2. 帝萨·弥勒学童所问分别巴利 2. Tissametteyyamāṇavapucchāniddeso
小义释 · 33 段
在世间,谁是满足、知足、心意适悦、志向圆满者?——在世间,谁是知足者?巴利
Kodha santusito loke ti ko loke tuṭṭho santuṭṭho attamano paripuṇṇasaṅkappoti – kodha santusito loke.
“如是,此尊者帝萨(Tissā) 弥勒(Metteyya) 。”——“如是”:此乃语句的连接、句子的接续、字词的圆满、字母的组合、文辞的流畅、语词的次第。“尊者”:此乃悦耳之语、恭敬之语,表达尊重与礼敬之辞。“帝萨”:那是那位婆罗门的名字,是名称、共识、施设、通称,是名、命名行为、名号,是表述、言辞、称呼。“弥勒”:那是那位婆罗门的姓,是名称、共识、施设、通称——如此,此尊者帝萨弥勒。巴利
Iccāyasmā tissametteyyo ti. Iccā ti padasandhi padasaṃsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṃ – iccāti. Āyasmā ti piyavacanaṃ garuvacanaṃ sagāravasappatissādhivacanametaṃ – āyasmāti. Tisso ti tassa brāhmaṇassa nāmaṃ saṅkhā samaññā paññatti vohāro nāmaṃ nāmakammaṃ nāmadheyyaṃ nirutti byañjanaṃ abhilāpo. Metteyyo ti tassa brāhmaṇassa gottaṃ saṅkhā samaññā paññatti vohāroti – iccāyasmā tissametteyyo.
那是渴爱的动摇、见的动摇、慢的动摇、烦恼的动摇、欲的动摇。对于谁,这些动摇不存在、没有、不被发现、找不到,已被断除、彻底斩断、平息、完全止息,不可能再生起,被智慧之火焚烧了呢?——那么,谁没有这些动摇?巴利
Kassa no santi iñjitā ti taṇhiñjitaṃ diṭṭhiñjitaṃ māniñjitaṃ kilesiñjitaṃ kāmiñjitaṃ. Kassime iñjitā natthi na santi na saṃvijjanti nupalabbhanti pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti – kassa no santi iñjitā.
谁彻底了知两端——知、衡量、判定、洞悉、使之清楚分明后?那么,谁是那完全证知两端者?巴利
Ko ubhantamabhiññāyā ti ko ubho ante abhiññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvāti – ko ubhantamabhiññāya.
他住于中间,以智慧思择而不被黏着。他不被黏着、不受沾染、已脱离、已出离、完全解脱、无有束缚,以心不被限制的状态而住——住于中间,以智慧思择而不被黏着。巴利
Majjhe mantā na lippatī ti majjhe mantāya na lippati, alitto anupalitto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti – majjhe mantā na lippati.
所谓大丈夫、第一丈夫、最胜丈夫、殊胜丈夫、为首丈夫、无上丈夫、首要丈夫、最优秀丈夫。你称谁为大丈夫?你讲述谁?你认谁?你说谁?你见谁?你唤谁?——你说谁是大丈夫?巴利
Kaṃ brūsi mahāpuriso ti mahāpuriso aggapuriso seṭṭhapuriso viseṭṭhapuriso pāmokkhapuriso uttamapuriso padhānapuriso pavarapurisoti. Kaṃ brūsi kaṃ kathesi kaṃ maññasi kaṃ bhaṇasi kaṃ passati kaṃ voharasīti – kaṃ brūsi mahāpurisoti.
谁于此世间,对那如缝纫般的渴爱,已超越、已越过、已完全越过、已彻底度脱?——谁于此世间超越了缝纫?因此那位婆罗门说:巴利
Ko idha sibbinimaccagā ti ko idha sibbiniṃ taṇhaṃ ajjhagā upaccagā atikkanto samatikkanto vītivattoti – ko idha sibbinimaccagā. Tenāha so brāhmaṇo –
9 “ 在这世间,谁是知足者——具寿帝萨·弥勒(Tissametteyya) 这样问——
谁已不再有任何动摇;
谁彻知两端,于中间以智慧而不染著;
你说谁是‘大丈夫’?谁在此超越了缝缀?”巴利 注疏 1
‘‘Kodha santusito loke, [iccāyasmā tissametteyyo] Kassa no santi iñjitā; Ko ubhantamabhiññāya, majjhe mantā na lippati; Kaṃ brūsi mahāpurisoti, ko idha sibbinimaccagā’’ti.
从分类上说,有两种欲:事欲与烦恼欲……(中略)……这些称为事欲……(中略)……这些称为烦恼欲。梵行,是指对于非法行持的无乐趣、远离、回避、戒绝、不造作、不作为、不违犯、不越界限。然而,从了义的究竟意义而言,梵行即是圣八支道,也就是:正见、正思惟、正语、正业、正命、正精进、正念、正定。凡是具足、圆满具足,到达、圆满到达,拥有、圆满拥有此圣八支道者,即被称为梵行者。正如有财而称有财者,有受用而称有受用者,有誉而称有誉者,有艺而称有艺者,有戒而称有戒者,有精进而称有精进者,有慧而称有慧者,有明而称有明者;同样地,凡是具足、圆满具足,到达、圆满到达,拥有、圆满拥有此圣八支道者,即被称为梵行者──就欲而言,他便是梵行者。巴利
Kāmesu brahmacariyavā ti. Kāmā ti uddānato dve kāmā – vatthukāmā ca kilesakāmā ca…pe… ime vuccanti vatthukāmā…pe… ime vuccanti kilesakāmā. Brahmacariyaṃ vuccati asaddhammasamāpattiyā ārati virati paṭivirati veramaṇī akiriyā akaraṇaṃ anajjhāpatti velāanatikkamo. Api ca, nippariyāyena brahmacariyaṃ vuccati ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi, sammāsaṅkappo, sammāvācā, sammākammanto, sammāājīvo, sammāvāyāmo, sammāsati, sammāsamādhi. Yo iminā ariyena aṭṭhaṅgikena maggena upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato, so vuccati brahmacariyavā. Yathā ca dhanena dhanavāti vuccati, bhogena bhogavāti vuccati, yasena yasavāti vuccati, sippena sippavāti vuccati, sīlena sīlavāti vuccati, vīriyena vīriyavāti vuccati, paññāya paññavāti vuccati, vijjāya vijjavāti vuccati – evameva yo iminā ariyena aṭṭhaṅgikena maggena upeto samupeto upāgato samupāgato upapanno samupapanno samannāgato, so vuccati brahmacariyavāti – kāmesu brahmacariyavā.
此处“世尊”是世尊以族姓称呼那位婆罗门。“尊”是表示尊敬的称呼……(中略)……是已经证得的称号,即所谓“世尊”——“弥勒啊,”世尊这样说。巴利
Metteyyā ti bhagavā taṃ brāhmaṇaṃ gottena ālapati. Bhagavā ti gāravādhivacanametaṃ…pe… sacchikā paññatti, yadidaṃ bhagavāti – metteyyāti bhagavā.
它指对色的渴爱……(中略)……对法的渴爱。凡是这种渴爱已被他断除、根绝、平息、安止、不再有生起可能、被智火烧尽的人,他就被称为离渴爱者、弃渴爱者、吐渴爱者、脱渴爱者、断渴爱者、舍渴爱者、离贪者、弃贪者、吐贪者、脱贪者、断贪者、舍贪者、无饥渴者、寂灭者、清凉者、感受乐者,自己成为梵行者而安住。“恒时”指一切时、于任何时候、于任何时间,在常住的时间、在恒稳的时间,相续地、无间断地、无间隔地,次第相续、如泡而起、无间相续地,触证之后:于午饭前、午饭后,于初夜、中夜、后夜,于黑夜、白昼,于雨季、冬季、热季,于生命的早期阶段、中期阶段、后期阶段。他以四种原因而具念——修习身随观念处时,是具念的;修习受随观念处时,是具念的;修习心随观念处时,是具念的;修习法随观念处时,是具念的……(中略)……他被称为具念者——这位离渴爱者恒时具念。巴利
Vītataṇho sadā sato ti. Taṇhā ti rūpataṇhā…pe… dhammataṇhā. Yassesā taṇhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati vītataṇho cattataṇho vantataṇho muttataṇho pahīnataṇho paṭinissaṭṭhataṇho vītarāgo cattarāgo vantarāgo muttarāgo pahīnarāgo paṭinissaṭṭharāgo nicchāto nibbuto sītibhūto sukhappaṭisaṃvedī brahmabhūtena attanā viharati. Sadā ti sadā sabbadā sabbakālaṃ niccakālaṃ dhuvakālaṃ satataṃ samitaṃ abbokiṇṇaṃ poṅkhānupoṅkhaṃ udakūmikajātaṃ avīcisantatisahitaṃ phassitaṃ purebhattaṃ pacchābhattaṃ purimayāmaṃ majjhimayāmaṃ pacchimayāmaṃ kāḷe juṇhe vasse hemante gimhe purime vayokhandhe majjhime vayokhandhe pacchime vayokhandhe. Sato ti catūhi kāraṇehi sato – kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ bhāvento sato, vedanāsu vedanānupassanāsatipaṭṭhānaṃ bhāvento sato, citte cittānupassanāsatipaṭṭhānaṃ bhāvento sato, dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānaṃ bhāvento sato…pe… so vuccati satoti – vītataṇho sadā sato.
“思量”指智慧。所谓慧、了知、简择、洞察……(中略)……无痴、择法、正见,即是“思量”。“经由思量”是说:思量、了知、衡量、审察、明了、清晰之后,思量“一切行无常”,了知、衡量、审察、明了、清晰之后;思量“一切行是苦的”……(中略)……;“一切法无我”……;“以无明为缘而有诸行”……;“凡是任何集起之法,一切皆是灭去之法”,思量、了知、衡量、审察、明了、清晰之后。巴利
Saṅkhāya nibbuto bhikkhū ti saṅkhā vuccati ñāṇaṃ. Yā paññā pajānanā vicayo pavicayo…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi. Saṅkhāyā ti saṅkhāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā, ‘‘sabbe saṅkhārā aniccā’’ti saṅkhāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā, ‘‘sabbe saṅkhārā dukkhā’’ti…pe… ‘‘sabbe dhammā anattā’’ti… ‘‘avijjāpaccayā saṅkhārā’’ti… ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti saṅkhāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā.
或者,思量为无常、了知之后……(中略)……为苦……为病……为疮……为箭……(中略)……为出离,如是思量、了知、衡量、审察、明了、令其显著之后。“寂灭者”,即因贪已灭尽,故为寂灭者;因嗔已灭尽,故为寂灭者;因痴已灭尽,故为寂灭者;因忿……恨……覆……恼……嫉……悭……诳……谄……慢……过慢……骄……放逸……一切烦恼……一切恶行……一切困扰……一切热恼……一切苦痛……一切不善行的造作已灭尽,故为寂灭者。“比丘”,即因为七种法被破坏故为比丘……(中略)……已修梵行、已尽后有,彼为比丘——如是思量而寂灭之比丘。巴利
Atha vā, aniccato saṅkhāya jānitvā…pe… dukkhato… rogato… gaṇḍato… sallato…pe… nissaraṇato saṅkhāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā. Nibbutoti rāgassa nibbāpitattā nibbuto, dosassa nibbāpitattā nibbuto, mohassa nibbāpitattā nibbuto, kodhassa… upanāhassa… makkhassa… paḷāsassa… issāya… macchariyassa… māyāya… sāṭheyyassa… thambhassa… sārambhassa… mānassa… atimānassa… madassa… pamādassa… sabbakilesānaṃ… sabbaduccaritānaṃ… sabbadarathānaṃ … sabbapariḷāhānaṃ… sabbasantāpānaṃ… sabbākusalābhisaṅkhārānaṃ nibbāpitattā nibbuto. Bhikkhūti sattannaṃ dhammānaṃ bhinnattā bhikkhu…pe… vusitavā khīṇapunabbhavo sa bhikkhūti – saṅkhāya nibbuto bhikkhu.
此指阿拉汉、漏尽者。“不动摇”指:渴爱之摇、邪见之摇、慢之摇、烦恼之摇、欲之摇。于彼,这些动摇皆不存在、无有、不可得、不能发现,已被断除、根绝、平息、安止、不复生起、为智火所焚——是故于彼,无有动摇。因此世尊如是说——巴利
Tassa no santi iñjitā ti. Tassā ti arahato khīṇāsavassa. Iñjitā ti taṇhiñjitaṃ diṭṭhiñjitaṃ māniñjitaṃ kilesiñjitaṃ kāmiñjitaṃ. Tassime iñjitā natthi na santi na saṃvijjanti nupalabbhanti pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti – tassa no santi iñjitā. Tenāha bhagavā –
10 已离渴爱,恒持正念;
比丘依思择而寂灭,他再无动摇。巴利 注疏 1
‘‘Kāmesu brahmacariyavā, [metteyyāti bhagavā] Vītataṇho sadā sato; Saṅkhāya nibbuto bhikkhu, tassa no santi iñjitā’’ti.
“他证知两端,以智不著于中”:触是一端,触之集是另一端,触之灭则是中间;过去是一端,未来是另一端,现在则是中间;乐受是一端,苦受是另一端,不苦不乐受则是中间;名是一端,色是另一端,识则是中间;六内处是一端,六外处是另一端,识则是中间;有身是一端,有身之集是另一端,有身之灭则是中间。所谓“以智”,即是慧——那了知……(中略)……不愚痴、择法、正见的慧。巴利
So ubhantamabhiññāya, majjhe mantā na lippatī ti. Antā ti phasso eko anto, phassasamudayo dutiyo anto, phassanirodho majjhe; atītaṃ eko anto, anāgataṃ dutiyo anto, paccuppannaṃ majjhe; sukhā vedanā eko anto, dukkhā vedanā dutiyo anto, adukkhamasukhā vedanā majjhe; nāmaṃ eko anto, rūpaṃ dutiyo anto, viññāṇaṃ majjhe; cha ajjhattikāni āyatanāni eko anto, cha bāhirāni āyatanāni dutiyo anto, viññāṇaṃ majjhe; sakkāyo eko anto, sakkāyasamudayo dutiyo anto, sakkāyanirodho majjhe. Mantā vuccati paññā, yā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.
有两种执着:渴爱执着与见执着。什么是渴爱执着?凡是被渴爱所界限、所限定、所约束、所执取、视为我所的一切——“这是我的,那是我的,这么多是我的,如此多的属于我的色、声、香、味、所触、铺盖、衣物、奴仆、婢女、山羊、绵羊、鸡、猪、象、牛、马、驴、田地、宅地、金钱、黄金、村落、城镇、国土、人民、库藏与仓库。”甚至将整个大地都因渴爱而执以为我所。凡有一百零八种渴爱行——这即是渴爱执着。巴利
Lepā ti dve lepā – taṇhālepo ca diṭṭhilepo ca. Katamo taṇhālepo ? Yāvatā taṇhāsaṅkhātena sīmakataṃ odhikataṃ pariyantakataṃ pariggahitaṃ mamāyitaṃ – ‘‘idaṃ mama, etaṃ mama, ettakaṃ mama, ettāvatā mama rūpā saddā gandhā rasā phoṭṭhabbā attharaṇā pāvuraṇā dāsidāsā ajeḷakā kukkuṭasūkarā hatthigavāssavaḷavā khettaṃ vatthu hiraññaṃ suvaṇṇaṃ gāmanigamarājadhāniyo raṭṭhañca janapado ca koso ca koṭṭhāgārañca’’. Kevalampi mahāpathaviṃ taṇhāvasena mamāyati. Yāvatā aṭṭhasatataṇhāvicaritaṃ – ayaṃ taṇhālepo.
什么是见执着?即二十种有身见、十种邪见、十种边执见,以及任何这样的见:见之巢穴、见之稠林、见之旷野、见之歪曲、见之躁动、见之结缚,执取、固持、现贪、执着、邪路、邪道、邪性、外道依处、颠倒执、倒执、错乱执、邪执——于非真实中执以为真实。凡此六十二种恶见——这即是见执着。巴利
Katamo diṭṭhilepo? Vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhi, dasavatthukā micchādiṭṭhi, dasavatthukā antaggāhikā diṭṭhi, yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ diṭṭhigahanaṃ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṃ diṭṭhivipphanditaṃ diṭṭhisaṃyojanaṃ gāho paṭiggāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṃ titthāyatanaṃ vipariyesaggāho viparītaggāho vipallāsaggāho micchāgāho ayāthāvakasmiṃ yāthāvakanti gāho, yāvatā dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni – ayaṃ diṭṭhilepo.
他依慧证知两端与中间,了知、称量、判断、明了、彻底理解之后,不沾染、不陷溺、不执着。他无沾染、无附着、无执着,已出离、已脱出、已解脱、已离系,以无界限之心而住——这就是说,他彻底了知两端,于中间依慧而不沾染。巴利
So ubhantamabhiññāya, majjhe mantā na lippatī ti so ubho ca ante majjhañca mantāya abhiññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā na lippati na palippati na upalippati, alitto asaṃlitto anupalitto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti – so ubhantamabhiññāya majjhe mantā na lippati.
大丈夫、最上士、最胜士、殊胜士、上首士、无上士、最妙士——我如此说,如此讲,如此宣,如此示,如此称。巴利
Taṃ brūmi mahāpuriso ti mahāpuriso aggapuriso seṭṭhapuriso viseṭṭhapuriso pāmokkhapuriso uttamapuriso pavarapuriso, taṃ brūmi taṃ kathemi taṃ bhaṇāmi taṃ dīpemi taṃ voharāmi.
具寿舍利弗(Sāriputta) 对世尊说:“尊者,人们常说‘大丈夫、大丈夫’。尊者,具备什么才算是大丈夫呢?”
“舍利弗,正因心解脱,我称他为大丈夫;心未解脱者,我不称他为大丈夫。”巴利
Āyasmā sāriputto bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘mahāpuriso mahāpuriso’ti, bhante, vuccati. Kittāvatā nu kho, bhante, mahāpuriso hotī’’ti? ‘‘Vimuttacittattā khvāhaṃ, sāriputta, mahāpurisoti vadāmi, avimuttacittattā no mahāpurisoti vadāmi.
“舍利弗,怎样是心解脱呢?舍利弗,于此,比丘于内身观身而住,精勤、正知、具念,调伏世间贪忧。当他于内身观身而住时,心则离染、解脱,不执取诸漏。于诸受……于内心……于诸法,观法而住,精勤、正知、具念,调伏世间贪忧。当他于诸法观法而住时,心则离染、解脱,不执取诸漏。舍利弗,如此,比丘便是心解脱者。舍利弗,正因心解脱,我称他为大丈夫;心未解脱者,我不称他为大丈夫。”——这就是我所说的大丈夫。巴利
‘‘Kathañca, sāriputta, vimuttacitto hoti? Idha, sāriputta, bhikkhu ajjhattaṃ kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Tassa kāye kāyānupassino viharato cittaṃ virajjati vimuccati anupādāya āsavehi. Vedanāsu…pe… citte… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Tassa dhammesu dhammānupassino viharato cittaṃ virajjati vimuccati anupādāya āsavehi. Evaṃ kho, sāriputta, bhikkhu vimuttacitto hoti. Vimuttacittattā khvāhaṃ, sāriputta, mahāpurisoti vadāmi, avimuttacittattā no mahāpurisoti vadāmī’’ti – taṃ brūmi mahāpurisoti.
所谓“缝线”,即是渴爱。凡是贪染、爱著……(中略)……贪求、悭贪,即是不善根。若已断除这条名为渴爱的缝线,将它根绝、平息、止灭,令其无法再生,以智火将其焚烧殆尽,他便越过了、跨过了、度过了、彻底超越了那条缝线——渴爱。这便是“他在于此,超越了缝线”。因此,世尊这样说:巴利
So idha sibbinimaccagā ti sibbinī vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo…pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṃ, yassesā sibbinī taṇhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā. So sibbiniṃ taṇhaṃ accagā upaccagā atikkanto samatikkanto vītivattoti – so idha sibbinimaccagā. Tenāha bhagavā –
11 “ 他洞彻了两端,以慧安住于中而不被染着;
我说他是大丈夫,他已于此超越了缝缀者(渴爱)。”巴利
‘‘So ubhantamabhiññāya, majjhe mantā na lippati; Taṃ brūmi mahāpurisoti, so idha sibbinimaccagā’’ti.
偈颂结束时,那些与婆罗门一同,具有同一愿望、同一精勤、同一志向、同一习气熏染的无量众生,生起了远离尘垢、无瑕的法眼——“凡是集起之法,皆是灭尽之法。”那位婆罗门不执取,心从诸漏中解脱。就在证得阿拉汉果的同时,羚羊皮、发髻、树皮衣、三叉杖、水壶、须发一时俱隐。他剃除须发,身着袈裟,披桑喀帝衣,持钵持衣,如法合掌向世尊敬礼而坐,说道:“尊者!世尊是我的老师,我是弟子。”巴利
Saha gāthāpariyosānā ye te brāhmaṇena saddhiṃ ekacchandā ekapayogā ekādhippāyā ekavāsanavāsitā, tesaṃ anekapāṇasahassānaṃ virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi – ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti. Tassa brāhmaṇassa anupādāya āsavehi cittaṃ vimucci. Saha arahattappattā ajinajaṭāvākacīratidaṇḍakamaṇḍalukesā ca massū ca antarahitā. Bhaṇḍukāsāyavatthavasano saṅghāṭipattacīvaradharo anvatthapaṭipattiyā pañjaliko bhagavantaṃ namassamāno nisinno hoti – ‘‘satthā me bhante bhagavā, sāvakohamasmī’’ti.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41