17. 《彼岸道赞颂偈》之分别巴利 17. Pārāyanatthutigāthāniddeso
小义释 · 47 段
93 世尊宣说了这部《彼岸道》。“世尊”一词是表示尊敬的称呼……乃是证知的施设,即世尊——这是世尊所宣说的。他住于名为摩揭陀(Magadha) 的地区,行持、停留、守护、生活、延续生命。“巴桑那卡塔寺”意指佛座——住于摩揭陀的巴桑那卡塔寺中。平吉亚婆罗门是巴瓦利婆罗门(Bāvarī) 的随行弟子、侍者、弟子。“平吉亚与那十六位”——如此说来,这十六位婆罗门可被理解为侍者;或者,那十六位婆罗门皆是佛陀世尊的随行弟子、侍者、弟子——这也可作为十六位侍者婆罗门来理解。巴利 注疏 1
Idamavoca bhagavā ti idaṃ pārāyanaṃ avoca. Bhagavā ti gāravādhivacanametaṃ…pe… sacchikā paññatti, yadidaṃ bhagavāti – idamavoca bhagavā. Magadhesu viharanto ti magadhanāmake janapade viharanto iriyanto vattento pālento yapento yāpento. Pāsāṇake cetiye ti pāsāṇakacetiyaṃ vuccati buddhāsananti – magadhesu viharanto pāsāṇake cetiye. Paricārakasoḷasānaṃ brāhmaṇāna nti piṅgiyo brāhmaṇo bāvarissa brāhmaṇassa paddho paddhacaro paricārako sisso. Piṅgiyena te soḷasāti – evampi paricārakasoḷasānaṃ brāhmaṇānaṃ. Atha vā, te soḷasa brāhmaṇā buddhassa bhagavato paddhā paddhacarā paricārakā sissāti – evampi paricārakasoḷasānaṃ brāhmaṇānaṃ.
“受邀请”意指被邀请、被恳请。“被一再请问”意指被询问、被求问、被祈请、被恳请、被令生净信。他解答问题:告知、开示、宣说、施设、建立、揭示、分别、阐明、显扬——这便是说,他既受邀请,又被一再请问之后,解答了问题。因此,这样说——巴利
Ajjhiṭṭho puṭṭho puṭṭho pañhaṃ byākāsī ti. Ajjhiṭṭho ti ajjhiṭṭho ajjhesito. Puṭṭho puṭṭho ti puṭṭho puṭṭho pucchito pucchito yācito yācito ajjhesito ajjhesito pasādito pasādito. Pañhaṃ byākāsī ti pañhaṃ byākāsi ācikkhi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānīākāsi pakāsesīti – ajjhiṭṭho puṭṭho puṭṭho pañhaṃ byākāsi. Tenetaṃ vuccati –
“世尊在摩揭陀的巴桑那卡塔寺居住时,受了十六位侍从婆罗门的殷勤请求,对他们一一提出的问题,都分别作了解答,而宣说了此语。”巴利
‘‘Idamavoca bhagavā magadhesu viharanto pāsāṇake cetiye, paricārakasoḷasānaṃ brāhmaṇānaṃ ajjhiṭṭho puṭṭho puṭṭho pañhaṃ byākāsī’’ti.
94 即便是阿基多的每一个问题,即便是帝萨·弥勒(Tissametteyya) 的每一个问题,即便是布纳咖(Puṇṇaka) 的每一个问题,即便是美德古(Mettagū) 的每一个问题,即便是托德咖(Dhotaka) 的每一个问题,即便是伍巴西瓦的每一个问题,即便是难陀(Nandā) 的每一个问题,即便是海马咖的每一个问题,即便是多迭亚(Todeyya) 的每一个问题,即便是咖巴的每一个问题,即便是迦度甘尼的每一个问题,即便是跋达吾达的每一个问题,即便是伍达亚(Udaya) 的每一个问题,即便是波沙乐的每一个问题,即便是摩卡拉迦(Mogharāja) 的每一个问题,即便是平吉亚的每一个问题。巴利 注疏 1
Ekamekassa cepi pañhassā ti ekamekassa cepi ajitapañhassa, ekamekassa cepi tissametteyyapañhassa, ekamekassa cepi puṇṇakapañhassa, ekamekassa cepi mettagūpañhassa, ekamekassa cepi dhotakapañhassa, ekamekassa cepi upasīvapañhassa, ekamekassa cepi nandakapañhassa, ekamekassa cepi hemakapañhassa, ekamekassa cepi todeyyapañhassa, ekamekassa cepi kappapañhassa, ekamekassa cepi jatukaṇṇipañhassa, ekamekassa cepi bhadrāvudhapañhassa, ekamekassa cepi udayapañhassa, ekamekassa cepi posālapañhassa, ekamekassa cepi mogharājapañhassa, ekamekassa cepi piṅgiyapañhassāti – ekamekassa cepi pañhassa.
问题本身即是法,解答即是义。了知义,便是了解义理、审察义理、衡量义理、判定义理、通达义理、彻底明了义理;了知法,便是了解法、审察法、衡量法、判定法、通达法、彻底明了法——这就是知义与知法。依法随法行,即是修习正确的行道、随顺的行道、不逆的行道、如义的行道、法随法的行道——这就是依法随法而行。度过老死的彼岸,即称为不死、涅槃。那正是一切行的止息、一切依着的弃舍、渴爱的灭尽、离贪、寂灭、涅槃。到达老死的彼岸,即是走向彼岸、证得彼岸、触及彼岸、体证彼岸。这些法能导向彼岸——它们使人走向彼岸、彻底走向彼岸、完全度越彼岸,是为了度越老死而设立。因此说,这些是导向彼岸的法。巴利
Atthamaññāya dhammamaññāyā ti sveva pañho dhammo, visajjanaṃ atthoti atthaṃ aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvāti – atthamaññāya. Dhammamaññāyā ti dhammaṃ aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvāti – dhammamaññāyāti – atthamaññāya dhammamaññāya. Dhammānudhammaṃ paṭipajjeyyā ti sammāpaṭipadaṃ anulomapaṭipadaṃ apaccanīkapaṭipadaṃ anvatthapaṭipadaṃ dhammānudhammapaṭipadaṃ paṭipajjeyyāti – dhammānudhammaṃ paṭipajjeyya. Gaccheyyeva jarāmaraṇassa pāra nti jarāmaraṇassa pāraṃ vuccati amataṃ nibbānaṃ. Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhippaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ. Gaccheyyeva jarāmaraṇassa pāra nti jarāmaraṇassa pāraṃ gaccheyya, pāraṃ adhigaccheyya, pāraṃ adhiphasseyya, pāraṃ sacchikareyyāti – gaccheyyeva jarāmaraṇassa pāraṃ. Pāraṅgamanīyā ime dhammā ti ime dhammā pāraṅgamanīyā. Pāraṃ pāpenti pāraṃ sampāpenti pāraṃ samanupāpenti, jarāmaṇassa taraṇāya saṃvattantīti – pāraṅgamanīyā ime dhammāti.
“所以”:因此,以彼为因,以彼为缘,以彼为理由,以彼为因由。“这部《彼岸道》的”:因此,这一教法。“彼岸”:即不死、涅槃……“行”:即道,也就是正见……正定。“彼岸行”:名称、称呼、施设、言说、命名、语词、表达、语句、言辞。因此这么说——巴利
Tasmā imassa dhammapariyāyassā ti. Tasmā ti tasmā taṃkāraṇā taṃhetu tappaccayā taṃnidānāti – tasmā. Imassa dhammapariyāyassā ti imassa pārāyanassāti – tasmā imassa dhammapariyāyassa. Pārāyananteva adhivacana nti pāraṃ vuccati amataṃ nibbānaṃ…pe… nirodho nibbānaṃ. Ayanaṃ vuccati maggo, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi. Adhivacana nti saṅkhā samaññā paññatti vohāro nāmaṃ nāmakammaṃ nāmadheyyaṃ nirutti byañjanaṃ abhilāpoti – pārāyananteva adhivacanaṃ. Tenetaṃ vuccati –
“哪怕仅透彻理解其中一义、通达一法,并依法随法而践行,他也能抵达老死的彼岸。这些法门堪能度至彼岸,因此这个法门集便名为‘到彼岸’(pārāyana)。巴利
‘‘Ekamekassa cepi pañhassa atthamaññāya dhammamaññāya dhammānudhammaṃ paṭipajjeyya, gaccheyyeva jarāmaraṇassa pāraṃ. Pāraṅgamanīyā ime dhammāti. Tasmā imassa dhammapariyāyassa ‘pārāyana’nteva adhivacana’’nti.
95 阿吉达、帝萨·弥勒、布纳咖与美德古;
托德咖、伍巴西瓦、难陀,以及赫玛咖。注疏 1
96 多迭亚与劫波(Todeyyakappā) 二人,及智者迦土坎尼(Jatukaṇṇī) ;
跋拉武特(Bhadrāvudha) 与伍达亚,及婆罗门波沙罗;
聪慧的摩卡拉迦,及大仙人平吉亚。巴利 注疏 1
Ajito tissametteyyo, puṇṇako atha mettagū; Dhotako upasīvo ca, nando ca atha hemako. Todeyyakappā dubhayo, jatukaṇṇī ca paṇḍito; Bhadrāvudho udayo ca, posālo cāpi brāhmaṇo; Mogharājā ca medhāvī, piṅgiyo ca mahāisi.
这就是十六位求渡彼岸道的婆罗门。彼世尊,是自生无师的,于以往从未听闻过的法上,自己彻底觉证了真理,并于彼处获得一切知智,于诸力量而得自在。‘佛陀’是何义呢?觉证真理者,故为佛陀;令众生觉悟者,故为佛陀;因一切知,故为佛陀;因具足一切见,故为佛陀;因具足了知的特质,故为佛陀;因具足开导的特质,故为佛陀;以‘漏尽’之义,故为佛陀;以‘离垢’之义,故为佛陀;彻底无贪,故为佛陀;彻底无嗔,故为佛陀;彻底无痴,故为佛陀;彻底无烦恼,故为佛陀;行于唯一道,故为佛陀;独自证悟成为正自觉者,故为佛陀;摧破不智、获得智慧,故为佛陀。这个‘佛陀’的名称,不是母亲所起,不是父亲所起,不是兄弟所起,不是姐妹所起,不是朋友同僚所起,不是血缘亲属所起,不是沙门婆罗门所起,也不是天神们所起。这是诸佛世尊在菩提树下,于获得一切知智之时,证知而安立的、以解脱为终极的名称。他们前往、亲近、侍奉、请问、反复请问这样的佛陀。巴利
Ete buddhaṃ upāgacchu nti. Ete ti soḷasa pārāyaniyā brāhmaṇā. Buddho ti yo so bhagavā sayambhū anācariyako pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṃ saccāni abhisambujjhi, tattha ca sabbaññutaṃ patto balesu ca vasībhāvaṃ. Buddho ti kenaṭṭhena buddho? Bujjhitā saccānīti buddho, bodhetā pajāyāti buddho, sabbaññutāya buddho, sabbadassāvitāya buddho, abhiññeyyatāya buddho, visavitāya buddho, khīṇāsavasaṅkhātena buddho, nirupalepasaṅkhātena buddho, ekantavītarāgoti buddho, ekantavītadosoti buddho, ekantavītamohoti buddho, ekantanikkilesoti buddho, ekāyanamaggaṃ gatoti buddho, eko anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddhoti buddho, abuddhivihatattā buddhipaṭilābhāti buddho. Buddho ti netaṃ nāmaṃ mātarā kataṃ na pitarā kataṃ na bhātarā kataṃ na bhaginiyā kataṃ na mittāmaccehi kataṃ na ñātisālohitehi kataṃ na samaṇabrāhmaṇehi kataṃ na devatāhi kataṃ. Vimokkhantikametaṃ buddhānaṃ bhagavantānaṃ bodhiyā mūle saha sabbaññutañāṇassa paṭilābhā sacchikā paññatti , yadidaṃ buddhoti. Ete buddhaṃ upāgacchu nti ete buddhaṃ upāgamiṃsu upasaṅkamiṃsu payirupāsiṃsu paripucchiṃsu paripañhiṃsūti – ete buddhaṃ upāgacchuṃ.
所谓‘行’,是指戒行与操守的生起。防护戒是行,防护诸根也是行,饮食知量也是行,精勤不眠也是行,七种正法是行,四禅也是行。所谓‘圆具诸行’,是指圆满的行、殊胜的行、卓越的行、最上的行、最高的行、无上的行。世尊被称为‘大仙’,是因为他曾寻求、探寻、追求那广大的戒蕴……或者,他是一位被具有大威德的众生所寻求、所探寻、所追求的人——‘佛陀在何处?世尊在何处?天中天在何处?人中之雄在何处?’——因此,他被称为大仙:一位圆具诸行的大仙。巴利
Sampannacaraṇaṃ isi nti caraṇaṃ vuccati sīlācāranibbatti. Sīlasaṃvaropi caraṇaṃ, indriyasaṃvaropi caraṇaṃ, bhojane mattaññutāpi caraṇaṃ, jāgariyānuyogopi caraṇaṃ, sattapi saddhammā caraṇaṃ, cattāripi jhānāni caraṇaṃ. Sampannacaraṇa nti sampannacaraṇaṃ seṭṭhacaraṇaṃ viseṭṭhacaraṇaṃ pāmokkhacaraṇaṃ uttamacaraṇaṃ pavaracaraṇaṃ. Isī ti isi bhagavā mahantaṃ sīlakkhandhaṃ esī gavesī pariyesīti isi…pe… mahesakkhehi vā sattehi esito gavesito pariyesito – ‘‘kahaṃ buddho, kahaṃ bhagavā, kahaṃ devadevo kahaṃ narāsabho’’ti – isīti – sampannacaraṇaṃ isiṃ.
他们正在请问,也就是在请求、在祈请、在恳求、在令心生起净信。他们正请问佛陀那些甚深的、难以洞见的、难以彻悟的、寂静的、微妙的、非思量所能及、精深而唯智者能知的议题——正在请问这些精深的议题。巴利
Pucchantā nipuṇe pañhe ti. Pucchantā ti pucchantā yācantā ajjhesantā pasādentā. Nipuṇe pañhe ti gambhīre duddase duranubodhe sante paṇīte atakkāvacare nipuṇe paṇḍitavedanīye pañheti – pucchantā nipuṇe pañhe.
彼世尊……证知后所安立、以解脱为究竟的施设,即是‘佛陀’。所谓‘佛陀最上者’,即是至高、殊胜、卓越、首要、最高、无上的佛陀。他们前往、亲近、承事、请问、反复请问他。他们前往亲近那位最上的佛陀。因此,而有下面之说:巴利
Buddhaseṭṭhaṃ upāgamu nti. Buddho ti yo so bhagavā…pe… sacchikā paññatti, yadidaṃ buddhoti. Seṭṭha nti aggaṃ seṭṭhaṃ viseṭṭhaṃ pāmokkhaṃ uttamaṃ pavaraṃ buddhaṃ upāgamuṃ upāgamiṃsu upasaṅkamiṃsu payirupāsiṃsu paripucchiṃsu paripañhiṃsūti – buddhaseṭṭhaṃ upāgamuṃ. Tenetaṃ vuccati –
97 “ 他们来到佛陀面前,亲近那位诸行圆满的大仙;
他们探问精微妙细的问题,来到最胜佛陀跟前。”巴利 注疏 1
‘‘Ete buddhaṃ upāgacchuṃ, sampannacaraṇaṃ isiṃ; Pucchantā nipuṇe pañhe, buddhaseṭṭhaṃ upāgamu’’nti.
“那些”是指十六位修习彼岸道的婆罗门。“佛陀”是指彼世尊……(中略)……即以证得之故,施设名为佛陀。“佛陀对他们解说”意为:佛陀为他们解答、讲解、开示、安立、确立、揭示、分析、阐明、宣说——这便是“佛陀为他们解说”之义。巴利
Tesaṃ buddho pabyākāsī ti. Tesa nti soḷasānaṃ pārāyaniyānaṃ brāhmaṇānaṃ. Buddho ti yo so bhagavā…pe… sacchikā paññatti, yadidaṃ buddhoti. Pabyākāsī ti tesaṃ buddho pabyākāsi ācikkhi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānīakāsi pakāsesīti – tesaṃ buddho pabyākāsi.
“被问及问题”是指被提问、被询问、被请求、被恳请、被促成而发问。“如实地”是指:应如何解说,便如实地解说;应如何教导,便如实地教导;应如何安立,便如实地安立;应如何确立,便如实地确立;应如何揭示,便如实地揭示;应如何分析,便如实地分析;应如何阐明,便如实地阐明;应如何宣说,便如实地宣说——这便是“被问及问题,就如实地”。巴利
Pañhaṃ puṭṭho yathātatha nti. Pañhaṃ puṭṭho ti pañhaṃ puṭṭho pucchito yācito ajjhesito pasādito. Yathātatha nti yathā ācikkhitabbaṃ tathā ācikkhi , yathā desitabbaṃ tathā desesi, yathā paññapetabbaṃ tathā paññapesi, yathā paṭṭhapetabbaṃ tathā paṭṭhapesi, yathā vivaritabbaṃ tathā vivari , yathā vibhajitabbaṃ tathā vibhaji, yathā uttānīkātabbaṃ tathā uttānīakāsi, yathā pakāsitabbaṃ tathā pakāsesīti – pañhaṃ puṭṭho yathātathaṃ.
“以对问题的解答”是指:以解答、讲解、教导、安立、确立、揭示、分析、阐明、宣说等方式——即“以对问题的解答”。巴利
Pañhānaṃ veyyākaraṇenā ti pañhānaṃ veyyākaraṇena ācikkhanena desanena paññapanena paṭṭhapanena vivaraṇena vibhajanena uttānīkammena pakāsanenāti – pañhānaṃ veyyākaraṇena.
“使满意”是指:他使他们满意、全然满意、令其欢喜、令其信受、令其心满意足。“那些婆罗门”是指十六位彼岸道的婆罗门。“牟尼”是指智慧被称为牟尼……(经文略去)……即“超越了结缚之网的牟尼”——他使这些婆罗门牟尼满意。因此这样说道:巴利
Tosesi brāhmaṇe munī ti. Tosesī ti tosesi vitosesi pasādesi ārādhesi attamane akāsi. Brāhmaṇe ti soḷasa pārāyaniye brāhmaṇe. Munī ti monaṃ vuccati ñāṇaṃ…pe… saṅgajālamaticca so munīti – tosesi brāhmaṇe muni. Tenetaṃ vuccati –
98 “ 佛陀对他们所提问的问题,如实给予了解答。
牟尼以对问题的解答,令那些婆罗门满意。”巴利 注疏 1
‘‘Tesaṃ buddho pabyākāsi, pañhaṃ puṭṭho yathātathaṃ; Pañhānaṃ veyyākaraṇena, tosesi brāhmaṇe munī’’ti.
“那些被具眼者所满意”是说:十六位彼岸道婆罗门,已被满意、被彻底满意、被令净信、被令喜悦、被令心欢喜——他们即为满意。“具眼者”世尊依五种眼而具眼:以肉眼而具眼,以天眼而具眼,以慧眼而具眼,以佛眼而具眼,以一切眼而具眼……(中略)……世尊如何以一切眼而具眼。他们便是这样被具眼者所满意。巴利
Te tositā cakkhumatā ti. Te ti soḷasa pārāyaniyā brāhmaṇā. Tositā ti tositā vitositā pasāditā ārādhitā attamanā katāti – te tositā. Cakkhumatā ti bhagavā pañcahi cakkhūhi cakkhumā – maṃsacakkhunāpi cakkhumā, dibbacakkhunāpi cakkhumā, paññācakkhunāpi cakkhumā, buddhacakkhunāpi cakkhumā, samantacakkhunāpi cakkhumā. Kathaṃ bhagavā maṃsacakkhunāpi cakkhumā…pe… evaṃ bhagavā samantacakkhunāpi cakkhumāti – te tositā cakkhumatā.
所谓“被佛陀、阿迪迦班度所……”,其中“佛陀”是彼世尊……亲自证知后所安立的名号。“阿迪迦”意为太阳。乔达摩(Gotama) 是姓氏,世尊也姓乔达摩,世尊是太阳的亲族,与太阳同宗。因此,佛陀被称为阿迪迦班度——“被佛陀、阿迪迦班度所……”巴利
Buddhenādiccabandhunā ti. Buddho ti yo so bhagavā…pe… sacchikā paññatti, yadidaṃ buddhoti. Ādiccabandhunā ti ādicco vuccati sūriyo. So gotamo gottena, bhagavāpi gotamo gottena, bhagavā sūriyassa gottañātako gottabandhu. Tasmā buddho ādiccabandhūti – buddhenādiccabandhunā.
“梵行”是指:对非法成就的厌离、离弃、舍离、回避、禁止、远离、不作、不造、不犯、不越界限、拆桥。再者,从无余的意义上说,梵行即是圣八支道,也就是:正见、正思惟、正语、正业、正命、正精进、正念、正定。“已行梵行”是说他们行了梵行,修习梵行,受持并安住于梵行。巴利
Brahmacariyamacariṃsū ti brahmacariyaṃ vuccati asaddhammasamāpattiyā ārati virati paṭivirati veramaṇī viramaṇaṃ akiriyā akaraṇaṃ anajjhāpatti velāanatikkamo setughāto. Api ca, nippariyāyavasena brahmacariyaṃ vuccati ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi, sammāsaṅkappo, sammāvācā, sammākammanto, sammāājīvo, sammāvāyāmo, sammāsati, sammāsamādhi. Brahmacariyamacariṃsū ti brahmacariyaṃ cariṃsu acariṃsu samādāya vattiṃsūti – brahmacariyamacariṃsu.
“于最胜慧者、至上慧者、最上慧者、殊胜慧者、首要慧者、无上慧者、最妙慧者”——“于近处”:指在附近、周遭、近前、不远处、跟前——即在最胜慧者的近处。因此,这样说:——巴利
Varapaññassa santike ti varapaññassa aggapaññassa seṭṭhapaññassa viseṭṭhapaññassa pāmokkhapaññassa uttamapaññassa pavarapaññassa. Santike ti santike sāmantā āsanne avidūre upakaṭṭheti – varapaññassa santike. Tenetaṃ vuccati –
99 “ 他们被具眼者、太阳族亲属佛陀所满足。
他们在最胜慧者的座前,修习了梵行。”巴利 注疏 1
‘‘Te tositā cakkhumatā, buddhenādiccabandhunā; Brahmacariyamacariṃsu, varapaññassa santike’’ti.
这是阿基多之问的逐一开示,帝萨·弥勒之问的逐一开示……平吉亚之问的逐一开示——这便是每一问的逐一开示。巴利
Ekamekassa pañhassā ti ekamekassa ajitapañhassa, ekamekassa tissametteyyapañhassa…pe… ekamekassa piṅgiyapañhassāti – ekamekassa pañhassa.
彼世尊是自生者……是为现证的施设,即所称的佛陀。如此,正如佛陀所宣说、所开示、所安立、所确立、所揭示、所分别、所阐明、所显扬——正如佛陀所宣说。巴利
Yathā buddhena desita nti. Buddho ti yo so bhagavā sayambhū…pe… sacchikā paññatti, yadidaṃ buddhoti. Yathā buddhena desita nti yathā buddhena ācikkhitaṃ desitaṃ paññapitaṃ paṭṭhapitaṃ vivaritaṃ vibhajitaṃ uttānīkataṃ pakāsitanti – yathā buddhena desitaṃ.
他应修习正行道、随顺行道、不逆行道、如义行道、法随法行道——他应这样修习。巴利
Tathā yo paṭipajjeyyā ti sammāpaṭipadaṃ anulomapaṭipadaṃ apaccanīkapaṭipadaṃ anvatthapaṭipadaṃ dhammānudhammapaṭipadaṃ paṭipajjeyyāti – tathā yo paṭipajjeyya.
所谓彼岸,即不死、涅槃……灭尽、涅槃;所谓此岸,即烦恼、蕴与诸行。应从此岸到彼岸去,到达彼岸,触证彼岸,现证彼岸——从此岸到彼岸去。因此,这样说:巴利
Gacche pāraṃ apārato ti pāraṃ vuccati amataṃ nibbānaṃ…pe… nirodho nibbānaṃ; apāraṃ vuccanti kilesā ca khandhā ca abhisaṅkhārā ca. Gacche pāraṃ apārato ti apārato pāraṃ gaccheyya, pāraṃ adhigaccheyya, pāraṃ phasseyya, pāraṃ sacchikareyyāti – gacche pāraṃ apārato. Tenetaṃ vuccati –
100 “ 每一问句,皆如佛陀所教导。”
如是修行者,能从此岸到达彼岸。巴利
‘‘Ekamekassa pañhassa, yathā buddhena desitaṃ; Tathā yo paṭipajjeyya, gacche pāraṃ apārato’’ti.
这里,“此岸”指的是烦恼、诸蕴与诸行;“彼岸”指的是不死、涅槃……即渴爱的灭尽、离染、止息、涅槃。“从此岸到达彼岸”的意思是:抵达彼岸、证得彼岸、触证彼岸、现证彼岸——从此岸到达彼岸。巴利
Apārā pāraṃ gaccheyyā ti apāraṃ vuccanti kilesā ca khandhā ca abhisaṅkhārā ca; pāraṃ vuccati amataṃ nibbānaṃ…pe… taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ. Apārā pāraṃ gaccheyyā ti apārā pāraṃ gaccheyya, pāraṃ adhigaccheyya, pāraṃ phasseyya, pāraṃ sacchikareyyāti – apārā pāraṃ gaccheyya.
其中,“最上之道”是指圣八支道,即:正见……(中略)……正定。“道”的含义是:路径,又是最高、最胜、最特胜、最顶尖、最上等、最殊胜。“修习”的意思是:修习它、反复修习、多所修习——如此修习那最上的道。巴利
Bhāvento maggamuttama nti maggamuttamaṃ vuccati ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi. Maggamuttama nti maggaṃ aggaṃ seṭṭhaṃ viseṭṭhaṃ pāmokkhaṃ uttamaṃ pavaraṃ. Bhāvento ti bhāvento āsevanto bahulīkarontoti – bhāvento maggamuttamaṃ.
此道乃到达彼岸之道——巴利
Maggo so pāraṃ gamanāyā ti –
道者,路、途、径、巷、大道、行迹。
船、桥、筏、木舟、浮囊与津渡。巴利
Maggo pantho patho pajjo , añjasaṃ vaṭumāyanaṃ; Nāvā uttarasetu ca, kullo ca bhisi saṅkamo .
“这条道,是为前往彼岸、抵达彼岸、证达彼岸,为度越老与死而设——这条道正是通往彼岸之道。”巴利
Pāraṃ gamanāyā ti pāraṃ gamanāya pāraṃ sampāpanāya pāraṃ samanupāpanāya jarāmaraṇassa taraṇāyāti – maggo so pāraṃ gamanāya.
“因此”(ti)的意思是:由于那个原因,以那个为因,以那个为缘,以那个为根源。所谓“彼岸”,是指不死,即涅槃……灭尽,即涅槃。所谓“去”,是指道。“因此”是一个词句的连接……这是词序的次第。所以,称之为“往彼岸之道”。由此而这样说:巴利
Tasmā pārāyanaṃ itī ti. Tasmā ti tasmā taṃkāraṇā taṃhetu tappaccayā taṃnidānā. Pāraṃ vuccati amataṃ nibbānaṃ…pe… nirodho nibbānaṃ. Ayanaṃ vuccati maggo. Itī ti padasandhi…pe… padānupubbatāpetaṃ itīti – tasmā pārāyanaṃ iti. Tenetaṃ vuccati –
101 “ 他应由此岸渡向彼岸,修习那无上之道;
此道是为抵达彼岸而设,故称‘往彼岸之道’。”巴利 注疏 1
‘‘Apārā pāraṃ gaccheyya, bhāvento maggamuttamaṃ; Maggo so pāraṃ gamanāya, tasmā pārāyanaṃ itī’’ti.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41