礼敬彼世尊、阿拉汉、正自觉者
小部·无碍解道
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa · Khuddakanikāye · Paṭisambhidāmaggapāḷi
无碍解道
全书 2036 段
1专注倾听法义的慧,是闻所成智。
. Sotāvadhāne paññā sutamaye ñāṇaṃ.
2听闻法已能防护的慧,是戒所成智。
. Sutvāna saṃvare paññā sīlamaye ñāṇaṃ.
3防护之后令心安住的慧,是定修习所成智。
. Saṃvaritvā samādahane paññā samādhibhāvanāmaye ñāṇaṃ.
4了达诸缘之慧,即是法住智。
. Paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇaṃ.
5总摄过去、未来、现在诸法而安立之慧,是为思惟智。
. Atītānāgatapaccuppannānaṃ dhammānaṃ saṅkhipitvā vavatthāne paññā sammasane ñāṇaṃ.
6于现在法随观变异之慧,即是生灭随观智。
. Paccuppannānaṃ dhammānaṃ vipariṇāmānupassane paññā udayabbayānupassane ñāṇaṃ.
7依简择所缘而观照坏灭的慧,是观智。
. Ārammaṇaṃ paṭisaṅkhā bhaṅgānupassane paññā vipassane ñāṇaṃ.
8怖畏现起时的慧,是过患智。
. Bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṃ.
9由欲求解脱而简择、安住的慧,是行舍智。
. Muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ.
10慧,转向外在、从诸行出起,是为种姓智。
. Bahiddhā vuṭṭhānavivaṭṭane paññā gotrabhuñāṇaṃ.
11慧,从两方面出起与转向,是为道智。
. Dubhato vuṭṭhānavivaṭṭane paññā magge ñāṇaṃ.
12慧,精勤止息,是为果智。
. Payogappaṭippassaddhi paññā phale ñāṇaṃ .
13随观已断的轮转时,此慧即是解脱智。
. Chinnavaṭumānupassane paññā vimuttiñāṇaṃ.
14那时,观察已生起的诸法,此慧即是省察智。
. Tadā samudāgate dhamme passane paññā paccavekkhaṇe ñāṇaṃ.
15在确定内在时,此慧即是事差别智。
. Ajjhattavavatthāne paññā vatthunānatte ñāṇaṃ.
16对外境作确定时,这种慧便是境界差别智。
. Bahiddhāvavatthāne paññā gocaranānatte ñāṇaṃ.
17对行为作确定时,这种慧便是行为差别智。
. Cariyāvavatthāne paññā cariyānānatte ñāṇaṃ.
18对四法作确定时,这种慧便是地差别智。
. Catudhammavavatthāne paññā bhūminānatte ñāṇaṃ.
19在确定九种法时,此慧即是了知种种法差异的智。
. Navadhammavavatthāne paññā dhammanānatte ñāṇaṃ.
20神通之慧,在已了知这个意义上,就是智。
. Abhiññāpaññā ñātaṭṭhe ñāṇaṃ.
21遍知之慧,在审察这个意义上,就是智。
. Pariññāpaññā tīraṇaṭṭhe ñāṇaṃ.
22断除慧,其舍离之义即是智。
. Pahāne paññā pariccāgaṭṭhe ñāṇaṃ.
23修习慧,其一味之义即是智。
. Bhāvanāpaññā ekarasaṭṭhe ñāṇaṃ.
24体证慧,其触证之义即是智。
. Sacchikiriyāpaññā phassanaṭṭhe ñāṇaṃ.
25对于意义的种种差别,慧即是义无碍解智。
. Atthanānatte paññā atthapaṭisambhide ñāṇaṃ.
26对于法的种种差别,慧即是法无碍解智。
. Dhammanānatte paññā dhammapaṭisambhide ñāṇaṃ.
27对于词句的种种差别,慧即是词无碍解智。
. Niruttinānatte paññā niruttipaṭisambhide ñāṇaṃ.
28对于辩才的种种差别,慧即是辩无碍解智。
. Paṭibhānanānatte paññā paṭibhānapaṭisambhide ñāṇaṃ.
29对于住处的种种差别,慧即是住处义智。
. Vihāranānatte paññā vihāraṭṭhe ñāṇaṃ.
30对于等至的种种差别,慧即是等至义智。
. Samāpattinānatte paññā samāpattaṭṭhe ñāṇaṃ.
31于种种等至住的差别中,慧为等至住义之智。
. Vihārasamāpattinānatte paññā vihārasamāpattaṭṭhe ñāṇaṃ.
32以无散乱清净故,断尽诸漏之慧,是无间定之智。
. Avikkhepaparisuddhattā āsavasamucchede paññā ānantarikasamādhimhi ñāṇaṃ.
33以见为上首、证得寂静住,由胜妙信解而起的慧,即是无诤住之智。
. Dassanādhipateyyaṃ santo ca vihārādhigamo paṇītādhimuttatā paññā araṇavihāre ñāṇaṃ.
34因具足二力,因三种行之寂止,以十六种智行与九种定行而得自在,此慧即是灭尽等至智。
. Dvīhi balehi samannāgatattā tayo ca saṅkhārānaṃ paṭippassaddhiyā soḷasahi ñāṇacariyāhi navahi samādhicariyāhi vasibhāvatā paññā nirodhasamāpattiyā ñāṇaṃ.
35正知者于转起灭尽之慧,即是般涅槃智。
. Sampajānassa pavattapariyādāne paññā parinibbāne ñāṇaṃ.
36正确断除、灭尽一切法,令其不再现起,此慧名为齐首智。
. Sabbadhammānaṃ sammā samucchede nirodhe ca anupaṭṭhānatā paññā samasīsaṭṭhe ñāṇaṃ.
37能克服种种不同烦恼威力的慧,即为削减智。
. Puthunānattatejapariyādāne paññā sallekhaṭṭhe ñāṇaṃ.
38于不懈怠、精勤、策励的状态中,此慧是精进发动智。
. Asallīnattapahitattapaggahaṭṭhe paññā vīriyārambhe ñāṇaṃ.
39能阐明种种法的慧,名为指示义理之智。
. Nānādhammappakāsanatā paññā atthasandassane ñāṇaṃ.
40通达一切法的总摄、其多样性与统一性的慧,即是见清净智。
. Sabbadhammānaṃ ekasaṅgahatānānattekattapaṭivedhe paññā dassanavisuddhiñāṇaṃ.
41已了知的慧,即是安忍智。
. Viditattā paññā khantiñāṇaṃ.
42已触证的慧,即是深入通达智。
. Phuṭṭhattā paññā pariyogāhaṇe ñāṇaṃ.
43于统合中的慧,即于差别住中的智。
. Samodahane paññā padesavihāre ñāṇaṃ.
44由增上而有之慧,即于想转向中的智。
. Adhipatattā paññā saññāvivaṭṭe ñāṇaṃ.
45于种种性中的慧,即于心转向中的智。
. Nānatte paññā cetovivaṭṭe ñāṇaṃ.
46于决意中的慧,是心转向智。
. Adhiṭṭhāne paññā cittavivaṭṭe ñāṇaṃ.
47于空中的慧,是智转向智。
. Suññate paññā ñāṇavivaṭṭe ñāṇaṃ.
48于舍离中的慧,是解脱转向智。
. Vosagge paññā vimokkhavivaṭṭe ñāṇaṃ.
49对如实义的慧,即是通达圣谛的智。
. Tathaṭṭhe paññā saccavivaṭṭe ñāṇaṃ.
50将身与心统合为一,以乐想和轻快想作为决意而成就,在这成就中的慧,即是神变通智。
. Kāyampi cittampi ekavavatthānatā sukhasaññañca lahusaññañca adhiṭṭhānavasena ijjhanaṭṭhe paññā iddhividhe ñāṇaṃ.
51借由寻的波动,深入种种乃至单一声相的慧,是耳界清净智。
. Vitakkavipphāravasena nānattekattasaddanimittānaṃ pariyogāhaṇe paññā sotadhātuvisuddhiñāṇaṃ.
52以三种心的变动,借由诸根的明净,通达种种与单一心识活动的慧,是他心智。
. Tiṇṇannaṃ cittānaṃ vipphārattā indriyānaṃ pasādavasena nānattekattaviññāṇacariyā pariyogāhaṇe paññā cetopariyañāṇaṃ.
53对于依缘而生的诸法,借由种种与单一的业之波动而通达的慧,是宿住随念智。
. Paccayappavattānaṃ dhammānaṃ nānattekattakammavipphāravasena pariyogāhaṇe paññā pubbenivāsānussatiñāṇaṃ.
54借由光明,照见种种与单一色相的慧,是天眼智。
. Obhāsavasena nānattekattarūpanimittānaṃ dassanaṭṭhe paññā dibbacakkhuñāṇaṃ.
55以六十四种行相于三根而得自在的慧,即是漏尽智。
. Catusaṭṭhiyā ākārehi tiṇṇannaṃ indriyānaṃ vasībhāvatā paññā āsavānaṃ khaye ñāṇaṃ.
56以遍知为义的苦之慧,即是苦智。
. Pariññaṭṭhe paññā dukkhe ñāṇaṃ.
57以断除为义的集之慧,即是集智。
. Pahānaṭṭhe paññā samudaye ñāṇaṃ.
58以现证为义的慧于灭,是灭智。
. Sacchikiriyaṭṭhe paññā nirodhe ñāṇaṃ.
59以修习为义的慧于道,是道智。
. Bhāvanaṭṭhe paññā magge ñāṇaṃ.
61于苦集之智
. Dukkhasamudaye ñāṇaṃ.
62于苦灭之智
. Dukkhanirodhe ñāṇaṃ.
63于导向苦灭之道之智
. Dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ.
64义无碍解智。
. Atthapaṭisambhide ñāṇaṃ.
65法无碍解智。
. Dhammapaṭisambhide ñāṇaṃ.
66词无碍解智。
. Niruttipaṭisambhide ñāṇaṃ.
67辩无碍解智
. Paṭibhānapaṭisambhide ñāṇaṃ.
68诸根胜劣智
. Indriyaparopariyatte ñāṇaṃ.
69众生志向与随眠智
. Sattānaṃ āsayānusaye ñāṇaṃ.
70双神变智。
. Yamakapāṭihīre ñāṇaṃ.
71大悲等至智。
. Mahākaruṇāsamāpattiyā ñāṇaṃ.
72一切知智。
. Sabbaññutañāṇaṃ.
73无障碍智
. Anāvaraṇañāṇaṃ .
这些是七十三种智。其中,六十七种智与声闻弟子共通,六种智则不共声闻弟子。
Imāni tesattati ñāṇāni. Imesaṃ tesattatiyā ñāṇānaṃ sattasaṭṭhi ñāṇāni sāvakasādhāraṇāni; cha ñāṇāni asādhāraṇāni sāvakehi.