犀牛角经义释(《小分别》)巴利
Khaggavisāṇasuttaniddeso
“一切”一词,意为完全地、以一切方式、毫无遗漏、毫无残余地遍尽——这是“一切”的义涵。“众生”指的是“动摇者”与“安住者”。“动摇者”是指那些渴爱之渴求尚未断除者,以及恐惧与怖畏尚未断除者。为何称其为“动摇者”?因为他们动摇、惊惶、战栗、惊呼、陷入恐惧,因此称为“动摇者”。“安住者”是指那些渴爱之渴求已断除者,以及恐惧与怖畏已断除者。为何称其为“安住者”?因为他们不动摇、不惊惶、不战栗、不恐惧、不陷入恐惧,因此称为“安住者”。“杖罚”有三种:身杖罚、语杖罚、意杖罚。三种身恶行是身杖罚,四种语恶行是语杖罚,三种意恶行是意杖罚。“已将杖罚放下”的意思是:对于一切众生,已放下杖罚、搁置了杖罚。巴利
Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍa nti. Sabbesū ti sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ asesaṃ nissesaṃ pariyādiyanavacanametaṃ – sabbesūti. Bhūtesū ti bhūtā vuccanti tasā ca thāvarā ca. Tasā ti yesaṃ tasitataṇhā appahīnā, yesañca bhayabheravā appahīnā. Kiṃkāraṇā vuccanti tasā? Te tasanti uttasanti paritasanti bhāsanti santāsaṃ āpajjanti, taṃkāraṇā vuccanti tasā. Thāvarā ti yesaṃ tasitataṇhā pahīnā, yesañca bhayabheravā pahīnā. Kiṃkāraṇā vuccanti thāvarā? Te na tasanti na uttasanti na paritasanti na bhāyanti na santāsaṃ āpajjanti, taṃkāraṇā vuccanti thāvarā. Daṇḍa nti tayo daṇḍā – kāyadaṇḍo vacīdaṇḍo manodaṇḍo. Tividhaṃ kāyaduccaritaṃ kāyadaṇḍo, catubbidhaṃ vacīduccaritaṃ vacīdaṇḍo, tividhaṃ manoduccaritaṃ manodaṇḍo. Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍa nti sabbesu bhūtesu daṇḍaṃ nidhāya nidahitvā.
意即不以手、土块、棍棒、刀剑、镣铐或绳索伤害任何一个众生,乃至不以这些伤害任何众生——对一切众生,皆不加伤害。巴利
Aviheṭhayaṃ aññatarampi tesa nti ekamekampi sattaṃ pāṇinā vā leḍḍunā vā daṇḍena vā satthena vā anduyā vā rajjuyā vā aviheṭhayanto, sabbepi satte pāṇinā vā leḍḍunā vā daṇḍena vā satthena vā anduyā vā rajjuyā vā aviheṭhayantoti – aviheṭhayaṃ aññatarampi tesaṃ.
“不求子,何况友”表示否定。儿子分为四种:亲生之子、田生之子、过继之子、弟子之子。所谓朋友,是指相聚时来访舒适、离去舒适、往来舒适、站立舒适、安坐舒适、躺卧舒适、交谈舒适、讨论舒适、高声说话舒适、畅谈舒适的人。他连儿子尚且不期待、不接受、不渴望、不羡慕、不希求,又怎么会期待、接受、渴望、羡慕、希求朋友、熟人、伙伴或同伴呢?因此说:不求子,何况友。巴利
Na puttamiccheyya kuto sahāya nti. Nā ti paṭikkhepo; puttā ti cattāro puttā – atrajo putto, khettajo putto, dinnako putto, antevāsiko putto. Sahāya nti sahāyā vuccanti yehi saha āgamanaṃ phāsu, gamanaṃ phāsu, gamanāgamanaṃ phāsu, ṭhānaṃ phāsu, nisajjanaṃ phāsu, sayanaṃ phāsu, ālapanaṃ phāsu, sallapanaṃ phāsu, ullapanaṃ phāsu, samullapanaṃ phāsu . Na puttamiccheyya kuto sahāya nti puttampi na iccheyya na sādiyeyya na patthayeyya na pihayeyya nābhijappeyya, kuto mittaṃ vā sandiṭṭhaṃ vā sambhattaṃ vā sahāyaṃ vā iccheyya sādiyeyya patthayeyya pihayeyya abhijappeyyāti – na puttamiccheyya kuto sahāyaṃ.
应如犀牛角般独自行:那位独觉佛,因出家而独处,因无同伴而独处,因断除渴爱而独处,因彻底离贪而独处,因彻底离嗔而独处,因彻底离痴而独处,因彻底无烦恼而独处,因已行于唯一道路而独处,因独自证悟无上独觉菩提而独处。巴利
Eko care khaggavisāṇakappo ti. Eko ti so paccekasambuddho pabbajjāsaṅkhātena eko, adutiyaṭṭhena eko, taṇhāya pahānaṭṭhena eko, ekantavītarāgoti eko, ekantavītadosoti eko, ekantavītamohoti eko, ekantanikkilesoti eko, ekāyanamaggaṃ gatoti eko, eko anuttaraṃ paccekasambodhiṃ abhisambuddhoti eko.
那位独觉佛如何因出家而独处呢?他斩断了一切居家生活的障碍,斩断了妻儿的障碍,斩断了亲属的障碍,斩断了积蓄的障碍,剃除须发,披上袈裟,从在家而出家,过无家生活,达到无所有的状态,独自游行、安住、行动、维持、守护、生活、度日。那位独觉佛,便是这样因出家而独处。巴利
Kathaṃ so paccekasambuddho pabbajjāsaṅkhātena eko? So paccekasambuddho sabbaṃ gharāvāsapalibodhaṃ chinditvā puttadārapalibodhaṃ chinditvā ñātipalibodhaṃ chinditvā sannidhipalibodhaṃ chinditvā kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitvā akiñcanabhāvaṃ upagantvā eko carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpetīti – evaṃ so paccekasambuddho pabbajjāsaṅkhātena eko.
那位独觉佛如何以无伴侣的意义而独处呢?他这样出家之后,独自亲近森林、密林、边远、安静、少喧哗、无人声、远离人群、适合独处静修的住处。他独自去,独自站,独自坐,独自卧,独自入村乞食,独自前行,独自返回,独自安坐静处,独自决意经行;他独自游行、安住、行动、维持、保护、生活、度日——那位独觉佛正是如此以无伴侣的意义而独处。巴利
Kathaṃ so paccekasambuddho adutiyaṭṭhena eko? So evaṃ pabbajito samāno eko araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevati appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni. So eko gacchati, eko tiṭṭhati, eko nisīdati, eko seyyaṃ kappeti, eko gāmaṃ piṇḍāya pavisati, eko abhikkamati, eko paṭikkamati, eko raho nisīdati, eko caṅkamaṃ adhiṭṭhāti, eko carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpetīti – evaṃ so paccekasambuddho adutiyaṭṭhena eko.
那位独觉佛如何以断除渴爱的意义而独处呢?他这样独自无伴、不放逸、热忱、精勤、决心坚定地安住,力行大精进,击破魔罗及其魔军——那名为“那目奇”的黑者,那放逸之人的亲属——并将那如网般弥漫、执取的渴爱彻底断除、驱散、消灭,令其永不复起。巴利
Kathaṃ so paccekasambuddho taṇhāya pahānaṭṭhena eko? So evaṃ eko adutiyo appamatto ātāpī pahitatto viharanto mahāpadhānaṃ padahanto māraṃ sasenakaṃ namuciṃ kaṇhaṃ pamattabandhuṃ vidhametvā ca taṇhājāliniṃ visaritaṃ visattikaṃ pajahi vinodesi byantīakāsi anabhāvaṃgamesi.
“ 以渴爱为伴的人,在漫长的轮回中流转;
他流转于种种境界的变化之中,却无法超越轮回。
“ 了知此过患,渴爱是苦的根源,
比丘离渴爱,无执取,正念具足,应游行四方。”巴利
‘‘Taṇhādutiyo puriso, dīghamaddhāna saṃsaraṃ; Itthabhāvaññathābhāvaṃ, saṃsāraṃ nātivattati. ‘‘Etamādīnavaṃ ñatvā, taṇhaṃ dukkhassa sambhavaṃ; Vītataṇho anādāno, sato bhikkhu paribbaje’’ti.
如此,那位独觉佛因断除渴爱的义理,而称为独一者。巴利
Evaṃ so paccekasambuddho taṇhāya pahānaṭṭhena eko.
何以那位独觉佛称作“彻底离欲者”而独一?因贪已断除,故为“彻底离欲者”而独一;因嗔已断除,故为“彻底离嗔者”而独一;因痴已断除,故为“彻底离痴者”而独一;因一切烦恼已断除,故为“彻底无烦恼者”而独一。如此,那位独觉佛即是“彻底离欲者”而独一。巴利
Kathaṃ so paccekasambuddho ekantavītarāgoti eko? Rāgassa pahīnattā ekantavītarāgoti eko, dosassa pahīnattā ekantavītadosoti eko, mohassa pahīnattā ekantavītamohoti eko, kilesānaṃ pahīnattā ekantanikkilesoti eko. Evaṃ so paccekasambuddho ekantavītarāgoti eko.
何以那位独觉佛走上了独一乘道,故称为独一者?独一乘道,即是四念处、四正勤、四神足、五根、五力、七觉支、八圣道。巴利
Kathaṃ so paccekasambuddho ekāyanamaggaṃ gatoti eko? Ekāyanamaggo vuccati cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo.
“ 彻见生灭尽者了知这条独一之道,心怀利益与悲悯,
过去的人们藉由此道渡越瀑流,现在正渡者与未来当渡者,同样藉由此道渡越瀑流。”巴利
‘‘Ekāyanaṃ jātikhayantadassī, maggaṃ pajānāti hitānukampī; Etena maggena tariṃsu pubbe, tarissanti ye ca taranti ogha’’nti.
如是,那位独觉佛已行于唯一道,故称为“独一”。巴利
Evaṃ so paccekasambuddho ekāyanamaggaṃ gatoti eko.
那么,他如何成为独自觉悟者,独自证悟无上的独自觉悟之智,因而称为“独一”呢?“觉”是指四种道上的智慧——也就是慧、慧根、慧力、择法觉支、审察、内观、正见。这位独自觉悟者,依“道”而称为独自觉悟者,依“智”而称为独自觉悟者。他觉悟了:“一切行都是无常的”;他觉悟了:“一切行都是苦的”;他觉悟了:“一切法都是无我的”;他觉悟了:“以无明为缘,而有行”;他觉悟了:“以行为缘,而有识”;他觉悟了:“以识为缘,而有名色”;他觉悟了:“以名色为缘,而有六入”;他觉悟了:“以六入为缘,而有触”;他觉悟了:“以触为缘,而有受”;他觉悟了:“以受为缘,而有渴爱”;他觉悟了:“以渴爱为缘,而有取”;他觉悟了:“以取为缘,而有有”;他觉悟了:“以有为缘,而有生”;他觉悟了:“以生为缘,而有老和死”。他也觉悟了:“无明灭则行灭”;他觉悟了:“行灭则识灭”;他觉悟了:“识灭则名色灭”;他觉悟了:“名色灭则六入灭”;他觉悟了:“六入灭则触灭”;他觉悟了:“触灭则受灭”;他觉悟了:“受灭则渴爱灭”;他觉悟了:“渴爱灭则取灭”;他觉悟了:“取灭则有灭”;他觉悟了:“有灭则生灭”;他觉悟了:“生灭则老死灭”。他觉悟了:“这是苦”;他觉悟了:“这是苦的集起”;他觉悟了:“这是苦的息灭”;他觉悟了:“这是通往苦灭的道路”。他觉悟了:“这些是烦恼”;他觉悟了:“这是烦恼的集起”……(中略)……他觉悟了:“这是通往烦恼灭尽的道路”。他觉悟了:“这些法应被彻底了知”;他觉悟了:“这些法应被断除”;他觉悟了:“这些法应被证得”;他觉悟了:“这些法应被修习”。他觉悟了六触处的集起、消散、乐味、过患与出离;他觉悟了五取蕴的集起……(中略)……出离;他觉悟了四大种的集起、消散、乐味、过患与出离;他觉悟了:“任何集起之法,都是息灭之法”。巴利
Kathaṃ so paccekasambuddho eko anuttaraṃ paccekasambodhiṃ abhisambuddhoti eko? Bodhi vuccati catūsu maggesu ñāṇaṃ. Paññā paññindriyaṃ paññābalaṃ dhammavicayasambojjhaṅgo vīmaṃsā vipassanā sammādiṭṭhi. So paccekasambuddho maggapaccekasambuddho ñāṇapaccekasambuddho ‘‘sabbe saṅkhārā aniccā’’ti bujjhi, ‘‘sabbe saṅkhārā dukkhā’’ti bujjhi, ‘‘sabbe dhammā anattā’’ti bujjhi, ‘‘avijjāpaccayā saṅkhārā’’ti bujjhi, ‘‘saṅkhārapaccayā viññāṇa’’nti bujjhi, ‘‘viññāṇapaccayā nāmarūpa’’nti bujjhi, ‘‘nāmarūpapaccayā saḷāyatana’’nti bujjhi, ‘‘saḷāyatanapaccayā phasso’’ti bujjhi, ‘‘phassapaccayā vedanā’’ti bujjhi, ‘‘vedanāpaccayā taṇhā’’ti bujjhi, ‘‘taṇhāpaccayā upādāna’’nti bujjhi, ‘‘upādānapaccayā bhavo’’ti bujjhi, ‘‘bhavapaccayā jātī’’ti bujjhi, ‘‘jātipaccayā jarāmaraṇa’’nti bujjhi; ‘‘avijjānirodhā saṅkhāranirodho’’ti bujjhi, ‘‘saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho’’ti bujjhi, ‘‘viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho’’ti bujjhi, ‘‘nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho’’ti bujjhi, ‘‘saḷāyatananirodhā phassanirodho’’ti bujjhi, ‘‘phassanirodhā vedanānirodho’’ti bujjhi, ‘‘vedanānirodhā taṇhānirodho’’ti bujjhi, ‘‘taṇhānirodhā upādānanirodho’’ti bujjhi, ‘‘upādānanirodhā bhavanirodho’’ti bujjhi, ‘‘bhavanirodhā jātinirodho’’ti bujjhi, ‘‘jātinirodhā jarāmaraṇanirodho’’ti bujjhi; ‘‘idaṃ dukkha’’nti bujjhi, ‘‘ayaṃ dukkhasamudayo’’ti bujjhi, ‘‘ayaṃ dukkhanirodho’’ti bujjhi, ‘‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’ti bujjhi; ‘‘ime āsavā’’ti bujjhi, ‘‘ayaṃ āsavasamudayo’’ti bujjhi…pe… ‘‘ayaṃ āsavanirodhagāminī paṭipadā’’ti bujjhi; ‘‘ime dhammā abhiññeyyā’’ti bujjhi, ‘‘ime dhammā pahātabbā’’ti bujjhi, ‘‘ime dhammā sacchikātabbā’’ti bujjhi, ‘‘ime dhammā bhāvetabbā’’ti bujjhi; channaṃ phassāyatanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca bujjhi, pañcannaṃ upādānakkhandhānaṃ samudayañca…pe… nissaraṇañca bujjhi, catunnaṃ mahābhūtānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca bujjhi, ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti bujjhi.
或者也可以这样说:凡是应被觉了的、应被随觉的、应被遍觉的、应被正觉的、应被证达的、应被触得的、应被亲证的,这一切,他都凭借那独觉智而觉了、随觉、遍觉、正觉、证达、触得、亲证了。如此,他作为独觉佛,独自证悟了无上的独觉菩提,因此称为“独自”。巴利
Atha vā, yaṃ bujjhitabbaṃ anubujjhitabbaṃ paṭibujjhitabbaṃ sambujjhitabbaṃ adhigantabbaṃ phassitabbaṃ sacchikātabbaṃ, sabbaṃ taṃ tena paccekabodhiñāṇena bujjhi anubujjhi paṭibujjhi sambujjhi adhigacchi phassesi sacchākāsīti evaṃ so paccekasambuddho eko anuttaraṃ paccekasambodhiṃ abhisambuddhoti – eko.
有八种行:威仪行、处行、念行、定行、智行、道行、证行、利世间行。其中,威仪行指于四种威仪中;处行指于内外六处中;念行指于四念处中;定行指于四禅那中;智行指于四圣谛中;道行指于四圣道中;证行指于四沙门果中;利世间行,于如来、阿拉汉、正自觉者中为完整,于独觉佛中为部分,于声闻弟子中为部分。威仪行,是具足愿求者的行;处行,是守护根门者的行;念行,是安住不放逸者的行;定行,是致力增上心者的行;智行,是智慧圆满者的行;道行,是正确行道者的行;证行,是已证果位者的行;利世间行,是如来、阿拉汉、正自觉者的行,于独觉佛为部分,于声闻弟子为部分。这就是八种行。又有另外八种行:依信胜解而行,依精进策励而行,依念令现起而行,依定而无散乱行,依慧了知而行,依识别了知而于识行;如此行道者,其善法增长,称为行于处行;如此行道者,证得殊胜,称为行于殊胜行。这便是八种行。巴利
Care ti aṭṭha cariyāyo – iriyāpathacariyā, āyatanacariyā, saticariyā, samādhicariyā, ñāṇacariyā, maggacariyā, patticariyā, lokatthacariyā. Iriyāpathacariyāti catūsu iriyāpathesu. Āyatanacariyāti chasu ajjhattikabāhiresu āyatanesu. Saticariyāti catūsu satipaṭṭhānesu. Samādhicariyāti catūsu jhānesu. Ñāṇacariyāti catūsu ariyasaccesu. Maggacariyāti catūsu ariyamaggesu. Patticariyāti catūsu sāmaññaphalesu. Lokatthacariyāti tathāgatesu arahantesu sammāsambuddhesu padesato paccekasambuddhesu padesato sāvakesu. Iriyāpathacariyā ca paṇidhisampannānaṃ, āyatanacariyā ca indriyesu guttadvārānaṃ , saticariyā ca appamādavihārīnaṃ, samādhicariyā ca adhicittamanuyuttānaṃ, ñāṇacariyā ca buddhisampannānaṃ, maggacariyā ca sammāpaṭipannānaṃ, patticariyā ca adhigataphalānaṃ, lokatthacariyā ca tathāgatānaṃ arahantānaṃ sammāsambuddhānaṃ padesato paccekabuddhānaṃ padesato sāvakānaṃ. Imā aṭṭha cariyāyo. Aparāpi aṭṭha cariyāyo – adhimuccanto saddhāya carati, paggaṇhanto vīriyena carati, upaṭṭhapento satiyā carati, avikkhepaṃ karonto samādhinā carati, pajānanto paññāya carati, vijānanto viññāṇacariyāya carati. Evaṃ paṭipannassa kusalā dhammā āyāpentīti – āyatanacariyāya carati. Evaṃ paṭipanno visesamadhigacchatīti – visesacariyāya carati. Imā aṭṭha cariyāyo.
此外,还有八种行:见行即正见,策励行即正思惟,摄持行即正语,发动行即正业,清净行即正命,精进行即正精进,现起行即正念,无散乱行即正定。这便是八种行。巴利
Aparāpi aṭṭha cariyāyo – dassanacariyā ca sammādiṭṭhiyā, abhiropanacariyā ca sammāsaṅkappassa , pariggahacariyā ca sammāvācāya, samuṭṭhānacariyā ca sammākammantassa, vodānacariyā ca sammāājīvassa, paggahacariyā ca sammāvāyāmassa, upaṭṭhānacariyā ca sammāsatiyā, avikkhepacariyā ca sammāsamādhissa. Imā aṭṭha cariyāyo.
正如犀牛角独一、无侣,同样,那位独觉佛也是如此,与之相似、相应。譬如极咸称为“盐般”,极苦称为“苦般”,极甜称为“甜般”,极热称为“火般”,极冷称为“雪般”,巨大的水体称为“海般”,获得大神变力的声闻弟子称为“导师般”;同样,那位独觉佛在世间也是如此,与之相似、相应——独一、无侣,解脱束缚,正确地行、住、活动、维系、护持、存活、度日,即“应如犀角独行”。因此,那位独觉佛说:巴利
Khaggavisāṇakappo ti yathā khaggassa nāma visāṇaṃ ekaṃ hoti adutiyaṃ, evameva so paccekasambuddho takkappo tassadiso tappaṭibhāgo. Yathā atiloṇaṃ vuccati loṇakappo, atitittakaṃ vuccati tittakappo, atimadhuraṃ vuccati madhurakappo, atiuṇhaṃ vuccati aggikappo , atisītalaṃ vuccati himakappo, mahāudakakkhandho vuccati samuddakappo, mahābhiññābalappatto sāvako vuccati satthukappoti; evameva so paccekasambuddho tattha takkappo tassadiso tappaṭibhāgo eko adutiyo muttabandhano sammā loke carati viharati iriyati vatteti pāleti yapeti yāpetīti – eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
121 “ 于一切众生,放下棍杖,不伤害其中任何一个;
不求有子,更何况伴侣?应如犀牛角,独自游方。”巴利 注疏 1
‘‘Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṃ, aviheṭhayaṃ aññatarampi tesaṃ; Na puttamiccheyya kuto sahāyaṃ, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
“与接触共生者,则有爱著。”有两种接触:见接触与闻接触。什么是见接触?在此,有人看见一位女子或少女,相貌端庄、美丽悦目、风姿绰约,具足最为殊胜的容貌。见已,便依随各个特征取其相:头发秀丽、面容秀丽、眼睛秀丽、耳朵秀丽、鼻子秀丽、嘴唇秀丽、牙齿秀丽、嘴秀丽、脖颈秀丽、乳房秀丽、胸膛秀丽、腹部秀丽、腰部秀丽、大腿秀丽、小腿秀丽、手秀丽、脚秀丽、手指秀丽、指甲秀丽。见后,他便欢喜、赞叹、渴求、生起贪爱,追随于贪爱的系缚——这便是见接触。巴利
Saṃsaggajātassa bhavanti snehā ti. Saṃsaggā ti dve saṃsaggā – dassanasaṃsaggo ca savanasaṃsaggo ca. Katamo dassanasaṃsaggo? Idhekacco passati itthiṃ vā kumāriṃ vā abhirūpaṃ dassanīyaṃ pāsādikaṃ paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgataṃ. Disvā passitvā anubyañjanaso nimittaṃ gaṇhāti – kesā vā sobhanā mukhaṃ vā sobhanaṃ akkhī vā sobhanā kaṇṇā vā sobhanā nāsā vā sobhanā oṭṭhā vā sobhanā dantā vā sobhanā mukhaṃ vā sobhanaṃ gīvā vā sobhanā thanā vā sobhanā uraṃ vā sobhanaṃ udaraṃ vā sobhanaṃ kaṭi vā sobhanā ūrū vā sobhanā jaṅghā vā sobhanā hatthā vā sobhanā pādā vā sobhanā aṅguliyo vā sobhanā nakhā vā sobhanāti. Disvā passitvā abhinandati abhivadati abhipattheti anuppādeti anubandhati rāgabandhanaṃ – ayaṃ dassanasaṃsaggo.
什么是闻接触?在此,有人听说:“在某某村落或城镇,有一位女子或少女,相貌端庄、美丽悦目、风姿绰约,具足最为殊胜的容貌。”闻已,他便欢喜、赞叹、渴求、生起贪爱,追随于贪爱的系缚——这便是闻接触。巴利
Katamo savanasaṃsaggo? Idhekacco suṇāti – ‘‘asukasmiṃ nāma gāme vā nigame vā itthī vā kumārī vā abhirūpā dassanīyā pāsādikā paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgatā’’ti . Sutvā suṇitvā abhinandati abhivadati abhipattheti anuppādeti anubandhati rāgabandhanaṃ – ayaṃ savanasaṃsaggo.
此中,“两种爱著”是指:渴爱爱著与邪见爱著。什么是渴爱爱著?凡以渴爱为因,被划定界限、限定范围、圈定边际、执取、据为己有的——“这是我的,这是属于我的,这么多是我的,这样多是我的”。色、声、香、味、所触,铺盖之物,男女奴仆,山羊与绵羊,鸡与猪,象、牛、马、驴,田地宅基,金银,村落、城镇、王都,乃至国土与区域,国库与仓库,乃至整个大地,都因渴爱而被据为己有。凡此种种,即是渴爱活动的一百零八种范围——这便是渴爱爱著。巴利
Snehā ti dve snehā – taṇhāsneho ca diṭṭhisneho ca. Katamo taṇhāsneho? Yāvatā taṇhāsaṅkhātena sīmakataṃ odhikataṃ pariyantikataṃ pariggahitaṃ mamāyitaṃ – ‘‘idaṃ mama, etaṃ mama, ettakaṃ mama, ettāvatā mama’’. Rūpā saddā gandhā rasā phoṭṭhabbā attharaṇā pāvuraṇā dāsidāsā ajeḷakā kukkuṭasūkarā hatthigavāssavaḷavā khettaṃ vatthu hiraññaṃ suvaṇṇaṃ gāmanigamarājadhāniyo raṭṭhañca janapado ca koso ca koṭṭhāgārañca, kevalampi mahāpathaviṃ taṇhāvasena mamāyati, yāvatā aṭṭhasatataṇhāvicaritaṃ – ayaṃ taṇhāsneho.
什么是邪见爱著?二十种有身见,十种邪见,十种边执见。凡是这样的见解:见之陷溺、见之丛林、见之旷野、见之歪曲、见之挣扎、见之结缚;执取、领受、固持、坚执;是邪道、邪路、邪性、外道依处;是颠倒执、反转执、错乱执、邪执,于不真实中执为真实。凡此种种,即是六十二种见之陷溺——这便是邪见爱著。巴利
Katamo diṭṭhisneho? Vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhi, dasavatthukā micchādiṭṭhi, dasavatthukā antaggāhikādiṭṭhi. Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ diṭṭhigahanaṃ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṃ diṭṭhivipphanditaṃ diṭṭhisaṃyojanaṃ gāho paṭiggāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṃ titthāyatanaṃ vipariyāsaggāho viparītaggāho vipallāsaggāho micchāgāho ayāthāvakasmiṃ yāthāvakanti gāho, yāvatā dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni – ayaṃ diṭṭhisneho.
此中,以见的接触与听闻的接触为缘,渴爱爱著与邪见爱著便存在、出现、产生、生起、发生、引发、显现。如此,对于由接触而生者,便有这两种爱著。巴利
Saṃsaggajātassa bhavanti snehā ti dassanasaṃsaggapaccayā ca savanasaṃsaggapaccayā ca taṇhāsneho ca diṭṭhisneho ca bhavanti sambhavanti jāyanti sañjāyanti nibbattanti abhinibbattanti pātubhavantīti – saṃsaggajātassa bhavanti snehā.
于此,“两种爱著”即是:渴爱爱著与邪见爱著……(中略)……此即渴爱爱著……(中略)……此即邪见爱著。于此,有人以身造作恶行,以语造作恶行,以意造作恶行。他杀生、不予而取、破门入室、掠夺财物、独入他宅行劫、拦道抢劫、邪淫他妻、妄语欺人。众人捉住他,带至国王面前,禀告:“大王,此人是盗贼、作恶者。请大王施以您所愿的任何惩罚。”于是,国王呵责他。他因被呵责而感受苦与忧恼。此恐惧、苦、忧恼从何而生?因他的爱著为缘、喜悦为缘、贪染为缘、贪染喜悦为缘而生。巴利
Snehanvayaṃ dukkhamidaṃ pahotī ti. Sneho ti dve snehā – taṇhāsneho ca diṭṭhisneho ca…pe… ayaṃ taṇhāsneho…pe… ayaṃ diṭṭhisneho. Dukkhamidaṃ pahotī ti idhekacco kāyena duccaritaṃ carati, vācāya duccaritaṃ carati, manasā duccaritaṃ carati, pāṇampi hanati, adinnampi ādiyati, sandhimpi chindati, nillopampi harati, ekāgārikampi karoti, paripanthepi tiṭṭhati, paradārampi gacchati, musāpi bhaṇati. Tamenaṃ gahetvā rañño dassenti – ‘‘ayaṃ, deva, coro āgucārī. Imassa yaṃ icchasi taṃ daṇḍaṃ paṇehī’’ti. Tamenaṃ rājā taṃ paribhāsati. So paribhāsapaccayāpi dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedeti. Etaṃ bhayaṃ dukkhaṃ domanassaṃ kuto jātaṃ? Tassa snehapaccayā ca nandipaccayā ca rāgapaccayā ca nandirāgapaccayā ca jātaṃ.
即便如此,国王仍不满足。国王便令人将他捆绑:以脚镣缚之,以绳索缚之,以锁链缚之,以枝条缚之,以藤蔓缚之,投入监禁,加以禁闭,缚于村落,缚于城镇,缚于国土,缚于区域,乃至下令:“不得放你离去。”他因被捆绑而感受苦与忧恼。此恐惧、苦、忧恼从何而生?因他的爱著为缘、喜悦为缘、贪染为缘、贪染喜悦为缘而生。巴利
Ettakenapi rājā na tussati. Tamenaṃ rājā bandhāpeti – andubandhanena vā rajjubandhanena vā saṅkhalikabandhanena vā vettabandhanena vā latābandhanena vā pakkhepabandhanena vā parikkhepabandhanena vā gāmabandhanena vā nigamabandhanena vā raṭṭhabandhanena vā janapadabandhanena vā, antamaso savacanīyampi karoti – ‘‘na te labbhā ito pakkamitu’’nti. So bandhanapaccayāpi dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedeti. Etaṃ bhayaṃ dukkhaṃ domanassaṃ kuto jātaṃ? Tassa snehapaccayā ca nandipaccayā ca rāgapaccayā ca nandirāgapaccayā ca jātaṃ.
即便如此,国王仍不满足。国王又命人夺走他那些钱财——一百、一千、十万。他因失去钱财而感受苦与忧恼。此种恐惧、苦、忧恼从何而生?因他的爱著、喜悦、贪染、贪染喜悦而生。巴利
Ettakenapi rājā na tussati. Tamenaṃ rājā tasseva dhanaṃ āharāpeti – sataṃ vā sahassaṃ vā satasahassaṃ vā. So dhanajānipaccayāpi dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedeti. Etaṃ bhayaṃ dukkhaṃ domanassaṃ kuto jātaṃ? Tassa snehapaccayā ca nandipaccayā ca rāgapaccayā ca nandirāgapaccayā ca jātaṃ.
即便如此,国王依然不满足。他对此人施以种种刑罚:以鞭抽打,以竹条抽打,以粗棍杖击;砍断其手,砍断其脚,砍断其手脚;割去其耳,割去其鼻,割去其耳鼻;施以“破锅刑”、施以“螺髻刑”、施以“罗睺脸刑”、施以“火环刑”、施以“手灯刑”、施以“草叶刑”、施以“树皮衣刑”、施以“羚羊刑”、施以“钩肉刑”、施以“钱币刑”、施以“碱液剥皮刑”、施以“门闩转刑”、施以“草垫刑”;以滚油浇淋,驱犬啃咬,将他活活钉在桩上,以刀砍下其首级。他因遭受这些刑罚,体验到痛苦与忧恼。如此恐惧、痛苦与忧恼,从何而生?生于他的爱著、欢喜、贪欲与喜贪。国王正是这四种惩罚的主宰者。巴利
Ettakenapi rājā na tussati. Tamenaṃ rājā vividhā kammakāraṇā kārāpeti – kasāhipi tāḷeti, vettehipi tāḷeti, aḍḍhadaṇḍehipi tāḷeti, hatthampi chindati, pādampi chindati, hatthapādampi chindati, kaṇṇampi chindati, nāsampi chindati, kaṇṇanāsampi chindati, bilaṅgathālikampi karoti, saṅkhamuṇḍikampi karoti , rāhumukhampi karoti, jotimālikampi karoti, hatthapajjotikampi karoti, erakavattikampi karoti, cīrakavāsikampi karoti, eṇeyyakampi karoti, baḷisamaṃsikampi karoti, kahāpaṇikampi karoti, khārāpatacchikampi karoti, palighaparivattikampi karoti, palālapīṭhakampi karoti, tattenapi telena osiñcati, sunakhehipi khādāpeti, jīvantampi sūle uttāseti, asināpi sīsaṃ chindati. So kammakāraṇapaccayāpi dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedeti. Etaṃ bhayaṃ dukkhaṃ domanassaṃ kuto jātaṃ? Tassa snehapaccayā ca nandipaccayā ca rāgapaccayā ca nandirāgapaccayā ca jātaṃ. Rājā imesaṃ catunnaṃ daṇḍānaṃ issaro.
他依自己的业,于身坏命终后,投生到恶处、苦途、堕所、地狱。地狱狱卒对他施行名为“五种束缚”的刑罚——将炽热的铁桩钉入其一手,将炽热的铁桩钉入其另一手,将炽热的铁桩钉入其一脚,将炽热的铁桩钉入其另一脚,将炽热的铁桩钉入其胸膛正中。他在那里领受苦痛、剧烈、粗猛、锐利的感受;只要那恶业还未耗尽,他便不会死去。这恐惧、痛苦与忧恼从何而生?正是从他的爱著、欢喜、贪欲、喜贪中产生的。巴利
So sakena kammena kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati. Tamenaṃ nirayapālā pañcavidhabandhanaṃ nāma kammakāraṇaṃ karonti – tattaṃ ayokhilaṃ hatthe gamenti, tattaṃ ayokhilaṃ dutiye hatthe gamenti, tattaṃ ayokhilaṃ pāde gamenti, tattaṃ ayokhilaṃ dutiye pāde gamenti, tattaṃ ayokhilaṃ majjhe urasmiṃ gamenti. So tattha dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedeti; na ca tāva kālaṃ karoti yāva na taṃ pāpakammaṃ byantīhoti. Etaṃ bhayaṃ dukkhaṃ domanassaṃ kuto jātaṃ? Tassa snehapaccayā ca nandipaccayā ca rāgapaccayā ca nandirāgapaccayā ca jātaṃ.
地狱狱卒令他躺卧,以斧头砍削其身……地狱狱卒将他头下脚上倒提,以利刃削割其身。地狱狱卒将他套在车上,驱赶他在燃烧、炽燃、火焰炽盛的大地上前奔后退。地狱狱卒令他爬上燃烧、炽燃、火焰炽盛的大炭火山,又令他爬下。地狱狱卒将他头下脚上倒提,抛入烧得赤红、猛烈燃烧、火焰炽盛的铁镬中。他在那里被烹煮,泛起水泡。当他在那里被烹煮而泛起水泡时,时而上浮,时而下沉,时而漂转。他在那里领受苦痛、剧烈、粗猛、锐利的感受;只要那恶业还未耗尽,他便不会死去。这恐惧、痛苦与忧恼从何而生?正是从他的爱著、欢喜、贪欲、喜贪中产生的。巴利
Tamenaṃ nirayapālā saṃvesetvā kuṭhārīhi tacchanti…pe… tamenaṃ nirayapālā uddhaṃpādaṃ adhosiraṃ gahetvā vāsīhi tacchanti. Tamenaṃ nirayapālā rathe yojetvā ādittāya pathaviyā sampajjalitāya sajotibhūtāya sārentipi paccāsārentipi. Tamenaṃ nirayapālā mahantaṃ aṅgārapabbataṃ ādittaṃ sampajjalitaṃ sajotibhūtaṃ āropentipi oropentipi. Tamenaṃ nirayapālā uddhaṃpādaṃ adhosiraṃ gahetvā tattāya lohakumbhiyā pakkhipanti ādittāya sampajjalitāya sajotibhūtāya. So tattha pheṇuddehakaṃ paccati. So tattha pheṇuddehakaṃ paccamāno sakimpi uddhaṃ gacchati, sakimpi adho gacchati, sakimpi tiriyaṃ gacchati. So tattha dukkhā tibbā kharā kaṭukā vedanā vedeti; na ca tāva kālaṅkaroti yāva na taṃ pāpakammaṃ byantīhoti. Etaṃ bhayaṃ dukkhaṃ domanassaṃ kuto jātaṃ? Tassa snehapaccayā ca nandipaccayā ca rāgapaccayā ca nandirāgapaccayā ca jātaṃ.
地狱的狱卒们将他投入大地狱。那大地狱——巴利
Tamenaṃ nirayapālā mahāniraye pakkhipanti. So kho pana mahānirayo –
“ 四角四门,分区划定,度量分明;”
以铁墙为界,上覆铁板。
那里的地面是铁所成,炽然光焰,火热逼人;
周围一百由旬,始终如是遍满而住。
那是吝啬者煎熬的可怕之处,焰火猛烈,难以靠近;
那景象令人毛发竖立,极为恐怖、可畏,充满痛苦。
从东墙之中,有大火焰腾涌而出;
烈焰烧着造恶业者,西边却被阻碍。
西面墙壁上,有火柱升起;
烈焰烧着造恶业者,东边却被阻碍;
南方墙壁上,有火柱升起;
烈焰烧着造恶业者,北边却被阻碍。
于北面墙壁间,烈焰如柱,腾涌而起;
焚烧恶业之际,撞击南面墙壁。
从下方腾涌而起,那烈焰极为可怖;
它燃烧着,撞击造作恶业之人于屋顶之上;
又从屋顶腾涌而起,那烈焰极为可怖。
焚烧着造恶业者,猛烈地撞落在地面;
犹如那炽热、烧红、烈焰炽燃的铁锅;
无间地狱正是如此,上下观看时,便是这般;
在那里的众生极其凶暴,造作深重恶业,
他们恶行无边,受报成熟而不死。
这些地狱众生的身体,犹如炽燃的火焰,
你看,业的坚固,既不会化为灰烬,也不会化作尘土。
他们向东奔跑,继而向西奔跑;
他们向北奔跑,然后又向南奔跑。
他们无论朝哪个方向奔逃,那方的门便随之关闭。
这些众生希求出离,是寻求解脱者。
然而,他们以业为缘,无法出离彼处。
他们造作了众多恶业,那些恶业尚未成熟。巴利
Catukkaṇṇo catudvāro, vibhatto bhāgaso mito; Ayopākārapariyanto, ayasā paṭikujjito. Tassa ayomayā bhūmi, jalitā tejasā yutā; Samantā yojanasataṃ, pharitvā tiṭṭhati sabbadā. Kadariyātapanā ghorā, accimanto durāsadā; Lomahaṃsanarūpā ca, bhesmā paṭibhayā dukhā. Puratthimāya ca bhittiyā, accikkhandho samuṭṭhito; Ḍahanto pāpakammante, pacchimāya paṭihaññati. Pacchimāya ca bhittiyā, accikkhandho samuṭṭhito; Ḍahanto pāpakammante, purimāya paṭihaññati. Dakkhiṇāya ca bhittiyā, accikkhandho samuṭṭhito; Ḍahanto pāpakammante, uttarāya paṭihaññati. Uttarāya ca bhittiyā, accikkhandho samuṭṭhito; Ḍahanto pāpakammante, dakkhiṇāya paṭihaññati. Heṭṭhato ca samuṭṭhāya, accikkhandho bhayānako; Ḍahanto pāpakammante, chadanasmiṃ paṭihaññati. Chadanamhā samuṭṭhāya, accikkhandho bhayānako; Ḍahanto pāpakammante, bhūmiyaṃ paṭihaññati. Ayokapālamādittaṃ, santattaṃ jalitaṃ yathā; Evaṃ avīcinirayo, heṭṭhā upari passato. Tattha sattā mahāluddā, mahākibbisakārino; Accantapāpakammantā, paccanti na ca miyyare . Jātavedasamo kāyo, tesaṃ nirayavāsinaṃ; Passa kammānaṃ daḷhattaṃ, na bhasmā hoti napi masi. Puratthimenapi dhāvanti, tato dhāvanti pacchimaṃ; Uttarenapi dhāvanti, tato dhāvanti dakkhiṇaṃ. Yaṃ yaṃ disaṃ padhāvanti, taṃ taṃ dvāraṃ pidhīyati; Abhinikkhamitāsā te, sattā mokkhagavesino. Na te tato nikkhamituṃ, labhanti kammapaccayā; Tesañca pāpakammantaṃ, avipakkaṃ kataṃ bahunti.
这恐惧、这苦、这忧,从何处生起?是从贪爱、欢喜、染著、欢喜染著而生起的。巴利
Etaṃ bhayaṃ dukkhaṃ domanassaṃ kuto jātaṃ? Tassa snehapaccayā ca nandipaccayā ca rāgapaccayā ca nandirāgapaccayā ca jātaṃ.
地狱中的那些苦、畜生道中的那些苦、饿鬼道中的那些苦、人间的那些苦——这些苦从何处产生?从何处生起?从何处出生?从何处再生?从何处显现?由于他的贪爱、由于他的欢喜、由于他的染着、由于他的欢喜染着,这些苦才会存在、才会出现、才会产生、才会生起、才会出生、才会再生、才会显现。这苦,是随贪爱而来的。巴利
Yāni ca nerayikāni dukkhāni yāni ca tiracchānayonikāni dukkhāni yāni ca pettivisayikāni dukkhāni yāni ca mānusikāni dukkhāni, tāni kuto jātāni kuto sañjātāni kuto nibbattāni kuto abhinibbattāni kuto pātubhūtāni? Tassa snehapaccayā ca nandipaccayā ca rāgapaccayā ca nandirāgapaccayā ca bhavanti sambhavanti jāyanti sañjāyanti nibbattanti abhinibbattanti pātubhavantīti – snehanvayaṃ dukkhamidaṃ pahoti.
有两种贪爱:渴爱之贪与邪见之贪。……这是渴爱之贪。……这是邪见之贪。对于贪爱所生的过患,他观看、见到、观察、审视、仔细省察……就这样观看贪爱所生的过患,应当像犀牛角一样独自游走。那位独觉佛是这样说的:巴利
Ādīnavaṃ snehajaṃ pekkhamāno ti. Sneho ti dve snehā – taṇhāsneho ca diṭṭhisneho ca…pe… ayaṃ taṇhāsneho…pe… ayaṃ diṭṭhisneho. Ādīnavaṃ snehajaṃ pekkhamāno ti taṇhāsneho ca diṭṭhisneho ca ādīnavaṃ snehajaṃ pekkhamāno dakkhamāno olokayamāno nijjhāyamāno upaparikkhamānoti – ādīnavaṃ snehajaṃ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
122 “ 有交往,便生贪爱;这苦是随贪爱而来的。
观见贪爱所生的过患,应如犀牛角独自游走。”巴利 注疏 1
‘‘Saṃsaggajātassa bhavanti snehā, snehanvayaṃ dukkhamidaṃ pahoti; Ādīnavaṃ snehajaṃ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
此处所说的两种朋友,是在家朋友与出家朋友。何为在家朋友?世上有这样的人:难施能施,难舍能舍,难作能作,难忍能忍;他向对方倾诉自己的秘密,亦善为对方保守秘密;于困境中不舍不离,乃至为对方舍身;当对方衰败时,亦不轻慢。如此之人,便是在家朋友。巴利
Mitte suhajje anukampamāno, hāpeti atthaṃ paṭibaddhacitto ti. Mittā ti dve mittā – agārikamitto ca anāgārikamitto ca. Katamo agārikamitto? Idhekacco duddadaṃ dadāti, duccajaṃ cajati, dukkaraṃ karoti, dukkhamaṃ khamati, guyhamassa ācikkhati, guyhamassa parigūhati , āpadāsu na vijahati, jīvitampissa atthāya pariccattaṃ hoti, khīṇe nātimaññati – ayaṃ agārikamitto.
何为出家朋友?此处有比丘,他可爱可悦,可敬可亲,善言且能纳语,能演深法;不将人引向非处,劝人受持增上戒,劝人专精修习四念处,劝人专精修习四正勤,乃至四神足、五根、五力、七觉支,劝人专精修习圣八支道。如此之人,便是出家朋友。巴利
Katamo anāgārikamitto? Idha bhikkhu piyo ca hoti manāpo ca garu ca bhāvanīyo ca vattā ca vacanakkhamo ca gambhīrañca kathaṃ kattā, no ca aṭṭhāne niyojeti adhisīle samādapeti, catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ bhāvanānuyoge samādapeti, catunnaṃ sammappadhānānaṃ…pe… catunnaṃ iddhipādānaṃ… pañcannaṃ indriyānaṃ… pañcannaṃ balānaṃ… sattannaṃ bojjhaṅgānaṃ… ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa bhāvanānuyoge samādapeti – ayaṃ anāgārikamitto.
所谓亲友,是指与之共处时,往来安适,站立安适,坐卧安适,相互招呼安适,交谈安适,高声论议安适,一起闲叙安适的人。若人对朋友、对亲友、对知交、对同道、对同伴心怀系念,随着观察,执持不舍,他便令自身的利益退失,令他人的利益退失,令双方的利益也退失;令现世的利益退失;令来世的利益退失;令最究竟的利益退失、舍弃、减损、毁坏、避开、消失——这就是说:对朋友与亲友心怀系念的人,令利益退失。巴利
Suhajjā vuccanti yehi saha āgamanaṃ phāsu gamanaṃ phāsu ṭhānaṃ phāsu nisajjanaṃ phāsu sayanaṃ phāsu ālapanaṃ phāsu sallapanaṃ phāsu ullapanaṃ phāsu samullapanaṃ phāsu. Mitte suhajje anukampamāno hāpeti atthanti mitte ca suhajje ca sandiṭṭhe ca sambhatte ca sahāye ca anukampamāno anupekkhamāno anugaṇhamāno attatthampi paratthampi ubhayatthampi hāpeti, diṭṭhadhammikampi atthaṃ hāpeti, samparāyikampi atthaṃ hāpeti, paramatthampi hāpeti pahāpeti parihāpeti paridhaṃseti parivajjeti antaradhāpetīti – mitte suhajje anukampamāno hāpeti atthaṃ.
以两种方式,心被牵住:一种是把自己放低、把别人抬高,心被牵住;另一种是把自己抬高、把别人放低,心被牵住。如何是把自己放低、把别人抬高,心被牵住呢?便是心想:“你们于我有大恩惠,我是依靠你们,才获得衣服、食物、住处、医药这些生活所需。他人想要给予我什么、为我做什么,也都是因你们之故,看在你们的份上。甚至我从父母传承而来的旧姓氏、旧家族,也因你们而消失。如今他人皆因你们而认识我,称我为某家的常客、某家的常客。”这样把自己放低、把别人抬高,心就被牵住了。巴利
Paṭibaddhacitto ti dvīhi kāraṇehi paṭibaddhacitto hoti – attānaṃ vā nīcaṃ ṭhapento paraṃ uccaṃ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti, attānaṃ vā uccaṃ ṭhapento paraṃ nīcaṃ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti. Kathaṃ attānaṃ nīcaṃ ṭhapento paraṃ uccaṃ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti? Tumhe me bahūpakārā, ahaṃ tumhe nissāya labhāmi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ. Yampi me aññe dātuṃ vā kātuṃ vā maññanti tumhe nissāya tumhe sampassantā. Yampi me porāṇaṃ mātāpettikaṃ nāmagottaṃ, tampi me antarahitaṃ. Tumhehi ahaṃ ñāyāmi – asukassa kulupako, asukāya kulupakoti . Evaṃ attānaṃ nīcaṃ ṭhapento paraṃ uccaṃ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti.
如何是把自己抬高、把别人放低,心被牵住呢?便是心想:“我对你们有大恩惠,你们是依止我,才皈依佛、皈依法、皈依僧;才远离杀生、远离偷盗、远离邪淫、远离妄语、远离放逸之因的谷酒、果酒等。是我为你们说法,带领你们讨论,告知你们伍波萨他日的学处,为你们安排种种事务。而你们如今竟撇开我,去恭敬、尊重、推崇、供养他人!”这样把自己抬高、把别人放低,心被牵住。这便是:对同伴、亲友心存牵挂者,被牵住的心,丢失了利益。巴利
Kathaṃ attānaṃ uccaṃ ṭhapento paraṃ nīcaṃ ṭhapento paṭibaddhacitto hoti? Ahaṃ tumhākaṃ bahūpakāro, tumhe maṃ āgamma buddhaṃ saraṇaṃ gatā, dhammaṃ saraṇaṃ gatā, saṅghaṃ saraṇaṃ gatā, pāṇātipātā paṭiviratā, adinnādānā paṭiviratā, kāmesumicchācārā paṭiviratā, musāvādā paṭiviratā, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭiviratā; ahaṃ tumhākaṃ uddesaṃ demi, paripucchaṃ demi, uposathaṃ ācikkhāmi, navakammaṃ adhiṭṭhāmi. Atha pana tumhe maṃ ujjhitvā aññe sakkarotha garuṃ karotha mānetha pūjethāti. Evaṃ attānaṃ uccaṃ ṭhapento paraṃ nīcaṃ ṭhapento paṭibaddhacitto hotīti – mitte suhajje anukampamāno, hāpeti atthaṃ paṭibaddhacitto.
恐惧:什么是恐惧?畏惧出生,畏惧衰老,畏惧疾病,畏惧死亡,畏惧国王,畏惧盗贼,畏惧火,畏惧水,畏惧自责,畏惧他责,畏惧刑罚,畏惧恶趣,畏惧波浪,畏惧鳄鱼,畏惧漩涡,畏惧鲨鱼,畏惧生计断绝,畏惧恶名,畏惧在大众中发言畏缩,畏惧骄逸——这种种的害怕、战栗、汗毛竖立、内心的慌张与恐惧,即名为恐惧。亲密:有两种亲密:爱欲的亲密与见解的亲密……这便是爱欲的亲密……这便是见解的亲密。观察:于亲密中见此恐惧,如实见、审察、反复端详、彻底省思——这便是:既于亲密中见此恐惧,当如犀牛角般独自游走。是故那位独觉佛说:巴利
Etaṃ bhayaṃ santhave pekkhamāno ti. Bhaya nti jātibhayaṃ jarābhayaṃ byādhibhayaṃ maraṇabhayaṃ rājabhayaṃ corabhayaṃ aggibhayaṃ udakabhayaṃ attānuvādabhayaṃ parānuvādabhayaṃ daṇḍabhayaṃ duggatibhayaṃ ūmibhayaṃ kumbhilabhayaṃ āvaṭṭabhayaṃ susumārabhayaṃ ājīvikabhayaṃ asilokabhayaṃ parisasārajjabhayaṃ madanabhayaṃ bhayānakaṃ chambhitattaṃ lomahaṃso cetaso ubbego utrāso. Santhave ti dve santhavā – taṇhāsanthavo ca diṭṭhisanthavo ca…pe… ayaṃ taṇhāsanthavo…pe… ayaṃ diṭṭhisanthavo. Etaṃ bhayaṃ santhave pekkhamāno ti etaṃ bhayaṃ santhave pekkhamāno dakkhamāno olokayamāno nijjhāyamāno upaparikkhamānoti – etaṃ bhayaṃ santhave pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
123 “ 对朋友与亲友牵挂于心的人,心有所系,反而失去利益;
看见了亲密中的这种怖畏之后,应当如同犀牛角一样独自游走。”巴利 注疏 1
‘‘Mitte suhajje anukampamāno, hāpeti atthaṃ paṭibaddhacitto; Etaṃ bhayaṃ santhave pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
所谓“竹丛”,是指竹丛。正如竹丛中的老竹彼此附着、缠结、黏着、挂住、挂碍、受阻,同样地,“散扩者”就是所谓的渴爱。凡是贪染、欲染、随顺、迎合、喜悦、染喜、心的欲染、欲求、迷醉、执取、贪婪、极贪、执著、泥沼、爱渴、幻术、能生、令生、缝纫、结网、流动、散扩、线、扩散、积聚、第二者、导向、有之路、林、丛林、亲昵、爱恋、期待、亲属、希望、希求、希求性、对色的希望、对声的希望、对香的希望、对味的希望、对触的希望、对利的希望、对财的希望、对子的希望、对命的希望、冀求、多冀求、遍冀求、冀求性、冀求的状态、贪求、贪求性、贪求的状态、求好心、愿善性、非法贪、不平等的贪、爱乐、喜爱、欲愿、羡慕、遍欲愿、欲贪、有贪、无有贪、色贪、无色贪、灭贪、色贪、声贪、香贪、味贪、触贪、法贪、瀑流、轭、结、取、障、盖、覆、缚、随眠、随烦恼、缠、蔓、悭、苦根、苦因、苦源、魔网、魔钩、魔境、魔住、魔缚、渴爱河、渴爱网、渴爱索、渴爱海、贪欲、贪、不善根。巴利
Vaṃso visālova yathā visatto ti vaṃso vuccati veḷugumbo. Yathā veḷugumbasmiṃ porāṇakā vaṃsā sattā visattā āsattā laggā laggitā palibuddhā, evameva visattikā vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo anunayo anurodho nandī nandirāgo cittassa sārāgo icchā mucchā ajjhosānaṃ gedho paligedho saṅgo paṅko ejā māyā janikā sañjananī sibbinī jālinī saritā visattikā suttaṃ visaṭā āyūhanī dutiyā paṇidhi bhavanetti vanaṃ vanatho santhavo sineho apekkhā paṭibandhu āsā āsīsanā āsīsitattaṃ rūpāsā saddāsā gandhāsā rasāsā phoṭṭhabbāsā lābhāsā dhanāsā puttāsā jīvitāsā jappā pajappā abhijappā jappanā jappitattaṃ loluppaṃ loluppāyanā loluppāyitattaṃ pucchañjikatā sādhukamyatā adhammarāgo visamalobho nikanti nikāmanā patthanā pihanā sampatthanā kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhā rūpataṇhā arūpataṇhā nirodhataṇhā rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā ogho yogo gantho upādānaṃ āvaraṇaṃ nīvaraṇaṃ chadanaṃ bandhanaṃ upakkileso anusayo pariyuṭṭhānaṃ latā vevicchaṃ dukkhamūlaṃ dukkhanidānaṃ dukkhappabhavo mārapāso mārabaḷisaṃ māravisayo māranivāso mārabandhanaṃ taṇhānadī taṇhājālaṃ taṇhāgaddulaṃ taṇhāsamuddo abhijjhā lobho akusalamūlaṃ.
“散扩者”依何义而说?“广”故,为散扩者;“散布”故,为散扩者;“扩散”故,为散扩者;“不平”故,为散扩者;“毒化”故,为散扩者;“散坏”故,为散扩者;“欺诳”故,为散扩者;“毒根”故,为散扩者;“毒果”故,为散扩者;“毒受用”故,为散扩者。再者,渴爱在色、声、香、味、触中广泛存在,在家族、群众、住处、利养、名誉、称赞、快乐中广泛存在,在衣服、钵食、坐卧处、病缘病缘药资具中广泛存在,在欲界、色界、无色界中广泛存在,在欲有、色有、无色有中广泛存在,在想有、无想有、非想非非想有中广泛存在,在一蕴有、四蕴有、五蕴有中广泛存在,在过去、未来、现在中广泛存在,在见闻觉知的诸法中广泛存在——它是广布的、扩展的。因此称为“散扩者”,犹如广布的竹丛一般缠绕。巴利
Visattikā ti kenaṭṭhena visattikā? Visālāti visattikā visatāti visattikā, visaṭāti visattikā, visamāti visattikā, visakkatīti visattikā, visaṃharatīti visattikā, visaṃvādikāti visattikā, visamūlāti visattikā, visaphalāti visattikā, visaparibhogāti visattikā. Visālā vā pana taṇhā rūpe sadde gandhe rase phoṭṭhabbe kule gaṇe āvāse lābhe yase pasaṃsāya sukhe cīvare piṇḍapāte senāsane gilānapaccayabhesajjaparikkhāre kāmadhātuyā rūpadhātuyā arūpadhātuyā kāmabhave rūpabhave arūpabhave saññābhave asaññābhave nevasaññānāsaññābhave ekavokārabhave catuvokārabhave pañcavokārabhave atīte anāgate paccuppanne diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu visatā vitthatāti – visattikāti – vaṃso visālova yathā visatto.
有四种儿子:亲生儿子、田生儿子、养子、门徒弟子。“妻”指妻子们。“期待”指渴爱。凡有贪着、染著……贪欲、贪、不善根者——此即是对子女与妻子的期待。巴利
Puttesu dāresu ca yā apekkhā ti. Puttā ti cattāro puttā – atrajo putto, khettajo putto, dinnako putto, antevāsiko putto. Dārā vuccanti bhariyāyo. Apekkhā vuccanti taṇhā. Yo rāgo sārāgo…pe… abhijjhā lobho akusalamūlanti – puttesu dāresu ca yā apekkhā.
“竹丛”谓竹丛。犹如在竹丛中,嫩竹笋无所纠缠、无所黏着、无所附着、无所耽著、无所障碍,已出离、已脱离、已解脱。同样地,有两种执着:渴爱执与邪见执。……这是渴爱执。……这是邪见执。那位独觉佛已断除渴爱执,已舍离邪见执。由于渴爱执的断除与邪见执的舍离,那位独觉佛于色无所执着,于声、香、味、触无所执着,于家族、群众、住处、利养、名誉、称赞、快乐无所执着,于衣服、钵食、坐卧处、病缘病缘药资具无所执着,于欲界、色界、无色界无所执着,于欲有、色有、无色有无所执着,于想有、无想有、非想非非想有无所执着,于一蕴有、四蕴有、五蕴有无所执着,于过去、未来、现在无所执着,于见闻觉知的诸法无所执着、无所抓取、无所系缚、无所障碍、无所迷醉;已出离、脱离、解脱、无系着,以无界限之心而住。因此,如嫩竹笋般无所执着,应如犀牛角独自游方。所以那位独觉佛这样说。巴利
Vaṃsakkaḷīrova asajjamāno ti vaṃso vuccati veḷugumbo. Yathā veḷugumbasmiṃ taruṇakā kaḷīrakā asattā alaggā agadhitā apalibuddhā nikkhantā nissaṭā vippamuttā evameva. Sajjā ti dve sajjanā – taṇhāsajjanā ca diṭṭhisajjanā ca…pe… ayaṃ taṇhāsajjanā…pe… ayaṃ diṭṭhisajjanā. Tassa paccekasambuddhassa taṇhāsajjanā pahīnā, diṭṭhisajjanā paṭinissaṭṭhā. Taṇhāsajjanāya pahīnattā diṭṭhisajjanāya paṭinissaṭṭhattā so paccekasambuddho rūpe na sajjati sadde na sajjati gandhe na sajjati rase na sajjati phoṭṭhabbe na sajjati kule…pe… gaṇe… āvāse… lābhe… yase… pasaṃsāya… sukhe… cīvare… piṇḍapāte… senāsane… gilānapaccayabhesajjaparikkhāre… kāmadhātuyā… rūpadhātuyā… arūpadhātuyā… kāmabhave… rūpabhave… arūpabhave… saññābhave… asaññābhave… nevasaññānāsaññābhave… ekavokārabhave… catuvokārabhave… pañcavokārabhave… atīte… anāgate… paccuppanne… diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu na sajjati na gaṇhāti na bajjhati na palibajjhati na mucchati; nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti – vaṃsakkaḷīrova asajjamāno, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
124 “ 如同广布的竹丛枝节交缠,对子女与妻子仍存系著;
“ 犹如嫩竹笋无所牵缠,当如犀牛之角独自游行。”巴利 注疏 1
‘‘Vaṃso visālova yathā visatto, puttesu dāresu ca yā apekkhā; Vaṃsakkaḷīrova asajjamāno, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
这是两种鹿——羚羊与黑鹿。犹如山林中的鹿,在旷野丛林中活动时,安详地行走,安详地站立,安详地坐下,安详地躺卧。巴利
Migo araññamhi yathā abaddho, yenicchakaṃ gacchati gocarāyā ti. Migo ti dve migā – eṇimigo ca pasadamigo ca. Yathā āraññiko migo araññe pavane caramāno vissattho gacchati vissattho tiṭṭhati vissattho nisīdati vissattho seyyaṃ kappeti.
世尊曾这样说:“诸比丘,犹如森林中的鹿,在旷野山林间活动时,安然行走,安然站立,安然坐下,安然躺卧。为什么呢?因为它不在猎人的行踪之内。同样地,诸比丘,比丘远离感官欲乐、远离不善法,有寻有伺,由远离而生起的喜与乐,进入并安住于初禅。诸比丘,这就称为比丘使魔罗成盲,断其足迹,使魔罗无眼可见,脱离邪恶者的视线。”巴利
Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘seyyathāpi, bhikkhave, āraññiko migo araññe pavane caramāno vissattho gacchati vissattho tiṭṭhati vissattho nisīdati vissattho seyyaṃ kappeti. Taṃ kissa hetu? Anāpāthagato, bhikkhave, luddassa. Evameva kho, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu andhamakāsi māraṃ, apadaṃ vadhitvā māracakkhuṃ adassanaṃ gato pāpimato’.
“再者,诸比丘,比丘息灭寻与伺,内心澄净,心得一境,无寻无伺,由定而生起的喜与乐,进入并安住于第二禅那。诸比丘,这就称为比丘使魔罗成盲,断其足迹,使魔罗无眼可见,脱离邪恶者的视线。巴利
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati . Ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu andhamakāsi māraṃ, apadaṃ vadhitvā māracakkhuṃ adassanaṃ gato pāpimato’.
“再者,诸比丘,比丘离于喜,安住于舍,有念与正知,以身感受乐——即圣者们所称的‘舍、有念、住于乐’——进入并安住于第三禅那。诸比丘,这就称为比丘使魔罗成盲,断其足迹,使魔罗无眼可见,脱离邪恶者的视线。”巴利
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti, yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu andhamakāsi māraṃ, apadaṃ vadhitvā māracakkhuṃ adassanaṃ gato pāpimato’.
“再者,诸比丘,比丘以舍断乐、舍断苦,并因先前喜忧的灭没,住于不苦不乐,舍念清净的第四禅那。诸比丘,此比丘被称为“已令魔罗盲目,摧坏其足迹,毁坏魔眼,到达了邪恶者所不见之处”。巴利
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu andhamakāsi māraṃ, apadaṃ vadhitvā māracakkhuṃ adassanaṃ gato pāpimato’.
“再者,诸比丘,比丘由完全超越色想,灭尽有对想,不作意种种想,以“虚空无边”而入住空无边处。诸比丘,此比丘被称为“已令魔罗盲目,摧坏其足迹,毁坏魔眼,到达了邪恶者所不见之处”。”巴利
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu andhamakāsi māraṃ, apadaṃ vadhitvā māracakkhuṃ adassanaṃ gato pāpimato’.
“再者,诸比丘,比丘由完全超越空无边处,以“识无边”而入住识无边处……(中略)……巴利
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave , bhikkhu sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati…pe….
“复次,比丘们,比丘完全超越识无边处,进入并安住于无所有处……(中略)……”巴利
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati…pe….
“复次,比丘们,比丘完全超越无所有处,进入并安住于非想非非想处……(中略)……巴利
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati…pe….
“再者,诸比丘,比丘完全超越非想非非想处,证入并安住于想受灭尽定;他以慧照见之后,诸漏彻底灭尽。诸比丘,这位比丘可称为‘弄瞎魔罗、摧破魔罗踪迹、令魔罗之眼无所见、已趣入邪恶者了不可见之处者’,他已度越世间中的贪染。他自在而行,自在而住,自在而坐,自在而卧。何以故?诸比丘,因他已不在邪恶者所行境之内。犹如林中无缚之鹿,随心所愿,游走觅食。”巴利
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharati, paññāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā honti. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu andhamakāsi māraṃ, apadaṃ vadhitvā māracakkhuṃ adassanaṃ gato pāpimato’, tiṇṇo loke visattikaṃ. So vissattho gacchati vissattho tiṭṭhati vissattho nisīdati vissattho seyyaṃ kappeti. Taṃ kissa hetu? Anāpāthagato, bhikkhave, pāpimato’’ti – migo araññamhi yathā abaddho, yenicchakaṃ gacchati gocarāya.
“有慧者”意为:贤者、具慧者、具智者、智者、明辨者、聪慧者。“有情”意为:众生、青年、人、补特伽罗、命者、生者、人类、因陀罗之子、人。“无系”有两种:法无系与补特伽罗无系。什么是法无系?四念处、四正勤、四神足、五根、五力、七觉支、圣八支道——这便是法无系。什么是补特伽罗无系?凡是具足此无系法的人,便称为补特伽罗无系。“明智之人,见无系法”意思是:察见、审察、观察、审视、遍察——明智之人,见到这无系法之后,便应如犀牛角般独自游走。因此,那位独觉佛说:巴利
Viññū naro seritaṃ pekkhamāno ti. Viññū ti paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvī. Naro ti satto māṇavo poso puggalo jīvo jāgu jantu indagu manujo. Serī ti dve serī – dhammopi serī puggalopi serī. Katamo dhammo serī? Cattāro satipaṭṭhānā cattāro sammappadhānā cattāro iddhipādā pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo – ayaṃ dhammo serī. Katamo puggalo serī? Yo iminā serinā dhammena samannāgato, so vuccati puggalo serī. Viññū naro seritaṃ pekkhamāno ti viññū naro seritaṃ dhammaṃ pekkhamāno, dakkhamāno olokayamāno nijjhāyamāno upaparikkhamānoti – viññū naro seritaṃ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
125 “ 犹如山林中不被束缚的鹿,想去何处觅食便去何处;智者珍视独行,应如犀牛角一般独自游走。
明智之人,见所依之行,即应如犀牛角般独自游走。”巴利 注疏 1
‘‘Migo araññamhi yathā abaddho, yenicchakaṃ gacchati gocarāya; Viññū naro seritaṃ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
所谓“伙伴”,是指那些与之共处时,到来安乐、行走安乐、来去安乐、站立安乐、安坐安乐、躺卧安乐、招呼安乐、交谈安乐、召唤安乐、攀谈安乐的人。又在伙伴群中,无论是居住、站立、行走还是游方时,都会有追求自利之谈论、追求利他之谈论、追求双方利益之谈论、追求现世利益之谈论、追求来世利益之谈论、追求究竟利益之谈论——在伙伴群中,无论居住、站立、行走、游方,都会有这样的交谈。巴利
Āmantanā hoti sahāyamajjhe, vāse ṭhāne gamane cārikāyā ti sahāyā vuccanti yehi saha āgamanaṃ phāsu gamanaṃ phāsu gamanāgamanaṃ phāsu ṭhānaṃ phāsu nisajjanaṃ phāsu sayanaṃ phāsu ālapanaṃ phāsu sallapanaṃ phāsu ullapanaṃ phāsu samullapanaṃ phāsu. Āmantanā hoti sahāyamajjhe, vāse ṭhāne gamane cārikāyā ti sahāyamajjhe vāsepi ṭhānepi gamanepi cārikāyapi attatthamantanā paratthamantanā ubhayatthamantanā diṭṭhadhammikatthamantanā samparāyikatthamantanā paramatthamantanā ti – āmantanā hoti sahāyamajjhe, vāse ṭhāne gamane cārikāya.
剃除须发、身披袈裟的活命方式,是愚者、不善者、外道与外道弟子所不乐求的;而此剃除须发、身披袈裟的活命方式,却是智者、善士、佛弟子及独觉佛所乐求的。这里所说的“独行”有两种:法独行与人物独行。什么是法独行?即四念处……(中略)……圣八支道——此是法独行。什么是人物独行?凡是具备此独行法者,便称为人物独行。观察此独行法,即是见、观察、审视、细察此法;见此不为愚者所乐求的独行之后,应如犀牛角一般独行游走。所以那位独觉佛说:巴利
Anabhijjhitaṃ seritaṃ pekkhamāno ti anabhijjhitaṃ etaṃ vatthu bālānaṃ asappurisānaṃ titthiyānaṃ titthayasāvakānaṃ, yadidaṃ – bhaṇḍukāsāyavatthavasanatā. Abhijjhitaṃ etaṃ vatthu paṇḍitānaṃ sappurisānaṃ buddhasāvakānaṃ paccekabuddhānaṃ, yadidaṃ – bhaṇḍukāsāyavatthavasanatā. Serī ti dve serī – dhammopi serī puggalopi serī. Katamo dhammo serī? Cattāro satipaṭṭhānā …pe… ariyo aṭṭhaṅgiko maggo – ayaṃ dhammo serī. Katamo puggalo serī? Yo iminā serinā dhammena samannāgato, so vuccati puggalo serī. Anabhijjhitaṃ seritaṃ pekkhamāno ti seritaṃ dhammaṃ pekkhamāno dakkhamāno olokayamāno nijjhāyamāno upaparikkhamānoti – anabhijjhitaṃ seritaṃ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
126 “ 在伙伴群中,无论居住、站立、行走或游方,便有交谈交往。
观察无贪求的独立之行,当如犀牛角独自游方。”巴利 注疏 1
‘‘Āmantanā hoti sahāyamajjhe, vāse ṭhāne gamane cārikāya; Anabhijjhitaṃ seritaṃ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
嬉戏有两种:身嬉戏和语嬉戏。什么是身嬉戏?或戏于象,戏于马,戏于车,戏于弓,戏于刀;或戏于八格棋盘,戏于十格棋盘;或戏于空中;或戏于步道;或戏于近身;或戏于打谷场;或戏于掷骰;或戏于叶笛;或戏于签子;或戏于骰子;或戏于树皮衣;或戏于曲棍;或戏于翻绳;或戏于陀螺;或戏于叶哨;或戏于小车;或戏于小弓箭;或戏于猜字;或戏于猜心;作种种模仿之戏——这就是身嬉戏。巴利
Khiḍḍā ratī hoti sahāyamajjhe ti. Khiḍḍā ti dve khiḍḍā – kāyikā ca khiḍḍā vācasikā ca khiḍḍā. Katamā kāyikā khiḍḍā? Hatthīhipi kīḷanti, assehipi kīḷanti, rathehipi kīḷanti, dhanūhipi kīḷanti, tharūhipi kīḷanti, aṭṭhapadehipi kīḷanti, dasapadehipi kīḷanti, ākāsepi kīḷanti, parihārapathepi kīḷanti, santikāyapi kīḷanti, khalikāyapi kīḷanti, ghaṭikāyapi kīḷanti, salākahatthenapi kīḷanti, akkhenapi kīḷanti, paṅgacīrenapi kīḷanti, vaṅkakenapi kīḷanti, mokkhacikāyapi kīḷanti, ciṅgulakenapi kīḷanti, pattāḷhakenapi kīḷanti, rathakenapi kīḷanti, dhanukenapi kīḷanti, akkharikāyapi kīḷanti, manesikāyapi kīḷanti, yathāvajjenapi kīḷanti. Ayaṃ kāyikā khiḍḍā.
什么是语嬉戏?口作鼓声,口作铙钹声,口作腰鼓声,口作小鼓声,口作号角声,口作铜钹声;以及演戏、跳舞、唱歌、滑稽戏——这就是语嬉戏。巴利
Katamā vācasikā khiḍḍā? Mukhabherikaṃ mukhālambaraṃ mukhaḍiṇḍimakaṃ mukhacalimakaṃ mukhakerakaṃ mukhadaddarikaṃ nāṭakaṃ lāsaṃ gītaṃ davakammaṃ. Ayaṃ vācasikā khiḍḍā.
“不厌倦”是“快乐”的同义词。“同伴”,是指与他一起时,来去便利、往来便利、站立便利、坐卧便利、卧躺便利、问候便利、交谈便利、闲谈便利、长谈亦便利。“嬉戏与快乐在同伴当中才有”的意思是:嬉戏与快乐,只在同伴当中方有。巴利
Ratī ti anukkaṇṭhitādhivacanametaṃ ratīti. Sahāyā vuccanti yehi saha āgamanaṃ phāsu gamanaṃ phāsu gamanāgamanaṃ phāsu ṭhānaṃ phāsu nisajjanaṃ phāsu sayanaṃ phāsu ālapanaṃ phāsu sallapanaṃ phāsu ullapanaṃ phāsu samullapanaṃ phāsu. Khiḍḍā ratī hoti sahāyamajjhe ti khiḍḍā ca rati ca sahāyamajjhe hotīti – khiḍḍā ratī hoti sahāyamajjhe.
“儿子”一词有四种儿子:亲生子、田生子、过继子、弟子。“对儿子们,爱恋强烈”意指:对儿子们,爱恋广大。巴利
Puttesu ca vipulaṃ hoti pema nti. Puttā ti cattāro puttā – atrajo putto, khettajo putto , dinnako putto, antevāsiko putto. Puttesu ca vipulaṃ hotiṃ pema nti puttesu ca adhimattaṃ hoti pemanti – puttesu ca vipulaṃ hoti pemaṃ.
“所爱”有两种:有情所爱与诸行所爱。怎样是有情所爱?于此处,若有愿你得利益、得安乐、得安稳、得解脱安稳之人——如母亲、父亲、兄弟、姐妹、儿子、女儿、朋友、同僚、亲戚或血亲——这些便是有情所爱。巴利
Piyavippayogaṃ vijigucchamāno ti dve piyā – sattā vā saṅkhārā vā. Katame sattā piyā? Idha yassa te honti atthakāmā hitakāmā phāsukāmā yogakkhemakāmā mātā vā pitā vā bhātā vā bhaginī vā putto vā dhītā vā mittā vā amaccā vā ñātī vā sālohitā vā, ime sattā piyā.
哪些是可爱的诸行?可爱的色、可爱的声、可爱的香、可爱的味、可爱的触——这些就是可爱的诸行。所谓“厌恶、厌离、惭耻于与所爱的别离”,即是对与所爱的别离感到厌恶。独行,犹如犀牛角。所以那位独觉佛说:巴利
Katame saṅkhārā piyā? Manāpikā rūpā manāpikā saddā manāpikā gandhā manāpikā rasā manāpikā phoṭṭhabbā, ime saṅkhārā piyā. Piyavippayogaṃ vijigucchamānoti piyānaṃ vippayogaṃ vijigucchamāno aṭṭiyamāno harāyamānoti – piyavippayogaṃ vijigucchamāno, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
127 “ 在朋友中间,有嬉戏与欢乐;对儿女们,有深广的爱。厌恶与所爱别离,他应犹如犀牛角独自前行。
厌恶与所爱别离,应如犀牛角独行。”巴利 注疏 1
‘‘Khiḍḍā ratī hoti sahāyamajjhe, puttesu ca vipulaṃ hoti pemaṃ; Piyavippayogaṃ vijigucchamāno, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
那位独觉佛以慈俱行之心遍满一方而住,同样遍满第二方、第三方、第四方。如是向上、向下、横向,遍一切处,视一切众生如己,以广大、崇高、无量、无怨恨、无恼害的慈俱行之心遍满一切世间而住。以悲俱之心……以喜俱之心……以舍俱之心遍满一方而住,同样地第二方,同样地第三方……无害遍满而住。由于慈的修习,东方的有情于他无敌意,南方的有情于他无敌意,西方的有情于他无敌意,北方的有情于他无敌意,东南方的有情于他无敌意,西南方的有情于他无敌意,西北方的有情于他无敌意,东北方的有情于他无敌意,下方的有情于他无敌意,上方的有情于他无敌意,一切方隅的有情于他无敌意;由于悲的修习、由于喜的修习、由于舍的修习,东方的有情于他无敌意……一切方隅的有情于他无敌意——他对一切方所皆无敌意。巴利
Cātuddiso appaṭigho ca hotī ti. Cātuddiso ti so paccekasambuddho mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. Karuṇāsahagatena…pe… muditāsahagatena…pe… upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ…pe… abyāpajjena pharitvā viharati. Cātuddiso appaṭigho ca hotī ti mettāya bhāvitattā ye puratthimāya disāya sattā te appaṭikūlā honti, ye dakkhiṇāya disāya sattā te appaṭikūlā honti , ye pacchimāya disāya sattā te appaṭikūlā honti, ye uttarāya disāya sattā te appaṭikūlā honti, ye puratthimāya anudisāya sattā te appaṭikūlā honti, ye dakkhiṇāya anudisāya sattā te appaṭikūlā honti, ye pacchimāya anudisāya sattā te appaṭikūlā honti, ye uttarāya anudisāya sattā te appaṭikūlā honti, ye heṭṭhimāya disāya sattā te appaṭikūlā honti, ye uparimāya disāya sattā te appaṭikūlā honti, ye disāsu vidisāsu sattā te appaṭikūlā honti; karuṇāya bhāvitattā muditāya bhāvitattā upekkhāya bhāvitattā ye puratthimāya disāya sattā te appaṭikūlā honti…pe… ye disāsu vidisāsu sattā te appaṭikūlā hontīti – cātuddiso appaṭigho ca hoti.
对于任何粗劣的衣服,那位独觉佛也知足,并赞叹对任何粗劣衣服的知足;他不因衣服而去从事不正当、不合宜的营求。未得衣服,他不焦虑;得已,不贪着、不迷恋、不沉醉,洞见过患而明于出离,如此受用。他既不因对任何粗劣衣服的知足而抬高自己,也不贬低他人。对于这一点,于其中熟练、不懈怠、正知、具念者,便被称为安住于古老、最初的圣种的独觉佛。他对于任何粗劣的钵食也知足……巴利
Santussamāno itarītarenā ti so paccekasambuddho santuṭṭho hoti itarītarena cīvarena, itarītaracīvarasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca cīvarahetu anesanaṃ appatirūpaṃ āpajjati. Aladdhā ca cīvaraṃ na paritassati, laddhā ca cīvaraṃ agadhito amucchito anajjhāpasanno ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati. Tāya ca pana itarītaracīvarasantuṭṭhiyā nevattānukkaṃseti na paraṃ vambheti. Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno patissato, ayaṃ vuccati paccekasambuddho porāṇe aggaññe ariyavaṃse ṭhito. Santuṭṭho hoti itarītarena piṇḍapātena…pe…
他对任何粗劣的住所也知足……他对任何粗劣的病缘药资具也知足,赞叹对任何粗劣病缘药资具的知足;他不因病缘药资具而去从事不正当、不合宜的营求。未得病缘药资具,他不焦虑;得已,不贪着、不迷恋、不沉醉,洞见过患而明于出离,如此受用。他既不因对任何粗劣病缘药资具的知足而抬高自己,也不贬低他人。对于这一点,于其中熟练、不懈怠、正知、具念者,便被称为安住于古老、最初的圣种的独觉佛——对于任何粗劣之物都能知足。巴利
Santuṭṭho hoti itarītarena senāsanena…pe… santuṭṭho hoti itarītarena gilānapaccayabhesajjaparikkhārena, itarītaragilānapaccayabhesajjaparikkhārasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca gilānapaccayabhesajjaparikkhārahetu anesanaṃ appatirūpaṃ āpajjati. Aladdhā ca gilānapaccayabhesajjaparikkhārānaṃ na paritassati. Laddhā ca gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ agadhito amucchito anajjhāpanno ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati. Tāya ca itarītaragilānapaccayabhesajjaparikkhārasantuṭṭhiyā nevattānukkaṃseti na paraṃ vambheti. Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno patissato, ayaṃ vuccati paccekasambuddho porāṇe aggaññe ariyavaṃse ṭhitoti – santussamāno itarītarena.
危难的耐受者、无畏者。所谓危难,有两种危难:公开的危难与隐藏的危难。什么是公开的危难?狮子、虎、豹、熊、鬣狗、豺、水牛、象、蛇、蝎、蜈蚣,或者盗贼、恶人、已作恶者、未作恶者,眼病、耳病、鼻病、舌病、身病、头病、耳病、口病、牙病、咳嗽、哮喘、感冒、发烧、衰老、胃病、昏厥、痢疾、腹痛、霍乱、麻风、肿块、癞病、肺痨、癫痫、皮疹、瘙痒、疥癣、鬼魅、脱屑、血崩、糖尿病、痤疮、疮疖、瘘管,由胆汁引起的疾病、由痰引起的疾病、由风引起的疾病、由四种元素失调引起的疾病、由季节变化引起的疾病、由不当调养引起的疾病、由外缘伤害引起的疾病、由业报引起的疾病,冷、热、饥、渴、大小便,蚊、蝇、风、日晒、爬虫的接触等等。这些便名为公开的危难。巴利
Parissayānaṃ sahitā achambhīti. Parissayāti dve parissayā – pākaṭaparissayā ca paṭicchannaparissayā ca. Katame pākaṭaparissayā? Sīhā byagghā dīpī acchā taracchā kokā mahiṃsā hatthī ahī vicchikā satapadī, corā vā assu mānavā vā katakammā vā akatakammā vā, cakkhurogo sotarogo ghānarogo jivhārogo kāyarogo sīsarogo kaṇṇarogo mukharogo dantarogo kāso sāso pināso ḍāho jaro kucchirogo mucchā pakkhandikā sūlā visūcikā kuṭṭhaṃ gaṇḍo kilāso soso apamāro daddu kaṇḍu kacchu rakhasā vitacchikā lohitapittaṃ madhumeho aṃsā piḷakā bhagandalā, pittasamuṭṭhānā ābādhā semhasamuṭṭhānā ābādhā vātasamuṭṭhānā ābādhā sannipātikā ābādhā utupariṇāmajā ābādhā visamaparihārajā ābādhā opakkamikā ābādhā kammavipākajā ābādhā, sītaṃ uṇhaṃ jighacchā pipāsā uccāro passāvo ḍaṃsamakasavātātapasarīsapasamphassā iti vā. Ime vuccanti pākaṭaparissayā.
什么是隐蔽的危难?身恶行、语恶行、意恶行;欲贪盖、嗔恚盖、昏沉睡眠盖、掉举恶作盖、疑盖;贪、嗔、痴;忿、恨、覆、恼、嫉、悭、谄、诳、犟、逞、慢、过慢、憍、放逸;一切烦恼、一切恶行、一切不安、一切热恼、一切炽然,以及一切不善行——这些便称为隐蔽的危难。巴利
Katame paṭicchannaparissayā? Kāyaduccaritaṃ vacīduccaritaṃ manoduccaritaṃ kāmacchandanīvaraṇaṃ byāpādanīvaraṇaṃ thinamiddhanīvaraṇaṃ uddhaccakukkuccanīvaraṇaṃ vicikicchānīvaraṇaṃ rāgo doso moho kodho upanāho makkho paḷāso issā macchariyaṃ māyā sāṭheyyaṃ thambho sārambho māno atimāno mado pamādo, sabbe kilesā sabbe duccaritā sabbe darathā sabbe pariḷāhā sabbe santāpā sabbākusalābhisaṅkhārā. Ime vuccanti paṭicchannaparissayā.
“危难”一词,依什么意义而说?它们逼恼人,故名危难;它们导致退失,故名危难;它们是那些恶法的栖止处,故名危难。如何说它们逼恼人,故名危难?那些危难逼恼、压制、征服、淹没、耗尽、粉碎那个人。它们如此逼恼人,故名危难。巴利
Parissayā ti kenaṭṭhena parissayā? Parisahantīti parissayā, parihānāya saṃvattantīti parissayā, tatrāsayāti parissayā. Kathaṃ parisahantīti parissayā? Te parissayā taṃ puggalaṃ sahanti parisahanti abhibhavanti ajjhottharanti pariyādiyanti maddanti. Evaṃ parisahantīti – parissayā.
为何称它们为“危险”?因为它们导致退失。那些危险,对哪些善法构成障碍,并令其退失呢?对于正确的修行道、随顺的修行道、不违逆的修行道、如义的修行道、法随法行的修行道;对于持戒圆满、守护根门、饮食知量、精勤觉醒、正念正知具足;对于四念处的修习、四正勤的修习、四神足的修习、五根的修习、五力的修习、七觉支的修习、圣八正道的修习——对于这些善法,它们是障碍,是令其退失的因。如此,它们导致退失,故名为“危险”。巴利
Kathaṃ parihānāya saṃvattantīti parissayā? Te parissayā kusalānaṃ dhammānaṃ antarāyāya parihānāya saṃvattanti. Katamesaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ? Sammāpaṭipadāya anulomapaṭipadāya apaccanīkapaṭipadāya anvatthapaṭipadāya dhammānudhammapaṭipadāya sīlesu paripūrakāritāya indriyesu guttadvāratāya bhojane mattaññutāya jāgariyānuyogassa satisampajaññassa catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ bhāvanānuyogassa, catunnaṃ sammappadhānānaṃ… catunnaṃ iddhipādānaṃ… pañcannaṃ indriyānaṃ… pañcannaṃ balānaṃ… sattannaṃ bojjhaṅgānaṃ… ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa bhāvanānuyogassa – imesaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ antarāyāya parihānāya saṃvattanti. Evaṃ parihānāya saṃvattantīti – parissayā.
为何称它们为“危险”?因为它们是那些恶法的所依。就在那里,这些邪恶、不善的法,依止于自体而现起。犹如洞穴中,依穴而居的众生安住;水中,依水而居的众生安住;林中,依林而居的众生安住;树上,依树而居的众生安住;同样地,就在那里,这些邪恶、不善的法,依止于自体而现起。由此,它们是那些恶法的所依,故名为“危险”。巴利
Kathaṃ tatrāsayāti parissayā? Tatthete pāpakā akusalā dhammā uppajjanti attabhāvasannissayā. Yathā bile bilāsayā pāṇā sayanti, dake dakāsayā pāṇā sayanti, vane vanāsayā pāṇā sayanti , rukkhe rukkhāsayā pāṇā sayanti; evameva tatthete pāpakā akusalā dhammā uppajjanti attabhāvasannissayāti. Evampi tatrāsayāti – parissayā.
世尊确实这样说过:“诸比丘,有同住弟子的比丘、有同住导师的比丘,将住于痛苦与不安稳。诸比丘,比丘如何才是具有同住弟子、具有同住导师,而住于痛苦与不安稳呢?诸比丘,于此,比丘以眼见到色之后,那些邪恶不善之法,那些伴随忆念思惟、会系缚人的法,便生起了。这些邪恶不善之法就安住在他里面,盘踞其中。因此,他被称为‘有同住弟子的’。那些邪恶不善之法,即以那种相伴的方式随逐着他。因此,他被称为‘有同住导师的’。”巴利
Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘sāntevāsiko, bhikkhave, bhikkhu sācariyako dukkhaṃ na phāsu viharati. Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sāntevāsiko sācariyako dukkhaṃ na phāsu viharati? Idha, bhikkhave, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā uppajjanti ye pāpakā akusalā dhammā, sarasaṅkappā saṃññojanīyā , tyassa anto vasanti anvāssavanti pāpakā akusalā dhammāti. Tasmā sāntevāsiko vuccati. Tena samudācarena samudācaranti naṃ pāpakā akusalā dhammāti. Tasmā sācariyakoti vuccati.
“再者,诸比丘,比丘耳闻声后……鼻嗅香后……舌尝味后……身受触后……意了知法后,若有那些邪恶、不善的法——带有忆念与思惟、能系缚人的法——生起,它们便住于他内部,那些邪恶、不善的法便随流渗入。因此,他被称为“有同住弟子者”。他被那些邪恶、不善的法以如此相伴的方式所伴随,因此,他被称为“有同住导师者”。诸比丘,如是,有同住弟子、有同住导师的比丘,便住于痛苦、不安稳之中。由是观之,它们也是那些恶法的依止处,故名为“危险”。”巴利
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, bhikkhuno sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā…pe… jivhāya rasaṃ sāyitvā…pe… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā…pe… manasā dhammaṃ viññāya uppajjanti ye pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saṃyojanīyā, tyassa anto vasanti anvāssavanti pāpakā akusalā dhammāti. Tasmā sāntevāsikoti vuccati. Tena samudācarena samudācaranti naṃ pāpakā akusalā dhammāti. Tasmā sācariyakoti vuccati. Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu sāntevāsiko sācariyako dukkhaṃ na phāsu viharatī’’ti. Evampi, tatrāsayāti – parissayā.
世尊曾这样说:“诸比丘,有三种内在的污垢、内在的敌人、内在的对手、内在的杀手、内在的对抗者。哪三种呢?诸比丘,贪欲是内在的污垢、内在的敌人、内在的对手、内在的杀手、内在的对抗者;诸比丘,嗔怒是内在的污垢、内在的敌人、内在的对手、内在的杀手、内在的对抗者;诸比丘,愚痴是内在的污垢、内在的敌人、内在的对手、内在的杀手、内在的对抗者。诸比丘,这就是三种内在的污垢、内在的敌人、内在的对手、内在的杀手、内在的对抗者。”巴利
Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘tayome, bhikkhave, antarāmalā antarāamittā antarāsapattā antarāvadhakā antarāpaccatthikā. Katame tayo ? Lobho, bhikkhave, antarāmalo antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko, doso, bhikkhave…pe… moho, bhikkhave, antarāmalo antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko. Ime kho, bhikkhave, tayo antarāmalā antarāamittā antarāsapattā antarāvadhakā antarāpaccatthikā’’ti.
贪欲能生无益,贪欲能扰心识;
从内心生起的恐惧,人们却不能觉了。
贪欲者不知利益,贪欲者不见法;
当贪欲压倒人时,那便是浓密的黑暗。
嗔怒能生损害,嗔怒令心扰恼;
怖畏由内而生,世人却不觉知。
心怀嗔怒者,不知何者为义利;心怀嗔怒者,不见于法。
当一个人被嗔恚征服时,他便陷在浓密的黑暗里。
“ 痴产生不利,痴扰乱心神;
怖畏自内生起,世人却不觉了。
愚痴者,不知利益,不见法;
当人被愚痴所征服时,便是一片最深的黑暗。巴利
Anatthajanano lobho, lobho cittappakopano; Bhayamantarato jātaṃ, taṃ jano nāvabujjhati. Luddho atthaṃ na jānāti, luddho dhammaṃ na passati; Andhatamaṃ tadā hoti, yaṃ lobho sahate naraṃ. Anatthajanano doso, doso cittappakopano; Bhayamantarato jātaṃ, taṃ jano nāvabujjhati. Duṭṭho atthaṃ na jānāti, duṭṭho dhammaṃ na passati; Andhatamaṃ tadā hoti, yaṃ doso sahate naraṃ. Anatthajanano moho, moho cittappakopano; Bhayamantarato jātaṃ, taṃ jano nāvabujjhati. Mūḷho atthaṃ na jānāti, mūḷho dhammaṃ na passati; Andhatamaṃ tadā hoti, yaṃ moho sahate naranti.
如此,这些也称作险难。巴利
Evampi, tatrāsayāti – parissayā.
这是世尊所说:“大王,有三种法,当于人的内心生起时,会带来损害、痛苦和不安乐。是哪三种呢?大王,贪这一法,于人的内心生起时,会带来损害、痛苦和不安乐;大王,嗔这一法……(中略);大王,痴这一法,于人的内心生起时,会带来损害、痛苦和不安乐。大王,这便是当于人的内心生起时,会带来损害、痛苦和不安乐的三种法。”巴利
Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘tayo kho, mahārāja, purisassa dhammā ajjhattaṃ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya . Katame tayo? Lobho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṃ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya; doso kho, mahārāja…pe… moho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṃ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya. Ime kho, mahārāja, tayo purisassa dhammā ajjhattaṃ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya.
“ 贪、嗔与痴,对于心怀邪恶的人;
这些从自身生起者,会伤害他,如同果实毁坏树心。”巴利
‘‘Lobho doso ca moho ca, purisaṃ pāpacetasaṃ; Hiṃsanti attasambhūtā, tacasāraṃva samphala’’nti .
如此,这些也称作险难。巴利
Evampi, tatrāsayāti – parissayā.
此为世尊所说:巴利
Vuttañhetaṃ bhagavatā –
“ 贪与嗔依此而生,不喜、喜与毛发竖立,亦由此而起;
从这里生起后,心的种种寻思,就如男孩们放出乌鸦一般。”巴利
‘‘Rāgo ca doso ca itonidānā, aratī ratī lomahaṃso itojā; Ito samuṭṭhāya manovitakkā, kumārakā dhaṅkamivossajantī’’ti .
如此,“潜伏于彼处者”即是“诸危难”。巴利
Evampi, tatrāsayāti – parissayā.
“诸危难”:即认清、制伏、克服、胜伏、超越了危难——这名为胜伏诸危难。那位独觉佛无惧、无畏、无恐怖、无退避,已断除恐惧与怖畏,远离身毛竖立,如是安住——这就是胜伏诸危难而无畏,独行如犀牛角。因此,那位独觉佛说:巴利
Parissayānaṃ sahitā ti parissaye sahitā ārādhitā ajjhottharitā pariyāditā paṭinissatāti – parissayānaṃ sahitā. Achambhī ti so paccekasambuddho abhīrū acchambhī anutrāsī apalāyī pahīnabhayabheravo vigatalomahaṃso viharatīti – parissayānaṃ sahitā acchambhī, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
128 “ 四方无碍而无嗔,随所得而恒知足;
能忍耐诸般危难,无所畏惧,应如犀牛角独自前行。”巴利 注疏 1
‘‘Cātuddiso appaṭigho ca hoti, santussamāno itarītarena; Parissayānaṃ sahitā achambhī, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
有些出家人,即使为他们提供依止师、教诵、问难、衣服、钵、铜盘、法具、滤水器、袋、鞋、腰带,他们也不听受,不肯倾耳,不置心念,不顺从,不依教而行,专行违逆,转过脸去——确实,有些出家人就是难以教化。巴利
Dussaṅgahā pabbajitāpi eke ti pabbajitāpi idhekacce nissayepi diyyamāne uddesepi diyyamāne paripucchāyapi diyyamāne cīvarepi diyyamāne pattepi diyyamāne lohathālakepi diyyamāne dhammakaraṇepi diyyamāne parissāvanepi diyyamāne thavikepi diyyamāne upāhanepi diyyamāne kāyabandhanepi diyyamāne na suṇanti na sotaṃ odahanti na aññācittaṃ upaṭṭhapenti, anassavā avacanakarā paṭilomavuttino aññeneva mukhaṃ karontīti – dussaṅgahā pabbajitāpi eke.
有些在家人,即使为他们提供大象、车乘、田地、宅地、金、银、村庄、城镇、城市、国土、地方,他们也不听受,不肯倾耳,不置心念,不顺从,不依教而行,专行违逆,转过脸去——在俗家住家的人中也有如此难以教化者。巴利
Atho gahaṭṭhā gharamāvasantā ti gahaṭṭhāpi idhekacce hatthimhipi diyyamāne…pe… rathepi khettepi vatthumhipi hiraññepi suvaṇṇepi diyyamāne gāmepi…pe… nigamepi nagarepi… raṭṭhepi… janapadepi diyyamāne na suṇanti na sotaṃ odahanti na aññācittaṃ upaṭṭhapenti, anassavā avacanakarā paṭilomavuttino aññeneva mukhaṃ karontīti – atho gahaṭṭhā gharamāvasantā.
除却自己,其余一切众生在此意义上皆是他人的儿子。对于他人的儿子,应当少事、不介入、不贪着——于他人之子无所系念,当如犀牛角一般独自前行。所以那位独觉佛说:巴利
Appossukko paraputtesu hutvā ti attānaṃ ṭhapetvā sabbe imasmiṃ atthe paraputtā. Tesu paraputtesu appossukko hutvā abyāvaṭo hutvā anapekkho hutvāti – appossukko paraputtesu hutvā, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
129 “ 有些出家人难共住,又有在家人安住家中;
对他人之子的事不操心,应如犀牛角,独自游行。”巴利 注疏 1
‘‘Dussaṅgahā pabbajitāpi eke, atho gahaṭṭhā gharamāvasantā; Appossukko paraputtesu hutvā, eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
所谓在家人之相,是指:须发、花鬘、香、涂香,种种饰物与璎珞,衣裳与披肩,缠头与覆身之物,擦拭、按摩、沐浴、揉捏,镜、眼膏,花鬘与香涂,面霜、面油,手环、髻饰,杖、笛、剑、伞,彩履、顶冠、宝珠,拂尘、白衣与长穗。……“放下在家人之相,彻底放下、搁置、止息”——即脱离了一切在家人之相。巴利
Oropayitvā gihibyañjanānī ti gihibyañjanāni vuccanti kesā ca massū ca mālā ca gandhañca vilepanañca ābharaṇañca pilandhanañca vatthañca pārupanañca veṭhanañca ucchādanaṃ parimaddanaṃ nhāpanaṃ sambāhanaṃ ādāsaṃ añjanaṃ mālāgandhavilepanaṃ mukhacuṇṇaṃ mukhalepanaṃ hatthabandhaṃ sikhābandhaṃ daṇḍaṃ nāḷikaṃ khaggaṃ chattaṃ citrupāhanaṃ uṇhīsaṃ maṇiṃ vāḷabījaniṃ odātāni vatthāni dīghadasāni iti vā. Oropayitvā gihibyañjanānī ti gihibyañjanāni oropayitvā samoropayitvā nikkhipitvā paṭipassambhayitvāti – oropayitvā gihibyañjanāni.
犹如无忧树的叶子被斩断、切碎、散落一地,同样,那位独觉佛的在家之相也已被斩断、切碎、散落——如同那叶子被彻底切断的无忧树。巴利
Sañchinnapatto yathā koviḷāro ti yathā koviḷārassa pattāni chinnāni sañchinnāni patitāni paripatitāni, evameva tassa paccekasambuddhassa gihibyañjanāni chinnāni sañchinnāni patitānīti – sañchinnapatto yathā koviḷāro.
“具足精进,故为英雄”;有能力,故为英雄;有威势,故为英雄;堪能胜任,故为英雄;勇敢,故为英雄。刚毅、无畏、不惊、不恐、不退,已断除恐惧与怖畏,故为英雄;连身毛竖立也全断除,故为英雄。巴利
Chetvāna vīro gihibandhanānī ti. Vīro ti vīriyavāti vīro, pahūti vīro, visavīti vīro, alamattoti vīro, sūroti vīro, vikkanto abhīrū acchambhī anutrāsī apalāyī pahīnabhayabheravoti vīro, vigatalomahaṃsoti vīro.
他于此世间远离一切恶行,这位具足精进者,超越了地狱之苦。
他精进勇猛,如如不动,如实可称为“坚定者”。巴利
Virato idha sabbapākehi, nirayadukkhaṃ aticca vīriyavā so; So vīriyavā padhānavā, dhīro tādi pavuccate tathattā.
所谓在家人的束缚,是指儿女、妻子、男仆、女仆、山羊、绵羊、鸡、猪、象、牛、马、牝马,以及田地、宅地、银、金,村庄、城镇、王都、国土、区域,库藏、仓库,乃至任何令人染着的事物。巴利
Gihibandhanāni vuccanti puttā ca bhariyā ca dāsā ca dāsī ca ajeḷakā ca kukkuṭasūkarā ca hatthigavāssavaḷavā ca khettañca vatthu ca hiraññañca suvaṇṇañca gāmanigamarājadhāniyo ca raṭṭhañca janapado ca koso ca koṭṭhāgārañca, yaṃ kiñci rajanīyavatthu.
那位独觉佛、那位勇者,在断除、根除、舍弃、驱散、消灭、令归于无有在家者的种种束缚后——“勇者斩断在家者的束缚,应如犀牛角般独自游历。”因此,那位独觉佛如是说:巴利
Chetvāna vīro gihibandhanānī ti so paccekasambuddho vīro gihibandhanāni chinditvā samucchinditvā jahitvā vinodetvā byantīkaritvā anabhāvaṃ gametvāti – chetvāna vīro gihibandhanāni, eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho –
130 “ 脱卸在家人的种种标记,如同拘毗陀罗树断叶般;
勇者斩断在家人的束缚,
独自而行,像犀牛角一样。”巴利 注疏 1
‘‘Oropayitvā gihibyañjanāni, sañchinnapatto yathā koviḷāro, Chetvāna vīro gihibandhanāni; Eko care khaggavisāṇakappo’’ti.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41