21 为何称为觉支?随观灭住立多久,念觉支便住立多久。若我了知“这便是觉支”,这即是觉支。犹如一盏油灯燃烧时,光焰与光色彼此相随:光焰有多少,光色便有多少;光色有多少,光焰便有多少。同样地,随观灭住立多久,念觉支便住立多久。若我了知“这便是觉支”,这即是觉支。巴利 注疏 1
Kathaṃ satisambojjhaṅgo iti ce me hotīti bojjhaṅgo? Yāvatā nirodhūpaṭṭhāti tāvatā satisambojjhaṅgo. Iti ce me hotīti bojjhaṅgo. Seyyathāpi telappadīpassa jhāyato yāvatā acci tāvatā vaṇṇo, yāvatā vaṇṇo tāvatā acci. Evameva yāvatā nirodhūpaṭṭhāti tāvatā satisambojjhaṅgo. Iti ce me hotīti bojjhaṅgo.
“为何称为觉支?烦恼为限量所缚,一切现行亦为限量所缚,还有那些导向再生的诸行。而灭是无量的,以不动摇义、无造作义故。当灭现前时,那便是无量的。若我了知‘这便是觉支’,这即是觉支。”巴利
Kathaṃ appamāṇo iti ce me hotīti bojjhaṅgo? Pamāṇabaddhā kilesā, sabbe ca pariyuṭṭhānā, ye ca saṅkhārā ponobhavikā appamāṇo nirodho acalaṭṭhena asaṅkhataṭṭhena. Yāvatā nirodhūpaṭṭhāti tāvatā appamāṇo. Iti ce me hotīti bojjhaṅgo.
“如何是“觉支”?烦恼是不均等的,一切现行烦恼也是如此,以及那些导向再生的诸行——而灭是平正之法,具寂静之义、殊胜之义。只要灭现前,那便是善安立的;若我如此觉知,便是觉支。”巴利
Kathaṃ susamāraddho iti ce me hotīti – bojjhaṅgo? Visamā kilesā, sabbe ca pariyuṭṭhānā, ye ca saṅkhārā ponobhavikā, samadhammo nirodho santaṭṭhena paṇītaṭṭhena. Yāvatā nirodhūpaṭṭhāti tāvatā susamāraddho iti ce me hotīti bojjhaṅgo.
我如何了知它安住时安住?即使它退失,我也了知“它因这而退失”? 念觉支依几种相而安住?依几种相而退失?念觉支依八种相安住,依八种相退失。巴利
Kathaṃ ‘‘tiṭṭhantañca naṃ tiṭṭhatī’’ti pajānāmi; sacepi cavati ‘‘idappaccayā cavatī’’ti pajānāmi? Katihākārehi satisambojjhaṅgo tiṭṭhati? Katihākārehi satisambojjhaṅgo cavati? Aṭṭhahākārehi satisambojjhaṅgo tiṭṭhati. Aṭṭhahākārehi satisambojjhaṅgo cavati.
是哪八种?因作意于不生,念觉支安住;因不作意于生,念觉支安住;因作意于不转起,念觉支安住;因不作意于转起,念觉支安住;因作意于无相,念觉支安住;因不作意于相,念觉支安住;因作意于灭,念觉支安住;因不作意于诸行,念觉支安住——依此八种相,念觉支安住。巴利
Katamehi aṭṭhahākārehi satisambojjhaṅgo tiṭṭhati? Anuppādaṃ āvajjitattā satisambojjhaṅgo tiṭṭhati, uppādaṃ anāvajjitattā satisambojjhaṅgo tiṭṭhati, appavattaṃ āvajjitattā satisambojjhaṅgo tiṭṭhati, pavattaṃ anāvajjitattā satisambojjhaṅgo tiṭṭhati, animittaṃ āvajjitattā satisambojjhaṅgo tiṭṭhati, nimittaṃ anāvajjitattā satisambojjhaṅgo tiṭṭhati, nirodhaṃ āvajjitattā satisambojjhaṅgo tiṭṭhati, saṅkhāre anāvajjitattā satisambojjhaṅgo tiṭṭhati – imehi aṭṭhahākārehi satisambojjhaṅgo tiṭṭhati.
是哪八种?因作意于生,念觉支退失;因不作意于不生,念觉支退失;因作意于转起,念觉支退失;因不作意于不转起,念觉支退失;因作意于相,念觉支退失;因不作意于无相,念觉支退失;因作意于诸行,念觉支退失;因不作意于灭,念觉支退失——依此八种相,念觉支退失。如是,当念觉支安住时,我如是了知:“它已安住。”若它退失,我亦如是了知:“由此因缘而退失。”……(中略)巴利
Katamehi aṭṭhahākārehi satisambojjhaṅgo cavati? Uppādaṃ āvajjitattā satisambojjhaṅgo cavati, anuppādaṃ anāvajjitattā satisambojjhaṅgo cavati, pavattaṃ āvajjitattā satisambojjhaṅgo cavati, appavattaṃ anāvajjitattā satisambojjhaṅgo cavati, nimittaṃ āvajjitattā satisambojjhaṅgo cavati, animittaṃ anāvajjitattā satisambojjhaṅgo cavati, saṅkhāre āvajjitattā satisambojjhaṅgo cavati, nirodhaṃ anāvajjitattā satisambojjhaṅgo cavati – imehi aṭṭhahākārehi satisambojjhaṅgo cavati. Evaṃ ‘‘tiṭṭhantañca naṃ tiṭṭhatī’’ti pajānāmi. Sacepi cavati, ‘‘idappaccayā me cavatī’’ti pajānāmi…pe….
“如何是“觉支”?只要灭现前,那就是舍觉支;若我如此觉知,便是觉支。犹如一盏燃烧的油灯:有多少火焰,就有多少光色;有多少光色,就有多少火焰。同样地,只要灭现前,那就是舍觉支;若能有此觉知,便是觉支。”巴利
Kathaṃ upekkhāsambojjhaṅgo iti ce me hotīti bojjhaṅgo? Yāvatā nirodhūpaṭṭhāti tāvatā upekkhāsambojjhaṅgo iti ce me hotīti bojjhaṅgo. Seyyathāpi telappadīpassa jhāyato yāvatā acci tāvatā vaṇṇo, yāvatā vaṇṇo tāvatā acci. Evameva yāvatā nirodhūpaṭṭhāti tāvatā upekkhāsambojjhaṅgo iti ce hotīti bojjhaṅgo.
如何是“觉支”?为量所缚的烦恼、一切现行的烦恼,以及那些导向再生的诸行——于此,灭是无量的,具不动之义、无为之义。只要灭现前,它即是无量的;若能有此觉知,便是觉支。巴利
Kathaṃ appamāṇo iti ce hotīti bojjhaṅgo? Pamāṇabaddhā kilesā, sabbe ca pariyuṭṭhānā, ye ca saṅkhārā ponobhavikā appamāṇo nirodho acalaṭṭhena asaṅkhataṭṭhena. Yāvatā nirodhūpaṭṭhāti tāvatā appamāṇo iti ce hotīti bojjhaṅgo.
为何称为觉支?烦恼有种种不平,一切现行亦如是,以及那些导向再生的诸行——其寂灭则是平等的法,具有寂静义与殊胜义。当此灭现起时,便是善发起的;若我了知“这便是觉支”,这即是觉支。巴利
Kathaṃ susamāraddho iti ce hotīti bojjhaṅgo? Visamā kilesā, sabbe ca pariyuṭṭhānā, ye ca saṅkhārā ponobhavikā samadhammo nirodho santaṭṭhena paṇītaṭṭhena. Yāvatā nirodhūpaṭṭhāti tāvatā susamāraddho iti ce hotīti bojjhaṅgo.
我如何了知它安住时安住?即使它退失,我也了知“它因这而退失”? 舍觉支以哪几种方式安住?以哪几种方式退失?舍觉支以八种方式安住,也以八种方式退失。巴利
Kathaṃ ‘‘tiṭṭhantañca naṃ tiṭṭhatī’’ti pajānāmi; sacepi cavati ‘‘idappaccayā me cavatī’’ti pajānāmi? Katihākārehi upekkhāsambojjhaṅgo tiṭṭhati? Katihākārehi upekkhāsambojjhaṅgo cavati ? Aṭṭhahākārehi upekkhāsambojjhaṅgo tiṭṭhati. Aṭṭhahākārehi upekkhāsambojjhaṅgo cavati.
以哪八种方式呢?由作意于不生、不作意于生;作意于不转起、不作意于转起;作意于无相、不作意于相;作意于寂灭、不作意于诸行——以此八种方式,舍觉支得安住。巴利
Katamehi aṭṭhahākārehi upekkhāsambojjhaṅgo tiṭṭhati? Anuppādaṃ āvajjitattā upekkhāsambojjhaṅgo tiṭṭhati, uppādaṃ anāvajjitattā upekkhāsambojjhaṅgo tiṭṭhati, appavattaṃ āvajjitattā upekkhāsambojjhaṅgo tiṭṭhati, pavattaṃ anāvajjitattā upekkhāsambojjhaṅgo tiṭṭhati, animittaṃ āvajjitattā upekkhāsambojjhaṅgo tiṭṭhati, nimittaṃ anāvajjitattā upekkhāsambojjhaṅgo tiṭṭhati, nirodhaṃ āvajjitattā upekkhāsambojjhaṅgo tiṭṭhati, saṅkhāre anāvajjitattā upekkhāsambojjhaṅgo tiṭṭhati – imehi aṭṭhahākārehi upekkhāsambojjhaṅgo tiṭṭhati.
以哪八种方式,舍觉支退失呢?因作意于生,舍觉支退失;因不作意于不生,舍觉支退失;因作意于转起,舍觉支退失;因不作意于不转起,舍觉支退失;因作意于相,舍觉支退失;因不作意于无相,舍觉支退失;因作意于诸行,舍觉支退失;因不作意于寂灭,舍觉支退失——以此八种方式,舍觉支退失。如是,我便了知:“它安住时,即是安住”;若它退失,我也了知:“它是依此缘而退失的”。巴利
Katamehi aṭṭhahākārehi upekkhāsambojjhaṅgo cavati? Uppādaṃ āvajjitattā upekkhāsambojjhaṅgo cavati, anuppādaṃ anāvajjitattā upekkhāsambojjhaṅgo cavati, pavattaṃ āvajjitattā upekkhāsambojjhaṅgo cavati, appavattaṃ anāvajjitattā upekkhāsambojjhaṅgo cavati, nimittaṃ āvajjitattā upekkhāsambojjhaṅgo cavati , animittaṃ anāvajjitattā upekkhāsambojjhaṅgo cavati, saṅkhāre āvajjitattā upekkhāsambojjhaṅgo cavati, nirodhaṃ anāvajjitattā upekkhāsambojjhaṅgo cavati – imehi aṭṭhahākārehi upekkhāsambojjhaṅgo cavati. Evaṃ ‘‘tiṭṭhantañca naṃ tiṭṭhatī’’ti pajānāmi; sacepi cavati, ‘‘idappaccayā me cavatī’’ti pajānāmi.
22 舍卫城因缘。 “比丘们,当慈心解脱已修习、已多修习、已作为车乘、已作为基础、已安立、已惯行、已善加精勤时,便可预期十一种利益。哪十一种?他睡得安稳,醒来安稳,不做噩梦,受众人喜爱,受非人喜爱,诸天神守护,火、毒、刀剑不能加害,心迅速得定,面容明净,临终心不昏昧,纵使未证更上之法,亦得往生梵天界。比丘们,这就是慈心解脱已修习、已多修习、已作为车乘、已作为基础、已安立、已惯行、已善加精勤时,可预期的十一种利益。”巴利 注疏 1
Sāvatthinidānaṃ . ‘‘Mettāya , bhikkhave, cetovimuttiyā āsevitāya bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya ekādasānisaṃsā pāṭikaṅkhā. Katame ekādasa? Sukhaṃ supati, sukhaṃ paṭibujjhati, na pāpakaṃ supinaṃ passati, manussānaṃ piyo hoti, amanussānaṃ piyo hoti, devatā rakkhanti, nāssa aggi vā visaṃ vā satthaṃ vā kamati, tuvaṭaṃ cittaṃ samādhiyati, mukhavaṇṇo vippasīdati, asammūḷho kālaṅkaroti, uttari appaṭivijjhanto brahmalokūpago hoti. Mettāya, bhikkhave, cetovimuttiyā āsevitāya bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya – ime ekādasānisaṃsā pāṭikaṅkhā’’ .
慈心解脱有无分限遍满、有分限遍满、方向遍满。无分限遍满的慈心解脱以几种方式?有分限遍满的慈心解脱以几种方式?方向遍满的慈心解脱以几种方式?无分限遍满的慈心解脱以五种方式,有分限遍满的慈心解脱以七种方式,方向遍满的慈心解脱以十种方式。巴利
Atthi anodhiso pharaṇā mettācetovimutti, atthi odhiso pharaṇā mettācetovimutti, atthi disāpharaṇā mettācetovimutti. Katihākārehi anodhiso pharaṇā mettācetovimutti, katihākārehi odhiso pharaṇā mettācetovimutti, katihākārehi disāpharaṇā mettācetovimutti? Pañcahākārehi anodhiso pharaṇā mettācetovimutti, sattahākārehi odhiso pharaṇā mettācetovimutti, dasahākārehi disāpharaṇā mettācetovimutti.
以哪五种方式而为无分限遍满的慈心解脱?愿一切众生无怨、无害、无忧,安乐而自我护持。愿一切有气息者……愿一切生物……愿一切个体……愿一切已得个体生命者,无怨、无害、无忧,安乐而自我护持。以此五种方式而为无分限遍满的慈心解脱。巴利
Katamehi pañcahākārehi anodhiso pharaṇā mettācetovimutti? Sabbe sattā averā abyāpajjā anīghā sukhī attānaṃ pariharantu. Sabbe pāṇā…pe… sabbe bhūtā…pe… sabbe puggalā…pe… sabbe attabhāvapariyāpannā averā abyāpajjā anīghā sukhī attānaṃ pariharantūti. Imehi pañcahākārehi anodhiso pharaṇā mettācetovimutti.
以哪七种方式而为有分限遍满的慈心解脱?愿一切女人无怨、无害、无忧,安乐而自我护持。愿一切男人……愿一切圣者……愿一切凡夫……愿一切天神……愿一切人类……愿一切堕恶道者,无怨、无害、无忧,安乐而自我护持。以此七种方式而为有分限遍满的慈心解脱。巴利
Katamehi sattahākārehi odhiso pharaṇā mettācetovimutti? Sabbā itthiyo averā abyāpajjā anīghā sukhī attānaṃ pariharantu. Sabbe purisā…pe… sabbe ariyā…pe… sabbe anariyā…pe… sabbe devā…pe… sabbe manussā…pe… sabbe vinipātikā averā abyāpajjā anīghā sukhī attānaṃ pariharantūti. Imehi sattahākārehi odhiso pharaṇā mettācetovimutti.
以哪十种方式,是遍满诸方的慈心解脱?愿东方一切有情,无怨敌、无瞋害、无忧恼,安稳快乐。愿西方一切有情……愿北方一切有情……愿南方一切有情……愿东南方一切有情……愿西北方一切有情……愿东北方一切有情……愿西南方一切有情……愿下方一切有情……愿上方一切有情,无怨敌、无瞋害、无忧恼,安稳快乐。愿东方一切有呼吸者……一切生物……一切个体……一切拥有个体生命者……一切女人……一切男人……一切圣者……一切凡夫……一切天神……一切人类……一切堕恶道者,无怨敌、无瞋害、无忧恼,安稳快乐。愿西方一切堕恶道者……愿北方一切堕恶道者……愿南方一切堕恶道者……愿东南方一切堕恶道者……愿西北方一切堕恶道者……愿东北方一切堕恶道者……愿西南方一切堕恶道者……愿下方一切堕恶道者……愿上方一切堕恶道者,无怨敌、无瞋害、无忧恼,安稳快乐。以此十种方式,即是遍满诸方的慈心解脱。巴利
Katamehi dasahākārehi disāpharaṇā mettācetovimutti? Sabbe puratthimāya disāya sattā averā abyāpajjā anīghā sukhī attānaṃ pariharantu . Sabbe pacchimāya disāya sattā…pe… sabbe uttarāya disāya sattā…pe… sabbe dakkhiṇāya disāya sattā…pe… sabbe puratthimāya anudisāya sattā…pe… sabbe pacchimāya anudisāya sattā…pe… sabbe uttarāya anudisāya sattā…pe… sabbe dakkhiṇāya anudisāya sattā…pe… sabbe heṭṭhimāya disāya sattā…pe… sabbe uparimāya disāya sattā averā abyāpajjā anīghā sukhī attānaṃ pariharantu. Sabbe puratthimāya disāya pāṇā…pe… bhūtā… puggalā… attabhāvapariyāpannā… sabbā itthiyo… sabbe purisā… sabbe ariyā… sabbe anariyā… sabbe devā… sabbe manussā… sabbe vinipātikā averā abyāpajjā anīghā sukhī attānaṃ pariharantu. Sabbe pacchimāya disāya vinipātikā…pe… sabbe uttarāya disāya vinipātikā… sabbe dakkhiṇāya disāya vinipātikā… sabbe puratthimāya anudisāya vinipātikā… sabbe pacchimāya anudisāya vinipātikā… sabbe uttarāya anudisāya vinipātikā… sabbe dakkhiṇāya anudisāya vinipātikā… sabbe heṭṭhimāya disāya vinipātikā… sabbe uparimāya disāya vinipātikā averā abyāpajjā anīghā sukhī attānaṃ pariharantūti. Imehi dasahākārehi disāpharaṇā mettācetovimutti.
23 于一切众生,远离逼迫而安住无逼,远离伤害而安住无伤,远离热恼而安住无恼,远离摧破而安住不摧,远离损恼而安住无恼。愿一切众生无怨,莫有怨敌;愿他们安乐,莫有痛苦;愿他们具足安乐,莫遭苦难。以此八种方式,对一切众生遍满慈爱,这便是“慈”;将心置入此法,这便是“心”;从一切嗔恚缠缚中解脱,这便是“解脱”。慈、心与解脱和合,即是“慈心解脱”。巴利 注疏 1
Sabbesaṃ sattānaṃ pīḷanaṃ vajjetvā apīḷanāya, upaghātaṃ vajjetvā anupaghātena, santāpaṃ vajjetvā asantāpena, pariyādānaṃ vajjetvā apariyādānena, vihesaṃ vajjetvā avihesāya, sabbe sattā averino hontu mā verino, sukhino hontu mā dukkhino, sukhitattā hontu mā dukkhitattāti – imehi aṭṭhahākārehi sabbe satte mettāyatīti – mettā. Taṃ dhammaṃ cetayatīti – ceto. Sabbabyāpādapariyuṭṭhānehi vimuccatīti – vimutti. Mettā ca ceto ca vimutti cāti – mettācetovimutti.
“愿一切众生无怨、安稳、快乐”——他以此信心信解。此慈心解脱,即由信根所修习。巴利
Sabbe sattā averino hontu, khemino hontu, sukhino hontūti – saddhāya adhimuccati. Saddhindriyaparibhāvitā hoti mettācetovimutti.
“愿一切众生无有敌意、安稳、快乐”——他为此策发精进。由精进根所修习的,便是慈心解脱。巴利
Sabbe sattā averino hontu, khemino hontu, sukhino hontūti – vīriyaṃ paggaṇhāti. Vīriyindriyaparibhāvitā hoti mettācetovimutti.
“愿一切众生无有敌意、安稳、快乐”——他为此安立正念。由念根所修习的,便是慈心解脱。巴利
Sabbe sattā averino hontu, khemino hontu, sukhino hontūti – satiṃ upaṭṭhāpeti. Satindriyaparibhāvitā hoti mettācetovimutti.
“愿一切众生无怨、安稳、快乐”——他将心安住于此。由定根所培育,这便是慈心解脱。巴利
Sabbe sattā averino hontu, khemino hontu, sukhino hontūti – cittaṃ samādahati. Samādhindriyaparibhāvitā hoti mettācetovimutti.
“愿一切众生无怨、安稳、快乐”——他以慧如是了知。由慧根所培育,这便是慈心解脱。巴利
Sabbe sattā averino hontu, khemino hontu, sukhino hontūti – paññāya pajānāti. Paññindriyaparibhāvitā hoti mettācetovimutti.
这五根是慈心解脱的修习,由这五根而修习慈心解脱。这五根是慈心解脱的多修习,由这五根而多修习慈心解脱。这五根是慈心解脱的反复行持,由这五根而反复行持慈心解脱。这五根是慈心解脱的庄严,以此五根而令慈心解脱善加庄严。这五根是慈心解脱的资助,以此五根而令慈心解脱善得资助。这五根是慈心解脱的眷属,以此五根而令慈心解脱善为眷属围绕。这五根即是慈心解脱的修习、多修习、反复行持、庄严、资助、眷属;亦是圆满、俱行、俱生、相杂、相应、投入、明净、住立、解脱、触证“这是寂静”;是作为车乘、作为基础、确立、熟习、善加策励、善加修习、善加决意、善加升进、善加解脱。它们令慈心解脱生起、照耀、辉耀。巴利
Imāni pañcindriyāni mettāya cetovimuttiyā āsevanā honti. Imehi pañcahi indriyehi mettācetovimutti āsevīyati. Imāni pañcindriyāni mettāya cetovimuttiyā bhāvanā honti. Imehi pañcahi indriyehi mettācetovimutti bhāvīyati. Imāni pañcindriyāni mettāya cetovimuttiyā bahulīkatā honti. Imehi pañcahi indriyehi mettācetovimutti bahulīkarīyati. Imāni pañcindriyāni mettāya cetovimuttiyā alaṅkārā honti. Imehi pañcahi indriyehi mettācetovimutti svālaṅkatā hoti. Imāni pañcindriyāni mettāya cetovimuttiyā parikkhārā honti. Imehi pañcahi indriyehi mettācetovimutti suparikkhatā hoti. Imāni pañcindriyāni mettāya cetovimuttiyā parivārā honti. Imehi pañcahi indriyehi mettācetovimutti suparivutā hoti. Imāni pañcindriyāni mettāya cetovimuttiyā āsevanā honti, bhāvanā honti, bahulīkatā honti, alaṅkārā honti, parikkhārā honti, parivārā honti, pāripūrī honti, sahagatā honti, sahajātā honti, saṃsaṭṭhā honti, sampayuttā honti, pakkhandanā honti, pasīdanā honti, santiṭṭhanā honti, vimuccanā honti, ‘‘etaṃ santa’’nti phassanā honti, yānīkatā honti , vatthukatā honti, anuṭṭhitā honti, paricitā honti, susamāraddhā honti, subhāvitā honti, svādhiṭṭhitā honti, susamuggatā honti , suvimuttā honti, nibbattenti jotenti patāpenti.
24 “愿一切众生无怨、安稳、快乐”——于不信处,他也毫不动摇。由信力所培育,这便是慈心解脱。巴利 注疏 1
Sabbe sattā averino hontu, khemino hontu, sukhino hontūti – assaddhiye na kampati. Saddhābalaparibhāvitā hoti mettācetovimutti.
“愿一切众生无怨、安稳、快乐”——对此,于懈怠亦不动摇,慈心解脱为精进力所修习。巴利
Sabbe sattā averino hontu, khemino hontu, sukhino hontūti – kosajje na kampati. Vīriyabalaparibhāvitā hoti mettācetovimutti.
“愿一切众生无怨、安稳、快乐”——于放逸,心不动摇。此慈心解脱乃以念力修习而成。巴利
Sabbe sattā averino hontu, khemino hontu, sukhino hontūti – pamāde na kampati. Satibalaparibhāvitā hoti mettācetovimutti.
“愿一切众生无怨、安稳、快乐”——于掉举,心不动摇。此慈心解脱乃以定力修习而成。巴利
Sabbe sattā averino hontu, khemino hontu, sukhino hontūti – uddhacce na kampati. Samādhibalaparibhāvitā hoti mettācetovimutti.
“愿一切众生无怨、安稳、快乐”——于无明,心不动摇。此慈心解脱乃以慧力修习而成。巴利
Sabbe sattā averino hontu, khemino hontu, sukhino hontūti – avijjāya na kampati. Paññābalaparibhāvitā hoti mettācetovimutti.
这五种力,是慈心解脱的习行;依此五力,慈心解脱得以习行。这五种力,是慈心解脱的修习;依此五力,慈心解脱得以修习。这五种力,是慈心解脱的勤修;依此五力,慈心解脱得以勤修。这五种力,是慈心解脱的庄严;依此五力,慈心解脱得以庄严。这五种力,是慈心解脱的资具;依此五力,慈心解脱得以资具圆满。这五种力,是慈心解脱的眷属;依此五力,慈心解脱得以眷属围绕。这五种力,是慈心解脱的习行、修习、勤修、庄严、资具、眷属、圆满、俱行、俱生、相杂、相应,是向前跃进,是净信,是安立,是解脱,是触证“这是寂静”,是作为车乘,是作为基础,是奋起,是熟习,是善精勤,是善修习,是善确立,是善崛起,是善解脱——它们生起、照耀、辉耀。巴利
Imāni pañca balāni mettāya cetovimuttiyā āsevanā honti. Imehi pañcahi balehi mettācetovimutti āsevīyati. Imāni pañca balāni mettāya cetovimuttiyā bhāvanā honti. Imehi pañcahi balehi mettācetovimutti bhāvīyati. Imāni pañca balāni mettāya cetovimuttiyā bahulīkatā honti. Imehi pañcahi balehi mettācetovimutti bahulīkarīyati. Imāni pañca balāni mettāya cetovimuttiyā alaṅkārā honti. Imehi pañcahi balehi mettācetovimutti svālaṅkatā hoti. Imāni pañca balāni mettāya cetovimuttiyā parikkhārā honti. Imehi pañcahi balehi mettācetovimutti suparikkhatā hoti. Imāni pañca balāni mettāya cetovimuttiyā parivārā honti. Imehi pañcahi balehi mettācetovimutti suparivutā hoti. Imāni pañca balāni mettāya cetovimuttiyā āsevanā honti, bhāvanā honti, bahulīkatā honti, alaṅkārā honti, parikkhārā honti, parivārā honti, pāripūrī honti, sahagatā honti, sahajātā honti, saṃsaṭṭhā honti, sampayuttā honti, pakkhandanā honti, pasīdanā honti, santiṭṭhanā honti, vimuccanā honti, ‘‘etaṃ santa’’nti phassanā honti, yānīkatā honti, vatthukatā honti, anuṭṭhitā honti, paricitā honti, susamāraddhā honti, subhāvitā honti, svādhiṭṭhitā honti, susamuggatā honti, suvimuttā honti nibbattenti jotenti patāpenti.
25 “愿一切众生无怨、安稳、快乐”——他这样安立正念;慈心解脱由念觉支所修习。巴利 注疏 1
Sabbe sattā averino hontu, khemino hontu, sukhino hontūti – satiṃ upaṭṭhāpeti. Satisambojjhaṅgaparibhāvitā hoti mettācetovimutti.
“愿一切众生无怨、安稳、快乐”——他以慧简择;慈心解脱由择法觉支所修习。巴利
Sabbe sattā averino hontu, khemino hontu, sukhino hontūti – paññāya pavicināti. Dhammavicayasambojjhaṅgaparibhāvitā hoti mettācetovimutti.
“愿一切众生无怨、安稳、快乐”——他以此策发精进。慈心解脱即由精进觉支而修习。巴利
Sabbe sattā averino hontu, khemino hontu, sukhino hontūti – vīriyaṃ paggaṇhāti. Vīriyasambojjhaṅgaparibhāvitā hoti mettācetovimutti.
“愿一切众生无怨、安稳、快乐”——他以此止息热恼。慈心解脱即由喜觉支而修习。巴利
Sabbe sattā averino hontu, khemino hontu, sukhino hontūti – pariḷāhaṃ paṭippassambheti. Pītisambojjhaṅgaparibhāvitā hoti mettācetovimutti.
“愿一切众生无怨、安稳、快乐”——他以此止息粗重。慈心解脱即由轻安觉支而修习。巴利
Sabbe sattā averino hontu, khemino hontu, sukhino hontūti – duṭṭhullaṃ paṭippassambheti. Passaddhisambojjhaṅgaparibhāvitā hoti mettācetovimutti.
“愿一切众生无怨、安稳、快乐”——他令心安住于等持。慈心解脱为定觉支所修习。巴利
Sabbe sattā averino hontu, khemino hontu, sukhino hontūti – cittaṃ samādahati. Samādhisambojjhaṅgaparibhāvitā hoti mettācetovimutti.
“祈愿一切众生无怨、安稳、快乐”——他依于智而省察烦恼。慈心解脱为舍觉支所修习。巴利
Sabbe sattā averino hontu, khemino hontu, sukhino hontūti – ñāṇena kilese paṭisaṅkhāti. Upekkhāsambojjhaṅgaparibhāvitā hoti mettācetovimutti.
这七觉支是慈心解脱的修习;依这七觉支,慈心解脱得以修习。这七觉支是慈心解脱的培养;依这七觉支,慈心解脱得以培养。这七觉支是慈心解脱的多作;依这七觉支,慈心解脱得以多作。这七觉支是慈心解脱的庄严;依这七觉支,慈心解脱得以善加庄严。这七觉支是慈心解脱的资具;依这七觉支,慈心解脱得以善资具所护持。这七觉支是慈心解脱的随伴;依这七觉支,慈心解脱得以善随伴而住。这七觉支是慈心解脱的修习、培养、多作、庄严、资具、随伴、圆满、同在、俱生、相杂、相应、投入、明净、安住、解脱、触证“此为寂静”、作为车乘、作为基础、精勤、熟习、善精进、善修习、善安立、善升起、善解脱——它们生起、照耀、发光。巴利
Ime satta bojjhaṅgā mettāya cetovimuttiyā āsevanā honti. Imehi sattahi bojjhaṅgehi mettācetovimutti āsevīyati. Ime satta bojjhaṅgā mettāya cetovimuttiyā bhāvanā honti. Imehi sattahi bojjhaṅgehi mettācetovimutti bhāvīyati. Ime satta bojjhaṅgā mettāya cetovimuttiyā bahulīkatā honti. Imehi sattahi bojjhaṅgehi mettācetovimutti bahulīkarīyati. Ime satta bojjhaṅgā mettāya cetovimuttiyā alaṅkārā honti. Imehi sattahi bojjhaṅgehi mettācetovimutti svālaṅkatā hoti. Ime satta bojjhaṅgā mettāya cetovimuttiyā parikkhārā honti. Imehi sattahi bojjhaṅgehi mettācetovimutti suparikkhatā hoti. Ime satta bojjhaṅgā mettāya cetovimuttiyā parivārā honti. Imehi sattahi bojjhaṅgehi mettācetovimutti suparivutā hoti. Ime satta bojjhaṅgā mettāya cetovimuttiyā āsevanā honti, bhāvanā honti, bahulīkatā honti, alaṅkārā honti, parikkhārā honti, parivārā honti, pāripūrī honti, sahagatā honti, sahajātā honti, saṃsaṭṭhā honti, sampayuttā honti, pakkhandanā honti, pasīdanā honti, santiṭṭhanā honti, vimuccanā honti, ‘‘etaṃ santa’’nti phassanā honti, yānīkatā honti, vatthukatā honti, anuṭṭhitā honti, paricitā honti, susamāraddhā honti, subhāvitā honti, svādhiṭṭhitā honti, susamuggatā honti, suvimuttā honti, nibbattenti jotenti patāpenti.
“祈愿一切众生无怨、安稳、快乐”——他正确地观照。慈心解脱为正见所修习。巴利
Sabbe sattā averino hontu, khemino hontu, sukhino hontūti – sammā passati. Sammādiṭṭhiparibhāvitā hoti mettācetovimutti.
“祈愿一切众生无怨、安稳、快乐”——他正确地引导心念。慈心解脱为正思惟所修习。巴利
Sabbe sattā averino hontu, khemino hontu, sukhino hontūti – sammā abhiniropeti. Sammāsaṅkappaparibhāvitā hoti mettācetovimutti.
26 他如理遍摄:“愿一切众生无怨、安稳、快乐。”慈心解脱为正语所修习。巴利 注疏 1
Sabbe sattā averino hontu, khemino hontu, sukhino hontūti – sammā pariggaṇhāti. Sammāvācāparibhāvitā hoti mettācetovimutti.
“愿一切众生无怨、安稳、快乐”——他这样正确地发起慈心;慈心解脱由正业所修习。巴利
Sabbe sattā averino hontu, khemino hontu, sukhino hontūti – sammā samuṭṭhāpeti. Sammākammantaparibhāvitā hoti mettācetovimutti.
“愿一切众生无怨敌、安稳、快乐”——他如此正确地引导。以正命所修习的,便是慈心解脱。巴利
Sabbe sattā averino hontu, khemino hontu, sukhino hontūti – sammā vodāpeti . Sammāājīvaparibhāvitā hoti mettācetovimutti.
“愿一切众生无怨敌、安稳、快乐”——他如此正确地策励。以正精进所修习的,便是慈心解脱。巴利
Sabbe sattā averino hontu, khemino hontu, sukhino hontūti – sammā paggaṇhāti. Sammāvāyāmaparibhāvitā hoti mettācetovimutti.
“愿一切众生无怨敌、安稳、快乐”——他如此正确地建立。以正念所修习的,便是慈心解脱。巴利
Sabbe sattā averino hontu, khemino hontu, sukhino hontūti – sammā upaṭṭhāpeti. Sammāsatiparibhāvitā hoti mettācetovimutti.
“愿一切众生无怨、安稳、快乐”——他正确地安住于这一禅定。此慈心解脱,即由正定所修习。巴利
Sabbe sattā averino hontu, khemino hontu, sukhino hontūti – sammā samādahati. Sammāsamādhiparibhāvitā hoti mettācetovimutti.
这八支道是慈心解脱的习行。依此八支道,慈心解脱得以习行。这八支道是慈心解脱的修习。依此八支道,慈心解脱得以修习。这八支道是慈心解脱的多作。依此八支道,慈心解脱得以多作。这八支道是慈心解脱的庄严。依此八支道,慈心解脱得善庄严。这八支道是慈心解脱的资具。依此八支道,慈心解脱得善资具。这八支道是慈心解脱的围绕。依此八支道,慈心解脱得善围绕。这八支道是慈心解脱的习行、修习、多作、庄严、资具、围绕、圆满、俱行、俱生、相合、相应、跃进、净信、安立、解脱、触及“此为寂静”、成为车乘、成为基础、随行、熟习、善精勤、善修习、善确立、善升起、善解脱——它们生起、照耀、放光。巴利
Ime aṭṭha maggaṅgā mettāya cetovimuttiyā āsevanā honti. Imehi aṭṭhahi maggaṅgehi mettācetovimutti āsevīyati. Ime aṭṭha maggaṅgā mettāya cetovimuttiyā bhāvanā honti. Imehi aṭṭhahi maggaṅgehi mettācetovimutti bhāvīyati. Ime aṭṭha maggaṅgā mettāya cetovimuttiyā bahulīkatā honti. Imehi aṭṭhahi maggaṅgehi mettācetovimutti bahulīkarīyati. Ime aṭṭha maggaṅgā mettāya cetovimuttiyā alaṅkārā honti. Imehi aṭṭhahi maggaṅgehi mettācetovimutti svālaṅkatā honti. Ime aṭṭha maggaṅgā mettāya cetovimuttiyā parikkhārā honti. Imehi aṭṭhahi maggaṅgehi mettācetovimutti suparikkhatā hoti. Ime aṭṭha maggaṅgā mettāya cetovimuttiyā parivārā honti. Imehi aṭṭhahi maggaṅgehi mettācetovimutti suparivutā hoti. Ime aṭṭha maggaṅgā mettāya cetovimuttiyā āsevanā honti , bhāvanā honti , bahulīkatā honti, alaṅkārā honti, parikkhārā honti, parivārā honti, pāripūrī honti, sahagatā honti, sahajātā honti, saṃsaṭṭhā honti, sampayuttā honti, pakkhandanā honti, pasīdanā honti, santiṭṭhanā honti, vimuccanā honti, ‘‘etaṃ santa’’nti phassanā honti, yānīkatā honti, vatthukatā honti, anuṭṭhitā honti, paricitā honti, susamāraddhā honti, subhāvitā honti, svādhiṭṭhitā honti, susamuggatā honti, suvimuttā honti nibbattenti jotenti patāpenti.
27 于一切有息者……于一切已生者……于一切个体……于一切自体流转者……于一切女性……于一切男性……于一切圣者……于一切非圣者……于一切天……于一切人……于一切恶趣者,避免压迫而行不压迫,避免伤害而行不伤害,避免热恼而行不热恼,避免耗尽而行不耗尽,避免恼害而行不恼害,愿一切恶趣者无怨,勿怀怨结;得安乐,勿受苦;得自身安乐,勿受自身苦——以此八种方式对一切恶趣者修习慈,故名“慈”。令心朝向此法,故名“心”。从一切瞋恚缠缚中解脱,故名“解脱”。慈、心、解脱,故名“慈心解脱”。巴利 注疏 1
Sabbesaṃ pāṇānaṃ…pe… sabbesaṃ bhūtānaṃ… sabbesaṃ puggalānaṃ… sabbesaṃ attabhāvapariyāpannānaṃ… sabbāsaṃ itthīnaṃ… sabbesaṃ purisānaṃ… sabbesaṃ ariyānaṃ… sabbesaṃ anariyānaṃ… sabbesaṃ devānaṃ… sabbesaṃ manussānaṃ… sabbesaṃ vinipātikānaṃ pīḷanaṃ vajjetvā apīḷanāya, upaghātaṃ vajjetvā anupaghātena, santāpaṃ vajjetvā asantāpena, pariyādānaṃ vajjetvā apariyādānena, vihesaṃ vajjetvā avihesāya, sabbe vinipātikā averino hontu mā verino, sukhino hontu mā dukkhino, sukhitattā hontu mā dukkhitattāti – imehi aṭṭhahākārehi sabbe vinipātike mettāyatīti – mettā. Taṃ dhammaṃ cetayatīti – ceto. Sabbabyāpādapariyuṭṭhānehi vimuccatīti – vimutti. Mettā ca ceto ca vimutti cāti – mettācetovimutti.
愿一切堕恶趣者无有怨敌、得安稳、得安乐——他以信心安立于此。这样修习的慈心解脱,由信根遍加培育……令其生起、令其照耀、令其炽燃。巴利
Sabbe vinipātikā averino hontu, khemino hontu, sukhino hontūti – saddhāya adhimuccati. Saddhindriyaparibhāvitā hoti mettācetovimutti…pe… nibbattenti jotenti patāpenti.
于东方所有众生……于西方所有众生……于北方所有众生……于南方所有众生……于东南方所有众生……于西北方所有众生……于东北方所有众生……于西南方所有众生……于下方所有众生……于上方所有众生,他远离逼恼、不再逼恼,远离伤害、不再伤害,远离热恼、不再热恼,远离征服、不再征服,远离恼害、不再恼害——愿上方所有众生无有怨敌,无有怨结;得安乐,无有痛苦;得身心快乐,无有身心痛苦。他以这八种方式,对上方所有众生修习慈爱,因此称为“慈”。他对此法作意思惟,因此称为“心”。他从一切嗔恚的缠缚中解脱,因此称为“解脱”。慈、心、解脱,以此称为“慈心解脱”。巴利
Sabbesaṃ puratthimāya disāya sattānaṃ…pe… sabbesaṃ pacchimāya disāya sattānaṃ… sabbesaṃ uttarāya disāya sattānaṃ… sabbesaṃ dakkhiṇāya disāya sattānaṃ… sabbesaṃ puratthimāya anudisāya sattānaṃ… sabbesaṃ pacchimāya anudisāya sattānaṃ… sabbesaṃ uttarāya anudisāya sattānaṃ… sabbesaṃ dakkhiṇāya anudisāya sattānaṃ… sabbesaṃ heṭṭhimāya disāya sattānaṃ… sabbesaṃ uparimāya disāya sattānaṃ pīḷanaṃ vajjetvā apīḷanāya, upaghātaṃ vajjetvā anupaghātena, santāpaṃ vajjetvā asantāpena, pariyādānaṃ vajjetvā apariyādānena, vihesaṃ vajjetvā avihesāya, sabbe uparimāya disāya sattā averino hontu mā verino, sukhino hontu mā dukkhino, sukhitattā hontu mā dukkhitattāti – imehi aṭṭhahākārehi sabbe uparimāya disāya satte mettāyatīti – mettā. Taṃ dhammaṃ cetayatīti – ceto. Sabbabyāpādapariyuṭṭhānehi vimuccatīti – vimutti. Mettā ca ceto ca vimutti cāti – mettācetovimutti.
愿上方一切众生无有怨敌、得安稳、得安乐——他以信心安立于此。这样修习的慈心解脱,由信根遍加培育……令其生起、令其照耀、令其炽燃。巴利
Sabbe uparimāya disāya sattā averino hontu, khemino hontu, sukhino hontūti – saddhāya adhimuccati. Saddhindriyaparibhāvitā hoti mettācetovimutti…pe… nibbattenti jotenti patāpenti.
对于东方方向的一切众生……对于一切有情……对于一切生命体……对于一切个体……对于一切随业受身的众生……对于一切女性……对于一切男性……对于一切圣者……对于一切非圣者……对于一切天人……对于一切人类……对于一切堕恶道者……对于西方方向的一切堕恶道者……对于北方方向的一切堕恶道者……对于南方方向的一切堕恶道者……对于东南方向的一切堕恶道者……对于西北方向的一切堕恶道者……对于东北方向的一切堕恶道者……对于西南方向的一切堕恶道者……对于下方方向的一切堕恶道者……对于上方方向的一切堕恶道者,他远离逼迫而不加以逼迫,远离损害而不加以损害,远离烧灼而不加以烧灼,远离制伏而不加以制伏,远离恼乱而不加以恼乱——愿上方方向的一切堕恶道者没有敌意,勿怀敌意;愿他们获得安乐,远离痛苦;愿他们身心安乐,远离身心之苦。以这八种方式,他对上方方向的一切堕恶道者修习慈爱,因此称名为慈。他思惟此一法,因此称名为心。他从一切瞋恚的缠缚中解脱,因此称名为解脱。慈、心、解脱,因此称之为慈心解脱。巴利
Sabbesaṃ puratthimāya disāya pāṇānaṃ…pe… bhūtānaṃ… puggalānaṃ attabhāvapariyāpannānaṃ… sabbāsaṃ itthīnaṃ… sabbesaṃ purisānaṃ… sabbesaṃ ariyānaṃ… sabbesaṃ anariyānaṃ… sabbesaṃ devānaṃ… sabbesaṃ manussānaṃ… sabbesaṃ vinipātikānaṃ… sabbesaṃ pacchimāya disāya vinipātikānaṃ… sabbesaṃ uttarāya disāya vinipātikānaṃ… sabbesaṃ dakkhiṇāya disāya vinipātikānaṃ… sabbesaṃ puratthimāya anudisāya vinipātikānaṃ… sabbesaṃ pacchimāya anudisāya vinipātikānaṃ… sabbesaṃ uttarāya anudisāya vinipātikānaṃ… sabbesaṃ dakkhiṇāya anudisāya vinipātikānaṃ… sabbesaṃ heṭṭhimāya disāya vinipātikānaṃ… sabbesaṃ uparimāya disāya vinipātikānaṃ pīḷanaṃ vajjetvā apīḷanāya, upaghātaṃ vajjetvā anupaghātena, santāpaṃ vajjetvā asantāpena, pariyādānaṃ vajjetvā apariyādānena, vihesaṃ vajjetvā avihesāya, sabbe uparimāya disāya vinipātikā averino hontu mā verino, sukhino hontu mā dukkhino, sukhitattā hontu mā dukkhitattāti – imehi aṭṭhahākārehi sabbe uparimāya disāya vinipātike mettāyatīti – mettā. Taṃ dhammaṃ cetayatīti – ceto. Sabbabyāpādapariyuṭṭhānehi vimuccatīti – vimutti. Mettā ca ceto ca vimutti cāti – mettācetovimutti.
愿所有上方之堕恶道者,皆无怨恨,安稳快乐——他依信心而确信。此慈心解脱由信根所培育。巴利
Sabbe uparimāya disāya vinipātikā averino hontu, khemino hontu, sukhino hontūti – saddhāya adhimuccati. Saddhindriyaparibhāvitā hoti mettācetovimutti.
“愿一切上方堕恶道者,无有怨恨,安稳快乐。”——他以此策励精进。此慈心解脱,由精进根所培育。巴利
Sabbe uparimāya disāya vinipātikā averino hontu, khemino hontu, sukhino hontūti – vīriyaṃ paggaṇhāti. Vīriyindriyaparibhāvitā hoti mettācetovimutti.
他建立起念。此慈心解脱由念根所培育。他令心入定。此慈心解脱由定根所培育。他以慧了知。此慈心解脱由慧根所培育。巴利
Satiṃ upaṭṭhāpeti. Satindriyaparibhāvitā hoti mettācetovimutti. Cittaṃ samādahati. Samādhindriyaparibhāvitā hoti mettācetovimutti. Paññāya pajānāti. Paññindriyaparibhāvitā hoti mettācetovimutti.
这五根是慈心解脱的修习基础。依于这五根,慈心解脱得以修习……得以增长、明耀、光辉遍照。巴利
Imāni pañcindriyāni mettāya cetovimuttiyā āsevanā honti. Imehi pañcahi indriyehi mettācetovimutti āsevīyati…pe… nibbattenti jotenti patāpenti.
愿上方一切堕恶道众生无怨、安稳、获得快乐——他在不信上不动摇。此慈心解脱由信力所培育。他在懈怠上不动摇。此慈心解脱由精进力所培育。他在放逸上不动摇。此慈心解脱由念力所培育。他在掉举上不动摇。此慈心解脱由定力所培育。他在无明上不动摇。此慈心解脱由慧力所培育。巴利
Sabbe uparimāya disāya vinipātikā averino hontu, khemino hontu, sukhino hontūti – assaddhiye na kampati. Saddhābalaparibhāvitā hoti mettācetovimutti. Kosajje na kampati. Vīriyabalaparibhāvitā hoti mettācetovimutti. Pamāde na kampati. Satibalaparibhāvitā hoti mettācetovimutti. Uddhacce na kampati. Samādhibalaparibhāvitā hoti mettācetovimutti. Avijjāya na kampati. Paññābalaparibhāvitā hoti mettācetovimutti.
这五力是修习慈心解脱的基础。依此五力,慈心解脱得以反复修习……得以增长、照耀、炽然。巴利
Imāni pañca balāni mettāya cetovimuttiyā āsevanā honti. Imehi pañcahi balehi mettācetovimutti āsevīyati…pe… nibbattenti jotenti patāpenti.
愿上方一切堕恶道众生无怨、安稳、获得快乐——他令念现前。此慈心解脱由念觉支所培育。巴利
Sabbe uparimāya disāya vinipātikā averino hontu, khemino hontu, sukhino hontūti – satiṃ upaṭṭhāpeti. Satisambojjhaṅgaparibhāvitā hoti mettācetovimutti.
他以慧简择,此慈心解脱由择法觉支所培育;他策励精进,此慈心解脱由精进觉支所培育;他令热恼止息,此慈心解脱由喜觉支所培育;他令粗重止息,此慈心解脱由轻安觉支所培育;他令心得定,此慈心解脱由定觉支所培育;他以智审察烦恼,此慈心解脱由舍觉支所培育。巴利
Paññāya pavicināti. Dhammavicayasambojjhaṅgaparibhāvitā hoti mettācetovimutti. Vīriyaṃ paggaṇhāti. Vīriyasambojjhaṅgaparibhāvitā hoti mettācetovimutti. Pariḷāhaṃ paṭippassambheti. Pītisambojjhaṅgaparibhāvitā hoti mettācetovimutti. Duṭṭhullaṃ paṭippassambheti. Passaddhisambojjhaṅgaparibhāvitā hoti mettācetovimutti. Cittaṃ samādahati. Samādhisambojjhaṅgaparibhāvitā hoti mettācetovimutti. Ñāṇena kilese paṭisaṅkhāti. Upekkhāsambojjhaṅgaparibhāvitā hoti mettācetovimutti.
这七觉支是慈心解脱的勤修。依这七觉支勤修慈心解脱……(中略)令之生起、照耀、绽放光芒。巴利
Ime satta bojjhaṅgā mettāya cetovimuttiyā āsevanā honti. Imehi sattahi bojjhaṅgehi mettācetovimutti āsevīyati…pe… nibbattenti jotenti patāpenti.
“愿上方一切苦界众生无有敌意、安稳、快乐”——他如此正观。慈心解脱由正见所修习。他正确地引导。慈心解脱由正思惟所修习。他正确地把握。慈心解脱由正语所修习。他正确地发起。慈心解脱由正业所修习。他正确地净化。慈心解脱由正命所修习。他正确地策励。慈心解脱由正精进所修习。他正确地建立。慈心解脱由正念所修习。他正确地安置。慈心解脱由正定所修习。巴利
Sabbe uparimāya disāya vinipātikā averino hontu, khemino hontu, sukhino hontūti – sammā passati. Sammādiṭṭhi paribhāvitā hoti mettācetovimutti. Sammā abhiniropeti. Sammāsaṅkappaparibhāvitā hoti mettācetovimutti. Sammā pariggaṇhāti. Sammāvācāparibhāvitā hoti mettācetovimutti. Sammā samuṭṭhāpeti. Sammākammantaparibhāvitā hoti mettācetovimutti. Sammā vodāpeti. Sammā ājīvaparibhāvitā hoti mettācetovimutti. Sammā paggaṇhāti. Sammāvāyāmaparibhāvitā hoti mettācetovimutti. Sammā upaṭṭhāti. Sammāsatiparibhāvitā hoti mettācetovimutti. Sammā samādahati. Sammāsamādhiparibhāvitā hoti mettācetovimutti.
这八支圣道是慈心解脱的修习。依这八支圣道,慈心解脱得以修习……这八支圣道是慈心解脱的修习所成。唯依这八支圣道,慈心解脱得以善加围绕。这八支圣道,对于慈心解脱而言,是修习、是修证、是数数实行、是庄严、是资具、是随伴、是圆满、是俱行、是俱生、是相杂、是相应、是趣入、是明净、是安住、是解脱、是触证“此为寂静”、是作为乘具、是作为根基、是奉行、是习熟、是善策励、是善修证、是善安立、是善生起、是善解脱——令生起、令照耀、令发光。巴利
Ime aṭṭha maggaṅgā mettāya cetovimuttiyā āsevanā honti. Imehi aṭṭhahi maggaṅgehi mettācetovimutti āsevīyati…pe… ime aṭṭha maggaṅgā mettāya cetovimuttiyā paribhāvitā honti. Imehi aṭṭhahi maggaṅgehi mettācetovimutti suparivutā hoti. Ime aṭṭha maggaṅgā mettāya cetovimuttiyā āsevanā honti, bhāvanā honti, bahulīkatā honti, alaṅkārā honti, parikkhārā honti, parivārā honti, pāripūrī honti, sahagatā honti, sahajātā honti , saṃsaṭṭhā honti, sampayuttā honti, pakkhandanā honti, pasīdanā honti, santiṭṭhanā honti, vimuccanā honti, ‘‘etaṃ santa’’nti phassanā honti, yānīkatā honti, vatthukatā honti, anuṭṭhitā honti, paricitā honti, susamāraddhā honti, subhāvitā honti, svādhiṭṭhitā honti, susamuggatā honti, suvimuttā honti nibbattenti jotenti patāpentīti.
28 离欲是道,解脱是果。这是如何说的?在入流道的刹那,以见的含义,正见离欲于邪见,也离欲于随转的烦恼与诸蕴,也离欲于外在的一切相。那离欲,是以离欲为所缘,以离欲为行境,在离欲中现起,在离欲中安立,在离欲中安住。巴利 注疏 1
Virāgo maggo, vimutti phalaṃ. Kathaṃ virāgo maggo? Sotāpattimaggakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi micchādiṭṭhiyā virajjati, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca virajjati, bahiddhā ca sabbanimittehi virajjati. Virāgo virāgārammaṇo virāgagocaro virāge samudāgato virāge ṭhito virāge patiṭṭhito.
如此,有两种离贪:涅槃是离贪,以及那些以涅槃为所缘而生起的法,也同样是离贪,因此称为“离贪”。与之同时生起的七支分趋向离贪,因此称为“离贪之道”。佛陀与声闻弟子藉由此道,走向那未曾到达的去处——涅槃,因此称为“八支道”。在世间所有沙门、婆罗门及诸外道所施设的种种道之中,这圣八支道是最上、最胜、为首、最殊胜、最卓越的,所以说“在诸道中,八支道最胜”。巴利
Virāgo ti dve virāgā – nibbānañca virāgo, ye ca nibbānārammaṇatājātā dhammā sabbe virāgā hontīti – virāgā. Sahajātāni sattaṅgāni virāgaṃ gacchantīti – virāgo maggo. Etena maggena buddhā ca sāvakā ca agataṃ disaṃ nibbānaṃ gacchantīti – aṭṭhaṅgiko maggo. Yāvatā puthusamaṇabrāhmaṇānaṃ parappavādānaṃ maggā, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo aggo ca seṭṭho ca pāmokkho ca uttamo ca pavaro cāti – maggānaṃ aṭṭhaṅgiko seṭṭho.
以专注之义,正思惟从邪思惟中远离;以受持之义,正语从邪语中远离;以发起之义,正业从邪业中远离;以清净之义,正命从邪命中远离;以策励之义,正精进从邪精进中远离;以现起之义,正念从邪念中远离;以不散乱之义,正定从邪定中远离。并且远离那些随之而起的烦恼与诸蕴,也远离外在的一切所缘。这离贪本身即是离贪,以离贪为所缘,以离贪为行境,于离贪中成就,于离贪中安住,于离贪中立足。巴利
Abhiniropanaṭṭhena sammāsaṅkappo micchāsaṅkappā virajjati. Pariggahaṭṭhena sammāvācā micchāvācāya virajjati. Samuṭṭhānaṭṭhena sammākammanto micchākammantā virajjati. Vodānaṭṭhena sammāājīvo micchāājīvā virajjati. Paggahaṭṭhena sammāvāyāmo micchāvāyāmā virajjati. Upaṭṭhānaṭṭhena sammāsati micchāsatiyā virajjati. Avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi micchāsamādhito virajjati. Tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca virajjati. Bahiddhā ca sabbanimittehi virajjati. Virāgo virāgārammaṇo virāgagocaro virāge samudāgato virāge ṭhito virāge patiṭṭhito.
如此,有两种离贪:涅槃是离贪,以及那些以涅槃为所缘而生起的法,也同样是离贪,因此称为“离贪”。与之同时生起的七支分趋向离贪,因此称为“离贪之道”。佛陀与声闻弟子藉由此道,走向那未曾到达的去处——涅槃,因此称为“八支道”。在世间所有沙门、婆罗门及诸外道所施设的种种道之中,这圣八支道是最上、最胜、为首、最殊胜、最卓越的,所以说“在诸道中,八支道最胜”。巴利
Virāgo ti dve virāgā – nibbānañca virāgo, ye ca nibbānārammaṇatājātā dhammā sabbe virāgā hontīti – virāgā. Sahajātāni sattaṅgāni virāgaṃ gacchantīti – virāgo maggo . Etena maggena buddhā ca sāvakā ca agataṃ disaṃ nibbānaṃ gacchantīti – aṭṭhaṅgiko maggo. Yāvatā puthusamaṇabrāhmaṇānaṃ parappavādānaṃ maggā, ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo aggo ca seṭṭho ca pāmokkho ca uttamo ca pavaro cāti – maggānaṃ aṭṭhaṅgiko seṭṭho.
在一来道刹那,以见之义,正见……以不散乱之义,正定,令粗显的欲贪结缚、嗔恚结缚,以及粗显的欲贪随眠、嗔恚随眠远离;并且远离那些随之而起的烦恼与诸蕴,也远离外在的一切所缘。这离贪本身即是离贪,以离贪为所缘,以离贪为行境,于离贪中成就,于离贪中安住,于离贪中立足。巴利
Sakadāgāmimaggakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi…pe… avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi oḷārikā kāmarāgasaññojanā paṭighasaññojanā oḷārikā kāmarāgānusayā paṭighānusayā virajjati, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca virajjati, bahiddhā ca sabbanimittehi virajjati. Virāgo virāgārammaṇo virāgagocaro virāge samudāgato virāge ṭhito virāge patiṭṭhito.
如此,有两种离贪:涅槃是离贪,以及那些以涅槃为所缘而生起的法,也同样是离贪,因此称为“离贪”。与之同时生起的七支分趋向离贪,因此称为“离贪之道”。佛陀与声闻弟子藉由此道,走向那未曾到达的去处——涅槃,因此称为“八支道”。在世间所有沙门、婆罗门及诸外道所施设的种种道之中,这圣八支道是最上、最胜、为首、最殊胜、最卓越的,所以说“在诸道中,八支道最胜”。巴利
Virāgo ti dve virāgā – nibbānañca virāgo, ye ca nibbānārammaṇatājātā dhammā sabbe virāgā hontīti – virāgā. Sahajātāni sattaṅgāni virāgaṃ gacchantīti – virāgo maggo. Etena maggena buddhā ca sāvakā ca agataṃ disaṃ nibbānaṃ gacchantīti – aṭṭhaṅgiko maggo. Yāvatā puthusamaṇabrāhmaṇānaṃ parappavādānaṃ maggā. Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo aggo ca seṭṭho ca pāmokkho ca uttamo ca pavaro cāti – maggānaṃ aṭṭhaṅgiko seṭṭho.
在不来道刹那,以见之义为正见……以不散乱之义为正定,使伴随的欲贪结缚与嗔恚结缚、伴随的欲贪随眠与嗔恚随眠得以远离;亦远离随之而起的烦恼与诸蕴,并远离外在的一切所缘。此种离贪是离贪,以离贪为所缘……在诸道中,八支道最胜。巴利
Anāgāmimaggakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi…pe… avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi anusahagatā kāmarāgasaññojanā paṭighasaññojanā anusahagatā kāmarāgānusayā paṭighānusayā virajjati, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca virajjati, bahiddhā ca sabbanimittehi virajjati. Virāgo virāgārammaṇo…pe… maggānaṃ aṭṭhaṅgiko seṭṭho.
在阿拉汉道刹那,以见之义为正见……以不散乱之义为正定,使对色的贪着、对无色的贪着、慢、掉举、无明,以及慢的随眠、有贪的随眠、无明的随眠得以远离;亦远离随之而起的烦恼与诸蕴,并远离外在的一切所缘。此种离贪是离贪,以离贪为所缘,以离贪为行境,在离贪中成就,在离贪中安住,在离贪中立足。巴利
Arahattamaggakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi…pe… avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi rūparāgā arūparāgā mānā uddhaccā avijjāya mānānusayā bhavarāgānusayā avijjānusayā virajjati, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca virajjati, bahiddhā ca sabbanimittehi virajjati virāgo virāgārammaṇo virāgagocaro virāge samudāgato virāge ṭhito virāge patiṭṭhito.
如此,有两种离贪:涅槃是离贪,以及那些以涅槃为所缘而生起的法,也同样是离贪,因此称为“离贪”。与之同时生起的七支分趋向离贪,因此称为“离贪之道”。佛陀与声闻弟子藉由此道,走向那未曾到达的去处——涅槃,因此称为“八支道”。在世间所有沙门、婆罗门及诸外道所施设的种种道之中,这圣八支道是最上、最胜、为首、最殊胜、最卓越的,所以说“在诸道中,八支道最胜”。巴利
Virāgo ti dve virāgā – nibbānañca virāgo, ye ca nibbānārammaṇatājātā dhammā sabbe virāgā hontīti – virāgā. Sahajātāni sattaṅgāni virāgaṃ gacchantīti – virāgo maggo. Etena maggena buddhā ca sāvakā ca agataṃ disaṃ nibbānaṃ gacchantīti – aṭṭhaṅgiko maggo . Yāvatā puthusamaṇabrāhmaṇānaṃ parappavādānaṃ maggā. Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo aggo ca seṭṭho ca pāmokkho ca uttamo ca pavaro cāti – maggānaṃ aṭṭhaṅgiko seṭṭho.
见之离贪,是为正见。投向之离贪,是为正思维。摄受之离贪,是为正语。等起之离贪,是为正业。净化之离贪,是为正命。策励之离贪,是为正精进。现起之离贪,是为正念。不散乱之离贪,是为正定。现起之离贪,是为念觉支。简择之离贪,是为择法觉支。策励之离贪,是为精进觉支。遍满之离贪,是为喜觉支。寂静之离贪,是为轻安觉支。不散乱之离贪,是为定觉支。观察之离贪,是为舍觉支。于无信不动摇之离贪,是为信力。于懈怠不动摇之离贪,是为精进力。于放逸不动摇之离贪,是为念力。于掉举不动摇之离贪,是为定力。于无明不动摇之离贪,是为慧力。决意之离贪,是为信根。策励之离贪,是为精进根。现起之离贪,是为念根。不散乱之离贪,是为定根。见之离贪,是为慧根。以增上义而言,诸根即是离贪。以不动摇义而言,力即是离贪。以出离义而言,诸觉支即是离贪。以因义而言,道即是离贪。以现起义而言,四念处即是离贪。以勤行义而言,四正勤即是离贪。以成就义而言,四神足即是离贪。以真实义而言,四圣谛即是离贪。以不散乱义而言,止即是离贪。以随观义而言,观即是离贪。以一昧义而言,止与观即是离贪。以不退转义而言,双修即是离贪。以律仪义而言,戒清净即是离贪。以不散乱义而言,心清净即是离贪。以见义而言,见清净即是离贪。以解脱义而言,解脱即是离贪。以通达义而言,明即是离贪。以舍离义而言,解脱即是离贪。以断除义而言,灭尽智即是离贪。愿以根本义而言,是离贪。作意以生起义而言,是离贪。触以合会义而言,是离贪。受以汇入义而言,是离贪。定以导首义而言,是离贪。念以增上义而言,是离贪。慧以最上义而言,是离贪。解脱以核心义而言,是离贪。道以入不死涅槃为究竟义而言,也是离贪。巴利
Dassanavirāgo sammādiṭṭhi. Abhiniropanavirāgo sammāsaṅkappo. Pariggahavirāgo sammāvācā. Samuṭṭhānavirāgo sammākammanto. Vodānavirāgo sammāājīvo . Paggahavirāgo sammāvāyāmo. Upaṭṭhānavirāgo sammāsati. Avikkhepavirāgo sammāsamādhi. Upaṭṭhānavirāgo satisambojjhaṅgo. Pavicayavirāgo dhammavicayasambojjhaṅgo. Paggahavirāgo vīriyasambojjhaṅgo. Pharaṇavirāgo pītisambojjhaṅgo. Upasamavirāgo passaddhisambojjhaṅgo. Avikkhepavirāgo samādhisambojjhaṅgo. Paṭisaṅkhānavirāgo upekkhāsambojjhaṅgo. Assaddhiye akampiyavirāgo saddhābalaṃ. Kosajje akampiyavirāgo vīriyabalaṃ. Pamāde akampiyavirāgo satibalaṃ. Uddhacce akampiyavirāgo samādhibalaṃ. Avijjāya akampiyavirāgo paññābalaṃ. Adhimokkhavirāgo saddhindriyaṃ. Paggahavirāgo vīriyindriyaṃ. Upaṭṭhānavirāgo satindriyaṃ. Avikkhepavirāgo samādhindriyaṃ. Dassanavirāgo paññindriyaṃ. Ādhipateyyaṭṭhena indriyāni virāgo. Akampiyaṭṭhena balaṃ virāgo. Niyyānaṭṭhena bojjhaṅgā virāgo. Hetuṭṭhena maggo virāgo. Upaṭṭhānaṭṭhena satipaṭṭhānā virāgo. Padahanaṭṭhena sammappadhānā virāgo. Ijjhanaṭṭhena iddhipādā virāgo. Tathaṭṭhena saccā virāgo. Avikkhepaṭṭhena samatho virāgo. Anupassanaṭṭhena vipassanā virāgo. Ekarasaṭṭhena samathavipassanā virāgo. Anativattanaṭṭhena yuganaddhaṃ virāgo. Saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi virāgo. Avikkhepaṭṭhena cittavisuddhi virāgo. Dassanaṭṭhena diṭṭhivisuddhi virāgo. Vimuttaṭṭhena vimokkho virāgo. Paṭivedhaṭṭhena vijjā virāgo. Pariccāgaṭṭhena vimutti virāgo. Samucchedaṭṭhena khaye ñāṇaṃ virāgo. Chando mūlaṭṭhena virāgo. Manasikāro samuṭṭhānaṭṭhena virāgo. Phasso samodhānaṭṭhena virāgo. Vedanā samosaraṇaṭṭhena virāgo. Samādhi pamukhaṭṭhena virāgo. Sati ādhipateyyaṭṭhena virāgo. Paññā tatuttaraṭṭhena virāgo. Vimutti sāraṭṭhena virāgo. Amatogadhaṃ nibbānaṃ pariyosānaṭṭhena maggo.
见道即是正见,寻道即是正思维……(中略)……以入不死涅槃为究竟义,这就是道。如此,离贪即是道。巴利
Dassanamaggo sammādiṭṭhi, abhiniropanamaggo sammāsaṅkappo…pe… amatogadhaṃ nibbānaṃ pariyosānaṭṭhena maggo. Evaṃ virāgo maggo.
29 在入流果的阶段,如何以见之义,正见从邪见中解脱,也从随此邪见的烦恼及诸蕴中解脱,并从外部一切相中解脱;此解脱以解脱为所缘,以解脱为行境,从解脱而生起,住于解脱,安住解脱之中。有两种解脱:涅槃是解脱;以涅槃为所缘而生起的诸法,全都是解脱,这就是解脱之果。巴利 注疏 1
Kathaṃ vimutti phalaṃ? Sotāpattiphalakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi micchādiṭṭhiyā vimuttā hoti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vimuttā hoti, bahiddhā ca sabbanimittehi vimuttā hoti, vimutti vimuttārammaṇā vimuttigocarā vimuttiyā samudāgatā vimuttiyā ṭhitā vimuttiyā patiṭṭhitā. Vimuttīti dve muttiyo – nibbānañca vimutti, ye ca nibbānārammaṇatājātā dhammā sabbe ca vimuttā hontīti – vimutti phalaṃ.
依导向之义,正思维从邪思维中解脱,也从随彼邪思维而转的烦恼与蕴中解脱,并从外部一切相中解脱;此解脱以解脱为所缘,以解脱为行境,从解脱而生,住于解脱,安立于解脱。有两种解脱:涅槃是解脱,而依涅槃为所缘而生起的诸法,亦皆为解脱——这是解脱之果。巴利
Abhiniropanaṭṭhena sammāsaṅkappo micchāsaṅkappā vimutto hoti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vimutto hoti, bahiddhā ca sabbanimittehi vimutto hoti, vimutti vimuttārammaṇā vimuttigocarā vimuttiyā samudāgatā vimuttiyā ṭhitā vimuttiyā patiṭṭhitā. Vimuttīti dve vimuttiyo – nibbānañca vimutti, ye ca nibbānārammaṇatājātā dhammā sabbe vimuttā hontīti – vimutti phalaṃ.
依摄受之义,正语从邪语中解脱;依等起之义,正业从邪业中解脱;依净化之义,正命从邪命中解脱;依策励之义,正精进从邪精进中解脱;依现起之义,正念从邪念中解脱;依不散乱之义,正定从邪定中解脱;亦从随他们邪道而转的烦恼与蕴中解脱,并从外部一切相中解脱。此解脱以解脱为所缘,以解脱为行境,从解脱而生,住于解脱,安立于解脱。有两种解脱:涅槃是解脱,而依涅槃为所缘而生起的诸法,亦皆为解脱——这是解脱之果。巴利
Pariggahaṭṭhena sammāvācā micchāvācāya vimuttā hoti, samuṭṭhānaṭṭhena sammākammanto micchākammantā vimutto hoti, vodānaṭṭhena sammāājīvo micchāājīvā vimutto hoti, paggahaṭṭhena sammāvāyāmo micchāvāyāmā vimutto hoti, upaṭṭhānaṭṭhena sammāsati micchāsatiyā vimuttā hoti, avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi micchāsamādhito vimutto hoti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vimutto hoti, bahiddhā ca sabbanimittehi vimutto hoti, vimutti vimuttārammaṇā vimuttigocarā vimuttiyā samudāgatā vimuttiyā ṭhitā vimuttiyā patiṭṭhitā. Vimuttīti. Dve vimuttiyo – nibbānañca vimutti, ye ca nibbānārammaṇatājātā dhammā sabbe vimuttā hontīti – vimutti phalaṃ.
在证得一来果的那一刹那,依见之义,为正见……(中略)……依不散乱之义,为正定。其时,他从粗重的欲贪结缚与嗔恚结缚中解脱,从粗重的欲贪随眠与嗔恚随眠中解脱,也从随他们结缚与随眠而转的烦恼与蕴中解脱,并从外部一切相中解脱。此解脱以解脱为所缘,以解脱为行境,从解脱而生,住于解脱,安立于解脱。有两种解脱:涅槃是解脱,而依涅槃为所缘而生起的诸法,亦皆为解脱——这是解脱之果。巴利
Sakadāgāmiphalakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi…pe… avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi oḷārikā kāmarāgasaññojanā paṭighasaññojanā oḷārikā kāmarāgānusayā paṭighānusayā vimutto hoti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vimutto hoti, bahiddhā ca sabbanimittehi vimutto hoti, vimutti vimuttārammaṇā vimuttigocarā vimuttiyā samudāgatā vimuttiyā ṭhitā vimuttiyā patiṭṭhitā. Vimuttīti dve vimuttiyo – nibbānañca vimutti, ye ca nibbānārammaṇatājātā dhammā sabbe vimuttā hontīti – vimutti phalaṃ.
在证得不来果的刹那,以“见”为义是为正见……(中略)……以“不散乱”为义是为正定。那时,他即从伴随的欲贪结缚与嗔恚结缚、伴随的欲贪随眠与嗔恚随眠中解脱,从与他们结缚随眠相应的烦恼与蕴中解脱,也从外界一切所缘相中解脱。此解脱以解脱为所缘,以解脱为行境,由解脱生起,安立于解脱,稳固住于解脱之中……(中略)……巴利
Anāgāmiphalakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi…pe… avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi anusahagatā kāmarāgasaññojanā paṭighasaññojanā anusahagatā kāmarāgānusayā paṭighānusayā vimutto hoti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vimutto hoti, bahiddhā ca sabbanimittehi vimutto hoti, vimutti vimuttārammaṇā vimuttigocarā vimuttiyā samudāgatā vimuttiyā ṭhitā vimuttiyā patiṭṭhitā…pe….
在证得阿拉汉果的刹那,以“见”为义是为正见……(中略)……以“不散乱”为义是为正定。那时,他从色贪、无色贪、慢、掉举、无明中解脱,从慢随眠、有贪随眠、无明随眠中解脱,从与他们结缚随眠相应的烦恼与蕴中解脱,也从外界一切所缘相中解脱。此解脱以解脱为所缘,以解脱为行境,由解脱生起,安立于解脱,稳固住于解脱之中。这便是两种解脱:涅槃是解脱,而以涅槃为所缘而生起的诸法,皆已解脱——是名解脱果。巴利
Arahattaphalakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi…pe… avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi rūparāgā arūparāgā mānā uddhaccā avijjāya mānānusayā bhavarāgānusayā avijjānusayā vimutto hoti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vimutto hoti, bahiddhā ca sabbanimittehi vimutto hoti, vimutti vimuttārammaṇā vimuttigocarā vimuttiyā samudāgatā vimuttiyā ṭhitā vimuttiyā patiṭṭhitā. Vimuttīti dve vimuttiyo – nibbānañca vimutti, ye ca nibbānārammaṇatā jātā dhammā sabbe vimuttā hontīti – vimutti phalaṃ.
以“见”为解脱,即是正见……(中略)……以“不散乱”为解脱,即是正定;以“现起”为解脱,即是念觉支;以“中舍”为解脱,即是舍觉支。于无信能不动摇的解脱,即是信力……(中略)……于无明能不动摇的解脱,即是慧力。以“胜解”为解脱,即是信根……(中略)……以“见”为解脱,即是慧根。巴利
Dassanavimutti sammādiṭṭhi…pe… avikkhepavimutti sammāsamādhi, upaṭṭhānavimutti satisambojjhaṅgo, paṭisaṅkhānavimutti upekkhāsambojjhaṅgo. Assaddhiye akampiyavimutti saddhābalaṃ…pe… avijjāya akampiyavimutti paññābalaṃ. Adhimokkhavimutti saddhindriyaṃ…pe… dassanavimutti paññindriyaṃ.
就“增上”的意义而言,诸根是解脱;就“不动摇”的意义而言,诸力是解脱;就“导向出离”的意义而言,七觉支是解脱;就“因”的意义而言,道是解脱;就“现起”的意义而言,四念处是解脱;就“精勤”的意义而言,四正勤是解脱;就“成就”的意义而言,四神足是解脱;就“真实”的意义而言,四圣谛是解脱;就“不散乱”的意义而言,止是解脱;就“随观”的意义而言,观是解脱;就“一味”的意义而言,止与观是解脱;就“不相逾越”的意义而言,止观双运是解脱;就“防护”的意义而言,戒清净是解脱;就“不散乱”的意义而言,心清净是解脱;就“见”的意义而言,见清净是解脱;就“解脱”的意义而言,解脱门是解脱;就“通达”的意义而言,明是解脱;就“舍离”的意义而言,解脱是解脱;就“寂止”的意义而言,不再生起的智是解脱;就“根本”的意义而言,欲是解脱;就“生起”的意义而言,作意是解脱;就“汇集”的意义而言,触是解脱;就“集起”的意义而言,受是解脱;就“主导”的意义而言,定是解脱;就“增上”的意义而言,念是解脱;就“超越其上”的意义而言,慧是解脱;就“核心”的意义而言,解脱本身是解脱;就“究竟”的意义而言,沉浸于甘露的涅槃是解脱。这便是解脱果。同样,“离贪是道,解脱是果”。巴利
Ādhipateyyaṭṭhena indriyā vimutti. Akampiyaṭṭhena balā vimutti, niyyānaṭṭhena bojjhaṅgā vimutti, hetuṭṭhena maggo vimutti, upaṭṭhānaṭṭhena satipaṭṭhānā vimutti, padahanaṭṭhena sammappadhānā vimutti, ijjhanaṭṭhena iddhipādā vimutti, tathaṭṭhena saccā vimutti, avikkhepaṭṭhena samatho vimutti, anupassanaṭṭhena vipassanā vimutti, ekarasaṭṭhena samathavipassanā vimutti, anativattanaṭṭhena yuganaddhaṃ vimutti, saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi vimutti, avikkhepaṭṭhena cittavisuddhi vimutti, dassanaṭṭhena diṭṭhivisuddhi vimutti, vimuttaṭṭhena vimokkho vimutti, paṭivedhaṭṭhena vijjā vimutti, pariccāgaṭṭhena vimutti vimutti, paṭippassaddhiyaṭṭhena anuppāde ñāṇaṃ vimutti, chando mūlaṭṭhena vimutti, manasikāro samuṭṭhānaṭṭhena vimutti, phasso samodhānaṭṭhena vimutti, vedanā samosaraṇaṭṭhena vimutti, samādhi pamukhaṭṭhena vimutti, sati ādhipateyyaṭṭhena vimutti, paññā tatuttaraṭṭhena vimutti, vimutti sāraṭṭhena vimutti, amatogadhaṃ nibbānaṃ pariyosānaṭṭhena vimutti. Evaṃ vimutti phalaṃ. Evaṃ virāgo maggo , vimutti phalanti.
6. 无碍解论巴利
6. Paṭisambhidākathā
1. 转法轮分巴利
1. Dhammacakkapavattanavāro
30 如是我闻:一时,世尊住在波罗奈的仙人住处鹿野苑。在那里,世尊对五位比丘说:巴利 注疏 1
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā bārāṇasiyaṃ viharati isipatane migadāye. Tatra kho bhagavā pañcavaggiye bhikkhū āmantesi –
“比丘们,出家人不应亲近这两种极端。哪两种呢?一种是耽著于感官欲乐、追逐享乐——这是低劣、粗俗、凡夫行、非圣行,毫无利益;另一种是自我折磨的苦行——这是痛苦的、非圣行,也毫无利益。比丘们,如来远离这二边,证悟了中道,这条中道能生眼、生智,导向寂静、证智、正觉、涅槃。”巴利
‘‘Dveme , bhikkhave, antā pabbajitena na sevitabbā. Katame dve? Yo cāyaṃ kāmesu kāmasukhallikānuyogo hīno gammo pothujjaniko anariyo anatthasaṃhito; yo cāyaṃ attakilamathānuyogo dukkho anariyo anatthasaṃhito. Ete kho , bhikkhave, ubho ante anupagamma majjhimā paṭipadā tathāgatena abhisambuddhā cakkhukaraṇī ñāṇakaraṇī upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati.
“比丘们,什么是如来所觉悟的中道——能令眼生、令智生,导向寂静、证智、正觉、涅槃的中道呢?那就是这圣八支道,也就是:正见……正定。比丘们,这就是如来所觉悟的中道,能令眼生、令智生,导向寂静、证智、正觉、涅槃。”巴利
‘‘Katamā ca sā, bhikkhave, majjhimā paṭipadā tathāgatena abhisambuddhā cakkhukaraṇī ñāṇakaraṇī upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati? Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi. Ayaṃ kho sā, bhikkhave, majjhimā paṭipadā tathāgatena abhisambuddhā cakkhukaraṇī ñāṇakaraṇī upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati.
“诸比丘,这是苦圣谛:生是苦,老是苦,病是苦,死是苦,与怨憎者相会是苦,与亲爱者别离是苦,求而不得亦是苦;简言之,五取蕴是苦。诸比丘,这是苦集圣谛——正是那导致再生、伴有喜乐与贪着、于处处寻求欢喜的渴爱,即:感官欲乐的渴爱、存在的渴爱、不存在的渴爱。诸比丘,这是苦灭圣谛——即是那种渴爱的彻底褪除、灭尽、舍离、弃舍、解脱、不执著。诸比丘,这是导向苦灭的道圣谛——即是此圣八支道,也就是:正见……正定。”巴利
‘‘Idaṃ kho pana, bhikkhave, dukkhaṃ ariyasaccaṃ. Jātipi dukkhā, jarāpi dukkhā, byādhipi dukkho, maraṇampi dukkhaṃ, appiyehi sampayogo dukkho, piyehi vippayogo dukkho, yampicchaṃ na labhati tampi dukkhaṃ; saṃkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā. Idaṃ kho pana, bhikkhave, dukkhasamudayaṃ ariyasaccaṃ – yāyaṃ taṇhā ponobhavikā nandirāgasahagatā tatratatrābhinandinī , seyyathidaṃ – kāmataṇhā, bhavataṇhā, vibhavataṇhā. Idaṃ kho pana, bhikkhave, dukkhanirodhaṃ ariyasaccaṃ – yo tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodho cāgo paṭinissaggo mutti anālayo. Idaṃ kho pana, bhikkhave, dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṃ – ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi.
“比丘们,对于‘这是苦圣谛’,在我过去从未听闻的法中,眼生起了,智生起了,慧生起了,明生起了,光生起了。比丘们,对于‘此苦圣谛应当遍知’……对于‘此苦圣谛已经遍知’,在我过去从未听闻的法中,眼生起了,智生起了,慧生起了,明生起了,光生起了。”巴利
‘‘‘Idaṃ dukkhaṃ ariyasacca’nti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi. ‘Taṃ kho panidaṃ dukkhaṃ ariyasaccaṃ pariññeyya’nti me, bhikkhave…pe… pariññātanti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.
“诸比丘,对于‘此是苦集圣谛’这前所未闻的法,我生起了眼、智、慧、明与光。诸比丘,对于‘此苦集圣谛应当断除’……(中略)……对于‘苦集圣谛已断除’这前所未闻的法,我生起了眼、智、慧、明与光。”巴利
‘‘‘Idaṃ dukkhasamudayaṃ ariyasacca’nti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi. ‘Taṃ kho panidaṃ dukkhasamudayaṃ ariyasaccaṃ pahātabba’nti me, bhikkhave…pe… pahīnanti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.
“诸比丘,对于‘此是苦灭圣谛’这前所未闻的法,我生起了眼、智、慧、明与光。诸比丘,对于‘此苦灭圣谛应当证得’……(中略)……对于‘苦灭圣谛已证得’这前所未闻的法,我生起了眼、智、慧、明与光。”巴利
‘‘‘Idaṃ dukkhanirodhaṃ ariyasacca’nti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi. ‘Taṃ kho panidaṃ dukkhanirodhaṃ ariyasaccaṃ sacchikātabba’nti me, bhikkhave…pe… sacchikatanti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.
“诸比丘,对于‘此是导向苦灭的行道圣谛’这前所未闻的法,我生起了眼、智、慧、明与光。诸比丘,对于‘此导向苦灭的行道圣谛应当修习’……(中略)……对于‘导向苦灭的行道圣谛已修习’这前所未闻的法,我生起了眼、智、慧、明与光。”巴利
‘‘‘Idaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasacca’nti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi. ‘Taṃ kho panidaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṃ bhāvetabba’nti me, bhikkhave…pe… bhāvitanti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.
“诸比丘,只要我对此四圣谛如此三转十二行相的如实知见,尚未完全清净,我便不会在包含天、魔、梵天界,以及沙门、婆罗门、天、人众的世间中,宣称“我已现证无上正自觉”。然而,诸比丘,一旦我对此四圣谛如此三转十二行相的如实知见,已得完全清净,我便在包含天、魔、梵天界,以及沙门、婆罗门、天、人众的世间中,宣称“我已现证无上正自觉”。同时,我生起了这样的智与见:“我的解脱不可动摇,这是最后一生,不再有后有。””巴利
‘‘Yāvakīvañca me, bhikkhave, imesu catūsu ariyasaccesu evaṃ tiparivaṭṭaṃ dvādasākāraṃ yathābhūtaṃ ñāṇadassanaṃ na suvisuddhaṃ ahosi , neva tāvāhaṃ, bhikkhave , sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya ‘anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho’ti paccaññāsiṃ. Yato ca kho me, bhikkhave, imesu catūsu ariyasaccesu evaṃ tiparivaṭṭaṃ dvādasākāraṃ yathābhūtaṃ ñāṇadassanaṃ suvisuddhaṃ ahosi, athāhaṃ, bhikkhave, sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya ‘anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho’ti paccaññāsiṃ. Ñāṇañca pana me dassanaṃ udapādi – ‘akuppā me vimutti, ayamantimā jāti, natthi dāni punabbhavo’’’ti.
世尊宣说了这番话。五位比丘心意满足,对世尊的言说深生随喜。巴利
Idamavoca bhagavā. Attamanā pañcavaggiyā bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti.
当此开示正在宣说时,具寿憍陈如生起了远尘离垢的法眼:“凡是集起之法,皆是灭尽之法。”巴利
Imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṃ bhaññamāne āyasmato koṇḍaññassa virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi – ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti.
世尊转动法轮之际,地居诸天神发出音声宣告:“世尊于波罗奈仙人堕处鹿野苑,转起无上法轮。此法轮于世间中,任何沙门、婆罗门、天、魔、梵天神,或其他任何人,皆不能逆转。”听闻地居诸天神的音声后,四大王天也发出音声宣告……(中略)……听闻四大王天的音声后,三十三天……(中略)……夜摩天……(中略)……兜率天……(中略)……化乐天……(中略)……他化自在天……(中略)……梵众天也发出音声宣告:“世尊于波罗奈仙人堕处鹿野苑,转起无上法轮。此法轮于世间中,任何沙门、婆罗门、天、魔、梵天神,或其他任何人,皆不能逆转。”巴利
Pavattite ca pana bhagavatā dhammacakke bhummā devā saddamanussāvesuṃ – ‘‘etaṃ bhagavatā bārāṇasiyaṃ isipatane migadāye anuttaraṃ dhammacakkaṃ pavattitaṃ appaṭivattiyaṃ samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmi’’nti. Bhummānaṃ devānaṃ saddaṃ sutvā cātumahārājikā devā saddamanussāvesuṃ…pe… cātumahārājikānaṃ devānaṃ saddaṃ sutvā tāvatiṃsā devā…pe… yāmā devā…pe… tusitā devā…pe… nimmānaratī devā…pe… paranimmitavasavattī devā…pe… brahmakāyikā devā saddamanussāvesuṃ – ‘‘etaṃ bhagavatā bārāṇasiyaṃ isipatane migadāye anuttaraṃ dhammacakkaṃ pavattitaṃ appaṭivattiyaṃ samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmi’’nti.
就在那瞬间、那片刻、那刹那,此音声远播至梵天界。同时,这一万世界震动、大震动、剧烈震动;世间现起无量广大的光明,超越诸天神的一切光芒。巴利
Itiha tena khaṇena tena layena tena muhuttena yāva brahmalokā saddo abbhuggacchi. Ayañca dasasahassī lokadhātu saṃkampi sampakampi sampavedhi, appamāṇo ca uḷāro obhāso loke pāturahosi atikkamma devānaṃ devānubhāvanti.
那时,世尊发出如此感兴语:“憍陈如确已了知!憍陈如确已了知!”由此,尊者憍陈如便得名“憍陈如”。巴利
Atha kho bhagavā imaṃ udānaṃ udānesi – ‘‘aññāsi vata, bho, koṇḍañño; aññāsi vata, bho, koṇḍañño’’ti. Iti hidaṃ āyasmato koṇḍaññassa aññāsikoṇḍañño tveva nāmaṃ ahosi.
“此为苦圣谛”——于往昔所未曾闻的法,眼生、智生、慧生、明生、光生。巴利
[Ka] ‘idaṃ dukkhaṃ ariyasacca’nti pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi’’.
“眼”生起,是以何义?“智”生起,是以何义?“慧”生起,是以何义?“明”生起,是以何义?“光明”生起,是以何义?“眼”生起,是以“见”之义;“智”生起,是以“知”之义;“慧”生起,是以“了知”之义;“明”生起,是以“通达”之义;“光明”生起,是以“照亮”之义。巴利
Cakkhuṃ udapādīti – kenaṭṭhena? Ñāṇaṃ udapādīti – kenaṭṭhena? Paññā udapādīti – kenaṭṭhena? Vijjā udapādīti – kenaṭṭhena? Āloko udapādīti – kenaṭṭhena? Cakkhuṃ udapādīti – dassanaṭṭhena. Ñāṇaṃ udapādīti – ñātaṭṭhena. Paññā udapādīti – pajānanaṭṭhena. Vijjā udapādīti – paṭivedhaṭṭhena. Āloko udapādīti – obhāsaṭṭhena.
眼是法,智是法,慧是法,明是法,光是法。此五种法,既是法无碍解的所缘,也是其行境。凡是它的所缘,就是它的行境;凡是它的行境,就是它的所缘。因此说——“于诸法之智,是为法无碍解”。巴利
Cakkhuṃ dhammo, ñāṇaṃ dhammo, paññā dhammo, vijjā dhammo, āloko dhammo. Ime pañca dhammā dhammapaṭisambhidāya ārammaṇā ceva honti gocarā ca. Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā. Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā. Tena vuccati – ‘‘dhammesu ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā’’.
见即是义,知即是义,了知即是义,通达即是义,照亮即是义。这五种义,是义无碍解的所缘,也是它的行境。凡是它的所缘,便是它的行境;凡是它的行境,便是它的所缘。因此说:“对于诸义的智,是义无碍解。”巴利
Dassanaṭṭho attho, ñātaṭṭho attho, pajānanaṭṭho attho, paṭivedhaṭṭho attho, obhāsaṭṭho attho. Ime pañca atthā atthapaṭisambhidāya ārammaṇā ceva honti gocarā ca. Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā. Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā. Tena vuccati – ‘‘atthesu ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā’’.
为明示五种法而施设的文句表达,为明示五种义而施设的文句表达——此十种表达,既是词无碍解智的所缘,也是它的行境。凡为其所缘者,即为其行境;凡为其行境者,即为其所缘。因此说:“于诸词句中的智,即是词无碍解。”巴利
Pañca dhamme sandassetuṃ byañjananiruttābhilāpā, pañca atthe sandassetuṃ byañjananiruttābhilāpā. Imā dasa niruttiyā niruttipaṭisambhidāya ārammaṇā ceva honti gocarā ca. Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā. Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā. Tena vuccati – ‘‘niruttīsu ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā’’.
于五种法之智、于五种义之智、于十种言辞之智,这二十种智,是辩无碍解的所缘,也是它的行境。凡是它的所缘,便是它的行境;凡是它的行境,便是它的所缘。因此说:“对于诸辩的智,是辩无碍解。”巴利
Pañcasu dhammesu ñāṇāni, pañcasu atthesu ñāṇāni, dasasu niruttīsu ñāṇāni. Imāni vīsati ñāṇāni paṭibhānapaṭisambhidāya ārammaṇā ceva honti gocarā ca. Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā. Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā. Tena vuccati – ‘‘paṭibhānesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā’’.
“而这苦圣谛应当遍知”……遍知了。于前所未闻的法,眼生起了,智生起了,慧生起了,明生起了,光明生起了。巴利
‘‘‘Taṃ kho panidaṃ dukkhaṃ ariyasaccaṃ pariññeyya’nti…pe… pariññātanti pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi’’.
“眼生起了”——是何含义?是见的含义。“智生起了”——是知的含义。“慧生起了”——是了知的含义。“明生起了”——是通达的含义。“光明生起了”——是照亮的含义。巴利
Cakkhuṃ udapādīti – kenaṭṭhena? Ñāṇaṃ udapādīti – kenaṭṭhena? Paññā udapādīti – kenaṭṭhena? Vijjā udapādīti – kenaṭṭhena? Āloko udapādīti – kenaṭṭhena? Cakkhuṃ udapādīti – dassanaṭṭhena. Ñāṇaṃ udapādīti – ñātaṭṭhena. Paññā udapādīti – pajānanaṭṭhena. Vijjā udapādīti – paṭivedhaṭṭhena. Āloko udapādīti – obhāsaṭṭhena.
眼是法,智是法,慧是法,明是法,光是法。此五种法,既是法无碍解的所缘,也是其行境。凡是它的所缘,就是它的行境;凡是它的行境,就是它的所缘。因此说——“于诸法之智,是为法无碍解”。巴利
Cakkhuṃ dhammo, ñāṇaṃ dhammo, paññā dhammo, vijjā dhammo, āloko dhammo. Ime pañca dhammā dhammapaṭisambhidāya ārammaṇā ceva honti gocarā ca . Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā. Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā. Tena vuccati – ‘‘dhammesu ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā’’.
见即是义,知即是义,了知即是义,通达即是义,照亮即是义。这五种义,是义无碍解的所缘,也是它的行境。凡是它的所缘,便是它的行境;凡是它的行境,便是它的所缘。因此说:“对于诸义的智,是义无碍解。”巴利
Dassanaṭṭho attho, ñātaṭṭho attho, pajānanaṭṭho attho, paṭivedhaṭṭho attho, obhāsaṭṭho attho. Ime pañca atthā atthapaṭisambhidāya ārammaṇā ceva honti gocarā ca. Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā. Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā. Tena vuccati – ‘‘atthesu ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā’’.
为阐明五种法,而有语句、言辞与表述;为阐明五种义,而有语句、言辞与表述。这十种言辞,既是词无碍解的所缘,也是它的行境。凡是它的所缘,就是它的行境;凡是它的行境,就是它的所缘。因此说:“对于种种言辞的智,即是词无碍解。”巴利
Pañca dhamme sandassetuṃ byañjananiruttābhilāpā, pañca atthe sandassetuṃ byañjananiruttābhilāpā. Imā dasa niruttiyo niruttipaṭisambhidāya ārammaṇā ceva honti gocarā ca. Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā. Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā. Tena vuccati – ‘‘niruttīsu ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā’’.
于五种法之智、于五种义之智、于十种言辞之智,这二十种智,是辩无碍解的所缘,也是它的行境。凡是它的所缘,便是它的行境;凡是它的行境,便是它的所缘。因此说:“对于诸辩的智,是辩无碍解。”巴利
Pañcasu dhammesu ñāṇāni, pañcasu atthesu ñāṇāni, dasasu niruttīsu ñāṇāni. Imāni vīsati ñāṇāni paṭibhānapaṭisambhidāya ārammaṇā ceva honti gocarā ca. Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā. Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā. Tena vuccati – ‘‘paṭibhānesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā’’.
于苦圣谛中,有十五法、十五义、三十言辞、六十种智。巴利
Dukkhe ariyasacce pannarasa dhammā, pannarasa atthā, tiṃsa niruttiyo, saṭṭhi ñāṇāni.
“这是苦集圣谛”——于前所未闻之法,眼生起……光明生起。“而此苦集圣谛应被断除”……“已断除”——于前所未闻之法,眼生起……光明生起……巴利
[Kha] ‘‘‘idaṃ dukkhasamudayaṃ ariyasacca’nti pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi…pe… āloko udapādi. ‘Taṃ kho panidaṃ dukkhasamudayaṃ ariyasaccaṃ pahātabba’nti…pe… pahīnanti pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi…pe. … āloko udapādi…pe…’’.
于苦集圣谛中,有十五法、十五义、三十言辞、六十种智。巴利
Dukkhasamudaye ariyasacce pannarasa dhammā, pannarasa atthā, tiṃsa niruttiyo, saṭṭhi ñāṇāni.
“‘这是苦灭圣谛’——于前所未闻之法,眼生起……光明生起。‘而这苦灭圣谛应当证悟’……‘已证悟’——于前所未闻之法,眼生起……光明生起……”巴利
[Ga] ‘‘‘idaṃ dukkhanirodhaṃ ariyasacca’nti pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi…pe… āloko udapādi. ‘Taṃ kho panidaṃ dukkhanirodhaṃ ariyasaccaṃ sacchikātabba’nti…pe… sacchikatanti pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi…pe… āloko udapādi…pe…’’.
于苦灭圣谛,有十五法、十五义、三十言辞、六十种智。巴利
Dukkhanirodhe ariyasacce pannarasa dhammā, pannarasa atthā, tiṃsa niruttiyo, saṭṭhi ñāṇāni.
“这是导向苦灭的道迹圣谛”——于前所未闻之法,眼生起……光明生起。“而这导向苦灭的道迹圣谛应当修习”……“已修习”——于前所未闻之法,眼生起……光明生起……巴利
[Gha] ‘‘‘idaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasacca’nti pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi…pe… āloko udapādi. ‘Taṃ kho panidaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṃ bhāvetabba’nti…pe… bhāvitanti pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi…pe… āloko udapādi…pe…’’.
于导向苦灭的道迹圣谛中,有十五种法、十五种义、三十种言辞、六十种智。巴利
Dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ariyasacce pannarasa dhammā, pannarasa atthā, tiṃsa niruttiyo, saṭṭhi ñāṇāni.
于四圣谛中,有六十种法、六十种义、一百二十种言辞、二百四十二种智。巴利
Catūsu ariyasaccesu saṭṭhi dhammā, saṭṭhi atthā, vīsatisataniruttiyo, cattālīsañca dve ca ñāṇasatāni.
2. 念处分巴利
2. Satipaṭṭhānavāro
“诸比丘,‘这是身随观身’,于此前未曾闻的法,我眼生起……光明生起。诸比丘,而这‘身随观身应当修习’……‘已修习’,于此前未曾闻的法,我眼生起……光明生起。”巴利
‘‘‘Ayaṃ kāye kāyānupassanā’ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi…pe… āloko udapādi. Sā kho panāyaṃ kāye kāyānupassanā bhāvetabbāti me, bhikkhave,…pe… bhāvitāti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi…pe… āloko udapādi’’.
“诸比丘,对于‘这是于受随观受’……‘这是于心随观心’……‘这是于法随观法’这一前所未闻的法,我生起了眼……生起了光明。诸比丘,而这‘于法随观法’应当修习……‘已修习’,对于前所未闻的法,我生起了眼……生起了光明。”巴利
‘‘Ayaṃ vedanāsu…pe… ayaṃ citte…pe… ayaṃ dhammesu dhammānupassanāti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi…pe… āloko udapādi. Sā kho panāyaṃ dhammesu dhammānupassanā bhāvetabbā ti…pe… bhāvitāti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi…pe… āloko udapādi’’.
31 “这是于身随观身”——对于前所未闻的法,他生起了眼……(中略)……生起了光明。……而此“于身随观身”应修习……(中略)……已修习:对于前所未闻的法,他生起了眼,生起了智,生起了慧,生起了明,生起了光明。巴利 注疏 1
[Ka] ‘‘‘ayaṃ kāye kāyānupassanā’ti pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi…pe… āloko udapādi…pe… sā kho panāyaṃ kāye kāyānupassanā bhāvetabbāti…pe… bhāvitāti pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi’’.
“眼生起”——以何义?以见义。“智生起”——以何义?以了知义。“慧生起”——以何义?以遍知义。“明生起”——以何义?以通达义。“光明生起”——以何义?以照耀义。巴利
Cakkhuṃ udapādīti – kenaṭṭhena? Ñāṇaṃ udapādīti – kenaṭṭhena? Paññā udapādīti – kenaṭṭhena? Vijjā udapādīti – kenaṭṭhena? Āloko udapādīti – kenaṭṭhena? Cakkhuṃ udapādīti – dassanaṭṭhena. Ñāṇaṃ udapādīti – ñātaṭṭhena. Paññā udapādīti – pajānanaṭṭhena. Vijjā udapādīti – paṭivedhaṭṭhena. Āloko udapādīti – obhāsaṭṭhena.
眼是法,智是法,慧是法,明是法,光是法。此五种法,既是法无碍解的所缘,也是其行境。凡是它的所缘,就是它的行境;凡是它的行境,就是它的所缘。因此说——“于诸法之智,是为法无碍解”。巴利
Cakkhuṃ dhammo, ñāṇaṃ dhammo, paññā dhammo, vijjā dhammo, āloko dhammo. Ime pañca dhammā dhammapaṭisambhidāya ārammaṇā ceva honti gocarā ca. Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā. Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā. Tena vuccati – ‘‘dhammesu ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā’’.
见即是义,知即是义,了知即是义,通达即是义,照亮即是义。这五种义,是义无碍解的所缘,也是它的行境。凡是它的所缘,便是它的行境;凡是它的行境,便是它的所缘。因此说:“对于诸义的智,是义无碍解。”巴利
Dassanaṭṭho attho, ñātaṭṭho attho, pajānanaṭṭho attho, paṭivedhaṭṭho attho, obhāsaṭṭho attho. Ime pañca atthā atthapaṭisambhidāya ārammaṇā ceva honti gocarā ca. Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā. Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā. Tena vuccati – ‘‘atthesu ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā’’.
为阐明五种法,而有语句、言辞与表述;为阐明五种义,而有语句、言辞与表述。这十种言辞,既是词无碍解的所缘,也是它的行境。凡是它的所缘,就是它的行境;凡是它的行境,就是它的所缘。因此说:“对于种种言辞的智,即是词无碍解。”巴利
Pañca dhamme sandassetuṃ byañjananiruttābhilāpā, pañca atthe sandassetuṃ byañjananiruttābhilāpā . Imā dasa niruttiyo niruttipaṭisambhidāya ārammaṇā ceva honti gocarā ca. Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā. Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā. Tena vuccati – ‘‘niruttīsu ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā’’.
于五种法之智、于五种义之智、于十种言辞之智,这二十种智,是辩无碍解的所缘,也是它的行境。凡是它的所缘,便是它的行境;凡是它的行境,便是它的所缘。因此说:“对于诸辩的智,是辩无碍解。”巴利
Pañcasu dhammesu ñāṇāni, pañcasu atthesu ñāṇāni, dasasu niruttīsu ñāṇāni. Imāni vīsati ñāṇāni paṭibhānapaṭisambhidāya ārammaṇā ceva honti gocarā ca. Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā. Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā. Tena vuccati – ‘‘paṭibhānesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā’’.
以身观身的身念处中,有十五种法、十五种义、三十种言辞、六十种智。巴利
Kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhāne pannarasa dhammā, pannarasa atthā, tiṃsa niruttiyo, saṭṭhi ñāṇāni.
“这是受随观……这是心随观……这是法随观。”于过去从未听闻的法上,眼生起……光明生起。“而这法随观应修习”……“已修习”:于过去从未听闻的法上,眼生起……光明生起。巴利
[Kha-gha] ‘‘ayaṃ vedanāsu…pe… ayaṃ citte…pe… ayaṃ dhammesu dhammānupassanāti pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi…pe… āloko udapādi…pe… sā kho panāyaṃ dhammesu dhammānupassanā bhāvetabbā ti…pe… bhāvitāti pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi…pe… āloko udapādi…pe…’’.
于法随观念处中,有十五种法、十五种义、三十种词、六十种智。巴利
Dhammesu dhammānupassanā satipaṭṭhāne pannarasa dhammā, pannarasa atthā, tiṃsa niruttiyo, saṭṭhi ñāṇāni.
于四念处中,共有六十法、六十义、一百二十词、二百四十二智。巴利
Catūsu satipaṭṭhānesu saṭṭhi dhammā, saṭṭhi atthā, vīsatisataniruttiyo, cattālīsañca dve ca ñāṇasatāni.
32 “这即是具足欲定与勤行的神足”——诸比丘,于往昔从未听闻过的法,我眼生起……光明生起。“而这具足欲定与勤行的神足应当修习”——诸比丘……“已然修习”:诸比丘,于往昔从未听闻过的法,我眼生起……光明生起。巴利 注疏 1
‘‘Ayaṃ chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādoti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi…pe… āloko udapādi. So kho panāyaṃ chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādo bhāvetabboti me, bhikkhave…pe… bhāvitoti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi…pe… āloko udapādi.
“这即是精进定……这即是心定……这即是具足观定与勤行的神足”——诸比丘,于往昔从未听闻过的法,我眼生起……光明生起。“而这具足观定与勤行的神足应当修习”:诸比丘,于往昔从未听闻过的法,我眼生起……光明生起。巴利
‘‘Ayaṃ vīriyasamādhi…pe… ayaṃ cittasamādhi…pe… ayaṃ vīmaṃsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādoti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi…pe… āloko udapādi. So kho panāyaṃ vīmaṃsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādo bhāvetabboti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi…pe… āloko udapādi’’.
于往昔未曾听闻的法,生起了“此具足欲、定、勤、行之神足”之眼……生起了光明……。此具足欲、定、勤、行之神足,应当修习……已善修习,于往昔未曾听闻的法,生起了眼,生起了智,生起了慧,生起了明,生起了光明。巴利
[Ka] ‘‘‘ayaṃ chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādo’ti pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi…pe… āloko udapādi…pe… so kho panāyaṃ chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādo bhāvetabboti…pe… bhāvitoti pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi’’.
“眼生起”——以何义而言?“智生起”——以何义而言?“慧生起”——以何义而言?“明生起”——以何义而言?“光生起”——以何义而言?“眼生起”——以见义而言。“智生起”——以知义而言。“慧生起”——以了知义而言。“明生起”——以通达义而言。“光生起”——以照亮义而言。巴利
Cakkhuṃ udapādīti – kenaṭṭhena? Ñāṇaṃ udapādīti – kenaṭṭhena? Paññā udapādīti – kenaṭṭhena? Vijjā udapādīti – kenaṭṭhena? Āloko udapādīti – kenaṭṭhena? Cakkhuṃ udapādīti – dassanaṭṭhena. Ñāṇaṃ udapādīti – ñātaṭṭhena. Paññā udapādīti – pajānanaṭṭhena. Vijjā udapādīti – paṭivedhaṭṭhena. Āloko udapādīti – obhāsaṭṭhena.
眼是法,智是法,慧是法,明是法,光是法。此五种法,既是法无碍解的所缘,也是其行境。凡是它的所缘,就是它的行境;凡是它的行境,就是它的所缘。因此说——“于诸法之智,是为法无碍解”。巴利
Cakkhuṃ dhammo, ñāṇaṃ dhammo, paññā dhammo, vijjā dhammo, āloko dhammo. Ime pañca dhammā dhammapaṭisambhidāya ārammaṇā ceva honti gocarā ca. Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā. Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā. Tena vuccati – ‘‘dhammesu ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā’’.
见即是义,知即是义,了知即是义,通达即是义,照亮即是义。这五种义,是义无碍解的所缘,也是它的行境。凡是它的所缘,便是它的行境;凡是它的行境,便是它的所缘。因此说:“对于诸义的智,是义无碍解。”巴利
Dassanaṭṭho attho, ñātaṭṭho attho, pajānanaṭṭho attho, paṭivedhaṭṭho attho, obhāsaṭṭho attho. Ime pañca atthā atthapaṭisambhidāya ārammaṇā ceva honti gocarā ca. Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā. Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā. Tena vuccati – ‘‘atthesu ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā’’.
为阐明五种法,而有语句、言辞与表述;为阐明五种义,而有语句、言辞与表述。这十种言辞,既是词无碍解的所缘,也是它的行境。凡是它的所缘,就是它的行境;凡是它的行境,就是它的所缘。因此说:“对于种种言辞的智,即是词无碍解。”巴利
Pañca dhamme sandassetuṃ byañjananiruttābhilāpā, pañca atthe sandassetuṃ byañjananiruttābhilāpā. Imā dasa niruttiyo niruttipaṭisambhidāya ārammaṇā ceva honti gocarā ca. Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā. Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā. Tena vuccati – ‘‘niruttīsu ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā’’.
于五种法之智、于五种义之智、于十种言辞之智,这二十种智,是辩无碍解的所缘,也是它的行境。凡是它的所缘,便是它的行境;凡是它的行境,便是它的所缘。因此说:“对于诸辩的智,是辩无碍解。”巴利
Pañcasu dhammesu ñāṇāni, pañcasu atthesu ñāṇāni, dasasu niruttīsu ñāṇāni. Imāni vīsati ñāṇāni paṭibhānapaṭisambhidāya ārammaṇā ceva honti gocarā ca. Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā. Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā. Tena vuccati – ‘‘paṭibhānesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā’’.
在具足欲定与精勤行的神足中,有十五种法、十五种义、三十种言辞、六十种智。巴利
Chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgate iddhipāde pannarasa dhammā, pannarasa atthā, tiṃsa niruttiyo, saṭṭhi ñāṇāni.
“这是具足精进定与精勤行的神足”……“这是具足心定与精勤行的神足”……“这是具足观定与精勤行的神足”——对于往昔未曾听闻的法,眼便生起……光明便生起……那么,这具足观定与精勤行的神足,应当修习……已经修习——对于往昔未曾听闻的法,眼便生起……光明便生起……巴利
[Kha-gha] ‘‘ayaṃ vīriyasamādhi…pe… ayaṃ cittasamādhi…pe… ayaṃ vīmaṃsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādoti pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi…pe… āloko udapādi…pe… so kho panāyaṃ vīmaṃsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgato iddhipādo bhāvetabboti…pe… bhāvitoti pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi…pe… āloko udapādi…pe…’’.
在具足观定与精勤行的神足中,有十五种法、十五种义、三十种言辞、六十种智。巴利
Vīmaṃsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgate iddhipāde pannarasa dhammā, pannarasa atthā, tiṃsa niruttiyo, saṭṭhi ñāṇāni.
于四神足中,有六十法、六十义、一百二十词、二百四十智。巴利
Catūsu iddhipādesu saṭṭhi dhammā, saṭṭhi atthā, vīsatisataniruttiyo, cattālīsañca dve ca ñāṇasatāni.
四、七菩提分品巴利
4. Sattabodhisattavāro
33 “‘集、集也’——诸比丘,毗婆尸菩萨于前所未闻之法中,眼生起……光明生起……‘灭、灭也’——诸比丘,毗婆尸菩萨于前所未闻之法中,眼生起……光明生起……” 于毗婆尸菩萨的记说中,有十法、十义、二十词、四十智。巴利 注疏 1
‘‘‘Samudayo samudayo’ti kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi…pe… āloko udapādi. ‘Nirodho nirodho’ti kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi…pe… āloko udapādi’’. Vipassissa bodhisattassa veyyākaraṇe dasa dhammā, dasa atthā, vīsati niruttiyo, cattālīsaṃ ñāṇāni.
“集、集”,诸比丘,于尸弃菩萨……毗舍婆菩萨……拘留孙菩萨……拘那含佛菩萨……迦叶菩萨,对于先前未曾听闻的法,眼生起……光明生起。……“灭、灭”,诸比丘,于迦叶菩萨,对于先前未曾听闻的法,眼生起……光明生起……。在迦叶菩萨的授记中,有十个法、十个义、二十个语句、四十种智。巴利
‘‘‘Samudayo samudayo’ti kho, bhikkhave, sikhissa bodhisattassa…pe… vessabhussa bodhisattassa…pe… kakusandhassa bodhisattassa…pe… koṇāgamanassa bodhisattassa…pe… kassapassa bodhisattassa pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi…pe… āloko udapādi. ‘Nirodho nirodho’ti kho, bhikkhave, kassapassa bodhisattassa pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi…pe… āloko udapādi’’. Kassapassa bodhisattassa veyyākaraṇe dasa dhammā, dasa atthā, vīsati niruttiyo, cattālīsa ñāṇāni.
“集、集”,诸比丘,于乔达摩菩萨,对于先前未曾听闻的法,眼生起……光明生起。“灭、灭”,诸比丘,于乔达摩菩萨,对于先前未曾听闻的法,眼生起……光明生起。在乔达摩菩萨的这一授记中,有十个法、十个义、二十个语句、四十种智。巴利
‘‘‘Samudayo samudayo’ti kho, bhikkhave, gotamassa bodhisattassa pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi…pe… āloko udapādi. ‘Nirodho nirodho’ti kho, bhikkhave, gotamassa bodhisattassa pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi…pe… āloko udapādi’’. Gotamassa bodhisattassa veyyākaraṇe dasa dhammā, dasa atthā, vīsati niruttiyo, cattālīsa ñāṇāni.
七位菩萨于七个授记中,有七十法、七十义、一百四十语句、二百八十种智。巴利
Sattannaṃ bodhisattānaṃ sattasu veyyākaraṇesu sattati dhammā, sattati atthā, cattālīsasataṃ niruttiyo, asīti ca dve ca ñāṇasatāni.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14