ karomi na vīriyaṃ karomi na chandaṃ janemi na sañjanemi na nibbattemi na abhinibbattemi assaddhe puggale acchandike kusīte hīnavīriye appaṭipajjamāne dhammadesanāyāti. Evampi nāhaṃ sahissāmi pamocanāya. Atha vā, natthañño koci mocetā. Te yadi moceyyuṃ sakena thāmena sakena balena sakena vīriyena sakena parakkamena sakena purisathāmena sakena purisabalena sakena purisavīriyena sakena purisaparakkamena attanā sammāpaṭipadaṃ anulomapaṭipadaṃ apaccanīkapaṭipadaṃ anvatthapaṭipadaṃ dhammānudhammapaṭipadaṃ paṭipajjamānā moceyyunti. Evampi nāhaṃ sahissāmi pamocanāya.
诚如世尊所说:“春达(Cunda) ,自身陷于沼泽者,欲将另一陷于沼泽者拉出,无有是处。春达,自身未调伏、未受训、未般涅槃者,欲调伏他人、训导他人、令他人般涅槃,无有是处。”如是,我亦不能使其解脱。巴利
Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘so vata, cunda, attanā palipapalipanno paraṃ palipapalipannaṃ uddharissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. So vata, cunda, attanā adanto avinīto aparinibbuto paraṃ damessati vinessati parinibbāpessatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjatīti. Evampi nāhaṃ sahissāmi pamocanāya.
此乃世尊所说:巴利
Vuttañhetaṃ bhagavatā –
“ 恶确由自己造作,自己由此染污;
自己不作恶,自己便得清净;
清净与不清净,唯是自身之事,没有人能令他人清净。”
因此,我亦不担负令他们解脱之事。巴利
‘‘Attanā hi kataṃ pāpaṃ, attanā saṃkilissati; Attanā akataṃ pāpaṃ, attanāva visujjhati; Suddhi asuddhi paccattaṃ, nāñño aññaṃ visodhaye’’ti. Evampi nāhaṃ sahissāmi pamocanāya.
世尊曾这样说:“正是如此,婆罗门,涅槃是存在的,通往涅槃的道路是存在的,我作为劝导者也是存在的。然而,我的弟子们虽受我这般教导、这般指引,有些人能证得究竟圆满的涅槃,有些人则不能。婆罗门,对此我又能做什么呢?如来只是指示道路的人。世尊开示道路,弟子们依之而行,方能解脱。因此,我亦不担负令他们解脱之事。”巴利
Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘evameva kho, brāhmaṇa, tiṭṭhateva nibbānaṃ tiṭṭhati nibbānagāmimaggo tiṭṭhāmahaṃ samādapetā, atha ca pana mama sāvakā mayā evaṃ ovadiyamānā evaṃ anusāsiyamānā appekacce accantaniṭṭhaṃ nibbānaṃ ārādhenti ekacce nārādhentīti. Ettha kyāhaṃ, brāhmaṇa karomi? Maggakkhāyī, brāhmaṇa, tathāgato. Maggaṃ buddho ācikkhati. Attanā paṭipajjamānā mucceyyunti . Evampi nāhaṃ sahissāmi pamocanāya’’.
所谓充满疑问的人,即是心怀犹豫、内心荒芜、摇摆不定、满腹疑团的人。意思是,任何众生,无论是刹帝利、婆罗门、吠舍、首陀罗,还是在家众、出家众,或是天人、人类。也就是在恶趣世间……(中略)……有情所居的世间——托德咖,这世间中的任何一个有疑者。巴利
Kathaṃkathiṃ dhotaka kañci loke ti kathaṃkathiṃ puggalaṃ sakaṅkhaṃ sakhilaṃ sadveḷhakaṃ savicikicchaṃ. Kañcī ti kañci khattiyaṃ vā brāhmaṇaṃ vā vessaṃ vā suddaṃ vā gahaṭṭhaṃ vā pabbajitaṃ vā devaṃ vā manussaṃ vā. Loke ti apāyaloke…pe… āyatanaloketi – kathaṃkathiṃ dhotaka kañci loke.
“最殊胜的法”,指的是不死之法,即涅槃。那一切行的寂止、一切依着的弃舍、渴爱的灭尽、离欲、寂灭——这就是涅槃。“了知”的意思是:通达、了解、彻知、觉悟那至上的、最殊胜的、最卓越的、最首要的、最上等的、最善妙的法——正是在了知这最殊胜的法。巴利
Dhammañca seṭṭhaṃ ājānamāno ti dhammaṃ seṭṭhaṃ vuccati amataṃ nibbānaṃ. Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ. Seṭṭha nti aggaṃ seṭṭhaṃ viseṭṭhaṃ pāmokkhaṃ uttamaṃ pavaraṃ dhammaṃ ājānamāno vijānamāno paṭivijānamāno paṭivijjhamānoti – dhammañca seṭṭhaṃ ājānamāno.
“愿你如此渡越欲流、有流、见流、无明流,愿你超越、渡过、跨过、凌越这一切瀑流——愿你如是渡过此瀑流。”世尊正是因此说了这番话。巴利
Evaṃ tuvaṃ oghamimaṃ taresī ti evaṃ kāmoghaṃ bhavoghaṃ diṭṭhoghaṃ avijjoghaṃ tareyyāsi uttareyyāsi patareyyāsi samatikkameyyāsi vītivatteyyāsīti – evaṃ tuvaṃ oghamimaṃ taresi. Tenāha bhagavā –
33 “ 托德咖,我不能让世间任何怀有疑惑的人获得解脱;
“ 了知此最胜法,你便能如是渡过此瀑流。”巴利 注疏 1
‘‘Nāhaṃ sahissāmi pamocanāya, kathaṃkathiṃ dhotaka kañci loke; Dhammañca seṭṭhaṃ ājānamāno, evaṃ tuvaṃ oghamimaṃ taresī’’ti.
“如是教导吧,梵志!如是摄受吧,梵志!如是悲悯吧,梵志!”这就是:教导吧,梵志。怀着悲悯、慈愍、守护、摄受与同情——教导吧,梵志,怀着悲悯。巴利
Anusāsa brahme karuṇāyamāno ti anusāsa brahme anuggaṇha brahme anukampa brahmeti – anusāsa brahme. Karuṇāyamāno ti karuṇāyamāno anudayamāno anurakkhamāno anuggaṇhamāno anukampamānoti – anusāsa brahme karuṇāyamāno.
“离独之法”,即不死、涅槃。这正是一切行的寂止,一切依着的弃舍,渴爱的灭尽、离染、灭尽、涅槃。所谓“我若能了知”,即指:我若能知道、通晓、辨明、证知、彻知、获得、触证那离独之法。巴利
Vivekadhammaṃ yamahaṃ vijañña nti vivekadhammaṃ vuccati amataṃ nibbānaṃ. Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ. Yamahaṃ vijañña nti yamahaṃ jāneyyaṃ ājāneyyaṃ vijāneyyaṃ paṭivijāneyyaṃ paṭivijjheyyaṃ adhigaccheyyaṃ phasseyyaṃ sacchikareyyanti – vivekadhammaṃ yamahaṃ vijaññaṃ.
犹如虚空不执取、不抓取、不系缚、不缠缚,同样,不执取、不抓取、不系缚、不缠缚——如是,即如虚空般无所损害。犹如虚空不为紫胶、姜黄、靛蓝或茜草所染,同样,不染着、不嗔恚、不迷惑、不污染——如是,即如虚空般无所损害。犹如虚空不愤慨、不恼怒、不退转、不抗拒,同样,不愤慨、不恼怒、不退转、不抗拒,具足无碍之心——如是,即如虚空般无所损害。巴利
Yathāhaṃ ākāsova abyāpajjamāno ti yathā ākāso na pajjati na gaṇhati na bajjhati na palibajjhati, evaṃ apajjamāno agaṇhamāno abajjhamāno apalibajjhamānoti – evampi ākāsova abyāpajjamāno. Yathā ākāso na rajjati lākhāya vā haliddiyā vā nīliyā vā mañjeṭṭhāya vā evaṃ arajjamāno adussamāno amuyhamāno akilissamānoti – evampi ākāsova abyāpajjamāno. Yathā ākāso na kuppati na byāpajjati na patilīyati na paṭihaññati, evaṃ akuppamāno abyāpajjamāno appatilīyamāno appaṭihaññamāno appaṭihatamānoti – evampi ākāsova abyāpajjamāno.
“即在此处寂静”:即在此处寂静、在此处存在、在此处安坐而存在、即在此座上安坐而存在、即在此会众中安坐而存在——如此,即是“即在此处寂静”。再者,即在此处寂静、平静、极平静、清凉、安息——如此,亦是“即在此处寂静”。所谓“无所依”,依止有两者:渴爱依止与见依止……(中略)……此即渴爱依止……(中略)……此即见依止……舍断渴爱依止、舍弃见依止后,不依止于眼、不依止于耳、不依止于鼻、不依止于舌、不依止于身、不依止于意;不依止于色……声……香……味……触……法;不依止于家族……群体……住所……利养……名声……赞誉……乐受……衣……食……卧具……病者所需病缘药资具;不依止于欲界……色界……无色界……欲有……色有……无色有……想有……无想有……非想非非想有……一蕴有……四蕴有……五蕴有;不依止于过去……未来……现在;于所见、所闻、所思、所识之法,无所依止、不依、不耽溺、不执着、不执取、不朝向、出离、离系、解脱、离缚,以离界限之心而住。“我将行”:我将行、住、动作、转起、行持、维持——即在此处寂静、无所依而我将行。因此,那位婆罗门这样说:巴利
Idheva santo asito careyya nti. Idheva santo ti idheva santo idheva samāno idheva nisinno samāno imasmiṃyeva āsane nisinno samāno imissāyeva parisāya nisinno samānoti, evampi – idheva santo. Atha vā, idheva santo upasanto vūpasanto nibbuto paṭippassaddhoti, evampi – idheva santo. Asito ti dve nissayā – taṇhānissayo ca diṭṭhinissayo ca…pe… ayaṃ taṇhānissayo…pe… ayaṃ diṭṭhinissayo… taṇhānissayaṃ pahāya diṭṭhinissayaṃ paṭinissajjitvā cakkhuṃ anissito, sotaṃ anissito, ghānaṃ anissito, jivhaṃ anissito, kāyaṃ anissito, manaṃ anissito, rūpe… sadde… gandhe … rase… phoṭṭhabbe… dhamme… kulaṃ… gaṇaṃ… āvāsaṃ… lābhaṃ… yasaṃ… pasaṃsaṃ… sukhaṃ… cīvaraṃ… piṇḍapātaṃ… senāsanaṃ… gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ… kāmadhātuṃ… rūpadhātuṃ… arūpadhātuṃ… kāmabhavaṃ… rūpabhavaṃ… arūpabhavaṃ… saññābhavaṃ… asaññābhavaṃ… nevasaññānāsaññābhavaṃ… ekavokārabhavaṃ… catuvokārabhavaṃ… pañcavokārabhavaṃ… atītaṃ… anāgataṃ… paccuppannaṃ… diṭṭhasutamutaviññātabbe dhamme asito anissito anallīno anupagato anajjhosito anadhimutto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaṃyutto vimariyādikatena cetasā. Careyya nti careyyaṃ vihareyyaṃ iriyeyyaṃ vatteyyaṃ yapeyyaṃ yāpeyyanti – idheva santo asito careyyaṃ. Tenāha so brāhmaṇo –
34 “ 梵天神啊,请以慈悲教导我,开示那远离之法,令我得以了知;
如此,我便能如虚空一般无碍,就在此生,寂静、无所依着而住。”
我将宣说、详说、解说、开示、施设、建立、揭示、分别演说并阐明:贪欲的止息、嗔恚的止息、愚痴的止息、忿怒的止息、怨恨的止息……(中略)……覆藏的止息、恼害的止息、嫉妒的止息、悭吝的止息、谄曲的止息、虚伪的止息、顽固的止息、争斗的止息、慢的止息、过慢的止息、骄逸的止息、放逸的止息、一切烦恼的止息、一切恶行的止息、一切焦热的止息、一切煎熬的止息、一切灼烧的止息、一切不善行的止息、平息、寂静、涅槃、轻安。巴利 注疏 1
‘‘Anusāsa brahme karuṇāyamāno, vivekadhammaṃ yamahaṃ vijaññaṃ; Yathāhaṃ ākāsova abyāpajjamāno, idheva santo asito careyya’’nti. Kittayissāmi te santi nti rāgassa santiṃ, dosassa santiṃ, mohassa santiṃ, kodhassa santiṃ, upanāhassa…pe… makkhassa… paḷāsassa… issāya… macchariyassa… māyāya… sāṭheyyassa… thambhassa… sārambhassa… mānassa… atimānassa… madassa… pamādassa… sabbakilesānaṃ… sabbaduccaritānaṃ… sabbadarathānaṃ… sabbapariḷāhānaṃ… sabbasantāpānaṃ… sabbākusalābhisaṅkhārānaṃ santiṃ upasantiṃ vūpasantiṃ nibbutiṃ paṭippassaddhiṃ kittayissāmi pakittayissāmi ācikkhissāmi desessāmi paññapessāmi paṭṭhapessāmi vivarissāmi vibhajissāmi uttānīkarissāmi pakāsissāmīti – kittayissāmi te santiṃ.
“ti”是世尊称呼那位婆罗门名字时所用的称唤。“ti”是表示尊敬的称呼……“世尊”是现见亲证的称号——所以是“托德咖啊,世尊”。巴利
Dhotakāti bhagavā ti. Dhotakā ti bhagavā taṃ brāhmaṇaṃ nāmena ālapati. Bhagavā ti gāravādhivacanametaṃ…pe… sacchikā paññatti, yadidaṃ bhagavāti – dhotakāti bhagavā.
“于现见的法”的意思是:对于已经现见、已知、已衡量、已推敲、已明了、已彻见的法,诸如“一切诸行无常”……(中略)……“凡任何集法,那一切皆是灭法”——对于这些法已经现见、已知、已衡量、已推敲、已明了、已彻见,这也名为“于现见的法”。再者,现见苦之后,我将开示苦;现见集之后,我将开示集;现见道之后,我将开示道;现见灭之后,我将开示灭——这也可称为“于现见的法”。又者,法是现前可见的、没有时差的、欢迎来见的、导向解脱的、每个智者都能内在亲证的——这也叫“于现见的法”。“他非依传闻而说”的意思是:不是靠道听途说,不是靠人云亦云,不是靠师徒传承,不是靠经藏完备,不是靠逻辑推理,不是靠方法推演,不是靠反复思辨,也不是靠见地沉思后的喜好而接受;而是自己亲自通晓、自我亲证的现见法,我宣说这非依传闻的、现见的法。巴利
Diṭṭhe dhamme anītiha nti. Diṭṭhe dhamme ti diṭṭhe dhamme ñāte dhamme tulite dhamme tīrite dhamme vibhūte dhamme vibhāvite dhamme sabbe saṅkhārā aniccāti…pe… yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhammanti diṭṭhe dhamme ñāte dhamme tulite dhamme tīrite dhamme vibhāvite dhamme vibhūte dhammeti, evampi – diṭṭhe dhamme…pe…. Atha vā, dukkhe diṭṭhe dukkhaṃ kathayissāmi, samudaye diṭṭhe samudayaṃ kathayissāmi, magge diṭṭhe maggaṃ kathayissāmi, nirodhe diṭṭhe nirodhaṃ kathayissāmīti, evampi – diṭṭhe dhamme…pe…. Atha vā, sandiṭṭhikaṃ akālikaṃ ehipassikaṃ opaneyyikaṃ paccattaṃ veditabbaṃ viññūhīti, evampi – diṭṭhe dhamme. Anītiha nti na itihītihaṃ na itikirāya na paramparāya na piṭakasampadāya na takkahetu na nayahetu na ākāraparivitakkena na diṭṭhinijjhānakkhantiyā sāmaṃ sayamabhiññātaṃ attapaccakkhadhammaṃ, taṃ kathayissāmīti – diṭṭhe dhamme anītihaṃ.
“以智彻知”的意思是:透彻了解之后,反复称量、推敲、洞明,彻底照见。“一切诸行无常”——透彻了解之后,反复称量、推敲、洞明,彻底照见。“一切诸行是苦”……(中略)……“一切法非我”……(中略)……“凡任何集法,那一切皆是灭法”——透彻了解之后,反复称量、推敲、洞明,彻底照见。“具念”是指由四种原因而具念:于身修习身随观念处而具念……(中略)……这称为具念者。“而活”是指行住坐卧、维持生命、延续、度过时光——因此是“透彻了解后,具念地活着”。巴利
Yaṃ viditvā sato cara nti yaṃ viditaṃ katvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā; ‘‘sabbe saṅkhārā aniccā’’ti viditaṃ katvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā; ‘‘sabbe saṅkhārā dukkhā’’ti…pe… ‘‘sabbe dhammā anattā’’ti…pe… ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti viditaṃ katvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā . Sato ti catūhi kāraṇehi sato – kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ bhāvento sato…pe… so vuccati sato. Cara nti caranto viharanto iriyanto vattento pālento yapento yāpentoti – yaṃ viditvā sato caraṃ .
所谓‘visattikā’,即是渴爱。凡有染着、深重染着……乃至贪求、贪欲、不善根,即名为visattikā。‘visattikā’是以什么含义而说的?……被散播、被遍展,故称visattikā。所谓‘世间’,指恶趣世间……乃至处世间。‘在世间’,即visattikā遍布于世间;这世间中的visattikā,有念者能超越它、度越它、克服它、越过它、跨越它——即是能超越世间的visattikā。以此,世尊说:巴利
Tare loke visattika nti visattikā vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo…pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṃ. Visattikā ti kenaṭṭhena visattikā…pe… visaṭā vitthatāti visattikā. Loke ti apāyaloke…pe… āyatanaloke. Tare loke visattika nti loke vesā visattikā, loke vetaṃ visattikaṃ sato tareyya uttareyya patareyya samatikkameyya vītivatteyyāti – tare loke visattikaṃ. Tenāha bhagavā –
35 “ 托德咖,我将为你宣说寂静。
于现法中亲自体证、不依传闻的法;
“ 了知它之后,具念者行于世间,便能超越世间的黏着。”巴利 注疏 1
‘‘Kittayissāmi te santiṃ, [dhotakāti bhagavā] Diṭṭhe dhamme anītihaṃ; Yaṃ viditvā sato caraṃ, tare loke visattika’’nti.
所谓“我欢喜它”,是指我于您的言说、教导、教诫、教示,感到欣喜、欢悦、随喜,并渴望、接受、希求、向往、期盼——我对此心生欢喜。巴利
Tañcāhaṃ abhinandāmī ti. Ta nti tuyhaṃ vacanaṃ byappathaṃ desanaṃ anusāsanaṃ anusiṭṭhaṃ nandāmi abhinandāmi modāmi anumodāmi icchāmi sādiyāmi patthayāmi pihayāmi abhijappāmīti – tañcāhaṃ abhinandāmi.
所谓“那”,是指什么?“大牟尼世尊”。“大”——他追寻、寻求、遍求大戒蕴,故称大牟尼;追寻大定蕴……(中略)……“何处有人中公牛?”故称大牟尼。“所谓寂静”,名为不死、涅槃。那即是一切行的寂止、一切依着的彻底弃舍、渴爱的灭尽、离染、灭尽、涅槃。“所谓最上”,即最顶、最胜、最殊胜、首要、最高、最妙——因此是“大牟尼所证的最上寂静”。巴利
Mahesisantimuttama nti. Mahesī ti kiṃ mahesi bhagavā? Mahantaṃ sīlakkhandhaṃ esī gavesī pariyesīti mahesi, mahantaṃ samādhikkhandhaṃ…pe… kahaṃ narāsabhoti mahesi. Santimuttama nti santi vuccati amataṃ nibbānaṃ. Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ. Uttama nti aggaṃ seṭṭhaṃ viseṭṭhaṃ pāmokkhaṃ uttamaṃ pavaranti – mahesi santimuttamaṃ.
如此了知之后……例如,了知“一切行无常”——如是了知、衡量、审察、辨明,令其彻底清晰;了知“一切行是苦”……了知“一切法无我”……乃至了知“凡是集起之法,皆为灭尽之法”——如是了知、衡量、审察、辨明,令其彻底清晰。他以四种原因而具念:修习身至身观念处者,即是具念……如此称为“具念者”。“了知这些之后,具念而行”:行走……乃至生活——亦即了知这一切,具念而行。巴利
Yaṃ viditvā sato cara nti yaṃ viditaṃ katvā…pe… ‘‘sabbe saṅkhārā aniccā’’ti viditaṃ katvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā; ‘‘sabbe saṅkhārā dukkhā’’ti… ‘‘sabbe dhammā anattā’’ti…pe… ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti viditaṃ katvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā. Sato ti catūhi kāraṇehi sato – kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ bhāvento sato…pe… so vuccati sato. Cara nti caranto…pe… yāpentoti – yaṃ viditvā sato caraṃ.
“ visattikā”意指渴爱。凡有所染著、贪染……贪求、贪,是为不善根。“以何种意义而称为 visattikā?”
“ 因散开、扩大之义,故称为 visattikā。”
“ 于恶趣世间……于处世间。”
“ 于世间,此 visattikā 确然存在;于世间,具念者当渡越它、超越它……彻底跨越它——此即‘于世间渡越执著’。”因此,那位婆罗门说:
36 “ 而我欢喜那最上的寂静,大仙人!
了知此已,具念而行,便能于世间度越贪着。”巴利 注疏 1
Tare loke visattika nti. Visattikā vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo…pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṃ. Visattikā ti kenaṭṭhena visattikā…pe… visaṭā vitthatāti visattikā. Loke ti apāyaloke…pe… āyatanaloke. Tare loke visattika nti loke vesā visattikā, loke vetaṃ visattikaṃ sato tareyyaṃ uttareyyaṃ…pe… vītivatteyyanti – tare loke visattikaṃ. Tenāha so brāhmaṇo – ‘‘Tañcāhaṃ abhinandāmi, mahesi santimuttamaṃ; Yaṃ viditvā sato caraṃ, tare loke visattika’’nti.
“yaṃ kiñci sampajānāsi”意指“凡你所彻知”——你已了知、已通达、已洞彻,亦即“凡你所彻知”。……“托德咖”是世尊对那位婆罗门直呼其名,此为尊称……即现量的施设,所谓“世尊”——“托德咖!”世尊如是说。巴利
Yaṃ kiñci sampajānāsī ti yaṃ kiñci sampajānāsi ājānāsi paṭivijānāsi paṭivijjhasīti – yaṃ kiñci sampajānāsi. Dhotakāti bhagavā ti. Dhotakā ti bhagavā taṃ brāhmaṇaṃ nāmena ālapati. Bhagavā ti gāravādhivacanametaṃ…pe… sacchikā paññatti, yadidaṃ bhagavāti – dhotakāti bhagavā.
“uddhaṃ”指未来,“adho”指过去,“tiriyaṃ”指现在。或者,“uddhaṃ”指天界,“adho”指恶趣,“tiriyaṃ”指人界。或者,“uddhaṃ”指善法,“adho”指不善法,“tiriyaṃ”指无记法。或者,“uddhaṃ”指无色界,“adho”指欲界,“tiriyaṃ”指色界。或者,“uddhaṃ”指乐受,“adho”指苦受,“tiriyaṃ”指不苦不乐受。或者,“uddhaṃ”指从脚底向上,“adho”指从头顶向下,“tiriyaṃ”指中间——即上方、下方与横向,也就是中间。巴利
Uddhaṃ adho tiriyañcāpi majjhe ti. Uddha nti anāgataṃ; adho ti atītaṃ; tiriyañcāpi majjhe ti paccuppannaṃ. Uddha nti devaloko; adho ti apāyaloko; tiriyañcāpi majjhe ti manussaloko. Atha vā, uddha nti kusalā dhammā; adho ti akusalā dhammā; tiriyañcāpi majjhe ti abyākatā dhammā. Uddha nti arūpadhātu; adho ti kāmadhātu; tiriyañcāpi majjhe ti rūpadhātu. Uddha nti sukhā vedanā; adho ti dukkhā vedanā; tiriyañcāpi majjhe ti adukkhamasukhā vedanā. Uddha nti uddhaṃ pādatalā; adho ti adho kesamatthakā; tiriyañcāpi majjhe ti vemajjheti – uddhaṃ adho tiriyañcāpi majjhe.
“这就是执着,这就是粘著,这就是缠缚,这就是障碍。”——如此了知、如此通达、如此衡量、如此审察、如此洞彻、如此透达之后,即:了知世间中这即是执着。巴利
Etaṃ viditvā saṅgoti loke ti saṅgo eso lagganaṃ etaṃ bandhanaṃ etaṃ palibodho esoti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvāti – etaṃ viditvā saṅgoti loke.
意思是:对色的渴爱、对声的渴爱……(中略)……对法的渴爱。对于有与无有,对于业有、再有、欲有;对于依业有而有的欲有、再有;对于色有,对于依业有而有的色有、再有;对于无色有,对于依业有而有的无色有、再有;对于反复之有,反复之去向、反复之投生、反复之结生、反复之自体生起——对于这一切,你不要制造渴爱,不要产生,不要令其生起,不要使之生起,应当舍断、遣除、终结、令其化为乌有。这就是“对于有与无有,你不要制造渴爱”的意思。因此,世尊这样说了:巴利
Bhavābhavāya mākāsi taṇha nti. Taṇhā ti rūpataṇhā saddataṇhā…pe… dhammataṇhā. Bhavābhavāyā ti bhavābhavāya kammabhavāya punabbhavāya kāmabhavāya, kammabhavāya kāmabhavāya punabbhavāya rūpabhavāya, kammabhavāya rūpabhavāya punabbhavāya arūpabhavāya, kammabhavāya arūpabhavāya punabbhavāya punappunabbhavāya, punappunagatiyā punappunaupapattiyā punappunapaṭisandhiyā punappunaattabhāvābhinibbattiyā taṇhaṃ mākāsi mā janesi mā sañjanesi mā nibbattesi mābhinibbattesi, pajaha vinodehi byantīkarohi anabhāvaṃ gamehīti – bhavābhavāya mākāsi taṇhanti. Tenāha bhagavā –
37 “ 凡是你遍知的一切,托德咖啊,”世尊说道,
上方、下方、横向及中央;
了知此是世间的“染着”后,你切莫为有与无有而造作渴爱。巴利 注疏 1
‘‘Yaṃ kiñci sampajānāsi, [dhotakāti bhagavā] Uddhaṃ adho tiriyañcāpi majjhe; Etaṃ viditvā saṅgoti loke, bhavābhavāya mākāsi taṇha’’nti.
偈颂结束时……(中略)……“世尊,您是我的导师,我是您的弟子。”巴利
Saha gāthāpariyosānā…pe… satthā me, bhante bhagavā, sāvakohamasmīti.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41