3. 布纳咖学童所问分别巴利 3. Puṇṇakamāṇavapucchāniddeso
小义释 · 80 段
在此,“动摇”即是渴爱。那种染着、贪染……乃至违犯、贪求、不善根——这种“动摇”就是渴爱,已被佛陀、世尊彻底断除,根绝无余,犹如截断的棕榈树干,成为无有,未来不再生起。因此,佛陀是不动摇者;由于断除了动摇,所以是不动摇者。世尊于得时不摇动,于不得时不摇动,于名声时不摇动,于无名声时不摇动,于称赞时不摇动,于讥毁时不摇动,于乐时不摇动,于苦时不摇动,不摇动、不颤、不抖——因此是不动摇者。世尊是见根者、见因者、见缘者、见起源者、见生源者、见发端者、见食者、见所缘者、见缘者、见集起者。巴利
Anejaṃ mūladassāvi nti ejā vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo…pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṃ sā ejā taṇhā buddhassa bhagavato pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā. Tasmā buddho anejo. Ejāya pahīnattā anejo. Bhagavā lābhepi na iñjati, alābhepi na iñjati, yasepi na iñjati, ayasepi na iñjati, pasaṃsāyapi na iñjati, nindāyapi na iñjati, sukhepi na iñjati, dukkhepi na iñjati na calati na vedhati nappavedhatīti – anejaṃ. Mūladassāvi nti bhagavā mūladassāvī hetudassāvī nidānadassāvī sambhavadassāvī pabhavadassāvī samuṭṭhānadassāvī āhāradassāvī ārammaṇadassāvī paccayadassāvī samudayadassāvī.
三种不善根:贪是不善根,嗔是不善根,痴是不善根。巴利
Tīṇi akusalamūlāni – lobho akusalamūlaṃ, doso akusalamūlaṃ, moho akusalamūlaṃ.
对此,世尊这样说:“诸比丘,这三种是业集起的根源。哪三种?贪是业集起的根源,嗔是业集起的根源,痴是业集起的根源。诸比丘,并非由贪所生之业、嗔所生之业、痴所生之业而显现诸天神、人众,或任何善趣。然而,诸比丘,正是由贪所生之业、嗔所生之业、痴所生之业而显现地狱、畜生界、饿鬼境,或任何其他恶趣,即于地狱、畜生界、饿鬼境中结生。”世尊如此知见这三种不善根。如此,世尊是见根者……见集起者。三种善根:无贪是善根,无嗔是善根,无痴是善根。巴利
Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘tīṇimāni, bhikkhave, nidānāni kammānaṃ samudayāya. Katamāni tīṇi? Lobho nidānaṃ kammānaṃ samudayāya, doso nidānaṃ kammānaṃ samudayāya, moho nidānaṃ kammānaṃ samudayāya. Na, bhikkhave, lobhajena kammena dosajena kammena mohajena kammena devā paññāyanti, manussā paññāyanti, yā vā panaññāpi kāci sugatiyo. Atha kho, bhikkhave, lobhajena kammena dosajena kammena mohajena kammena nirayo paññāyati, tiracchānayoni paññāyati, pettivisayo paññāyati, yā vā panaññāpi kāci duggatiyo niraye tiracchānayoniyā pettivisaye attabhāvābhinibbattiyā’’. Imāni tīṇi akusalamūlānīti bhagavā jānāti passati. Evampi bhagavā mūladassāvī…pe… samudayadassāvī. Tīṇi kusalamūlāni – alobho kusalamūlaṃ, adoso kusalamūlaṃ, amoho kusalamūlaṃ.
世尊曾这样说:“诸比丘,有这三种……诸比丘,并非由无贪所生之业、由无嗔所生之业、由无痴所生之业,而有地狱显现,有畜生界显现,有饿鬼境显现,或有任何其他恶趣显现。诸比丘,正是由无贪所生之业、由无嗔所生之业、由无痴所生之业,而有诸天神显现,有人众显现,或有任何其他善趣显现,即在诸天神与人之中结生。”世尊如此知见这三种善根。如此,世尊是见根者……(中略)……见集起者。巴利
Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘tīṇimāni…pe… na, bhikkhave, alobhajena kammena adosajena kammena amohajena kammena nirayo paññāyati, tiracchānayoni paññāyati, pettivisayo paññāyati, yā vā panaññāpi kāci duggatiyo. Atha kho, bhikkhave, alobhajena kammena adosajena kammena amohajena kammena devā paññāyanti, manussā paññāyanti, yā vā panaññāpi kāci sugatiyo deve ca manusse ca attabhāvābhinibbattiyā’’. Imāni tīṇi kusalamūlānīti bhagavā jānāti passati. Evampi bhagavā mūladassāvī…pe… samudayadassāvī.
世尊曾这样说:“诸比丘,凡任何不善法、属于不善的法、立于不善一方的法,所有那些都以无明为根,以无明为汇集,因无明的断除而断除。”——所有这些都被断除,世尊了知、见到这一点。因此,世尊也是见根者……(中略)……见集起者。巴利
Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘ye keci, bhikkhave, dhammā akusalā akusalabhāgiyā akusalapakkhikā sabbe te avijjāmūlakā avijjāsamosaraṇā avijjāsamugghātā’’. Sabbe te samugghātaṃ gacchantīti bhagavā jānāti passati. Evampi bhagavā mūladassāvī…pe… samudayadassāvī.
世尊曾这样说:“诸比丘,凡任何善法、属于善的法、立于善一方的法,所有那些都以不放逸为根,以不放逸为汇集,不放逸被说为这些法中的最上者。”——世尊了知、见到这一点。因此,世尊也是见根者……(中略)……见集起者。巴利
Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘ye keci, bhikkhave, dhammā kusalā kusalabhāgiyā kusalapakkhikā, sabbe te appamādamūlakā appamādasamosaraṇā. Appamādo tesaṃ dhammānaṃ aggamakkhāyatī’’ti bhagavā jānāti passati. Evampi bhagavā mūladassāvī…pe… samudayadassāvī.
又复,世尊知见:“无明为诸行之根,诸行为识之根,识为名色之根,名色为六处之根,六处为触之根,触为受之根,受为渴爱之根,渴爱为取之根,取为有之根,有为生之根,生为老死之根。”世尊知见于此。故世尊为见根者……乃至见集起者。巴利
Atha vā, bhagavā jānāti passati. ‘‘Avijjā mūlaṃ saṅkhārānaṃ, saṅkhārā mūlaṃ viññāṇassa , viññāṇaṃ mūlaṃ nāmarūpassa, nāmarūpaṃ mūlaṃ saḷāyatanassa, saḷāyatanaṃ mūlaṃ phassassa, phasso mūlaṃ vedanāya, vedanā mūlaṃ taṇhāya, taṇhā mūlaṃ upādānassa, upādānaṃ mūlaṃ bhavassa, bhavo mūlaṃ jātiyā, jāti mūlaṃ jarāmaraṇassā’’ti – bhagavā jānāti passati. Evampi bhagavā mūladassāvī…pe… samudayadassāvī.
又复,世尊知见:“眼为眼疾之根,耳为耳疾之根,鼻为鼻疾之根,舌为舌疾之根,身为身疾之根,意为心诸苦之根。”世尊知见于此。故世尊为见根者、见因者、见缘者、见发生者、见起源者、见生起者、见食者、见所缘者、见条件者、见集起者,不动者、见根者。巴利
Atha vā, bhagavā jānāti passati. ‘‘Cakkhu mūlaṃ cakkhurogānaṃ, sotaṃ mūlaṃ sotarogānaṃ, ghānaṃ mūlaṃ ghānarogānaṃ, jivhā mūlaṃ jivhārogānaṃ, kāyo mūlaṃ kāyarogānaṃ, mano mūlaṃ cetasikānaṃ dukkhāna’’nti – bhagavā jānāti passati. Evampi bhagavā mūladassāvī hetudassāvī nidānadassāvī sambhavadassāvī pabhavadassāvī samuṭṭhānadassāvī āhāradassāvī ārammaṇadassāvī paccayadassāvī samudayadassāvīti – anejaṃ mūladassāvī.
句之连接……(中略)……尊者布纳咖(Puṇṇaka) 。巴利
Iccāyasmā puṇṇako ti iccā ti padasandhi…pe… āyasmā puṇṇako .
“我此行是为提问而来,为发问的愿望而来,为听受提问而来”——如此,亦是“为问题而来”之义。又或者,“那些求问者、欲发问者、欲听受提问者的到来、前行、走近与亲近,确实存在”——如此,亦是“为问题而来”之义。又或者,“你为提问而来,你堪能、有能、有力胜任。你能领受我提问的宣说与解答,此担你确能承担”——如此,亦是“为问题而来”之义。巴利
Atthi pañhena āgama nti pañhena atthiko āgatomhi, pañhaṃ pucchitukāmo āgatomhi, pañhaṃ sotukāmo āgatomhīti – evampi atthi pañhena āgamaṃ. Atha vā, pañhatthikānaṃ pañhaṃ pucchitukāmānaṃ pañhaṃ sotukāmānaṃ āgamanaṃ abhikkamanaṃ upasaṅkamanaṃ payirupāsanaṃ atthīti – evampi atthi pañhena āgamaṃ. Atha vā, pañhāgamo tuyhaṃ atthi, tvampi pahu tvamasi alamatto. Mayā pucchitaṃ kathetuṃ visajjetuṃ vahassetaṃ bhāranti – evampi atthi pañhena āgamaṃ.
他们依止什么,倚靠什么,系着于什么,归向什么,执取什么,倾心于什么?“仙人”者,凡以“仙人出家”而出家者,皆名仙人,包括邪命外道、尼犍陀、结发外道、苦行者。“人”者,即是这些仙人与众人——他们依止什么?巴利
Kiṃ nissitā isayo manujā ti kiṃ nissitā āsitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttā. Isayo ti isināmakā ye keci isipabbajjaṃ pabbajitā ājīvakā nigaṇṭhā jaṭilā tāpasā. Manujā ti manussā vuccantīti – kiṃ nissitā isayo manujā.
“刹帝利”是指一切刹帝利种姓之人。“婆罗门”是指一切自称尊贵者。“诸天神”:邪命外道弟子以邪命外道为天神,尼犍陀弟子以尼犍陀为天神,结发外道弟子以结发者为天神,遍行外道弟子以遍行者为天神,不害行者弟子以不害行者为天神,象行者以象为天神,马行者以马为天神,牛行者以牛为天神,狗行者以狗为天神,乌鸦行者以乌鸦为天神,婆苏迭瓦行者以婆苏迭瓦为天神,大力天行者以大力天为天神,富满贤行者以富满贤为天神,摩尼跋陀(Maṇibhaddavata) 行者以摩尼跋陀为天神,火行者以火为天神,龙行者以龙为天神,金翅鸟行者以金翅鸟为天神,夜叉行者以夜叉为天神,阿修罗行者以阿修罗为天神,乾闼婆行者以乾闼婆为天神,四大天王行者以四大天王为天神,月行者以月为天神,日行者以日为天神,因陀罗行者以因陀罗为天神,梵天行者以梵天神为天神,天神行者以天神为天神,方向行者以诸方为天神。谁是他们的应供者,谁就是他们的天神——这就是“刹帝利、婆罗门、诸天神”。巴利
Khattiyā brāhmaṇā devatāna nti. Khattiyā ti ye keci khattiyajātikā. Brāhmaṇā ti ye keci bhovādikā. Devatāna nti ājīvakasāvakānaṃ ājīvakā devatā, nigaṇṭhasāvakānaṃ nigaṇṭhā devatā, jaṭilasāvakānaṃ jaṭilā devatā, paribbājakasāvakānaṃ paribbājakā devatā, aviruddhakasāvakānaṃ aviruddhakā devatā, hatthivatikānaṃ hatthī devatā, assavatikānaṃ assā devatā, govatikānaṃ gāvo devatā, kukkuravatikānaṃ kukkurā devatā, kākavatikānaṃ kākā devatā, vāsudevavatikānaṃ vāsudevo devatā, baladevavatikānaṃ baladevo devatā, puṇṇabhaddavatikānaṃ puṇṇabhaddo devatā, maṇibhaddavatikānaṃ maṇibhaddo devatā, aggivatikānaṃ aggi devatā, nāgavatikānaṃ nāgā devatā, supaṇṇavatikānaṃ supaṇṇā devatā, yakkhavatikānaṃ yakkhā devatā, asuravatikānaṃ asurā devatā, gandhabbavatikānaṃ gandhabbā devatā, mahārājavatikānaṃ mahārājāno devatā, candavatikānaṃ cando devatā, sūriyavatikānaṃ sūriyo devatā, indavatikānaṃ indo devatā, brahmavatikānaṃ brahmā devatā, devavatikānaṃ devo devatā, disāvatikānaṃ disā devatā, ye yesaṃ dakkhiṇeyyā te tesaṃ devatāti – khattiyabrāhmaṇā devatānaṃ.
“供奉”的意思是——布施之物,也就是:衣服、钵食、坐卧具、病缘药品资具,食物、饮料、衣物、车乘、花、香、涂油,以及床座、住处、灯明。那些寻找、寻求、遍求衣服、钵食、坐卧具、病缘药品资具、食物、饮料、衣物、车乘、花、香、涂油、床座、住处、灯明的人,他们也在准备供奉。那些营办衣服、钵食、坐卧具、病缘药品资具、食物、饮料……(中略)……床座、住处、灯明的人,他们也在准备供奉。那些施与、祭祀、舍弃衣服、钵食、坐卧具、病缘药品资具、食物、饮料……(中略)……床座、住处、灯明的人,他们也在准备供奉。这里所说的“众多”——或指这些供奉本身众多,或指这些供奉者众多,或指这些应供对象众多。为何说这些供奉本身是众多的?这些供奉是为众多人而施设的:衣服、钵食、坐卧具、病缘药品资具、食物、饮料、衣物、车乘、花环、香、涂油、床座、住处、灯明——如此,这些供奉本身是众多的。巴利
Yaññamakappayiṃsu puthūdha loke ti yaññaṃ vuccati deyyadhammo cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ annaṃ pānaṃ vatthaṃ yānaṃ mālāgandhavilepanaṃ seyyāvasathapadīpeyyaṃ. Yaññamakappayiṃsū ti yepi yaññaṃ esanti gavesanti pariyesanti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ annaṃ pānaṃ vatthaṃ yānaṃ mālāgandhavilepanaṃ seyyāvasathapadīpeyyaṃ, tepi yaññaṃ kappenti. Yepi yaññaṃ abhisaṅkharonti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ annaṃ pānaṃ…pe… seyyāvasathapadīpeyyaṃ, tepi yaññaṃ kappenti. Yepi yaññaṃ denti yajanti pariccajanti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ annaṃ pānaṃ…pe… seyyāvasathapadīpeyyaṃ , tepi yaññaṃ kappenti. Puthū ti yaññā vā ete puthū, yaññayājakā vā ete puthū, dakkhiṇeyyā vā ete puthū. Kathaṃ yaññā vā ete puthū? Bahukānaṃ ete yaññā cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārā annaṃ pānaṃ vatthaṃ yānaṃ mālaṃ gandhaṃ vilepanaṃ seyyāvasathapadīpeyyaṃ – evaṃ yaññā vā ete puthū.
为何说这些供奉者是众多的?因为这些供奉者人数众多,包括刹帝利、婆罗门、吠舍、首陀罗、在家众、出家众、天人、人众——如此,这些供奉者是众多的。巴利
Kathaṃ yaññayājakā vā ete puthū? Bahukā ete yaññayājakā khattiyā ca brāhmaṇā ca vessā ca suddā ca gahaṭṭhā ca pabbajitā ca devā ca manussā ca – evaṃ yaññayājakā vā ete puthū.
为何说这些应供对象是众多的?因为这些应供对象数量众多,包括沙门、婆罗门、穷困者、旅人、乞丐、求乞者——如此,这些应供对象是众多的。“在人世间”的意思是——他们在人世间施设了供奉,世间如此众多。巴利
Kathaṃ dakkhiṇeyyā vā ete puthū? Bahukā ete dakkhiṇeyyā puthū samaṇabrāhmaṇā kapaṇaddhikavanibbakayācakā – evaṃ dakkhiṇeyyā vā ete puthū. Idha loketi manussaloketi yaññamakappayiṃsu – puthūdha loke.
“我问您,世尊,请为我解说”:有三种提问:明示未见者之问、核验已见者之问、断除疑惑者之问。何谓明示未见者之问?对于一件事物,其本质特征尚未被了知、未被看见、未被衡量、未被审断、未被显明、未被分别,而为了了知它、看见它、衡量它、审断它、显明它、分别它而提出问题,这便是明示未见者之问。巴利
Pucchāmi taṃ bhagavā brūhi meta nti. Pucchā ti tisso pucchā – adiṭṭhajotanā pucchā, diṭṭhasaṃsandanā pucchā, vimaticchedanā pucchā. Katamā adiṭṭhajotanā pucchā? Pakatiyā lakkhaṇaṃ aññātaṃ hoti adiṭṭhaṃ atulitaṃ atīritaṃ avibhūtaṃ avibhāvitaṃ, tassa ñāṇāya dassanāya tulanāya tīraṇāya vibhūtatthāya vibhāvanatthāya pañhaṃ pucchati – ayaṃ adiṭṭhajotanā pucchā.
什么是验证所见之提问?对于本来已了知、已见、已衡量、已审查、已分明、已明辨的特性,为与其余智者共相印证而提出问题——这即是验证所见之提问。巴利
Katamā diṭṭhasaṃsandanā pucchā? Pakatiyā lakkhaṇaṃ ñātaṃ hoti diṭṭhaṃ tulitaṃ tīritaṃ vibhūtaṃ vibhāvitaṃ. Aññehi paṇḍitehi saddhiṃ saṃsandanatthāya pañhaṃ pucchati – ayaṃ diṭṭhasaṃsandanā pucchā.
什么是断除疑惑的提问?他原本陷于疑惑、陷于犹豫,心生两边:“是这样吗?还是不是?到底是什么?怎么会这样?”他提问是为了断除疑惑——这就是断除疑惑的提问。以上是三种提问。巴利
Katamā vimaticchedanā pucchā? Pakatiyā saṃsayapakkhando hoti vimatipakkhando dveḷhakajāto – ‘‘evaṃ nu kho, na nu kho, kiṃ nu kho, kathaṃ nu kho’’ti! So vimaticchedanatthāya pañhaṃ pucchati – ayaṃ vimaticchedanā pucchā. Imā tisso pucchā.
复有三种问:人问、非人问、化人问。何为人问?人众往诣佛陀世尊前请问;比丘请问,比丘尼请问,近事男请问,近事女请问,国王请问,刹帝利请问,婆罗门请问,吠舍请问,首陀罗请问,在家人请问,出家人请问——此即人问。巴利
Aparāpi tisso pucchā – manussapucchā, amanussapucchā, nimmitapucchā. Katamā manussapucchā? Manussā buddhaṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā pucchanti, bhikkhū pucchanti, bhikkhuniyo pucchanti, upāsakā pucchanti, upāsikāyo pucchanti, rājāno pucchanti, khattiyā pucchanti, brāhmaṇā pucchanti, vessā pucchanti, suddā pucchanti, gahaṭṭhā pucchanti, pabbajitā pucchanti – ayaṃ manussapucchā.
何为非人问?非人往诣佛陀世尊前请问;龙请问,金翅鸟请问,夜叉请问,阿修罗请问,干达巴请问,四大天王请问,帝释天神请问,梵天请问,诸天神请问——此即非人问。巴利
Katamā amanussapucchā? Amanussā buddhaṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā pañhaṃ pucchanti, nāgā pucchanti, supaṇṇā pucchanti, yakkhā pucchanti, asurā pucchanti, gandhabbā pucchanti, mahārājāno pucchanti, indā pucchanti, brahmāno pucchanti, devatāyo pucchanti – ayaṃ amanussapucchā.
何为化人问?世尊化作意所成的色身,具足一切肢节,诸根无缺;此化人往诣佛陀世尊前请问,世尊便为解答——此即化人问。以上是三种问。巴利
Katamā nimmitapucchā? Yaṃ bhagavā rūpaṃ abhinimmināti manomayaṃ sabbaṅgapaccaṅgaṃ ahīnindriyaṃ, so nimmito buddhaṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā pañhaṃ pucchati; bhagavā visajjeti – ayaṃ nimmitapucchā. Imā tisso pucchā.
复有三种问:为己利问、为他利问、为双方利问。复有三种问:现法利益问、来生利益问、究竟利益问。复有三种问:无过失利益问、离烦恼利益问、清净利益问。复有三种问:过去问、未来问、现在问。复有三种问:内问、外问、内外问。复有三种问:善问、不善问、无记问。复有三种问:蕴问、界问、处问。复有三种问:念处问、正勤问、神足问。复有三种问:根问、力问、觉支问。复有三种问:道问、果问、涅槃问。巴利
Aparāpi tisso pucchā – attatthapucchā, paratthapucchā, ubhayatthapucchā. Aparāpi tisso pucchā – diṭṭhadhammikatthapucchā, samparāyikatthapucchā, paramatthapucchā. Aparāpi tisso pucchā – anavajjatthapucchā, nikkilesatthapucchā, vodānatthapucchā. Aparāpi tisso pucchā – atītapucchā, anāgatapucchā, paccuppannapucchā. Aparāpi tisso pucchā – ajjhattapucchā, bahiddhāpucchā , ajjhattabahiddhāpucchā. Aparāpi tisso pucchā – kusalapucchā, akusalapucchā, abyākatapucchā. Aparāpi tisso pucchā – khandhapucchā, dhātupucchā, āyatanapucchā. Aparāpi tisso pucchā – satipaṭṭhānapucchā, sammappadhānapucchā, iddhipādapucchā. Aparāpi tisso pucchā – indriyapucchā, balapucchā, bojjhaṅgapucchā. Aparāpi tisso pucchā – maggapucchā, phalapucchā, nibbānapucchā.
“我向您请问,向您乞请,向您恳请,向您祈请:‘请您为我说法’——我如是请问。”这是表示敬重的称呼……现证的施设,即所谓“世尊”。“请您宣说、讲述、开示、安立、确立、显明、分别、阐明、照亮——世尊,我请问您,请您为我说此。”因此,那位婆罗门这样说——巴利
Pucchāmi ta nti pucchāmi taṃ yācāmi taṃ ajjhesāmi taṃ pasādemi taṃ ‘‘kathayassu me’’ti pucchāmi taṃ. Bhagavā ti gāravādhivacanametaṃ… sacchikā paññatti – yadidaṃ bhagavāti. Brūhi meta nti brūhi ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehīti – pucchāmi taṃ bhagavā brūhi metaṃ. Tenāha so brāhmaṇo –
12 “ 无动摇者、见根本者’——具寿布纳咖如是说。
我是为请问而来;
‘ 依止什么,仙人、人、刹帝利、婆罗门,向诸天神,
在此世间广设种种祭祀?世尊,我以此请问,请您为我宣说。”巴利 注疏 1
‘‘Anejaṃ mūladassāviṃ, [iccāyasmā puṇṇako] Atthi pañhena āgamaṃ; Kiṃ nissitā isayo manujā, khattiyā brāhmaṇā devatānaṃ; Yaññamakappayiṃsu puthūdha loke, pucchāmi taṃ bhagavā brūhi meta’’nti.
“凡任何”——此言乃是遍尽一切、遍尽所有、遍尽无余、遍尽无遗之语。“被称为仙人者”——凡任何名为仙人、行仙人出家道者:诸如邪命外道、尼乾陀、结发者、苦行者。“被称为人者”——此指人类——“凡此一切仙人、人类,布纳咖啊,”世尊如是说。巴利
Ye kecime isayo manujā ti. Ye kecī ti sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ asesaṃ nissesaṃ pariyādiyanavacanametaṃ – ye kecīti. Isayo ti isināmakā ye keci isipabbajjaṃ pabbajitā ājīvakā nigaṇṭhā jaṭilā tāpasā. Manujā ti manussā vuccantīti – ye kecime isayo manujā puṇṇakāti bhagavā.
“凡刹帝利种姓者”——是指那些刹帝利种姓的人。“凡自称尊贵者”——是指那些自称尊贵的人。“邪命外道弟子们的崇敬对象是邪命诸天神……(中略)……方向行者们的崇敬对象是方向诸天神”:谁为谁的应供对象,谁即是他们的天神——这就是说,刹帝利与婆罗门是这些天的应供对象。巴利
Khattiyā brāhmaṇā devatāna nti. Khattiyā ti ye keci khattiyajātikā. Brāhmaṇā ti ye keci bhovādikā. Devatāna nti ājīvakasāvakānaṃ ājīvakā devatā…pe… disāvatikānaṃ disā devatā. Ye yesaṃ dakkhiṇeyyā, te tesaṃ devatāti – khattiyā brāhmaṇā devatānaṃ.
“祭祀”——指的是可施之物:衣服、饮食、坐卧具、病缘医药资具、食物、饮品……(中略)……卧处、住所、灯火。“那些寻求祭祀者”——即是那些寻找、寻求、探求……(中略)……卧处、住所、灯火的人,他们也在准备祭祀。“这些祭祀种种”——或说这些祭祀本身种种不同,或说这些祭主种种不同,或说这些应供对象种种不同……(中略)……如是,这些应供对象亦种种不同。“在世人之中”——他们在人间安排了祭祀;世间则种种不同。巴利
Yaññamakappayiṃsu puthūdha loke ti. Yaññaṃ vuccati deyyadhammo cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ annaṃ pānaṃ…pe… seyyāvasathapadīpeyyaṃ. Yaññamakappayiṃsū ti yepi yaññaṃ esanti gavesanti pariyesanti…pe… seyyāvasathapadīpeyyaṃ, tepi yaññaṃ kappenti. Puthū ti yaññā vā ete puthū, yaññayājakā vā ete puthū, dakkhiṇeyyā vā ete puthū…pe… evaṃ dakkhiṇeyyā vā ete puthū. Idha loke ti manussaloketi yaññamakappayiṃsu – puthūdha loke.
所谓“期望”,即是期望获得色,期望获得声,期望获得香,期望获得味,期望获得触,期望获得儿女,期望获得妻子,期望获得钱财,期望获得名声,期望获得权位;期望于刹帝利大富之家获得生命,期望于婆罗门大富之家获得生命,期望于居士大富之家获得生命;期望于四大王天获得生命,期望于三十三天、夜摩天、兜率天、化乐天、他化自在天、梵众天获得生命——怀着渴望、喜爱、贪著、希求、羡慕、热切期盼而如此期望。巴利
Āsīsamānā puṇṇaka itthatta nti. Āsīsamānā ti rūpapaṭilābhaṃ āsīsamānā, saddapaṭilābhaṃ āsīsamānā, gandhapaṭilābhaṃ āsīsamānā, rasapaṭilābhaṃ āsīsamānā, phoṭṭhabbapaṭilābhaṃ āsīsamānā, puttapaṭilābhaṃ āsīsamānā, dārapaṭilābhaṃ āsīsamānā, dhanapaṭilābhaṃ āsīsamānā, yasapaṭilābhaṃ āsīsamānā, issariyapaṭilābhaṃ āsīsamānā, khattiyamahāsālakule attabhāvapaṭilābhaṃ āsīsamānā, brāhmaṇamahāsālakule attabhāvapaṭilābhaṃ āsīsamānā, gahapatimahāsālakule attabhāvapaṭilābhaṃ āsīsamānā, cātumahārājikesu devesu attabhāvapaṭilābhaṃ āsīsamānā, tāvatiṃsesu devesu yāmesu devesu tusitesu devesu nimmānaratīsu devesu paranimmitavasavattīsu devesu brahmakāyikesu devesu attabhāvapaṭilābhaṃ āsīsamānā icchamānā sādiyamānā patthayamānā pihayamānā abhijappamānāti āsīsamānā.
“ 在此处,期望这个状态”:即是在此处期望新生,在此处期望于刹帝利大富之家获得新生,……乃至在此处期望于梵众天中获得新生——这样地渴望、喜爱、贪著、希求、羡慕、热切期盼,布纳咖啊。巴利
Puṇṇaka itthatta nti ettha attabhāvābhinibbattiṃ āsīsamānā ettha khattiyamahāsālakule attabhāvābhinibbattiṃ āsīsamānā…pe… ettha brahmakāyikesu devesu attabhāvābhinibbattiṃ āsīsamānā icchamānā sādiyamānā patthayamānā pihayamānā abhijappamānāti āsīsamānā – puṇṇaka itthattaṃ.
“依止于衰老”:即是依止于老,依止于病,依止于死,依止于愁、悲、苦、忧、恼。他们所依止的“生”,即是他们所依止的“老”;他们所依止的“老”,即是他们所依止的“病”;他们所依止的“病”,即是他们所依止的“死”;他们所依止的“死”,即是他们所依止的“愁、悲、苦、忧、恼”;他们所依止的“愁、悲、苦、忧、恼”,即是他们所依止的“趣”;他们所依止的“趣”,即是他们所依止的“结生”;他们所依止的“结生”,即是他们所依止的“再生”;他们所依止的“再生”,即是他们所依止的“有”;他们所依止的“有”,即是他们所依止的“轮回”;他们所依止的“轮回”,即是他们所依止的“流转”——他们深深黏着、靠近、沉迷、倾心于此。“依止于衰老,他们安排了祭祀。”因此,世尊这样说。巴利
Jaraṃ sitā yaññamakappayiṃsū ti jarānissitā byādhinissitā maraṇanissitā sokaparidevadukkhadomanassupāyāsanissitā. Yadeva te jātinissitā tadeva te jarānissitā. Yadeva te jarānissitā tadeva te byādhinissitā. Yadeva te byādhinissitā tadeva te maraṇanissitā. Yadeva te maraṇanissitā tadeva te sokaparidevadukkhadomanassupāyāsanissitā. Yadeva te sokaparidevadukkhadomanassupāyāsanissitā tadeva te gatinissitā. Yadeva te gatinissitā tadeva te upapattinissitā. Yadeva te upapattinissitā tadeva te paṭisandhinissitā. Yadeva te paṭisandhinissitā tadeva te bhavanissitā. Yadeva te bhavanissitā tadeva te saṃsāranissitā. Yadeva te saṃsāranissitā tadeva te vaṭṭanissitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttāti – jaraṃ sitā yaññamakappayiṃsu. Tenāha bhagavā –
13 “ 凡诸仙人或世人,布纳咖,世尊如是说:”
刹帝利、婆罗门,是诸天神的献祭者,
他们正在世间各处广设祭祀,布纳咖,渴望获得这等存在;
他们执着于衰老,举行祭祀。巴利 注疏 1
‘‘Ye kecime isayo manujā, [puṇṇakāti bhagavā] Khattiyā brāhmaṇā devatānaṃ; Yaññamakappayiṃsu puthūdha loke, āsīsamānā puṇṇaka itthattaṃ; Jaraṃ sitā yaññamakappayiṃsū’’ti.
“凡任何这些仙人、人们”……(中略)……巴利
Ye kecime isayo manujā ti. Ye kecī ti…pe….
这些是疑问之问、疑惑之问、模棱两可之问、多种可能之问——“是否如此,是否不如此,是什么,怎么样”——是针对司掌祭祀者们而言的。这是表示尊重的敬称……自证究竟的施设,即所称的世尊——那些问题是问世尊您的。所谓祭祀之道,即指祭祀本身。正如圣道称为圣路、天道称为天路、梵道称为梵路,同样地,祭祀本身即称为祭祀之道。那些于祭祀之道上不放逸的人,是恭敬而行的人、持续而行的人、坚定而行的人、不退缩而行的人、不舍弃意欲的人、不舍弃责任的人、依此而行的人、以此为主的人、以此为重的人、心向于此的人、倾心于此的人、趋向于此的人、心意决定于此的人、以此为主导的人——这些人也是于祭祀之道上不放逸的人。那些寻求、找寻、遍寻衣服、饮食、坐卧处、病缘医药资具,以及食物、饮品……乃至卧处、住所、灯烛等,并且恭敬而行……乃至以此为主导的人,这些人也是于祭祀之道上不放逸的人。那些准备衣服、饮食、坐卧处、病缘医药资具,以及食物、饮品……乃至卧处、住所、灯烛等,并且恭敬而行……乃至以此为主导的人,这些人也是于祭祀之道上不放逸的人。那些施与、奉献、赠舍衣服、饮食、坐卧处、病缘医药资具,以及食物、饮品……乃至卧处、住所、灯烛等,并且恭敬而行……乃至以此为主导的人,这些人也是于祭祀之道上不放逸的人——这问题是问世尊您,关于那些于祭祀之道上不放逸的人们。巴利
Kaccisu te bhagavā yaññapathe appamattā ti. Kaccisū ti saṃsayapucchā vimatipucchā dveḷhakapucchā anekaṃsapucchā – ‘‘evaṃ nu kho, na nu kho, kiṃ nu kho, kathaṃ nu kho’’ti – kaccisu. Te ti yaññayājakā vuccanti. Bhagavā ti gāravādhivacanaṃ…pe… sacchikā paññatti, yadidaṃ bhagavāti – kaccisu te bhagavā. Yaññapathe appamattā ti yaññoyeva vuccati yaññapatho. Yathā ariyamaggo ariyapatho devamaggo devapatho brahmamaggo brahmapatho, evameva yaññoyeva vuccati yaññapatho. Appamattā ti yaññapathe appamattā sakkaccakārino sātaccakārino aṭṭhitakārino anolīnavuttino anikkhittacchandā anikkhittadhurā taccaritā tabbahulā taggarukā tanninnā tappoṇā tappabbhārā tadadhimuttā tadadhipateyyāti – tepi yaññapathe appamattā. Yepi yaññaṃ esanti gavesanti pariyesanti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ annaṃ pānaṃ…pe… seyyāvasathapadīpeyyaṃ sakkaccakārino…pe… tadadhipateyyā, tepi yaññapathe appamattā. Yepi yaññaṃ abhisaṅkharonti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ annaṃ pānaṃ…pe… seyyāvasathapadīpeyyaṃ sakkaccakārino…pe… tadadhipateyyā, tepi yaññapathe appamattā. Yepi yaññaṃ denti yajanti pariccajanti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ annaṃ pānaṃ…pe… seyyāvasathapadīpeyyaṃ sakkaccakārino …pe… tadadhipateyyā, tepi yaññapathe appamattāti – kaccisu te bhagavā yaññapathe appamattā.
他们度越、越过、渡越、超越、出离了老与死。这是爱语、敬语,是具足恭敬与尊重的称呼——“尊者”。他们超越了生与老,尊者啊。巴利
Atāruṃ jātiñca jarañca mārisā ti jarāmaraṇaṃ atariṃsu uttariṃsu patariṃsu samatikkamiṃsu vītivattiṃsu. Mārisā ti piyavacanaṃ garuvacanaṃ sagāravasappatissādhivacanametaṃ mārisāti – atāru jātiñca jarañca mārisa.
所谓“我问您”:我问你,我恳请你,我请求你,我劝请你,请对我说——我问你。所谓“世尊”:是表示尊敬的称呼……(中略)……这是由证知所安立的名号,即所谓“世尊”。所谓“请为我说此”:说吧,讲吧,指示吧,告知吧,安立吧,开显吧,分析吧,说明吧,阐明吧——即“世尊,我问您,请告诉我这”。因此,那位婆罗门说:巴利
Pucchāmi taṃ bhagavā brūhi meta nti. Pucchāmi ta nti pucchāmi taṃ yācāmi taṃ ajjhesāmi taṃ pasādemi taṃ kathayassu meti – pucchāmi taṃ. Bhagavā ti gāravādhivacanaṃ…pe… sacchikā paññatti – yadidaṃ bhagavāti. Brūhi meta nti brūhi ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehīti – pucchāmi taṃ bhagavā brūhi metaṃ. Tenāha so brāhmaṇo –
14 “ 所有那些仙人、人们,”具寿布纳咖这样说道。
刹帝利、婆罗门,是诸天神的献祭者,
在此世间广设了种种祭祀。世尊,他们在祭祀之道上,可曾精勤不放逸?
他们渡越了生与老吧,尊者?我问您,世尊,请为我解说。巴利 注疏 1
‘‘Ye kecime isayo manujā, [iccāyasmā puṇṇako] Khattiyā brāhmaṇā devatānaṃ; Yaññamakappayiṃsu puthūdha loke, kaccisu te bhagavā yaññapathe appamattā; Atāru jātiñca jarañca mārisa, pucchāmi taṃ bhagavā brūhi meta’’nti.
他们渴望获得色相,渴望获得声音,渴望获得气味,渴望获得味道,渴望获得触感;渴望获得儿子,渴望获得妻子,渴望获得财富,渴望获得名声,渴望获得权力;渴望投生在刹帝利豪门,渴望投生在婆罗门豪门……渴望投生在居士豪门,渴望投生在四天王天的诸天中……(中略)……渴望投生在梵众天的诸天中。他们希求、想要、欣然领受、期盼、羡求——这便是所谓的“渴望”。巴利
Āsīsanti thomayanti abhijappanti juhantī ti. Āsīsantī ti rūpapaṭilābhaṃ āsīsanti, saddapaṭilābhaṃ āsīsanti, gandhapaṭilābhaṃ āsīsanti, rasapaṭilābhaṃ āsīsanti, phoṭṭhabbapaṭilābhaṃ āsīsanti, puttapaṭilābhaṃ āsīsanti, dārapaṭilābhaṃ āsīsanti, dhanapaṭilābhaṃ āsīsanti, yasapaṭilābhaṃ āsīsanti, issariyapaṭilābhaṃ āsīsanti, khattiyamahāsālakule attabhāvapaṭilābhaṃ āsīsanti, brāhmaṇamahāsālakule…pe… gahapatimahāsālakule attabhāvapaṭilābhaṃ āsīsanti, cātumahārājikesu devesu…pe… brahmakāyikesu devesu attabhāvapaṭilābhaṃ āsīsanti icchanti sādiyanti patthayanti pihayantīti – āsīsanti.
他们赞叹供养,或赞叹果报,或赞叹应供者。他们是如何赞叹供养的呢?布施清净、布施称心、布施殊胜、布施适时、布施如法、布施经审择、布施无过失、恒常布施,布施时令心净信——他们如此赞叹、称扬、褒扬、称誉。这便是他们赞叹供养的情形。巴利
Thomayantī ti yaññaṃ vā thomenti phalaṃ vā thomenti dakkhiṇeyye vā thomenti. Kathaṃ yaññaṃ thomenti? Suciṃ dinnaṃ , manāpaṃ dinnaṃ, paṇītaṃ dinnaṃ, kālena dinnaṃ, kappiyaṃ dinnaṃ, viceyya dinnaṃ, anavajjaṃ dinnaṃ, abhiṇhaṃ dinnaṃ dadaṃ cittaṃ pasāditanti – thomenti kittenti vaṇṇenti pasaṃsanti. Evaṃ yaññaṃ thomenti.
他们是如何赞叹果报的呢?以此因缘,当得色相……(中略)……当得投生于梵众天中——他们如此赞叹、称扬、褒扬、称誉。这便是他们赞叹果报的情形。巴利
Kathaṃ phalaṃ thomenti? Ito nidānaṃ rūpapaṭilābho bhavissati…pe… brahmakāyikesu devesu attabhāvapaṭilābho bhavissatīti – thomenti kittenti vaṇṇenti pasaṃsanti. Evaṃ phalaṃ thomenti.
他们怎样赞叹应供者呢?应供者或为出身高贵、种姓良善者——他们是谙诵经典、执持咒语的学匠,通达三部吠陀及语汇、仪轨、音韵、释词,并以古史传说为第五,精于文句,通晓语法,对世间学与大人相法无有不通;或为已离欲贪者,或为正为调伏欲贪而修行者;已离嗔恚者,或为正为调伏嗔恚而修行者;已离愚痴者,或为正为调伏愚痴而修行者;他们具足信心、具足戒行、具足禅定、具足智慧、具足解脱、具足解脱知见——他们如此赞叹、称扬、褒誉、称颂。这便是他们赞叹应供者的情形,这便是他们的渴望与赞叹。巴利
Kathaṃ dakkhiṇeyye thomenti? Dakkhiṇeyyā jātisampannā gottasampannā ajjhāyakā mantadharā tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṃ sākkharappabhedānaṃ itihāsapañcamānaṃ padakā veyyākaraṇā lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayāti, vītarāgā vā rāgavinayāya vā paṭipannā, vītadosā vā dosavinayāya vā paṭipannā, vītamohā vā mohavinayāya vā paṭipannā, saddhāsampannā sīlasampannā samādhisampannā paññāsampannā vimuttisampannā vimuttiñāṇadassanasampannāti – thomenti kittenti vaṇṇenti pasaṃsanti. Evaṃ dakkhiṇeyye thomentīti – āsīsanti thomayanti.
他们希求获得色身,希求获得声尘,希求获得香尘,希求获得味尘……(中略)……希求在梵众天中获得自体转生——如此渴望、赞叹、希求。他们供养、布施、献祭、舍弃衣服、饮食、坐卧处、病者医药资具、食物、饮品、衣物、车乘、花鬘、香粉、涂油、床座、房舍、灯明——如此渴望、赞叹、希求、献祭。世尊对布纳(Puṇṇa) 卡如是说。巴利
Abhijappantī ti rūpapaṭilābhaṃ abhijappanti, saddapaṭilābhaṃ abhijappanti, gandhapaṭilābhaṃ abhijappanti, rasapaṭilābhaṃ abhijappanti…pe… brahmakāyikesu devesu attabhāvapaṭilābhaṃ abhijappantīti – āsīsanti thomayanti abhijappanti. Juhantī ti juhanti denti yajanti pariccajanti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ annaṃ pānaṃ vatthaṃ yānaṃ mālāgandhavilepanaṃ seyyāvasathapadīpeyyanti – āsīsanti thomayanti abhijappanti juhanti puṇṇakāti bhagavā.
因获得色身而贪求欲乐,因获得声尘而贪求欲乐……(中略)……因在梵众天中获得自体转生而贪求欲乐,而向往欲乐——这便是因获得而贪求欲乐。巴利
Kāmābhijappanti paṭicca lābha nti rūpapaṭilābhaṃ paṭicca kāme abhijappanti, saddapaṭilābhaṃ paṭicca kāme abhijappanti…pe… brahmakāyikesu devesu attabhāvapaṭilābhaṃ paṭicca kāme abhijappanti pajappantīti – kāmābhijappanti paṭicca lābhaṃ.
所谓‘他们’,是指行祭祀者。所谓‘系着于祭祀之事者’,是指那些系着于祭祀之事、投入于祭祀之事、致力于祭祀之事、倾心于祭祀之事的人,他们以此为行、以此为常、以此为重、趣向于此、倾侧于此、朝向于此、信解于此、以此为首导——这就是“yājayogā”。而“有贪”的意思是:对诸有的爱恋、于有的贪染、于有的喜悦、于有的渴爱、于有的情爱、于有的热恼、于有的迷醉、于有的执取。被有贪所染污,便会在诸有中贪着、嗜好、粘着、迷醉、执取、系缚、缠结、障碍——这就是“yājayogā bhavarāgarattā”。巴利
Te yājayogā bhavarāgarattā nātariṃsu jātijaranti brūmī ti te ti yaññayājakā vuccanti, yājayogā ti yājayogesu yuttā payuttā āyuttā samāyuttā taccaritā tabbahulā taggarukā tanninnā tappoṇā tappabbhārā tadadhimuttā tadadhipateyyāti – te yājayogā, bhavarāgarattā ti bhavarāgo vuccati yo bhavesu bhavacchando bhavarāgo bhavanandī bhavataṇhā bhavasineho bhavapariḷāho bhavamucchā bhavajjhosānaṃ. Bhavarāgena bhavesu rattā giddhā gadhitā mucchitā ajjhosannā laggā laggitā palibuddhāti – te yājayogā bhavarāgarattā.
这些贪著于有的祭祀之师,未能超越生、老、死,未能越过,未能度脱,未能彻底超出,未能完全跨越;他们未能出离生、老、死,未能脱出,未能超越,未能彻底超出,未能完全跨越;他们在生、老、死之中流转,在轮回之路上流转。为生所随逐,为老所追随,为病所制伏,为死所摧垮,他们无救护、无庇护、无皈依,成为无有依怙者。我如是说、如是教、如是宣讲、如是施设、如是确立、如是开显、如是分别、如是阐明、如是宣说:那些贪著于有的祭祀之师,未能超越生与老。世尊因此说:巴利
Nātariṃsu jātijaranti brūmī ti te yājayogā bhavarāgarattā jātijarāmaraṇaṃ nātariṃsu na uttariṃsu na patariṃsu na samatikkamiṃsu na vītivattiṃsu, jātijarāmaraṇā anikkhantā anissaṭā anatikkantā asamatikkantā avītivattā antojātijarāmaraṇe parivattanti antosaṃsārapathe parivattanti. Jātiyā anugatā jarāya anusaṭā byādhinā abhibhūtā maraṇena abbhāhatā atāṇā aleṇā asaraṇā asaraṇībhūtāti; brūmi ācikkhāmi desemi paññapemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi pakāsemīti – te yājayogā bhavarāgarattā nātariṃsu jātijaranti brūmi. Tenāha bhagavā –
15 “ 他们祈求、称赞、热切祝祷、献祭,”——世尊对布纳咖说——
他们因渴求欲乐而祈求利得,这些人热衷祭祀、贪染于存有;
未能超越生与老——这就是我所说的。巴利 注疏 1
‘‘Āsīsanti thomayanti, abhijappanti juhanti; [Puṇṇakāti bhagavā] Kāmābhijappanti paṭicca lābhaṃ, te yājayogā bhavarāgarattā; Nātariṃsu jātijaranti brūmī’’ti.
那些举办祭祀的人,那些热衷祭祀、贪染于存有的人,未能超越生、老、死,未能度过,未能越过,未能彻底超越,未能完全度越;他们未能从生、老、死中出离,未能脱离,未能超越,未能彻底超越,未能完全度越;他们陷于生、老、死之内流转,在轮回之路上流转。被生所逼迫,被老所缠缚,被病所制伏,被死所摧碎,他们无有庇护,无有洞穴,无有皈依,处于无皈依的状态——这些热衷祭祀、贪染于存有的人,确实是未能超越的。巴利
Te ce nātariṃsu yājayogā ti te yaññayājakā yājayogā bhavarāgarattā jātijarāmaraṇaṃ nātariṃsu na uttariṃsu na patariṃsu na samatikkamiṃsu na vītivattiṃsu, jātijarāmaraṇā anikkhantā anissaṭā anatikkantā asamatikkantā avītivattā antojātijarāmaraṇe parivattanti antosaṃsārapathe parivattanti. Jātiyā anugatā jarāya anusaṭā byādhinā abhibhūtā maraṇena abbhāhatā atāṇā aleṇā asaraṇā asaraṇībhūtāti – te ce nātariṃsu yājayogā.
正是如此。“ici”是词的连接……(中略)……这是具寿布纳咖所说。巴利
Iccāyasmā puṇṇako ti. Iccāti padasandhi…pe… āyasmā puṇṇako.
“以祭祀、众多祭祀、种种祭祀、各类祭祀”——此处“尊者”是爱语、敬语,是表达恭敬与尊重的称呼。意思是:靠这些祭祀能超越生与老吗,尊者?巴利
Yaññehi jātiñca jarañca mārisā ti. Yaññehī ti yaññehi pahūtehi yaññehi vividhehi yaññehi puthūhi. Mārisā ti piyavacanaṃ garuvacanaṃ sagāravasappatissādhivacanametaṃ mārisāti – yaññehi jātiñca jarañca mārisa.
“那么,在这包含天、魔、梵天的世间,在沙门、婆罗门、天人众中,有谁超越、度过、越过、彻底超越了生、老、死?”——“尊者”是爱语、敬语,是表达恭敬与尊重的称呼。那么,在天人世间中,究竟有谁超越了生与老呢,尊者?巴利
Atha ko carahi devamanussaloke, atāri jātiñca jarañca mārisā ti atha ko eso sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya jātijarāmaraṇaṃ atari uttari patari samatikkami vītivattayi . Mārisā ti piyavacanaṃ garuvacanaṃ sagāravasappattissādhivacanametaṃ mārisāti – atha ko carahi devamanussaloke, atāri jātiñca jarañca mārisa.
“我问”的意思是:我询问你、恳请你、请教你、令你欢喜——“请告诉我那件事吧”——这就是“我问你”。“世尊”是敬称……(中略)……是亲自证知后所施设的名号,那便是世尊。“请对我说”的意思是:请说、请讲、请指示、请告知、请安立、请揭示、请分别、请阐明、请宣说吧——“我问你,世尊,请告诉我那件事吧”。因此,那位婆罗门这样说道。巴利
Pucchāmi taṃ bhagavā brūhi meta nti. Pucchāmi ta nti pucchāmi taṃ yācāmi taṃ ajjhesāmi taṃ pasādemi taṃ kathayassu metanti – pucchāmi taṃ. Bhagavā ti gāravādhivacanaṃ…pe… sacchikā paññatti – yadidaṃ bhagavāti. Brūhi meta nti brūhi ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehīti – pucchāmi taṃ bhagavā brūhi metaṃ. Tenāha so brāhmaṇo –
16 “ 那些行祭祀的人,如果他们尚未超越,”——具寿布纳咖这样说。
“ 尊者,凭靠祭祀,怎能超越生与老?”
那么,尊者,在天人世间中,谁已超越生与老?
世尊,我请问您,请告诉我此事。巴利 注疏 1
‘‘Te ce nātariṃsu yājayogā, [iccāyasmā puṇṇako] Yaññehi jātiñca jarañca mārisa; Atha ko carahi devamanussaloke, atāri jātiñca jarañca mārisa; Pucchāmi taṃ bhagavā brūhi meta’’nti.
所谓“saṅkhā”,指的是智,即慧、了知……乃至无痴、择法、正见。所谓“oraṃ”,是指自己的有身;“paraṃ”,是指他人的有身。“oraṃ”指自己的色、受、想、行、识,“paraṃ”指他人的色、受、想、行、识;“oraṃ”指六内处,“paraṃ”指六外处。“oraṃ”指人界,“paraṃ”指天界;“oraṃ”指欲界,“paraṃ”指色界、无色界;“oraṃ”指欲界、色界,“paraṃ”指无色界。所谓“以智思考世间中此彼诸法”,是指将这些此彼诸法观为无常、苦、病、痈……乃至观为出离,如此思量、了知、衡量、判定、明辨、作彻底明了之后——以智思考世间中此彼诸法。“布纳咖”是世尊对那位婆罗门的称呼,“世尊”是表示尊敬的称谓……所谓“布纳咖”,即是世尊的称呼。巴利
Saṅkhāya lokasmi paroparānī ti saṅkhā vuccati ñāṇaṃ yā paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi. Paroparānī ti oraṃ vuccati sakattabhāvo, paraṃ vuccati parattabhāvo oraṃ vuccati sakarūpavedanāsaññāsaṅkhāraviññāṇaṃ, paraṃ vuccati pararūpavedanāsaññāsaṅkhāraviññāṇaṃ ; oraṃ vuccati cha ajjhattikāni āyatanāni, paraṃ vuccati cha bāhirāni āyatanāni. Oraṃ vuccati manussaloko, paraṃ vuccati devaloko; oraṃ vuccati kāmadhātu, paraṃ vuccati rūpadhātu arūpadhātu; oraṃ vuccati kāmadhātu rūpadhātu, paraṃ vuccati arūpadhātu. Saṅkhāya lokasmi paroparānī ti paroparāni aniccato saṅkhāya dukkhato rogato gaṇḍato…pe… nissaraṇato saṅkhāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvāti – saṅkhāya lokasmi paroparāni. Puṇṇakāti bhagavā ti. Puṇṇakā ti bhagavā taṃ brāhmaṇaṃ nāmena ālapati . Bhagavā ti gāravādhivacanametaṃ…pe… yadidaṃ bhagavāti – puṇṇakāti bhagavā.
这里所说的“他”,是指阿拉汉、漏尽者。所谓“动摇”,是指贪的动摇、见的动摇、慢的动摇、烦恼的动摇、欲的动摇。这一切动摇在他那里不存在、不出现、不被察觉、了不可得,已被断除、根绝、寂止、安息,永不再生,被智火所焚尽。所谓“于何处”,是指无论内在、外在,或内外之间;所谓“世间”,是指恶趣世间乃至处世间——他于世间何处都无有动摇。巴利
Yassiñjitaṃ natthi kuhiñci loke ti. Yassā ti arahato khīṇāsavassa. Iñjita nti taṇhiñjitaṃ diṭṭhiñjitaṃ māniñjitaṃ kilesiñjitaṃ kāmiñjitaṃ. Yassime iñjitā natthi na santi na saṃvijjanti nupalabbhanti, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā. Kuhiñcī ti kuhiñci kismiñci katthaci ajjhattaṃ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vā. Loke ti apāyaloke…pe… āyatanaloketi – yassiñjitaṃ natthi kuhiñci loke.
所谓“止息”:因贪欲止息故,名为止息;因嗔怒止息、愚痴止息、忿怒止息、怨恨止息、覆藏止息,乃至因一切不善行止息、熄灭、寂静、焦灭、清凉、离去、安息故,名为止息、善止息、寂止、清凉、安息。所谓“无烟”:身恶行已烟消、散灭、枯干、彻底干涸、完全消除;语恶行、意恶行也已烟消、散灭、枯干、彻底干涸、完全消除;贪欲、嗔怒、愚痴已烟消、散灭、枯干、彻底干涸、完全消除;忿怒、怨恨、覆藏、欺诳、嫉妒、悭吝、虚伪、诡诈、顽固、激烈、慢、过慢、骄逸、放逸,以及所有烦恼、所有恶行、所有热恼、所有燃烧、所有煎熬、一切不善行,都已烟消、散灭、枯干、彻底干涸、完全消除。或者,也可说忿怒即是烟。巴利
Santo vidhūmo anīgho nirāso, atāri so jātijaranti brūmī ti. Santo ti rāgassa santattā santo, dosassa…pe… mohassa… kodhassa… upanāhassa… makkhassa… sabbākusalābhisaṅkhārānaṃ santattā samitattā vūpasamitattā vijjhātattā nibbutattā vigatattā paṭipassaddhattā santo upasanto vūpasanto nibbuto paṭipassaddhoti santo; vidhūmo ti kāyaduccaritaṃ vidhūmitaṃ vidhamitaṃ sositaṃ visositaṃ byantīkataṃ , vacīduccaritaṃ…pe… manoduccaritaṃ vidhūmitaṃ vidhamitaṃ sositaṃ visositaṃ byantīkataṃ, rāgo… doso… moho vidhūmito vidhamito sosito visosito byantīkato, kodho… upanāho… makkho… paḷāso… issā… macchariyaṃ… māyā… sāṭheyyaṃ… thambho… sārambho… māno… atimāno… mado… pamādo… sabbe kilesā sabbe duccaritā sabbe darathā sabbe pariḷāhā sabbe santāpā sabbākusalābhisaṅkhārā vidhūmitā vidhamitā sositā visositā byantīkatā. Atha vā, kodho vuccati dhūmo –
婆罗门,慢正是你肩头的重担,忿怒是烟,而妄语便是那灰烬。
舌为尝味之处,心为光明所依;善于调伏的自我,才是一个人的光辉。巴利
Māno hi te brāhmaṇa khāribhāro, kodho dhūmo bhasmani mosavajjaṃ; Jivhā sujā hadayaṃ jotiṭṭhānaṃ, attā sudanto purisassa joti.
再者,忿怒由十种方式生起:心想“他曾对我不利”,忿怒生起;“他正对我不利”,忿怒生起;“他将对我不利”,忿怒生起。对自己可爱、悦意的人,心想“他曾对他不利”、“他正对他不利”、“他将对他不利”,忿怒生起。对自己不可爱、不悦意的人,心想“他曾对他有利”、“他正对他有利”、“他将对他有利”,忿怒生起。此外,于不适当的场合,忿怒也会生起。诸如此类,凡是心的伤害、反击、对抗、违逆、恼怒、极恼、极度恼、嗔恚、恼害、极恼害、心的破坏、意的毁坏、忿怒、生气、正在生气、嗔、正在嗔恨、正在嗔恨的状态、破坏、正在破坏、正在破坏的状态、对立、反叛、粗暴、凶猛、心的不悦——这称为忿怒。巴利
Api ca, dasahākārehi kodho jāyati – anatthaṃ me acarīti kodho jāyati, anatthaṃ me caratīti kodho jāyati, anatthaṃ me carissatīti kodho jāyati, piyassa me manāpassa anatthaṃ acari, anatthaṃ carati, anatthaṃ carissatīti kodho jāyati, appiyassa me amanāpassa atthaṃ acari, atthaṃ carati, atthaṃ carissatīti kodho jāyati, aṭṭhāne vā pana kodho jāyati. Yo evarūpo cittassa āghāto paṭighāto paṭighaṃ paṭivirodho kopo pakopo sampakopo doso padoso sampadoso cittassa byāpatti manopadoso kodho kujjhanā kujjhitattaṃ doso dussanā dussitattaṃ byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṃ virodho paṭivirodho caṇḍikkaṃ asuropo anattamanatā cittassa – ayaṃ vuccati kodho.
再者,应知忿怒有过度与微小的差别。有时,忿怒仅止于令心浑浊扰动,尚未到令面目变形扭曲的地步。有时,忿怒达到令面目变形扭曲的地步,尚未到令下巴颤动的地步。有时,忿怒达到令下巴颤动的地步,尚未到发出粗恶言语的地步。有时,忿怒达到发出粗恶言语的地步,尚未到四处张望的地步。有时,忿怒达到四处张望的地步,尚未到伸手取拿棍棒刀剑的地步。有时,忿怒达到伸手取拿棍棒刀剑的地步,尚未到将棍棒刀剑挥举起来的地步。有时,忿怒达到将棍棒刀剑挥举起来的地步,尚未到将其打击下去的地步。有时,忿怒达到将其打击下去的地步,尚未到造成割伤、砍伤的地步。有时,忿怒达到造成割伤、砍伤的地步,尚未到导致骨折断碎的地步。有时,忿怒达到导致骨折断碎的地步,尚未到将肢节扯断的地步。有时,忿怒达到将肢节扯断的地步,尚未到夺取性命的地步。有时,忿怒达到夺取性命的地步,尚未到为舍离一切而彻底放弃的地步。当忿怒导致杀死他人后又自杀,到了这个地步,忿怒便达到了最极端的顶峰,获得了最大的膨胀。若有人已将如此忿怒断除、根绝、平息、止息,令其再无生起之可能,已被智火焚尽,他便被称为“无烟者”。巴利
Api ca, kodhassa adhimattaparittatā veditabbā. Atthi kañci kālaṃ kodho cittāvilakaraṇamatto hoti, na ca tāva mukhakulānavikulāno hoti. Atthi kañci kālaṃ kodho mukhakulānavikulānamatto hoti, na ca tāva hanusañcopano hoti. Atthi kañci kālaṃ kodho hanusañcopanamatto hoti, na ca tāva pharusavācaṃ nicchāraṇo hoti. Atthi kañci kālaṃ kodho pharusavācaṃ nicchāraṇamatto hoti, na ca tāva disāvidisānuvilokano hoti. Atthi kañci kālaṃ kodho disāvidisānuvilokanamatto hoti, na ca tāva daṇḍasatthaparāmasano hoti. Atthi kañci kālaṃ kodho daṇḍasatthaparāmasanamatto hoti, na ca tāva daṇḍasatthaabbhukkiraṇo hoti. Atthi kañci kālaṃ kodho daṇḍasatthaabbhukkiraṇamatto hoti, na ca tāva daṇḍasatthaabhinipātano hoti. Atthi kañci kālaṃ kodho daṇḍasatthaabhinipātanamatto hoti, na ca tāva chinnavicchinnakaraṇo hoti. Atthi kañci kālaṃ kodho chinnavicchinnakaraṇamatto hoti, na ca tāva sambhañjanapalibhañjano hoti. Atthi kañci kālaṃ kodho sambhañjanapalibhañjanamatto hoti, na ca tāva aṅgamaṅgaapakaḍḍhano hoti. Atthi kañci kālaṃ kodho aṅgamaṅgaapakaḍḍhanamatto hoti, na ca tāva jīvitāvoropano hoti. Atthi kañci kālaṃ kodho jīvitāvoropanamatto hoti, na ca tāva sabbacāgapariccāgāya saṇṭhito hoti. Yato kodho paraṃ puggalaṃ ghātetvā attānaṃ ghāteti, ettāvatā kodho paramussadagato paramavepullapatto hoti. Yassa so hoti kodho pahīno samucchinno vūpasanto paṭipassaddho abhabbuppattiko ñāṇagginā daḍḍho, so vuccati – vidhūmo.
由于断除了忿怒,故称“无烟者”;由于遍知忿怒的基处,故称“无烟者”;由于遍知忿怒之因,故称“无烟者”;由于断绝了忿怒之因,故称“无烟者”。其中,贪是过患,嗔是过患,痴是过患,忿怒是过患,怨恨是过患……(中略)……一切不善行都是过患。若有人将这些过患断除、根绝、平息、止息,令它们永无生起之可能,以智火烧尽,他便称为“无过患者”。巴利
Kodhassa pahīnattā vidhūmo, kodhavatthussa pariññātattā vidhūmo, kodhahetussa pariññātattā vidhūmo, kodhahetussa upacchinnattā vidhūmo. Anīghoti rāgo nīgho, doso nīgho, moho nīgho, kodho nīgho, upanāho nīgho…pe… sabbākusalābhisaṅkhārā nīghā. Yassete nīghā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati anīgho.
其中,“希望”即是渴爱,也就是那贪染、强执……(中略)……贪求、贪欲、不善根。若有人将这种希望、这种渴爱断除、根绝、平息、止息,令它们永无生起之可能,以智火烧尽,他便称为“无希求者”。其中,“生”是指各类众生在种种生趣中的诞生、出生、入胎、再生、诸蕴的显现、诸处的获得;“老”是指诸类众生在种种生趣中的衰老、老迈、齿落、发白、皮皱、寿命损减、诸根的衰退。那宁静者、无烟者、无过患者、无希求者,他超越、越度、度过、克服了生、老、死——我这样说、这样讲、这样教导、这样安立、这样确立、这样开显、这样分析、这样显明、这样宣说:他便是那已超越生与老的宁静者、无烟者、无过患者、无希求者。因此,世尊这样说道:巴利
Nirāso ti āsā vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo…pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṃ. Yassesā āsā taṇhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati nirāso. Jātī ti yā tesaṃ tesaṃ sattānaṃ tamhi tamhi sattanikāye jāti sañjāti okkanti abhinibbatti khandhānaṃ pātubhāvo āyatanānaṃ paṭilābho. Jarā ti yā tesaṃ tesaṃ sattānaṃ tamhi tamhi sattanikāye jarā jīraṇatā khaṇḍiccaṃ pāliccaṃ valittacatā āyuno saṃhāni indriyānaṃ paripāko. Santo vidhūmo anīgho nirāso, atāri so jātijaranti brūmī ti yo santo ca vidhūmo ca anīgho ca nirāso ca, so jātijarāmaraṇaṃ atari uttari patari samatikkami vītivattayīti brūmi ācikkhāmi desemi paññapemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi pakāsemīti – santo vidhūmo anīgho nirāso, atāri so jātijaranti brūmi. Tenāha bhagavā –
17 “ 于世间中遍察种种高下胜劣之后,布纳咖啊,”世尊这样说道。
那位在任何世间都无有动摇的人;
他寂静、无烟、无忧、无欲,我说,他已渡越生与老。巴利 注疏 1
‘‘Saṅkhāya lokasmi paroparāni, [puṇṇakāti bhagavā] Yassiñjitaṃ natthi kuhiñci loke; Santo vidhūmo anīgho nirāso, atāri so jātijaranti brūmī’’ti.
偈颂终了……他合掌向世尊敬礼而坐,说道:“世尊是我的导师,我是您的弟子。”巴利
Sahagāthāpariyosānā…pe… pañjaliko bhagavantaṃ namassamāno nisinno hoti – ‘‘satthā me bhante bhagavā, sāvakohamasmī’’ti.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41