8. 赫玛咖学童所问之分别
8. Hemakamāṇavapucchāniddeso
小义释 · 31 段
所谓“过去曾为我解说者”,即:“那位婆罗门巴瓦利(Bāvarī),及其余诸师,各自宣说、开示、演说、安立、开显、分别、阐明、昭示其自所见、自所忍、自所好、自所执、自所意乐、自所意图——这些即是他们过去曾为我解说者。”所谓“如是”……此为连声……(中略)……此为逐词次第。所谓“尊者”是表示亲切的称呼……(中略)……“那位婆罗门的名字是……”,这是称谓——即“这位尊者赫玛咖”。
Ye me pubbe viyākaṃsū ti yo ca bāvarī brāhmaṇo ye caññe tassa ācariyā, te sakaṃ diṭṭhiṃ sakaṃ khantiṃ sakaṃ ruciṃ sakaṃ laddhiṃ sakaṃ ajjhāsayaṃ sakaṃ adhippāyaṃ byākaṃsu ācikkhiṃsu desayiṃsu paññapiṃsu paṭṭhapiṃsu vivariṃsu vibhajiṃsu uttānīakaṃsu pakāsesunti – ye me pubbe viyākaṃsu. Iccāyasmā hemako ti. Iccā ti padasandhi…pe… padānupubbatāpetaṃ – iccāti. Āyasmā ti piyavacanaṃ…pe…. Hemako ti tassa brāhmaṇassa nāmaṃ…pe… abhilāpoti – iccāyasmā hemako.
所谓“在乔达摩(Gotama)教法之前”、“在乔达摩教法之外”、“在乔达摩教法之前”、“最先是乔达摩教法”、“佛陀的教法”、“胜利者的教法”、“如来的教法”、“阿拉汉的教法”——此即“在乔达摩的教法之前”。
Huraṃ gotamasāsanā ti huraṃ gotamasāsanā paraṃ gotamasāsanā pure gotamasāsanā paṭhamataraṃ gotamasāsanā buddhasāsanā jinasāsanā tathāgatasāsanā arahantasāsanāti – huraṃ gotamasāsanā.
“据说曾有如此,据说将有如此”——这便是“曾如此、将如此”之语。
这一切,都仅是传闻而已:凭借这样那样的说法、师徒的相承、经典的汇集、以推理为因、以思辨为因、以种种寻思推度,以及依于见的审察与认可而说,并不是自己亲自证知,亦不是自身现证的法——凡此一切,皆是传闻。
这一切,都只是推理的滋长、寻思的滋长、意欲的滋长:欲寻思的滋长、嗔寻思的滋长、害寻思的滋长、亲族寻思的滋长、地域寻思的滋长、不死寻思的滋长、与悲悯他人相应的寻思的滋长、与利养、恭敬、名声相应的寻思的滋长、与不被轻慢相应的寻思的滋长——凡此种种,都只是推理的滋长。
我在那里不欢喜,不发现,未证得,未获得——我在那里不欢喜。因此,那位婆罗门说:
53“那些往昔曾为我记说者——”具寿赫玛咖这样说,
在乔达摩教法之外
“曾经如此”“将来如此”——这一切无非传说纷纭;
这一切都只是增长推论,我并不乐在其中。
“请世尊为我说法”——这里的“请说法”指的是:祈请您开示、宣说、阐明、揭示、分别解说,使之浅显明了的那初善、中善、后善,义理与文句具足、完全圆满清净的梵行;四念处、四正勤、四神足、五根、五力、七觉支、圣八支道,以及涅槃与导向涅槃之道——请您为我开显此法。
Iccāsi iti bhavissatī ti evaṃ kira āsi, evaṃ kira bhavissatīti – iccāsi iti bhavissati. Sabbaṃ taṃ itihītiha nti sabbaṃ taṃ itihītihaṃ itikirāya paraṃparāya piṭakasampadāya takkahetu nayahetu ākāraparivitakkena diṭṭhinijjhānakkhantiyā na sāmaṃ sayamabhiññātaṃ na attapaccakkhadhammaṃ kathayiṃsūti – sabbaṃ taṃ itihītihaṃ. Sabbaṃ taṃ takkavaḍḍhana nti sabbaṃ taṃ takkavaḍḍhanaṃ vitakkavaḍḍhanaṃ saṅkappavaḍḍhanaṃ kāmavitakkavaḍḍhanaṃ byāpādavitakkavaḍḍhanaṃ vihiṃsāvitakkavaḍḍhanaṃ ñātivitakkavaḍḍhanaṃ janapadavitakkavaḍḍhanaṃ amarāvitakkavaḍḍhanaṃ parānudayatāpaṭisaṃyuttavitakkavaḍḍhanaṃ lābhasakkārasilokapaṭisaṃyuttavitakkavaḍḍhanaṃ anavaññattipaṭisaṃyuttavitakkavaḍḍhananti – sabbaṃ taṃ takkavaḍḍhanaṃ. Nāhaṃ tattha abhirami nti nāhaṃ tattha abhiramiṃ na vindiṃ nādhigacchiṃ na paṭilabhinti – nāhaṃ tattha abhiramiṃ. Tenāha so brāhmaṇo – ‘‘Ye me pubbe viyākaṃsu, [iccāyasmā hemako] Huraṃ gotamasāsanā; Iccāsi iti bhavissati, sabbaṃ taṃ itihītihaṃ; Sabbaṃ taṃ takkavaḍḍhanaṃ, nāhaṃ tattha abhirami’’nti. Tvañca me dhammamakkhāhī ti. Tva nti bhagavantaṃ bhaṇati. Dhammamakkhāhī ti. Dhamma nti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ, cattāro satipaṭṭhāne cattāro sammappadhāne cattāro iddhipāde pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅge ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ nibbānañca nibbānagāminiñca paṭipadaṃ akkhāhi ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehīti – tvañca me dhammamakkhāhi.
“请说渴爱的摧毁”——这里的“渴爱”,是对色的渴爱……乃至对法尘的渴爱。“渴爱的摧毁”即是渴爱的断除、舍弃、平息、彻底放弃与寂止,它就是不死的涅槃。“牟尼”意指智慧……乃至超越执着的罗网,他便是牟尼。因此,渴爱的摧毁即是牟尼的内涵。
Taṇhānigghātanaṃ munī ti. Taṇhā ti – rūpataṇhā…pe… dhammataṇhā. Taṇhānigghātanaṃ taṇhāpahānaṃ taṇhāvūpasamaṃ taṇhāpaṭinissaggaṃ taṇhāpaṭippassaddhiṃ amataṃ nibbānaṃ. Munī ti monaṃ vuccati ñāṇaṃ…pe… saṅgajālamaticca so munīti – taṇhānigghātanaṃ muni.
所谓“了知之后”,即:彻底了知、衡量、审察、通达并令其完全明见之后。亦即:彻底了知、衡量、审察、通达并清楚明见“一切行无常”;彻底了知、衡量、审察、通达并清楚明见“一切行是苦”……乃至“一切法无我”……乃至“凡是集起之法,皆是灭尽之法”。“具念者”有四种因缘:当修习身观念处时,他即名为具念……乃至名为“具念者”。“行持”即是行走、安住、移动、运作、护持、维持、生活——也就是说,了知之后,具足正念地如此行持度日。
Yaṃ viditvā sato cara nti yaṃ viditaṃ katvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā. ‘‘Sabbe saṅkhārā aniccā’’ti viditaṃ katvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā, ‘‘sabbe saṅkhārā dukkhā’’ti…pe… ‘‘sabbe dhammā anattā’’ti…pe… ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti viditaṃ katvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā. Sato ti catūhi kāraṇehi sato – kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ bhāvento sato…pe… so vuccati sato. Cara nti caranto viharanto iriyanto vattento pālento yapento yāpentoti – yaṃ viditvā sato caraṃ.
“毒”,即渴爱。那便是贪、染著……(中略)……贪求、贪欲,是不善根。以何义而称为毒?因其有毒,故为毒;因其广大,故为毒;因其扩散,故为毒;因其不平等,故为毒;因其执著,故为毒;因其摄取,故为毒;因其欺诳,故为毒;因其为毒根,故为毒;因其结毒果,故为毒;因其受用是毒,故为毒。再者,那渴爱于色、声、香、味、触、家族、群体、住处、利得、名声、称赞、乐、衣、食、住处、病者所需医药资具、欲界、色界、无色界、欲有、色有、无色有、想有、无想有、非想非非想有、一蕴有、四蕴有、五蕴有、过去、未来、现在、所见所闻所觉所识之法中扩散、遍布,故而为毒。于苦界、人界、天界、蕴界、界界、处界之中,此即是毒。对此世间之毒,具念者应能度越、超越、渡越、超度、超脱,故说“度世间毒”。因此那位婆罗门说——
Tare loke visattika nti visattikā vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo…pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṃ. Visattikā ti kenaṭṭhena visattikā…pe… visaṭā vitthatāti visattikā. Loke ti apāyaloke manussaloke devaloke khandhaloke dhātuloke āyatanaloke. Tare loke visattika nti loke vesā visattikā loke vetaṃ visattikaṃ sato tareyyaṃ uttareyyaṃ patareyyaṃ samatikkameyyaṃ vītivatteyyanti – tare loke visattikaṃ. Tenāha so brāhmaṇo –
54“智者,请您也为我说示那摧灭渴爱的法;
了知此已,具念而行,便能于世间度越贪着。”
“diṭṭha”指眼所见;“suta”指耳所闻;“muta”指鼻所嗅、舌所尝、身所触;“viññāta”指意所识知——这就是“于此所见、所闻、所觉、所识诸法中”。
‘‘Tvañca me dhammamakkhāhi, taṇhānigghātanaṃ muni; Yaṃ viditvā sato caraṃ, tare loke visattika’’nti. Idha diṭṭhasutamutaviññātesū ti. Diṭṭha nti cakkhunā diṭṭhaṃ; suta nti sotena sutaṃ; muta nti ghānena ghāyitaṃ jivhāya sāyitaṃ kāyena phuṭṭhaṃ; viññāta nti manasā viññātanti – idha diṭṭhasutamutaviññātesu.
世间中,何者是可爱相、可意相?眼在世间是可爱相、可意相,耳在世间……(中略)……鼻在世间……舌在世间……身在世间……意在世间是可爱相、可意相;色在世间是可爱相、可意相,声在世间……香在世间……味在世间……触在世间……法在世间是可爱相、可意相;眼识在世间是可爱相、可意相,耳识在世间……鼻识在世间……舌识在世间……身识在世间……意识在世间是可爱相、可意相;眼触在世间……耳触在世间……鼻触在世间……舌触在世间……身触在世间……意触在世间是可爱相、可意相;眼触所生受在世间是可爱相、可意相,耳触所生受……鼻触所生受……舌触所生受……身触所生受……意触所生受在世间是可爱相、可意相;色想在世间……声想在世间……香想在世间……味想在世间……触想在世间……法想在世间是可爱相、可意相;色思在世间……声思在世间……香思在世间……味思在世间……触思在世间……法思在世间是可爱相、可意相;色渴爱在世间……声渴爱在世间……香渴爱在世间……味渴爱在世间……触渴爱在世间……法渴爱在世间是可爱相、可意相;色寻在世间……声寻在世间……香寻在世间……味寻在世间……触寻在世间……法寻在世间是可爱相、可意相;色伺在世间是可爱相、可意相,声伺在世间……香伺在世间……味伺在世间……触伺在世间……法伺在世间是可爱相、可意相。赫玛咖,这些即是可爱相。
Piyarūpesu hemakā ti kiñca loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ? Cakkhu loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ, sotaṃ loke…pe… ghānaṃ loke… jivhā loke… kāyo loke… mano loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ; rūpā loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ, saddā loke… gandhā loke… rasā loke… phoṭṭhabbā loke… dhammā loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ; cakkhuviññāṇaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ, sotaviññāṇaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ, ghānaviññāṇaṃ loke… jivhāviññāṇaṃ loke… kāyaviññāṇaṃ loke… manoviññāṇaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ, cakkhusamphasso loke… sotasamphasso loke… ghānasamphasso loke… jivhāsamphasso loke… kāyasamphasso loke… manosamphasso loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ; cakkhusamphassajā vedanā loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ… sotasamphassajā vedanā… ghānasamphassajā vedanā… jivhāsamphassajā vedanā… kāyasamphassajā vedanā… manosamphassajā vedanā loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ; rūpasaññā loke… saddasaññā loke… gandhasaññā loke… rasasaññā loke… phoṭṭhabbasaññā loke… dhammasaññā loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ, rūpasañcetanā loke… saddasañcetanā loke… gandhasañcetanā loke… rasasañcetanā loke… phoṭṭhabbasañcetanā loke… dhammasañcetanā loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ; rūpataṇhā loke… saddataṇhā loke… gandhataṇhā loke… rasataṇhā loke … phoṭṭhabbataṇhā loke… dhammataṇhā loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ; rūpavitakko loke… saddavitakko loke… gandhavitakko loke… rasavitakko loke… phoṭṭhabbavitakko loke… dhammavitakko loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ; rūpavicāro loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ, saddavicāro loke… gandhavicāro loke… rasavicāro loke… phoṭṭhabbavicāro loke… dhammavicāro loke piyarūpaṃ sātarūpanti – piyarūpesu hemaka.
“欲贪”指对诸欲的欲欲、欲贪、欲喜、欲渴爱、欲亲爱、欲热恼、欲昏迷、欲执着、欲瀑流、欲轭、欲取、欲欲盖。“遣除欲贪”就是舍断欲贪、寂灭欲贪、放舍欲贪、平息欲贪,也就是不死、涅槃——此即“遣除欲贪”。
Chandarāgavinodana nti. Chandarāgo ti yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmataṇhā kāmasineho kāmapariḷāho kāmamucchā kāmajjhosānaṃ kāmogho kāmayogo kāmupādānaṃ kāmacchandanīvaraṇaṃ. Chandarāgavinodana nti chandarāgappahānaṃ chandarāgavūpasamaṃ chandarāgapaṭinissaggaṃ chandarāgapaṭippassaddhaṃ amataṃ nibbānanti – chandarāgavinodanaṃ.
“涅槃境界是庇护处、洞窟处、皈依处、无畏处。‘不死’即是常、恒、永恒、不变易法——此即无死的涅槃境界。”因此,世尊这样说:
Nibbānapadamaccuta nti nibbānapadaṃ tāṇapadaṃ leṇapadaṃ saraṇapadaṃ abhayapadaṃ. Accuta nti niccaṃ dhuvaṃ sassataṃ avipariṇāmadhammanti – nibbānapadamaccutaṃ. Tenāha bhagavā –
55“于此,对于所见、所闻、所感、所知的可爱之相,赫玛咖啊,
驱散对他们的欲贪,那便是不死的涅槃境界。”
‘‘Idha diṭṭhasutamutaviññātesu, piyarūpesu hemaka; Chandarāgavinodanaṃ, nibbānapadamaccuta’’nti.
“不死的涅槃”:所谓涅槃,即是一切行的寂止、一切依着的彻底弃舍、渴爱的灭尽、离欲、息灭、涅槃。“了知之后”:即是已遍知、已了达、已衡量、已决断、已洞悉、已令其分明。了知“诸行无常”之后,同样地了达、衡量、决断、洞悉、令其分明。了知“诸行是苦”之后……了知“诸法无我”之后……乃至了知“任何集起之法,皆是灭尽之法”之后,同样地了达、衡量、决断、洞悉、令其分明。“那些有念者”:指的是阿拉汉、灭尽烦恼者。他们由于四种原因而被称为有念者——因修习身至念处……(中略)……故称为有念者。如此了知,他们便是有念者。
Etadaññāya ye satā ti. Eta nti amataṃ nibbānaṃ. Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ. Aññāyā ti aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā. ‘‘Sabbe saṅkhārā aniccā’’ti aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā. ‘‘Sabbe saṅkhārā dukkhā’’ti… ‘‘sabbe dhammā anattā’’ti…pe… ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā. Ye ti arahanto khīṇāsavā. Satā ti catūhi kāraṇehi satā – kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṃ bhāvitattā satā…pe… te vuccanti satāti – etadaññāya ye satā.
“已见法者”:指法已被见、被知、被衡量、被决断、被洞悉、被清晰照见的人。“诸行无常”是已见之法……(中略)……“任何集起之法,皆是灭尽之法”是已见、已知、已被衡量、已被决断、已被洞悉、已被清晰照见之法。“于现见法中寂止”:由于贪的熄灭而寂止,由于嗔的熄灭而寂止,由于痴的熄灭而寂止,由于忿怒……(中略)……怨恨……及一切不善行的寂静、平静、止息、熄灭、消尽、离去、平息,而成为寂静、安详、寂止、熄灭、安歇——因此是“于现见法中寂止”。
Diṭṭhadhammābhinibbutā ti. Diṭṭhadhammā ti diṭṭhadhammā ñātadhammā tulitadhammā tīritadhammā vibhūtadhammā vibhāvitadhammā. ‘‘Sabbe saṅkhārā aniccā’’ti diṭṭhadhammā…pe… ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti diṭṭhadhammā ñātadhammā tulitadhammā tīritadhammā vibhūtadhammā vibhāvitadhammā. Abhinibbutā ti rāgassa nibbāpitattā nibbutā, dosassa nibbāpitattā nibbutā, mohassa nibbāpitattā nibbutā, kodhassa…pe… upanāhassa… sabbākusalābhisaṅkhārānaṃ santattā samitattā vūpasamitattā nijjhātattā nibbutattā vigatattā paṭippasaddhattā santā upasantā vūpasantā nibbutā paṭippassaddhāti – diṭṭhadhammābhinibbutā.
“寂静者”:由于止息了贪染,将其熄灭,而成为寂静者……乃至……止息了嗔、痴、忿怒……乃至……对于一切不善行,令其寂止、平静、止息、熄灭、消尽、离去、安歇,而成为寂静、安详、寂止、熄灭、安歇——因此是“寂静者”。“他们”:即阿拉汉、灭尽烦恼者。“恒常”:指一切时、一切时间、恒久之时,持续、连续不断、无有间断、前后相续、如水流般相续,无论是在食前、食后,初夜、中夜、后夜,黑半月或白半月,雨季、冬季、夏季,乃至生命的早期、中期、后期——这些“寂静者”恒常都是如此。
Upasantā ca te sadā ti. Upasantā ti rāgassa upasamitattā nibbāpitattā upasantā…pe… dosassa… mohassa… kodhassa… upanāhassa…pe… sabbākusalābhisaṅkhārānaṃ santattā samitattā vūpasamitattā nijjhātattā nibbutattā vigatattā paṭippasaddhattā santā upasantā vūpasantā nibbutā paṭippassaddhāti upasantā. Te ti arahanto khīṇāsavā. Sadā ti sadā sabbakālaṃ niccakālaṃ dhuvakālaṃ satataṃ samitaṃ abbokiṇṇaṃ poṅkhānupoṅkhaṃ udakūmikajātaṃ avīcisantatisahitaṃ phassitaṃ purebhattaṃ pacchābhattaṃ purimayāmaṃ majjhimayāmaṃ pacchimayāmaṃ kāḷe juṇhe vasse hemante gimhe purime vayokhandhe majjhime vayokhandhe pacchime vayokhandheti – upasantā ca te sadā.
“世间中的贪染”:“贪染”即指渴爱。凡那种贪着、染着……(中略)……贪求、贪婪,即是不善根。何以称为“贪染”?因为它如藤蔓般散布、扩展、蔓延于……“世间”指恶趣世间……(中略)……十二处世间。“他们已渡越它”:对于世间中名为“贪染”的渴爱,以及世间中的贪染,他们已渡过、越出、脱离、跨越、完全超越、度过——所以他们“已渡越世间中的贪染”。因此,世尊说:
Tiṇṇā loke visattika nti visattikā vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo…pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṃ. Visattikā ti kenaṭṭhena visattikā…pe… visaṭā vitthatāti visattikā. Loke ti apāyaloke…pe… āyatanaloke. Tiṇṇā loke visattika nti loke vesā visattikā loke vetaṃ visattikaṃ tiṇṇā uttiṇṇā nitthiṇṇā atikkantā samatikkantā vītivattāti – tiṇṇā loke visattikaṃ. Tenāha bhagavā –
56“了知此义之后,那些具念者,于现法便已寂灭;
他们恒时寂静,已渡越世间的执着。”
‘‘Etadaññāya ye satā, diṭṭhadhammābhinibbutā; Upasantā ca te sadā, tiṇṇā loke visattika’’nti.
此偈颂结束时……“尊者,世尊是我的导师,我是弟子。”
Saha gāthāpariyosānā…pe… satthā me bhante bhagavā, sāvakohamasmīti.