1. 大品(续) §223
无碍解道 · 138 段
223 作意无常时,诸行如何呈现?作意苦时,诸行如何呈现?作意无我时,诸行如何呈现?作意无常者,诸行呈现为灭尽;作意苦者,诸行呈现为怖畏;作意无我者,诸行呈现为空。巴利 注疏 1
Aniccato manasikaroto kathaṃ saṅkhārā upaṭṭhanti? Dukkhato manasikaroto kathaṃ saṅkhārā upaṭṭhanti? Anattato manasikaroto kathaṃ saṅkhārā upaṭṭhanti? Aniccato manasikaroto khayato saṅkhārā upaṭṭhanti. Dukkhato manasikaroto bhayato saṅkhārā upaṭṭhanti. Anattato manasikaroto suññato saṅkhārā upaṭṭhanti.
作意无常者,心常以何为多?作意苦者,心常以何为多?作意无我者,心常以何为多?作意无常者,心多住于胜解;作意苦者,心多住于轻安;作意无我者,心多住于智。巴利
Aniccato manasikaroto kiṃ bahulaṃ cittaṃ hoti? Dukkhato manasikaroto kiṃ bahulaṃ cittaṃ hoti? Anattato manasikaroto kiṃ bahulaṃ cittaṃ hoti? Aniccato manasikaroto adhimokkhabahulaṃ cittaṃ hoti. Dukkhato manasikaroto passaddhibahulaṃ cittaṃ hoti. Anattato manasikaroto vedabahulaṃ cittaṃ hoti.
作意无常而胜解为多者,证得何等解脱?作意苦而轻安为多者,证得何等解脱?作意无我而智为多者,证得何等解脱?作意无常而胜解为多者,证得无相解脱。作意苦而轻安为多者,证得无愿解脱。作意无我而智为多者,证得空解脱。巴利
Aniccato manasikaronto adhimokkhabahulo katamaṃ vimokkhaṃ paṭilabhati? Dukkhato manasikaronto passaddhibahulo katamaṃ vimokkhaṃ paṭilabhati? Anattato manasikaronto vedabahulo katamaṃ vimokkhaṃ paṭilabhati? Aniccato manasikaronto adhimokkhabahulo animittaṃ vimokkhaṃ paṭilabhati. Dukkhato manasikaronto passaddhibahulo appaṇihitaṃ vimokkhaṃ paṭilabhati. Anattato manasikaronto vedabahulo suññataṃ vimokkhaṃ paṭilabhati.
224 对于作意无常、以胜解为多者,何种解脱为增上?于修习中,有几种解脱为随顺?它们是俱生缘吗?是相互缘吗?是依止缘吗?是相应缘吗?是一味吗?依何义而名为修习?谁为修习者?对于作意苦、以轻安为多者,何种解脱为增上?于修习中,有几种解脱为随顺?它们是俱生缘吗?是相互缘吗?是依止缘吗?是相应缘吗?是一味吗?依何义而名为修习?谁为修习者?对于作意无我、以智为多者,何种解脱为增上?于修习中,有几种解脱为随顺?它们是俱生缘吗?是相互缘吗?是依止缘吗?是相应缘吗?是一味吗?依何义而名为修习?谁为修习者?巴利 注疏 1
Aniccato manasikaroto adhimokkhabahulassa katamo vimokkho ādhipateyyo hoti, bhāvanāya kati vimokkhā tadanvayā honti, sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti, ekarasā honti, kenaṭṭhena bhāvanā, ko bhāveti? Dukkhato manasikaroto passaddhibahulassa katamo vimokkho ādhipateyyo hoti, bhāvanāya kati vimokkhā tadanvayā honti, sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti, ekarasā honti, kenaṭṭhena bhāvanā, ko bhāveti? Anattato manasikaroto vedabahulassa katamo vimokkho ādhipateyyo hoti, bhāvanāya kati vimokkhā tadanvayā honti, sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti , sampayuttapaccayā honti, ekarasā honti, kenaṭṭhena bhāvanā, ko bhāveti?
225 对于作意无常、以胜解为多者,无相解脱为增上。于修习中,有两种解脱为随顺,它们是俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘,亦是一味。以一味义,即是修习。正行道者为修习,邪行道者则无解脱之修习。对于作意苦、以轻安为多者,无愿解脱为增上。于修习中,有两种解脱为随顺,它们是俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘,亦是一味。以一味义,即是修习。正行道者为修习,邪行道者则无解脱之修习。对于作意无我、以智为多者,空解脱为增上。于修习中,有两种解脱为随顺,它们是俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘,亦是一味。以一味义,即是修习。正行道者为修习,邪行道者则无解脱之修习。巴利 注疏 1
Aniccato manasikaroto adhimokkhabahulassa animitto vimokkho ādhipateyyo hoti. Bhāvanāya dve vimokkhā tadanvayā honti, sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti, ekarasā honti. Ekarasaṭṭhena bhāvanā. Yo sammāpaṭipanno so bhāveti; natthi micchāpaṭipannassa vimokkhabhāvanā. Dukkhato manasikaroto passaddhibahulassa appaṇihito vimokkho ādhipateyyo hoti. Bhāvanāya dve vimokkhā tadanvayā honti, sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti, ekarasā honti. Ekarasaṭṭhena bhāvanā. Yo sammāpaṭipanno so bhāveti; natthi micchāpaṭipannassa vimokkhabhāvanā. Anattato manasikaroto vedabahulassa suññato vimokkho ādhipateyyo hoti. Bhāvanāya dve vimokkhā tadanvayā honti, sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti, ekarasā honti. Ekarasaṭṭhena bhāvanā. Yo sammāpaṭipanno so bhāveti; natthi micchāpaṭipannassa vimokkhabhāvanā.
226 从无常作意、以信解为主者,何种解脱为其主导?于修习中,有多少解脱随之而生?他们是否为俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘、同一味?于通达时,何种解脱为其主导?为证通达,有多少解脱随之而生?他们是否为俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘、同一味?以何义故,说为修习?以何义故,说为通达?从苦作意、以轻安为主者,何种解脱为其主导?于修习中,有多少解脱随之而生?他们是否为俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘、同一味?于通达时,何种解脱为其主导?为证通达,有多少解脱随之而生?他们是否为俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘、同一味?以何义故,说为修习?以何义故,说为通达?从无我作意、以智为主者,何种解脱为其主导?于修习中,有多少解脱随之而生?他们是否为俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘、同一味?于通达时,何种解脱为其主导?为证通达,有多少解脱随之而生?他们是否为俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘、同一味?以何义故,说为修习?以何义故,说为通达?巴利 注疏 1
Aniccato manasikaroto adhimokkhabahulassa katamo vimokkho ādhipateyyo hoti, bhāvanāya kati vimokkhā tadanvayā honti, sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti, ekarasā honti, paṭivedhakāle katamo vimokkho ādhipateyyo hoti, paṭivedhāya kati vimokkhā tadanvayā honti, sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti, ekarasā honti, kenaṭṭhena bhāvanā, kenaṭṭhena paṭivedho? Dukkhato manasikaroto passaddhibahulassa katamo vimokkho ādhipateyyo hoti, bhāvanāya kati vimokkhā tadanvayā honti, sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti, ekarasā honti, paṭivedhakāle katamo vimokkho ādhipateyyo hoti, paṭivedhāya kati vimokkhā tadanvayā honti, sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti, ekarasā honti, kenaṭṭhena bhāvanā, kenaṭṭhena paṭivedho? Anattato manasikaroto vedabahulassa katamo vimokkho ādhipateyyo hoti, bhāvanāya kati vimokkhā tadanvayā honti, sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti, ekarasā honti, paṭivedhakāle katamo vimokkho ādhipateyyo hoti, paṭivedhāya kativimokkhā tadanvayā honti, sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti , nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti, ekarasā honti, kenaṭṭhena bhāvanā, kenaṭṭhena paṭivedho?
对于从无常的角度作意、以信解为主者,无相解脱成为主导。于修习中,有两种解脱随顺于它,它们是俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘,同一味。在通达之际,无相解脱也成为主导。为获通达,有两种解脱随顺于它,它们是俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘,同一味。就同一味之义而言,这是修习;就见之义而言,这是通达。如是,他既在通达中修习,又在修习中通达。对于从苦的角度作意、以轻安为主者,无愿解脱成为主导。于修习中,有两种解脱随顺于它,它们是俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘,同一味。在通达之际,无愿解脱也成为主导。为获通达,有两种解脱随顺于它,它们是俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘,同一味。就同一味之义而言,这是修习;就见之义而言,这是通达。如是,他既在通达中修习,又在修习中通达。对于从无我的角度作意、以智为主者,空解脱成为主导。于修习中,有两种解脱随顺于它,它们是俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘,同一味。在通达之际,空解脱也成为主导。为获通达,有两种解脱随顺于它,它们是俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘,同一味。就同一味之义而言,这是修习;就见之义而言,这是通达。如是,他既在通达中修习,又在修习中通达。巴利
Aniccato manasikaroto adhimokkhabahulassa animitto vimokkho ādhipateyyo hoti, bhāvanāya dve vimokkhā tadanvayā honti, sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti, ekarasā honti, paṭivedhakālepi animitto vimokkho ādhipateyyo hoti, paṭivedhāya dve vimokkhā tadanvayā honti, sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti, ekarasā honti, ekarasaṭṭhena bhāvanā, dassanaṭṭhena paṭivedho, evaṃ paṭivijjhantopi bhāveti, bhāventopi paṭivijjhati. Dukkhato manasikaroto passaddhibahulassa appaṇihito vimokkho ādhipateyyo hoti, bhāvanāya dve vimokkhā tadanvayā honti, sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti, ekarasā honti, paṭivedhakālepi appaṇihito vimokkho ādhipateyyo hoti, paṭivedhāya dve vimokkhā tadanvayā honti, sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti, ekarasā honti, ekarasaṭṭhena bhāvanā, dassanaṭṭhena paṭivedho, evaṃ paṭivijjhantopi bhāveti, bhāventopi paṭivijjhati. Anattato manasikaroto vedabahulassa suññato vimokkho ādhipateyyo hoti, bhāvanāya dve vimokkhā tadanvayā honti sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti, ekarasā honti, paṭivedhakālepi suññato vimokkho ādhipateyyo hoti, paṭivedhāya dve vimokkhā tadanvayā honti, sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti, ekarasā honti, ekarasaṭṭhena bhāvanā, dassanaṭṭhena paṭivedho, evaṃ paṭivijjhantopi bhāveti, bhāventopi paṭivijjhati.
226 对于作意无常者,何种解脱最为殊胜?由于何种解脱的殊胜,而成为信解脱者?对于作意苦者,何种解脱最为殊胜?由于何种解脱的殊胜,而成为身证者?对于作意无我者,何种解脱最为殊胜?由于何种解脱的殊胜,而成为见至者?巴利
Aniccato manasikaroto katamo vimokkho adhimatto hoti? Katamavimokkhassa adhimattattā saddhāvimutto hoti ? Dukkhato manasikaroto katamo vimokkho adhimatto hoti? Katamavimokkhassa adhimattattā kāyasakkhī hoti? Anattato manasikaroto katamo vimokkho adhimatto hoti? Katamavimokkhassa adhimattattā diṭṭhippatto hoti?
常作意无常者,无相解脱便增强有力;由无相解脱增强有力故,他成为信解脱者。常作意苦者,无愿解脱便增强有力;由无愿解脱增强有力故,他成为身证者。常作意无我者,空解脱便增强有力;由空解脱增强有力故,他成为见至者。巴利
Aniccato manasikaroto animitto vimokkho adhimatto hoti. Animittavimokkhassa adhimattattā saddhāvimutto hoti. Dukkhato manasikaroto appaṇihito vimokkho adhimatto hoti. Appaṇihitavimokkhassa adhimattattā kāyasakkhī hoti. Anattato manasikaroto suññato vimokkho adhimatto hoti. Suññatavimokkhassa adhimattattā diṭṭhippatto hoti.
因信而解脱,故称“信解脱者”。因为触证之后而证得,故称“身证者”。因为见到之后而到达,故称“见至者”。由信而解脱,就是“信解脱者”。他先触证禅那之触,而后体证灭尽涅槃,故称“身证者”。“诸行是苦,寂灭是乐”——此已被了知、被照见、被识知、被体证、被触证,以智慧通达,故称“见至者”。……凡是已修习、正修习或当修习出离的人……他们全都是:依无相解脱之力而成为信解脱者,依无愿解脱之力而成为身证者,依空解脱之力而成为见至者。巴利
Saddahanto vimuttoti – saddhāvimutto. Phuṭṭhattā sacchikatoti – kāyasakkhī. Diṭṭhattā pattoti – diṭṭhippatto. Saddahanto vimuccatīti – saddhāvimutto. Jhānaphassaṃ paṭhamaṃ phusati, pacchā nirodhaṃ nibbānaṃ sacchikarotīti – kāyasakkhī. ‘‘Dukkhā saṅkhārā, sukho nirodho’’ti viññātaṃ hoti diṭṭhaṃ viditaṃ sacchikataṃ phassitaṃ paññāyāti – diṭṭhippatto…pe… ye hi keci nekkhammaṃ bhāvitā vā bhāventi vā bhāvissanti vā…pe… sabbe te animittavimokkhassa vasena saddhāvimuttā, appaṇihitavimokkhassa vasena kāyasakkhī, suññatavimokkhassa vasena diṭṭhippattā.
凡是那些修习无嗔……修习光明想……修习不散乱的人,凡是那些遍知苦、断除集、体证灭、修习道的人,他们全部是:依无相解脱之力而为信解脱者,依无愿解脱之力而为身证者,依空解脱之力而为见至者。巴利
Ye hi keci abyāpādaṃ… ālokasaññaṃ… avikkhepaṃ… ye hi keci dukkhaṃ parijānanti, samudayaṃ pajahanti, nirodhaṃ sacchikaronti, maggaṃ bhāventi, sabbe te animittavimokkhassa vasena saddhāvimuttā, appaṇihitavimokkhassa vasena kāyasakkhī, suññatavimokkhassa vasena diṭṭhippattā.
有几种方式证悟诸谛?以几种方式证悟诸谛?有四种方式证悟诸谛。以四种方式证悟诸谛:以遍知证悟苦谛,以断除证悟集谛,以作证证悟灭谛,以修习证悟道谛。以此四种方式而有对谛的证悟。以此四种方式证悟诸谛者,依无相解脱而为信解脱者,依无愿解脱而为身证者,依空解脱而为见至者。巴利
Katihākārehi saccappaṭivedho hoti? Katihākārehi saccāni paṭivijjhati? Catūhākārehi saccappaṭivedho hoti. Catūhākārehi saccāni paṭivijjhati. Dukkhasaccaṃ pariññāpaṭivedhaṃ paṭivijjhati, samudayasaccaṃ pahānapaṭivedhaṃ paṭivijjhati. Nirodhasaccaṃ sacchikiriyāpaṭivedhaṃ paṭivijjhati. Maggasaccaṃ bhāvanāpaṭivedhaṃ paṭivijjhati. Imehi catūhākārehi saccappaṭivedho hoti. Imehi catūhākārehi saccāni paṭivijjhanto animittavimokkhassa vasena saddhāvimutto, appaṇihitavimokkhassa vasena kāyasakkhī, suññatavimokkhassa vasena diṭṭhippatto.
诸谛的证悟有几种方式?以几种方式证悟诸谛?诸谛的证悟有九种方式。以九种方式证悟诸谛。以遍知证悟苦谛……(中略)……以作证证悟灭谛。以这九种方式而有诸谛的证悟。以这九种方式证悟诸谛者,依无相解脱力而成为信解脱者,依无愿解脱力而成为身证者,依空解脱力而成为见至者。巴利
Katihākārehi saccappaṭivedho hoti? Katihākārehi saccāni paṭivijjhati? Navahākārehi saccappaṭivedho hoti. Navahākārehi saccāni paṭivijjhati. Dukkhasaccaṃ pariññāpaṭivedhaṃ paṭivijjhati…pe… sacchikiriyāpaṭivedho ca nirodhassa. Imehi navahākārehi saccappaṭivedho hoti. Imehi navahākārehi saccāni paṭivijjhanto animittavimokkhassa vasena saddhāvimutto, appaṇihitavimokkhassa vasena kāyasakkhī, suññatavimokkhassa vasena diṭṭhippatto.
227 作意无常者,如实知见哪些法?如何是正见?如何由此随顺,令一切行从无常面悉得善观?于何处断疑?作意苦者,如实知见哪些法?如何是正见?如何由此随顺,令一切行从苦面悉得善观?于何处断疑?作意无我者,如实知见哪些法?如何是正见?如何由此随顺,令一切法从无我面悉得善观?于何处断疑?巴利 注疏 1
Aniccato manasikaronto katame dhamme yathābhūtaṃ jānāti passati? Kathaṃ sammādassanaṃ hoti? Kathaṃ tadanvayena sabbe saṅkhārā aniccato sudiṭṭhā honti? Kattha kaṅkhā pahīyati? Dukkhato manasikaronto katame dhamme yathābhūtaṃ jānāti passati? Kathaṃ sammādassanaṃ hoti? Kathaṃ tadanvayena sabbe saṅkhārā dukkhato sudiṭṭhā honti? Kattha kaṅkhā pahīyati? Anattato manasikaronto katame dhamme yathābhūtaṃ jānāti passati? Kathaṃ sammādassanaṃ hoti? Kathaṃ tadanvayena sabbe dhammā anattato sudiṭṭhā honti? Kattha kaṅkhā pahīyati?
以无常作意者,如实知见相;是故说为正见。由此随顺,一切行从无常方面得以善观,疑惑于此断除。以苦作意者,如实知见转起;是故说为正见。由此随顺,一切行从苦方面得以善观,疑惑于此断除。以无我作意者,如实知见相与转起;是故说为正见。由此随顺,一切法从无我方面得以善观,疑惑于此断除。巴利
Aniccato manasikaronto nimittaṃ yathābhūtaṃ jānāti passati; tena vuccati – sammādassanaṃ. Evaṃ tadanvayena sabbe saṅkhārā aniccato sudiṭṭhā honti. Ettha kaṅkhā pahīyati. Dukkhato manasikaronto pavattaṃ yathābhūtaṃ jānāti passati; tena vuccati – sammādassanaṃ. Evaṃ tadanvayena sabbe saṅkhārā dukkhato sudiṭṭhā honti. Ettha kaṅkhā pahīyati. Anattato manasikaronto nimittañca pavattañca yathābhūtaṃ jānāti passati; tena vuccati – sammādassanaṃ. Evaṃ tadanvayena sabbe dhammā anattato sudiṭṭhā honti. Ettha kaṅkhā pahīyati.
如实智、正见与度越疑惑:这些法是义异文亦异,还是义同而文异?如实智、正见与度越疑惑:这些法义同而文异。巴利
Yañca yathābhūtaṃ ñāṇaṃ yañca sammādassanaṃ yā ca kaṅkhāvitaraṇā, ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā ca, udāhu ekatthā, byañjanameva nānanti? Yañca yathābhūtaṃ ñāṇaṃ yañca sammādassanaṃ yā ca kaṅkhāvitaraṇā, ime dhammā ekatthā, byañjanameva nānaṃ.
以无常作意者,何者现为可怖?以苦作意者,何者现为可怖?以无我作意者,何者现为可怖?以无常作意者,相现为可怖。以苦作意者,转起现为可怖。以无我作意者,相与转起现为可怖。巴利
Aniccato manasikaroto kiṃ bhayato upaṭṭhāti? Dukkhato manasikaroto kiṃ bhayato upaṭṭhāti? Anattato manasikaroto kiṃ bhayato upaṭṭhāti? Aniccato manasikaroto nimittaṃ bhayato upaṭṭhāti . Dukkhato manasikaroto pavattaṃ bhayato upaṭṭhāti. Anattato manasikaroto nimittañca pavattañca bhayato upaṭṭhāti.
于怖畏现起中的慧、过患智与厌离——这些法是义异而名异,还是义同而名异呢?于怖畏现起中的慧、过患智与厌离,这些法义同而名异。巴利
Yā ca bhayatupaṭṭhāne paññā yañca ādīnave ñāṇaṃ yā ca nibbidā, ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā ca, udāhu ekatthā, byañjanameva nānanti? Yā ca bhayatupaṭṭhāne paññā yañca ādīnave ñāṇaṃ yā ca nibbidā, ime dhammā ekatthā, byañjanameva nānaṃ.
无我随观与空随观——这些法是义异而名异,还是义同而名异呢?无我随观与空随观,这些法义同而名异。巴利
Yā ca anattānupassanā yā ca suññatānupassanā, ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā ca, udāhu ekatthā, byañjanameva nānanti? Yā ca anattānupassanā yā ca suññatānupassanā, ime dhammā ekatthā, byañjanameva nānaṃ.
作意无常者,生起对何者的思择智?作意苦者,生起对何者的思择智?作意无我者,生起对何者的思择智?作意无常者,生起对相的思择智;作意苦者,生起对转起的思择智;作意无我者,生起对相与转起的思择智。巴利
Aniccato manasikaroto kiṃ paṭisaṅkhā ñāṇaṃ uppajjati? Dukkhato manasikaroto kiṃ paṭisaṅkhā ñāṇaṃ uppajjati? Anattato manasikaroto kiṃ paṭisaṅkhā ñāṇaṃ uppajjati? Aniccato manasikaroto nimittaṃ paṭisaṅkhā ñāṇaṃ uppajjati. Dukkhato manasikaroto pavattaṃ paṭisaṅkhā ñāṇaṃ uppajjati. Anattato manasikaroto nimittañca pavattañca paṭisaṅkhā ñāṇaṃ uppajjati.
欲解脱、思择随观与行舍——这些法是义异而言异,还是义同而言异?欲解脱、思择随观与行舍,这些法义同而言异。巴利
Yā ca muccitukamyatā yā ca paṭisaṅkhānupassanā yā ca saṅkhārupekkhā, ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā ca, udāhu ekatthā, byañjanameva nānanti? Yā ca muccitukamyatā yā ca paṭisaṅkhānupassanā yā ca saṅkhārupekkhā, ime dhammā ekatthā, byañjanameva nānaṃ.
作意无常者,心从何处出离,投入何处?作意苦者,心从何处出离,投入何处?作意无我者,心从何处出离,投入何处?作意无常者,心从相出离,投入无相。作意苦者,心从转起出离,投入无转起。作意无我者,心从相与转起出离,投入无相、无转起的寂灭涅槃界。巴利
Aniccato manasikaroto kuto cittaṃ vuṭṭhāti, kattha cittaṃ pakkhandati? Dukkhato manasikaroto kuto cittaṃ vuṭṭhāti, kattha cittaṃ pakkhandati? Anattato manasikaroto kuto cittaṃ vuṭṭhāti, kattha cittaṃ pakkhandati? Aniccato manasikaroto nimittā cittaṃ vuṭṭhāti, animitte cittaṃ pakkhandati. Dukkhato manasikaroto pavattā cittaṃ vuṭṭhāti, appavatte cittaṃ pakkhandati. Anattato manasikaroto nimittā ca pavattā ca cittaṃ vuṭṭhāti, animitte appavatte nirodhe nibbānadhātuyā cittaṃ pakkhandati.
向外出离与回转之慧与种姓法——这些法是义异而言异,还是义同而言异?向外出离与回转之慧与种姓法,这些法义同而言异。巴利
Yā ca bahiddhāvuṭṭhānavivaṭṭane paññā ye ca gotrabhū dhammā, ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā ca, udāhu ekatthā, byañjanameva nānanti? Yā ca bahiddhāvuṭṭhānavivaṭṭane paññā ye ca gotrabhū dhammā, ime dhammā ekatthā, byañjanameva nānaṃ.
作意无常者,由何种解脱而得解脱?作意苦者,由何种解脱而得解脱?作意无我者,由何种解脱而得解脱?作意无常者,由无相解脱而得解脱。作意苦者,由无愿解脱而得解脱。作意无我者,由空解脱而得解脱。复次,那在双面转起与退转中的慧,以及那道中的智——这些法是意义不同、文句亦异,还是意义相同,唯文句有别?那在双面转起与退转中的慧,以及那道中的智——这些法意义相同,唯文句有别。巴利
Aniccato manasikaronto katamena vimokkhena vimuccati? Dukkhato manasikaronto katamena vimokkhena vimuccati? Anattato manasikaronto katamena vimokkhena vimuccati? Aniccato manasikaronto animittavimokkhena vimuccati. Dukkhato manasikaronto appaṇihitavimokkhena vimuccati. Anattato manasikaronto suññatavimokkhena vimuccati. Yā ca dubhatovuṭṭhānavivaṭṭane paññā yañca magge ñāṇaṃ , ime dhammā nānatthā ceva nānābyañjanā ca, udāhu ekatthā, byañjanameva nānanti? Yā ca dubhatovuṭṭhānavivaṭṭane paññā yañca magge ñāṇaṃ, ime dhammā ekatthā, byañjanameva nānaṃ.
228 三种解脱于几种方式中为不同剎那?三种解脱于几种方式中为同一剎那?以四种方式,三种解脱为不同剎那。以七种方式,三种解脱为同一剎那。巴利 注疏 1
Katihākārehi tayo vimokkhā nānākkhaṇe honti? Katihākārehi tayo vimokkhā ekakkhaṇe honti? Catūhākārehi tayo vimokkhā nānākkhaṇe honti. Sattahākārehi tayo vimokkhā ekakkhaṇe honti.
以哪四种方式,三种解脱为不同剎那?以增上义、以住定义、以引向义、以出离义。如何以增上义,三种解脱为不同剎那?当作意无常时,无相解脱成为增上;当作意苦时,无愿解脱成为增上;当作意无我时,空解脱成为增上。这便是如何以增上义,三种解脱为不同剎那。巴利
Katamehi catūhākārehi tayo vimokkhā nānākkhaṇe honti? Ādhipateyyaṭṭhena, adhiṭṭhānaṭṭhena, abhinīhāraṭṭhena, niyyānaṭṭhena. Kathaṃ ādhipateyyaṭṭhena tayo vimokkhā nānākkhaṇe honti? Aniccato manasikaroto animitto vimokkho ādhipateyyo hoti, dukkhato manasikaroto appaṇihito vimokkho ādhipateyyo hoti, anattato manasikaroto suññato vimokkho ādhipateyyo hoti. Evaṃ ādhipateyyaṭṭhena tayo vimokkhā nānākkhaṇe honti.
如何以安住之义,三种解脱是不同刹那的?作意无常者,依无相解脱之力而安住其心;作意苦者,依无愿解脱之力而安住其心;作意无我者,依空解脱之力而安住其心。这便是以安住之义,三种解脱是不同刹那的。巴利
Kathaṃ adhiṭṭhānaṭṭhena tayo vimokkhā nānākkhaṇe honti? Aniccato manasikaronto animittavimokkhassa vasena cittaṃ adhiṭṭhāti, dukkhato manasikaronto appaṇihitavimokkhassa vasena cittaṃ adhiṭṭhāti, anattato manasikaronto suññatavimokkhassa vasena cittaṃ adhiṭṭhāti. Evaṃ adhiṭṭhānaṭṭhena tayo vimokkhā nānākkhaṇe honti.
如何以引导之义,三种解脱是不同刹那的?作意无常者,依无相解脱之力而引导其心;作意苦者,依无愿解脱之力而引导其心;作意无我者,依空解脱之力而引导其心。这便是以引导之义,三种解脱是不同刹那的。巴利
Kathaṃ abhinīhāraṭṭhena tayo vimokkhā nānākkhaṇe honti? Aniccato manasikaronto animittavimokkhassa vasena cittaṃ abhinīharati, dukkhato manasikaronto appaṇihitavimokkhassa vasena cittaṃ abhinīharati, anattato manasikaronto suññatavimokkhassa vasena cittaṃ abhinīharati. Evaṃ abhinīhāraṭṭhena tayo vimokkhā nānākkhaṇe honti.
如何以出离之义,三种解脱是不同刹那的?作意无常者,依无相解脱之力而出离灭与涅槃;作意苦者,依无愿解脱之力而出离灭与涅槃;作意无我者,依空解脱之力而出离灭与涅槃。这便是以出离之义,三种解脱是不同刹那的。依此四种情况,三种解脱是不同刹那的。巴利
Kathaṃ niyyānaṭṭhena tayo vimokkhā nānākkhaṇe honti? Aniccato manasikaronto animittavimokkhassa vasena nirodhaṃ nibbānaṃ niyyāti, dukkhato manasikaronto appaṇihitavimokkhassa vasena nirodhaṃ nibbānaṃ niyyāti, anattato manasikaronto suññatavimokkhassa vasena nirodhaṃ nibbānaṃ niyyāti. Evaṃ niyyānaṭṭhena tayo vimokkhā nānākkhaṇe honti. Imehi catūhākārehi tayo vimokkhā nānākkhaṇe honti.
依哪七种方式,三种解脱能于同一刹那生起?以和合之义、证得之义、获得之义、通达之义、作证之义、触证之义、现观之义。如何以和合之义、证得之义、获得之义、通达之义、作证之义、触证之义、现观之义,令三种解脱于同一刹那生起?当以无常作意时,即从相中解脱,此为无相解脱。既从彼解脱,便于彼处不生愿求,此为无愿解脱。于彼不生愿求者便是空,此为空解脱。以空故,彼相即为无相,此为无相解脱。如是,以和合之义、证得之义、获得之义、通达之义、作证之义、触证之义、现观之义,三种解脱于同一刹那生起。巴利
Katamehi sattahākārehi tayo vimokkhā ekakkhaṇe honti ? Samodhānaṭṭhena, adhigamanaṭṭhena, paṭilābhaṭṭhena paṭivedhaṭṭhena, sacchikiriyaṭṭhena, phassanaṭṭhena, abhisamayaṭṭhena. Kathaṃ samodhānaṭṭhena adhigamanaṭṭhena paṭilābhaṭṭhena paṭivedhaṭṭhena sacchikiriyaṭṭhena phassanaṭṭhena abhisamayaṭṭhena tayo vimokkhā ekakkhaṇe honti? Aniccato manasikaronto nimittā muccatīti – animitto vimokkho. Yato muccati, tattha na paṇidahatīti – appaṇihito vimokkho. Yattha na paṇidahati, tena suññoti – suññato vimokkho. Yena suñño, tena nimittena animittoti – animitto vimokkho. Evaṃ samodhānaṭṭhena adhigamanaṭṭhena paṭilābhaṭṭhena paṭivedhaṭṭhena sacchikiriyaṭṭhena phassanaṭṭhena abhisamayaṭṭhena tayo vimokkhā ekakkhaṇe honti.
当以苦作意时,即从愿求中解脱,此为无愿解脱。于彼不生愿求者便是空,此为空解脱。以空故,彼相即为无相,此为无相解脱。以相无相故,便于彼处不生愿求,此为无愿解脱。如是,以和合之义、证得之义、获得之义、通达之义、作证之义、触证之义、现观之义,三种解脱于同一刹那生起。巴利
Dukkhato manasikaronto paṇidhiyā muccatīti – appaṇihito vimokkho. Yattha na paṇidahati, tena suññoti – suññato vimokkho. Yena suñño, tena nimittena animittoti – animitto vimokkho. Yena nimittena animitto, tattha na paṇidahatīti – appaṇihito vimokkho. Evaṃ samodhānaṭṭhena adhigamanaṭṭhena paṭilābhaṭṭhena paṭivedhaṭṭhena sacchikiriyaṭṭhena phassanaṭṭhena abhisamayaṭṭhena tayo vimokkhā ekakkhaṇe honti.
当以无我作意时,即从执著中解脱,此为空解脱。以空故,彼相即为无相,此为无相解脱。以相无相故,便于彼处不生愿求,此为无愿解脱。以不生愿求故,彼即是空,此为空解脱。如是,以和合之义、证得之义、获得之义、通达之义、作证之义、触证之义、现观之义,三种解脱于同一刹那生起。巴利
Anattato manasikaronto abhinivesā muccatīti – suññato vimokkho. Yena suñño, tena nimittena animittoti – animitto vimokkho. Yena nimittena animitto, tattha na paṇidahatīti – appaṇihito vimokkho. Yattha na paṇidahati, tena suññoti – suññato vimokkho. Evaṃ samodhānaṭṭhena adhigamanaṭṭhena paṭilābhaṭṭhena paṭivedhaṭṭhena sacchikiriyaṭṭhena phassanaṭṭhena abhisamayaṭṭhena tayo vimokkhā ekakkhaṇe honti. Imehi sattahākārehi tayo vimokkhā ekakkhaṇe honti.
229 有解脱,有门,有解脱门,有解脱的对治法,有解脱的随顺,有解脱的回转,有解脱的修习,有解脱的止息。巴利 注疏 1
Atthi vimokkho, atthi mukhaṃ, atthi vimokkhamukhaṃ, atthi vimokkhapaccanīkaṃ, atthi vimokkhānulomaṃ, atthi vimokkhavivaṭṭo, atthi vimokkhabhāvanā, atthi vimokkhappaṭippassaddhi.
云何为空解脱、无相解脱、无愿解脱?云何为空解脱?无常随观智,从对常的执著中解脱,是名空解脱。苦随观智,从对乐的执著中解脱,是名空解脱。无我随观智,从对我的执著中解脱,是名空解脱。厌离随观智,从对喜好的执著中解脱,是名空解脱。离欲随观智,从对欲的执著中解脱,是名空解脱。灭尽随观智,从对集的执著中解脱,是名空解脱。舍遣随观智,从对执取的执著中解脱,是名空解脱。无相随观智,从对相的执著中解脱,是名空解脱。无愿随观智,从对愿求的执著中解脱,是名空解脱。空随观智,从一切执著中解脱,是名空解脱。巴利
Katamo vimokkho? Suññato vimokkho, animitto vimokkho, appaṇihito vimokkho. Katamo suññato vimokkho? Aniccānupassanāñāṇaṃ niccato abhinivesā muccatīti – suññato vimokkho. Dukkhānupassanāñāṇaṃ sukhato abhinivesā muccatīti – suññato vimokkho. Anattānupassanāñāṇaṃ attato abhinivesā muccatīti – suññato vimokkho. Nibbidānupassanāñāṇaṃ nandiyā abhinivesā muccatīti – suññato vimokkho. Virāgānupassanāñāṇaṃ rāgato abhinivesā muccatīti – suññato vimokkho. Nirodhānupassanāñāṇaṃ samudayato abhinivesā muccatīti – suññato vimokkho. Paṭinissaggānupassanāñāṇaṃ ādānato abhinivesā muccatīti – suññato vimokkho. Animittānupassanāñāṇaṃ nimittato abhinivesā muccatīti – suññato vimokkho. Appaṇihitānupassanāñāṇaṃ paṇidhiyā abhinivesā muccatīti – suññato vimokkho. Suññatānupassanāñāṇaṃ sabbābhinivesehi muccatīti – suññato vimokkho.
于色,以无常随观智,从对常的执著中解脱,是名空解脱……(中略)……于色,以空随观智,从一切执著中解脱,是名空解脱。于受……于想……于诸行……于识……于眼处……(中略)……于老死,以无常随观智,从对常的执著中解脱,是名空解脱……(中略)……于老死,以空随观智,从一切执著中解脱,是名空解脱。是名空解脱。巴利
Rūpe aniccānupassanāñāṇaṃ niccato abhinivesā muccatīti – suññato vimokkho…pe… rūpe suññatānupassanāñāṇaṃ sabbābhinivesehi muccatīti – suññato vimokkho. Vedanāya…pe… saññāya… saṅkhāresu… viññāṇe… cakkhusmiṃ…pe… jarāmaraṇe aniccānupassanāñāṇaṃ niccato abhinivesā muccatīti – suññato vimokkho…pe… jarāmaraṇe suññatānupassanāñāṇaṃ sabbābhinivesehi muccatīti – suññato vimokkho. Ayaṃ suññato vimokkho.
什么是无相解脱?无常随观智从常相中解脱——这就是无相解脱。苦随观智从乐相中解脱——这就是无相解脱。无我随观智从我相中解脱——这就是无相解脱。厌离随观智从欢喜相中解脱——这就是无相解脱。离欲随观智从贪欲相中解脱——这就是无相解脱。灭随观智从集相中解脱——这就是无相解脱。舍弃随观智从执取相中解脱——这就是无相解脱。无相随观智从一切相中解脱——这就是无相解脱。无愿随观智从愿求相中解脱——这就是无相解脱。空随观智从执著相中解脱——这就是无相解脱。巴利
Katamo animitto vimokkho? Aniccānupassanāñāṇaṃ niccato nimittā muccatīti – animitto vimokkho. Dukkhānupassanāñāṇaṃ sukhato nimittā muccatīti – animitto vimokkho. Anattānupassanāñāṇaṃ attato nimittā muccatīti – animitto vimokkho. Nibbidānupassanāñāṇaṃ nandiyā nimittā muccatīti – animitto vimokkho. Virāgānupassanāñāṇaṃ rāgato nimittā muccatīti – animitto vimokkho. Nirodhānupassanāñāṇaṃ samudayato nimittā muccatīti – animitto vimokkho. Paṭinissaggānupassanāñāṇaṃ ādānato nimittā muccatīti – animitto vimokkho. Animittānupassanāñāṇaṃ sabbanimittehi muccatīti – animitto vimokkho. Appaṇihitānupassanāñāṇaṃ paṇidhiyā nimittā muccatīti – animitto vimokkho. Suññatānupassanāñāṇaṃ abhinivesato nimittā muccatīti – animitto vimokkho.
于色,无常随观智从常相中解脱——这是无相解脱。……于色,无相随观智从一切相中解脱——这是无相解脱。于色,无愿随观智从愿求相中解脱——这是无相解脱。于色,空随观智从执著相中解脱——这是无相解脱。于受……于想……于行……于识……于眼……乃至于老死,无常随观智从常相中解脱——这是无相解脱。……于老死,无相随观智从一切相中解脱——这是无相解脱。于老死,无愿随观智从愿求相中解脱——这是无相解脱。于老死,空随观智从执著相中解脱——这是无相解脱。这就是无相解脱。巴利
Rūpe aniccānupassanāñāṇaṃ niccato nimittā muccatīti – animitto vimokkho …pe… rūpe animittānupassanāñāṇaṃ sabbanimittehi muccatīti – animitto vimokkho. Rūpe appaṇihitānupassanāñāṇaṃ paṇidhiyā nimittā muccatīti – animitto vimokkho. Rūpe suññatānupassanāñāṇaṃ abhinivesato nimittā muccatīti – animitto vimokkho. Vedanāya…pe… saññāya… saṅkhāresu… viññāṇe… cakkhusmiṃ…pe… jarāmaraṇe aniccānupassanāñāṇaṃ niccato nimittā muccatīti – animitto vimokkho…pe… jarāmaraṇe aniccānupassanāñāṇaṃ sabbanimittehi muccatīti – animitto vimokkho. Jarāmaraṇe appaṇihitānupassanāñāṇaṃ paṇidhiyā nimittā muccatīti – animitto vimokkho. Jarāmaraṇe suññatānupassanāñāṇaṃ abhinivesato nimittā muccatīti – animitto vimokkho. Ayaṃ animitto vimokkho.
什么是无愿解脱?无常随观智从于常的愿求中解脱——这就是无愿解脱。苦随观智从于乐的愿求中解脱——这就是无愿解脱。无我随观智从于我的愿求中解脱——这就是无愿解脱。厌离随观智从于欢喜的愿求中解脱——这就是无愿解脱。离欲随观智从于贪欲的愿求中解脱——这就是无愿解脱。灭随观智从于集起的愿求中解脱——这就是无愿解脱。舍弃随观智从于执取的愿求中解脱——这就是无愿解脱。无相随观智从于相的愿求中解脱——这就是无愿解脱。无愿随观智从一切愿求中解脱——这就是无愿解脱。空随观智从于执著的愿求中解脱——这就是无愿解脱。巴利
Katamo appaṇihito vimokkho? Aniccānupassanāñāṇaṃ niccato paṇidhiyā muccatīti – appaṇihito vimokkho. Dukkhānupassanāñāṇaṃ sukhato paṇidhiyā muccatīti – appaṇihito vimokkho. Anattānupassanāñāṇaṃ attato paṇidhiyā muccatīti – appaṇihito vimokkho. Nibbidānupassanāñāṇaṃ nandiyā paṇidhiyā muccatīti – appaṇihito vimokkho. Virāgānupassanāñāṇaṃ rāgato paṇidhiyā muccatīti – appaṇihito vimokkho. Nirodhānupassanāñāṇaṃ samudayato paṇidhiyā muccatīti – appaṇihito vimokkho. Paṭinissaggānupassanāñāṇaṃ ādānato paṇidhiyā muccatīti – appaṇihito vimokkho. Animittānupassanāñāṇaṃ nimittato paṇidhiyā muccatīti – appaṇihito vimokkho. Appaṇihitānupassanāñāṇaṃ sabbapaṇidhīhi muccatīti – appaṇihito vimokkho. Suññatānupassanāñāṇaṃ abhinivesato paṇidhiyā muccatīti – appaṇihito vimokkho.
于色,以无常随观智,从‘执为常’的愿求中解脱——此是无愿解脱。……于色,以无愿随观智,从一切愿求中解脱——此是无愿解脱。于色,以空随观智,从‘依执著’的愿求中解脱——此是无愿解脱。于受……于想……于行……于识……于眼……乃至于老死,以无常随观智,从‘执为常’的愿求中解脱——此是无愿解脱。……于老死,以无愿随观智,从一切愿求中解脱——此是无愿解脱。于老死,以空随观智,从‘依执著’的愿求中解脱——此是无愿解脱。这就是无愿解脱。这就是解脱。巴利
Rūpe aniccānupassanāñāṇaṃ niccato paṇidhiyā muccatīti – appaṇihito vimokkho…pe… rūpe appaṇihitānupassanāñāṇaṃ sabbapaṇidhīhi muccatīti – appaṇihito vimokkho. Rūpe suññatānupassanāñāṇaṃ abhinivesato paṇidhiyā muccatīti – appaṇihito vimokkho. Vedanāya…pe… saññāya… saṅkhāresu… viññāṇe… cakkhusmiṃ…pe… jarāmaraṇe aniccānupassanāñāṇaṃ niccato paṇidhiyā muccatīti – appaṇihito vimokkho…pe… jarāmaraṇe appaṇihitānupassanāñāṇaṃ sabbapaṇidhīhi muccatīti – appaṇihito vimokkho. Jarāmaraṇe suññatānupassanāñāṇaṃ abhinivesato paṇidhiyā muccatīti – appaṇihito vimokkho. Ayaṃ appaṇihito vimokkho. Ayaṃ vimokkho.
230 何谓‘门’?于彼处所生、无有过失、善的菩提分法,这便是门。巴利 注疏 1
Katamaṃ mukhaṃ? Ye tattha jātā anavajjā kusalā bodhipakkhiyādhammā, idaṃ mukhaṃ.
何谓‘解脱门’?以那些法的所缘——灭、涅槃——为门,这便是解脱门。‘解脱’与‘门’合称为解脱门;这便是解脱门。巴利
Katamaṃ vimokkhamukhaṃ? Yaṃ tesaṃ dhammānaṃ ārammaṇaṃ nirodho nibbānaṃ, idaṃ vimokkhamukhaṃ. Vimokkhañca mukhañca vimokkhamukhaṃ, idaṃ vimokkhamukhaṃ.
何谓解脱的违逆?三不善根是解脱的违逆,三恶行是解脱的违逆,一切不善法皆是解脱的违逆——此即解脱的违逆。巴利
Katamaṃ vimokkhapaccanīkaṃ? Tīṇi akusalamūlāni vimokkhapaccanīkāni, tīṇi duccaritāni vimokkhapaccanīkāni, sabbepi akusalā dhammā vimokkhapaccanīkā, idaṃ vimokkhapaccanīkaṃ.
何谓与解脱随顺?三善根与解脱随顺,三善行与解脱随顺,一切善法皆与解脱随顺——此即与解脱随顺。巴利
Katamaṃ vimokkhānulomaṃ? Tīṇi kusalamūlāni vimokkhānulomāni, tīṇi sucaritāni vimokkhānulomāni, sabbepi kusalā dhammā vimokkhānulomā, idaṃ vimokkhānulomaṃ.
何谓想回转、思回转、心回转、智回转、解脱回转、谛回转?当认知时回转,是名想回转。当意向时回转,是名思回转。当识知时回转,是名心回转。当造作智时回转,是名智回转。当放下时回转,是名解脱回转。依真实义而回转,是名谛回转。巴利
Katamo vimokkhavivaṭṭo? Saññāvivaṭṭo, cetovivaṭṭo, cittavivaṭṭo, ñāṇavivaṭṭo, vimokkhavivaṭṭo, saccavivaṭṭo. Sañjānanto vivaṭṭatīti – saññāvivaṭṭo. Cetayanto vivaṭṭatīti – cetovivaṭṭo. Vijānanto vivaṭṭatīti – cittavivaṭṭo. Ñāṇaṃ karonto vivaṭṭatīti – ñāṇavivaṭṭo. Vosajjanto vivaṭṭatīti – vimokkhavivaṭṭo. Tathaṭṭhena vivaṭṭatīti – saccavivaṭṭo.
凡想回转之处,则有思回转;凡思回转之处,则有想回转。凡想回转与思回转之处,则有心回转;凡心回转之处,则有想回转与思回转。凡想回转、思回转与心回转之处,则有智回转;凡智回转之处,则有想回转、思回转与心回转。凡想回转、思回转、心回转与智回转之处,则有解脱回转;凡解脱回转之处,则有想回转、思回转、心回转与智回转。凡想回转、思回转、心回转、智回转与解脱回转之处,则有谛回转;凡谛回转之处,则有想回转、思回转、心回转、智回转与解脱回转。这就是解脱回转。巴利
Yattha saññāvivaṭṭo tattha cetovivaṭṭo, yattha cetovivaṭṭo tattha saññāvivaṭṭo, yattha saññāvivaṭṭo cetovivaṭṭo tattha cittavivaṭṭo, yattha cittavivaṭṭo tattha saññāvivaṭṭo cetovivaṭṭo. Yattha saññāvivaṭṭo cetovivaṭṭo cittavivaṭṭo tattha ñāṇavivaṭṭo, yattha ñāṇavivaṭṭo tattha saññāvivaṭṭo cetovivaṭṭo cittavivaṭṭo. Yattha saññāvivaṭṭo cetovivaṭṭo cittavivaṭṭo ñāṇavivaṭṭo tattha vimokkhavivaṭṭo, yattha vimokkhavivaṭṭo tattha saññāvivaṭṭo cetovivaṭṭo cittavivaṭṭo ñāṇavivaṭṭo. Yattha saññāvivaṭṭo cetovivaṭṭo cittavivaṭṭo ñāṇavivaṭṭo vimokkhavivaṭṭo tattha saccavivaṭṭo, yattha saccavivaṭṭo tattha saññāvivaṭṭo cetovivaṭṭo cittavivaṭṭo ñāṇavivaṭṭo vimokkhavivaṭṭo. Ayaṃ vimokkhavivaṭṭo.
何者是解脱的修习?即初禅的修习、培育与多作,第二禅的修习、培育与多作,第三禅的修习、培育与多作,第四禅的修习、培育与多作,空无边处定的修习、培育与多作,识无边处定的修习、培育与多作,无所有处定的修习、培育与多作,非想非非想处定的修习、培育与多作,入流道的修习、培育与多作,一来道的修习、培育与多作,不来道的修习、培育与多作,阿拉汉道的修习、培育与多作——这就是解脱的修习。巴利
Katamā vimokkhabhāvanā? Paṭhamassa jhānassa āsevanā bhāvanā bahulīkammaṃ, dutiyassa jhānassa āsevanā bhāvanā bahulīkammaṃ, tatiyassa jhānassa āsevanā bhāvanā bahulīkammaṃ, catutthassa jhānassa āsevanā bhāvanā bahulīkammaṃ, ākāsānañcāyatanasamāpattiyā āsevanā bhāvanā bahulīkammaṃ, viññāṇañcāyatanasamāpattiyā…pe… ākiñcaññāyatanasamāpattiyā… nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā āsevanā bhāvanā bahulīkammaṃ, sotāpattimaggassa āsevanā bhāvanā bahulīkammaṃ, sakadāgāmimaggassa āsevanā bhāvanā bahulīkammaṃ, anāgāmimaggassa āsevanā bhāvanā bahulīkammaṃ, arahattamaggassa āsevanā bhāvanā bahulīkammaṃ, ayaṃ vimokkhabhāvanā.
什么是初禅、第二禅、第三禅、第四禅、空无边处定、识无边处定、无所有处定、非想非非想处定的获得或果报,以及入流道的入流果、一来道的一来果、不来道的不来果、阿拉汉道的阿拉汉果?——这就是解脱的轻安。巴利
Katamā vimokkhappaṭippassaddhi? Paṭhamassa jhānassa paṭilābho vā vipāko vā, dutiyassa jhānassa paṭilābho vā vipāko vā, tatiyassa jhānassa…pe… catutthassa jhānassa… ākāsānañcāyatanasamāpattiyā… viññāṇañcāyatanasamāpattiyā… ākiñcaññāyatanasamāpattiyā… nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā paṭilābho vā vipāko vā, sotāpattimaggassa sotāpattiphalaṃ, sakadāgāmimaggassa sakadāgāmiphalaṃ, anāgāmimaggassa anāgāmiphalaṃ, arahattamaggassa arahattaphalaṃ, ayaṃ vimokkhappaṭippassaddhīti.
231 投生善趣而与智相应者,依几种因、几种缘而投生?投生刹帝利大富家、婆罗门大富家、居士大富家、欲界诸天神——这些与智相应者,依几种因、几种缘而投生?投生色界诸天神,依几种因、几种缘而投生?投生无色界诸天神,依几种因、几种缘而投生?巴利 注疏 1
Gatisampattiyā ñāṇasampayutte katinaṃ hetūnaṃ paccayā upapatti hoti? Khattiyamahāsālānaṃ brāhmaṇamahāsālānaṃ gahapatimahāsālānaṃ kāmāvacarānaṃ devānaṃ ñāṇasampayutte katinaṃ hetūnaṃ paccayā upapatti hoti? Rūpāvacarānaṃ devānaṃ katinaṃ hetūnaṃ paccayā upapatti hoti? Arūpāvacarānaṃ devānaṃ katinaṃ hetūnaṃ paccayā upapatti hoti?
投生善趣而与智相应者,依八种因、八种缘而投生。投生刹帝利大富家、婆罗门大富家、居士大富家、欲界诸天神——这些与智相应者,依八种因、八种缘而投生。投生色界诸天神,依八种因、八种缘而投生。投生无色界诸天神,依八种因、八种缘而投生。巴利
Gatisampattiyā ñāṇasampayutte aṭṭhannaṃ hetūnaṃ paccayā upapatti hoti. Khattiyamahāsālānaṃ brāhmaṇamahāsālānaṃ gahapatimahāsālānaṃ kāmāvacarānaṃ devānaṃ ñāṇasampayutte aṭṭhannaṃ hetūnaṃ paccayā upapatti hoti. Rūpāvacarānaṃ devānaṃ aṭṭhannaṃ hetūnaṃ paccayā upapatti hoti. Arūpāvacarānaṃ devānaṃ aṭṭhannaṃ hetūnaṃ paccayā upapatti hoti.
232 关于投生善趣、与智相应的投生,是由哪八种因、哪八种缘而发生的?在善业速行的刹那,有三种善因;在那刹那,对于生起的思心所,它们以俱生缘为缘。因此说:“以善根为缘,也有诸行。”在渴爱的刹那,有两种不善因;在那刹那,对于生起的思心所,它们以俱生缘为缘。因此说:“以不善根为缘,也有诸行。”在结生刹那,有三种无记因;在那刹那,对于生起的思心所,它们以俱生缘为缘。因此说:“以名色为缘,也有识;以识为缘,也有名色。”巴利 注疏 1
Gatisampattiyā ñāṇasampayutte katamesaṃ aṭṭhannaṃ hetūnaṃ paccayā upapatti hoti? Kusalakammassa javanakkhaṇe tayo hetū kusalā; tasmiṃ khaṇe jātacetanāya sahajātapaccayā honti. Tena vuccati – kusalamūlapaccayāpi saṅkhārā. Nikantikkhaṇe dve hetū akusalā; tasmiṃ khaṇe jātacetanāya sahajātapaccayā honti. Tena vuccati – akusalamūlapaccayāpi saṅkhārā. Paṭisandhikkhaṇe tayo hetū abyākatā; tasmiṃ khaṇe jātacetanāya sahajātapaccayā honti. Tena vuccati – ‘‘nāmarūpapaccayāpi viññāṇaṃ, viññāṇapaccayāpi nāmarūpaṃ’’ .
在结生刹那,五蕴以俱生缘、相互缘、依止缘、不相应缘为缘。在结生刹那,四大种以俱生缘、相互缘、依止缘为缘。在结生刹那,三种命行以俱生缘、相互缘、依止缘、不相应缘为缘。在结生刹那,名与色以俱生缘、相互缘、依止缘、不相应缘为缘。在结生刹那,这十四种法以俱生缘、相互缘、依止缘、不相应缘为缘。在结生刹那,四种非物质的蕴以俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘为缘。在结生刹那,五根以俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘为缘。在结生刹那,三种因以俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘为缘。在结生刹那,名与识以俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘为缘。在结生刹那,这十四种法以俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘为缘。在结生刹那,这二十八种法以俱生缘、相互缘、依止缘、不相应缘为缘。与智相应的善趣结生,正是依此八种因作为缘而发生的。巴利
Paṭisandhikkhaṇe pañcakkhandhā sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, vippayuttapaccayā honti. Paṭisandhikkhaṇe cattāro mahābhūtā sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti. Paṭisandhikkhaṇe tayo jīvitasaṅkhārā sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti , vippayuttapaccayā honti. Paṭisandhikkhaṇe nāmañca rūpañca sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, vippayuttapaccayā honti. Paṭisandhikkhaṇe ime cuddasa dhammā sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, vippayuttapaccayā honti. Paṭisandhikkhaṇe cattāro khandhā arūpino sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti. Paṭisandhikkhaṇe pañcindriyāni sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti. Paṭisandhikkhaṇe tayo hetū sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti. Paṭisandhikkhaṇe nāmañca viññāṇañca sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti. Paṭisandhikkhaṇe ime cuddasa dhammā sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti. Paṭisandhikkhaṇe ime aṭṭhavīsati dhammā sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, vippayuttapaccayā honti. Gatisampattiyā ñāṇasampayutte imesaṃ aṭṭhannaṃ hetūnaṃ paccayā upapatti hoti.
投生于刹帝利大富家、婆罗门大富家、居士大富家、欲界诸天神——这些与智相应的投生,是由哪八种因、哪八种缘而发生的呢?在善业速行的刹那,有三种善因;于那个刹那,对生起的思心所,它们以俱生缘为缘。因此说:“以善根为缘,也有诸行。”在渴爱的刹那,有两种不善因;于那个刹那,对生起的思心所,它们以俱生缘为缘。因此说:“以不善根为缘,也有诸行。”在结生刹那,有三种无记因;于那个刹那,对生起的思心所,它们以俱生缘为缘。因此说:“以名色为缘,也有识;以识为缘,也有名色。”巴利
Khattiyamahāsālānaṃ brāhmaṇamahāsālānaṃ gahapatimahāsālānaṃ kāmāvacarānaṃ devānaṃ ñāṇasampayutte katamesaṃ aṭṭhannaṃ hetūnaṃ paccayā upapatti hoti? Kusalakammassa javanakkhaṇe tayo hetū kusalā; tasmiṃ khaṇe jātacetanāya sahajātapaccayā honti. Tena vuccati – ‘‘kusalamūlapaccayāpi saṅkhārā’’. Nikantikkhaṇe dve hetū akusalā; tasmiṃ khaṇe jātacetanāya sahajātapaccayā honti. Tena vuccati – ‘‘akusalamūlapaccayāpi saṅkhārā’’. Paṭisandhikkhaṇe tayo hetū abyākatā; tasmiṃ khaṇe jātacetanāya sahajātapaccayā honti. Tena vuccati – ‘‘nāmarūpapaccayāpi viññāṇaṃ, viññāṇapaccayāpi nāmarūpaṃ’’.
在结生刹那,五蕴之间有俱生缘的关系,有相互缘的关系,有依止缘的关系,有不相应缘的关系。在结生刹那,四大种之间有俱生缘的关系,有相互缘的关系,有依止缘的关系。在结生刹那,三种生命行之间有俱生缘的关系,有相互缘的关系,有依止缘的关系,有不相应缘的关系。在结生刹那,名和色之间有俱生缘的关系,有相互缘的关系,有依止缘的关系,有不相应缘的关系。在结生刹那,这十四种法之间有俱生缘的关系,有相互缘的关系,有依止缘的关系,有不相应缘的关系。在结生刹那,四种非色蕴之间有俱生缘的关系,有相互缘的关系,有依止缘的关系,有相应缘的关系。在结生刹那,五根之间有俱生缘的关系,有相互缘的关系,有依止缘的关系,有相应缘的关系。在结生刹那,三种因之间有俱生缘的关系,有相互缘的关系,有依止缘的关系,有相应缘的关系。在结生刹那,名和识之间有俱生缘的关系,有相互缘的关系,有依止缘的关系,有相应缘的关系。在结生刹那,这十四种法之间有俱生缘的关系,有相互缘的关系,有依止缘的关系,有相应缘的关系。在结生刹那,这二十八种法之间有俱生缘的关系,有相互缘的关系,有依止缘的关系,有不相应缘的关系。对于刹帝利豪门、婆罗门豪门、居士豪门、欲界诸天神中与智相应的投生,是由于这八种因作为缘而发生。巴利
Paṭisandhikkhaṇe pañcakkhandhā sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, vippayuttapaccayā honti. Paṭisandhikkhaṇe cattāro mahābhūtā sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti. Paṭisandhikkhaṇe tayo jīvitasaṅkhārā sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, vippayuttapaccayā honti. Paṭisandhikkhaṇe nāmañca rūpañca sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, vippayuttapaccayā honti. Paṭisandhikkhaṇe ime cuddasa dhammā sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, vippayuttapaccayā honti. Paṭisandhikkhaṇe cattāro khandhā arūpino sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti. Paṭisandhikkhaṇe pañcindriyāni sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti. Paṭisandhikkhaṇe tayo hetū sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti. Paṭisandhikkhaṇe nāmañca viññāṇañca sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti. Paṭisandhikkhaṇe ime cuddasa dhammā sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti. Paṭisandhikkhaṇe ime aṭṭhavīsati dhammā sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, vippayuttapaccayā honti. Khattiyamahāsālānaṃ brāhmaṇamahāsālānaṃ gahapatimahāsālānaṃ kāmāvacarānaṃ devānaṃ ñāṇasampayutte imesaṃ aṭṭhannaṃ hetūnaṃ paccayā upapatti hoti.
色界诸天神有情,是由哪八种因缘而得投生的呢?在善业速行刹那,有三种善因……色界诸天神有情,正是依此八种因缘而得投生。巴利
Rūpāvacarānaṃ devānaṃ katamesaṃ aṭṭhannaṃ hetūnaṃ paccayā upapatti hoti? Kusalakammassa javanakkhaṇe tayo hetū kusalā…pe… rūpāvacarānaṃ devānaṃ imesaṃ aṭṭhannaṃ hetūnaṃ paccayā upapatti hoti.
无色界诸天神有情,是由哪八种因缘而得投生的呢?在善业速行刹那,有三种善因;于彼刹那,与已生的思心所之间有俱生缘的关系。因此说:“以善根为缘,亦有行。”在贪着刹那,有两种不善因;于彼刹那,与已生的思心所之间有俱生缘的关系。因此说:“以不善根为缘,亦有行。”在结生刹那,有三种无记因;于彼刹那,与已生的思心所之间有俱生缘的关系。因此说:“以名为缘,亦有识;以识为缘,亦有名。”巴利
Arūpāvacarānaṃ devānaṃ katamesaṃ aṭṭhannaṃ hetūnaṃ paccayā upapatti hoti? Kusalakammassa javanakkhaṇe tayo hetū kusalā; tasmiṃ khaṇe jātacetanāya sahajātapaccayā honti. Tena vuccati – ‘‘kusalamūlapaccayāpi saṅkhārā’’. Nikantikkhaṇe dve hetū akusalā; tasmiṃ khaṇe jātacetanāya sahajātapaccayā honti. Tena vuccati – ‘‘akusalamūlapaccayāpi saṅkhārā’’. Paṭisandhikkhaṇe tayo hetū abyākatā; tasmiṃ khaṇe jātacetanāya sahajātapaccayā honti. Tena vuccati – ‘‘nāmapaccayāpi viññāṇaṃ viññāṇapaccayāpi nāmaṃ’’.
在结生刹那,四种非色蕴之间,有俱生缘的关系,有相互缘的关系,有依止缘的关系,有相应缘的关系。在结生刹那,五根之间,有俱生缘的关系,有相互缘的关系,有依止缘的关系,有相应缘的关系。在结生刹那,三种因之间,有俱生缘的关系,有相互缘的关系,有依止缘的关系,有相应缘的关系。在结生刹那,名与识之间,有俱生缘的关系,有相互缘的关系,有依止缘的关系,有相应缘的关系。在结生刹那,这十四种法之间,有俱生缘的关系,有相互缘的关系,有依止缘的关系,有相应缘的关系。无色界诸天神的有情,是以这八种因作为缘而投生的。巴利
Paṭisandhikkhaṇe cattāro khandhā arūpino sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti. Paṭisandhikkhaṇe pañcindriyāni sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti. Paṭisandhikkhaṇe tayo hetū sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti. Paṭisandhikkhaṇe nāmañca viññāṇañca sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti. Paṭisandhikkhaṇe ime cuddasa dhammā sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti. Arūpāvacarānaṃ devānaṃ imesaṃ aṭṭhannaṃ hetūnaṃ paccayā upapatti hoti.
233 在善趣成就中,与智不相应的有情,是由几种因作为缘而投生的?生于刹帝利豪族、婆罗门豪族、居士豪族,以及欲界诸天神中那些与智不相应的有情,他们又是由几种因作为缘而投生的?巴利 注疏 1
Gatisampattiyā ñāṇavippayutte katinaṃ hetūnaṃ paccayā upapatti hoti? Khattiyamahāsālānaṃ brāhmaṇamahāsālānaṃ gahapatimahāsālānaṃ kāmāvacarānaṃ devānaṃ ñāṇavippayutte katinaṃ hetūnaṃ paccayā upapatti hoti?
在善趣成就中,与智不相应的有情,是由六种因作为缘而投生的。生于刹帝利豪族、婆罗门豪族、居士豪族,以及欲界诸天神中那些与智不相应的有情,他们也是由六种因作为缘而投生的。巴利
Gatisampattiyā ñāṇavippayutte channaṃ hetūnaṃ paccayā upapatti hoti. Khattiyamahāsālānaṃ brāhmaṇamahāsālānaṃ gahapatimahāsālānaṃ kāmāvacarānaṃ devānaṃ ñāṇavippayutte channaṃ hetūnaṃ paccayā upapatti hoti .
在善趣成就中,与智不相应的有情,具体是由哪六种因作为缘而投生的呢?在善业速行的刹那,有两种因是善的;它们与那一刻生起的思,以俱生缘的关系而存在。因此说:“以善根为缘,也有诸行。”在爱染的刹那,有两种因是不善的;它们与那一刻生起的思,以俱生缘的关系而存在。因此说:“以不善根为缘,也有诸行。”在结生刹那,有两种因是无记的;它们与那一刻生起的思,以俱生缘的关系而存在。因此说:“以名色为缘而有识,以识为缘而有名色。”巴利
Gatisampattiyā ñāṇavippayutte katamesaṃ channaṃ hetūnaṃ paccayā upapatti hoti? Kusalakammassa javanakkhaṇe dve hetū kusalā; tasmiṃ khaṇe jātacetanāya sahajātapaccayā honti. Tena vuccati – kusalamūlapaccayāpi saṅkhārā. Nikantikkhaṇe dve hetū akusalā; tasmiṃ khaṇe jātacetanāya sahajātapaccayā honti. Tena vuccati – akusalamūlapaccayāpi saṅkhārā. Paṭisandhikkhaṇe dve hetū abyākatā; tasmiṃ khaṇe jātacetanāya sahajātapaccayā honti. Tena vuccati – ‘‘nāmarūpapaccayāpi viññāṇaṃ, viññāṇapaccayāpi nāmarūpaṃ’’.
于结生刹那,五蕴以俱生缘、相互缘、依止缘、不相应缘而存在;四界以俱生缘、相互缘、依止缘而存在;三种命行以俱生缘、相互缘、依止缘、不相应缘而存在;名与色以俱生缘、相互缘、依止缘、不相应缘而存在,如是十四法以俱生缘、相互缘、依止缘、不相应缘而存在。于结生刹那,四种非色蕴以俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘而存在;四种根以俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘而存在;两种因以俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘而存在;名与识以俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘而存在,如是十二法以俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘而存在。于结生刹那,此二十六法以俱生缘、相互缘、依止缘、不相应缘而存在。于善趣结生中,与智不相应的投生,即以此六种因的缘而有。巴利
Paṭisandhikkhaṇe pañcakkhandhā sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, vippayuttapaccayā honti. Paṭisandhikkhaṇe cattāro mahābhūtā sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti. Paṭisandhikkhaṇe tayo jīvitasaṅkhārā sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, vippayuttapaccayā honti. Paṭisandhikkhaṇe nāmañca rūpañca sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, vippayuttapaccayā honti. Paṭisandhikkhaṇe ime cuddasa dhammā sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, vippayuttapaccayā honti. Paṭisandhikkhaṇe cattāro khandhā arūpino sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti. Paṭisandhikkhaṇe cattāri indriyāni sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti. Paṭisandhikkhaṇe dve hetū sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti. Paṭisandhikkhaṇe nāmañca viññāṇañca sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti. Paṭisandhikkhaṇe ime dvādasa dhammā sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti . Paṭisandhikkhaṇe ime chabbīsati dhammā sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, vippayuttapaccayā honti. Gatisampattiyā ñāṇavippayutte imesaṃ channaṃ hetūnaṃ paccayā upapatti hoti.
于刹帝利富豪、婆罗门富豪、居士富豪、欲界天人中,与智不相应者,彼之投生由哪六种因的缘而生起?于善业速行刹那,有二善因;于彼刹那,与所生之思以俱生缘而存在。因此说“以善根为缘亦有诸行”……于刹帝利富豪、婆罗门富豪、居士富豪、欲界天人中,与智不相应者,以此六因的缘而有投生。巴利
Khattiyamahāsālānaṃ brāhmaṇamahāsālānaṃ gahapatimahāsālānaṃ kāmāvacarānaṃ devānaṃ ñāṇavippayutte katamesaṃ channaṃ hetūnaṃ paccayā upapatti hoti? Kusalakammassa javanakkhaṇe dve hetū kusalā; tasmiṃ khaṇe jātacetanāya sahajātapaccayā honti. Tena vuccati – ‘‘kusalamūlapaccayāpi saṅkhārā…pe… khattiyamahāsālānaṃ brāhmaṇamahāsālānaṃ gahapatimahāsālānaṃ kāmāvacarānaṃ devānaṃ ñāṇavippayutte imesaṃ channaṃ hetūnaṃ paccayā upapatti hotī’’ti.
234 曾有业,过去有业报;曾有业,过去无业报;曾有业,现在有业报;曾有业,现在无业报;曾有业,未来有业报;曾有业,未来无业报。——此为过去业。巴利 注疏 1
Ahosi kammaṃ, ahosi kammavipāko. Ahosi kammaṃ, nāhosi kammavipāko. Ahosi kammaṃ, atthi kammavipāko. Ahosi kammaṃ, natthi kammavipāko. Ahosi kammaṃ, bhavissati kammavipāko. Ahosi kammaṃ, na bhavissati kammavipāko. [Atītakammaṃ]
现有业,现在有业报;现有业,现在无业报;现有业,未来有业报;现有业,未来无业报。——此为现在业。巴利
Atthi kammaṃ, atthi kammavipāko. Atthi kammaṃ, natthi kammavipāko. Atthi kammaṃ, bhavissati kammavipāko . Atthi kammaṃ, na bhavissati kammavipāko. [Paccuppannakammaṃ]
将来有业,将来有业的果报;将来有业,将来无有业的果报。[这是关于未来的业]巴利
Bhavissati kammaṃ, bhavissati kammavipāko. Bhavissati kammaṃ, na bhavissati kammavipāko. [Anāgatakammaṃ]
235 过去有善业,过去有善业的果报;过去有善业,过去无善业的果报;过去有善业,现在有善业的果报;过去有善业,现在无善业的果报;过去有善业,未来有善业的果报;过去有善业,未来无善业的果报。巴利 注疏 1
Ahosi kusalaṃ kammaṃ, ahosi kusalassa kammassa vipāko. Ahosi kusalaṃ kammaṃ, nāhosi kusalassa kammassa vipāko. Ahosi kusalaṃ kammaṃ, atthi kusalassa kammassa vipāko. Ahosi kusalaṃ kammaṃ, natthi kusalassa kammassa vipāko. Ahosi kusalaṃ kammaṃ, bhavissati kusalassa kammassa vipāko. Ahosi kusalaṃ kammaṃ, na bhavissati kusalassa kammassa vipāko.
现在有善业,现在有善业的果报;现在有善业,现在无善业的果报;现在有善业,未来有善业的果报;现在有善业,未来无善业的果报。巴利
Atthi kusalaṃ kammaṃ, atthi kusalassa kammassa vipāko. Atthi kusalaṃ kammaṃ, natthi kusalassa kammassa vipāko. Atthi kusalaṃ kammaṃ, bhavissati kusalassa kammassa vipāko. Atthi kusalaṃ kammaṃ, na bhavissati kusalassa kammassa vipāko.
未来当有善业,未来当有善业之果报。未来当有善业,未来当无善业之果报。巴利
Bhavissati kusalaṃ kammaṃ, bhavissati kusalassa kammassa vipāko. Bhavissati kusalaṃ kammaṃ, na bhavissati kusalassa kammassa vipāko.
过去有恶业,过去有恶业之果报。过去有恶业,过去无恶业之果报。过去有恶业,现有恶业之果报。过去有恶业,现无恶业之果报。过去有恶业,未来当有恶业之果报。过去有恶业,未来当无恶业之果报。巴利
Ahosi akusalaṃ kammaṃ, ahosi akusalassa kammassa vipāko. Ahosi akusalaṃ kammaṃ, nāhosi akusalassa kammassa vipāko. Ahosi akusalaṃ kammaṃ, atthi akusalassa kammassa vipāko. Ahosi akusalaṃ kammaṃ, natthi akusalassa kammassa vipāko. Ahosi akusalaṃ kammaṃ, bhavissati akusalassa kammassa vipāko. Ahosi akusalaṃ kammaṃ, na bhavissati akusalassa kammassa vipāko.
现有恶业,现有恶业之果报。现有恶业,现无恶业之果报。现有恶业,未来当有恶业之果报。现有恶业,未来当无恶业之果报。巴利
Atthi akusalaṃ kammaṃ, atthi akusalassa kammassa vipāko. Atthi akusalaṃ kammaṃ, natthi akusalassa kammassa vipāko. Atthi akusalaṃ kammaṃ, bhavissati akusalassa kammassa vipāko. Atthi akusalaṃ kammaṃ, na bhavissati akusalassa kammassa vipāko.
将有不善业,将有不善业的果报;将有不善业,将无不善业的果报。巴利
Bhavissati akusalaṃ kammaṃ, bhavissati akusalassa kammassa vipāko. Bhavissati akusalaṃ kammaṃ, na bhavissati akusalassa kammassa vipāko.
曾作有过失的业……曾作无过失的业……曾作黑业……曾作白业……曾作乐导业……曾作苦导业……曾作乐报业……曾作苦报业,曾有其苦报业的果报。曾作苦报业,未曾有彼苦报业的果报。曾作苦报业,现有彼苦报业的果报。曾作苦报业,现无彼苦报业的果报。曾作苦报业,将有彼苦报业的果报。曾作苦报业,将无彼苦报业的果报。巴利
Ahosi sāvajjaṃ kammaṃ…pe… ahosi anavajjaṃ kammaṃ…pe… ahosi kaṇhaṃ kammaṃ…pe… ahosi sukkaṃ kammaṃ…pe… ahosi sukhudrayaṃ kammaṃ…pe… ahosi dukkhudrayaṃ kammaṃ…pe… ahosi sukhavipākaṃ kammaṃ…pe… ahosi dukkhavipākaṃ kammaṃ, ahosi dukkhavipākassa kammassa vipāko. Ahosi dukkhavipākaṃ kammaṃ, nāhosi dukkhavipākassa kammassa vipāko. Ahosi dukkhavipākaṃ kammaṃ, atthi dukkhavipākassa kammassa vipāko. Ahosi dukkhavipākaṃ kammaṃ, natthi dukkhavipākassa kammassa vipāko. Ahosi dukkhavipākaṃ kammaṃ, bhavissati dukkhavipākassa kammassa vipāko. Ahosi dukkhavipākaṃ kammaṃ, na bhavissati dukkhavipākassa kammassa vipāko.
现有苦报业,现有苦报业的果报。现有苦报业,现无苦报业的果报。现有苦报业,将有苦报业的果报。现有苦报业,将无苦报业的果报。巴利
Atthi dukkhavipākaṃ kammaṃ, atthi dukkhavipākassa kammassa vipāko. Atthi dukkhavipākaṃ kammaṃ, natthi dukkhavipākassa kammassa vipāko. Atthi dukkhavipākaṃ kammaṃ, bhavissati dukkhavipākassa kammassa vipāko. Atthi dukkhavipākaṃ kammaṃ, na bhavissati dukkhavipākassa kammassa vipāko.
将会有苦报的业,也将会有那苦报业的果报;将会有苦报的业,却不会有那苦报业的果报。巴利
Bhavissati dukkhavipākaṃ kammaṃ, bhavissati dukkhavipākassa kammassa vipāko. Bhavissati dukkhavipākaṃ kammaṃ, na bhavissati dukkhavipākassa kammassa vipākoti.
8. 颠倒论巴利
8. Vipallāsakathā
236 前因缘。诸比丘,有四种想颠倒、心颠倒、见颠倒。哪四种呢?诸比丘,于无常中起常想,即是想颠倒、心颠倒、见颠倒;于苦中起乐想,即是想颠倒、心颠倒、见颠倒;于无我中起我想,即是想颠倒、心颠倒、见颠倒;于不净中起净想,即是想颠倒、心颠倒、见颠倒。诸比丘,这就是四种想颠倒、心颠倒、见颠倒。巴利 注疏 1
Purimanidānaṃ . ‘‘Cattārome , bhikkhave , saññāvipallāsā cittavipallāsā diṭṭhivipallāsā. Katame cattāro? Anicce, bhikkhave, niccanti saññāvipallāso cittavipallāso diṭṭhivipallāso. Dukkhe, bhikkhave, sukhanti saññāvipallāso cittavipallāso diṭṭhivipallāso. Anattani, bhikkhave, attāti saññāvipallāso cittavipallāso diṭṭhivipallāso. Asubhe, bhikkhave, subhanti saññāvipallāso cittavipallāso diṭṭhivipallāso. Ime kho, bhikkhave, cattāro saññāvipallāsā cittavipallāsā diṭṭhivipallāsā.
“诸比丘,有此四种非想颠倒、非心颠倒、非见颠倒。是哪四种?诸比丘,于无常中,作无常想,此非想颠倒、非心颠倒、非见颠倒。于苦中,作苦想,此非想颠倒、非心颠倒、非见颠倒。于无我中,作无我想,此非想颠倒、非心颠倒、非见颠倒。于不净中,作不净想,此非想颠倒、非心颠倒、非见颠倒。诸比丘,这些便是四种非想颠倒、非心颠倒、非见颠倒。”巴利
‘‘Cattārome, bhikkhave, nasaññāvipallāsā nacittavipallāsā nadiṭṭhivipallāsā. Katame cattāro? Anicce, bhikkhave, aniccanti nasaññāvipallāso nacittavipallāso nadiṭṭhivipallāso. Dukkhe, bhikkhave, dukkhanti nasaññāvipallāso nacittavipallāso nadiṭṭhivipallāso. Anattani, bhikkhave, anattāti nasaññāvipallāso nacittavipallāso nadiṭṭhivipallāso. Asubhe, bhikkhave, asubhanti nasaññāvipallāso nacittavipallāso nadiṭṭhivipallāso. Ime kho, bhikkhave, cattāro nasaññāvipallāsā nacittavipallāsā nadiṭṭhivipallāsā’’ti.
“ 于无常中执常想者,于苦中执乐想者,
于无我中执为有我,于不净中执为净的人,
这些为邪见所害的有情,心神狂乱,想颠倒。
“ 他们为魔轭所系缚,未得离轭的安稳;
有情流转于生死轮回中,走向一次又一次的出生与老死。
“ 当诸佛出现于世间,作为带来光明者,
他们便宣说这导向苦之止息的法。
“ 那些有智慧的人,听闻其教法而证得自心,
他们见无常为无常,见苦为苦,
“ 见无我为无我,见不净为不净,
具足正见者,超越一切苦。”巴利
‘‘Anicce niccasaññino, dukkhe ca sukhasaññino; Anattani ca attāti , asubhe subhasaññino; Micchādiṭṭhihatā sattā, khittacittā visaññino. ‘‘Te yogayuttā mārassa, ayogakkhemino janā; Sattā gacchanti saṃsāraṃ, jātimaraṇagāmino. ‘‘Yadā ca buddhā lokasmiṃ, uppajjanti pabhaṅkarā; Te imaṃ dhammaṃ pakāsenti, dukkhūpasamagāminaṃ. ‘‘Tesaṃ sutvāna sappaññā, sacittaṃ paccaladdhu te; Aniccaṃ aniccato dakkhuṃ, dukkhamaddakkhu dukkhato. ‘‘Anattani anattāti, asubhaṃ asubhataddasuṃ; Sammādiṭṭhisamādānā, sabbaṃ dukkhaṃ upaccagu’’nti.
这四种颠倒,对于见解具足的人来说,有些已经断除,有些还没有断除。哪些已经断除,哪些还没有断除呢?把无常当作常——这种想颠倒、心颠倒、见颠倒已经断除了。把苦当作乐——这种想生起,心生起,但见颠倒已经断除了。把无我当作我——这种想颠倒、心颠倒、见颠倒已经断除了。把不净当作净——这种想生起,心生起,但见颠倒已经断除了。在这两种所依上,六种颠倒已经断除。在两种所依上,两种颠倒已经断除,四种颠倒还没有断除。在四种所依上,八种颠倒已经断除,四种颠倒还没有断除。巴利
Ime cattāro vipallāsā diṭṭhisampannassa puggalassa pahīnā, appahīnāti. Keci pahīnā, keci appahīnā? Anicce niccanti saññāvipallāso cittavipallāso diṭṭhivipallāso pahīno. Dukkhe sukhanti saññā uppajjati, cittaṃ uppajjati, diṭṭhivipallāso pahīno. Anattani attāti saññāvipallāso cittavipallāso diṭṭhivipallāso pahīno. Asubhe subhanti saññā uppajjati, cittaṃ uppajjati, diṭṭhivipallāso pahīno. Dvīsu vatthūsu cha vipallāsā pahīnā . Dvīsu vatthūsu dve vipallāsā pahīnā, cattāro vipallāsā appahīnā. Catūsu vatthūsu aṭṭha vipallāsā pahīnā, cattāro vipallāsā appahīnāti.
237 道,依何等义而称为“道”?于入流道刹那,正见以“见”之义,是为断除邪见的道,亦是因;为支持俱生诸法的道,亦是因;为彻底灭尽烦恼的道,亦是因;为通达清净等的道,亦是因;为令心稳固安住的道,亦是因;为令心清净的道,亦是因;为证得殊胜的道,亦是因;为进一步通达的道,亦是因;为现观真理的道,亦是因;为安立于灭的道,亦是因。巴利 注疏 1
Maggoti kenaṭṭhena maggo? Sotāpattimaggakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi micchādiṭṭhiyā pahānāya maggo ceva hetu ca, sahajātānaṃ dhammānaṃ upatthambhanāya maggo ceva hetu ca, kilesānaṃ pariyādānāya maggo ceva hetu ca, paṭivedhādivisodhanāya maggo ceva hetu ca, cittassa adhiṭṭhānāya maggo ceva hetu ca, cittassa vodānāya maggo ceva hetu ca, visesādhigamāya maggo ceva hetu ca, uttari paṭivedhāya maggo ceva hetu ca, saccābhisamayāya maggo ceva hetu ca, nirodhe patiṭṭhāpanāya maggo ceva hetu ca.
正思惟以“导向”之义,是为断除邪思惟的道,亦是因;为支持俱生诸法的道,亦是因;为彻底灭尽烦恼的道,亦是因;为通达清净等的道,亦是因;为令心稳固安住的道,亦是因;为令心清净的道,亦是因;为证得殊胜的道,亦是因;为进一步通达的道,亦是因;为现观真理的道,亦是因;为安立于灭的道,亦是因。巴利
Abhiniropanaṭṭhena sammāsaṅkappo micchāsaṅkappassa pahānāya maggo ceva hetu ca, sahajātānaṃ dhammānaṃ upatthambhanāya maggo ceva hetu ca, kilesānaṃ pariyādānāya maggo ceva hetu ca, paṭivedhādivisodhanāya maggo ceva hetu ca, cittassa adhiṭṭhānāya maggo ceva hetu ca, cittassa vodānāya maggo ceva hetu ca, visesādhigamāya maggo ceva hetu ca, uttari paṭivedhāya maggo ceva hetu ca, saccābhisamayāya maggo ceva hetu ca, nirodhe patiṭṭhāpanāya maggo ceva hetu ca.
正语以其“摄持”的意义,既是断除邪语之道,亦是其因;既是支持俱生诸法之道,亦是其因;既是彻底灭尽烦恼之道,亦是其因;既是清净通达等之道,亦是其因;既是令心稳固安住之道,亦是其因;既是令心清净之道,亦是其因;既是证得殊胜之道,亦是其因;既是更进一步通达之道,亦是其因;既是现观真理之道,亦是其因;既是安立于灭之道,亦是其因。巴利
Pariggahaṭṭhena sammāvācā micchāvācāya pahānāya maggo ceva hetu ca, sahajātānaṃ dhammānaṃ upatthambhanāya maggo ceva hetu ca, kilesānaṃ pariyādānāya maggo ceva hetu ca, paṭivedhādivisodhanāya maggo ceva hetu ca, cittassa adhiṭṭhānāya maggo ceva hetu ca, cittassa vodānāya maggo ceva hetu ca, visesādhigamāya maggo ceva hetu ca, uttari paṭivedhāya maggo ceva hetu ca, saccābhisamayāya maggo ceva hetu ca, nirodhe patiṭṭhāpanāya maggo ceva hetu ca.
正业,从“发起”的意义上说,它既是断除邪业的道,也是因;既是支持俱生诸法的道,也是因;既是彻底灭尽烦恼的道,也是因;既是清净通达等的道,也是因;既是令心安住的道,也是因;既是令心清净的道,也是因;既是证得殊胜的道,也是因;既是更进一步通达的道,也是因;既是现观真理的道,也是因;既是安立于灭的道,也是因。巴利
Samuṭṭhānaṭṭhena sammākammanto micchākammantassa pahānāya maggo ceva hetu ca, sahajātānaṃ dhammānaṃ upatthambhanāya maggo ceva hetu ca, kilesānaṃ pariyādānāya maggo ceva hetu ca paṭivedhādivisodhanāya maggo ceva hetu ca, cittassa adhiṭṭhānāya maggo ceva hetu ca, cittassa vodānāya maggo ceva hetu ca, visesādhigamāya maggo ceva hetu ca, uttari paṭivedhāya maggo ceva hetu ca, saccābhisamayāya maggo ceva hetu ca, nirodhe patiṭṭhāpanāya maggo ceva hetu ca.
从清净的意义来说,正命是断除邪命的道和因……从精勤的意义来说,正精进是断除邪精进的道和因……从忆持的意义来说,正念是断除邪念的道和因……从不散乱的意义来说,正定是断除邪定的道和因,是支持俱生诸法的道和因,是制伏烦恼的道和因,是清净通达等的道和因,是心确立的道和因,是心净化的道和因,是获得殊胜的道和因,是更进一步通达的道和因,是现证真理的道和因,是安立于灭的道和因。巴利
Vodānaṭṭhena sammāājīvo micchāājīvassa pahānāya maggo ceva hetu ca…pe… paggahaṭṭhena sammāvāyāmo micchāvāyāmassa pahānāya maggo ceva hetu ca…pe… upaṭṭhānaṭṭhena sammāsati micchāsatiyā pahānāya maggo ceva hetu ca…pe… avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi micchāsamādhissa pahānāya maggo ceva hetu ca, sahajātānaṃ dhammānaṃ upatthambhanāya maggo ceva hetu ca, kilesānaṃ pariyādānāya maggo ceva hetu ca, paṭivedhādivisodhanāya maggo ceva hetu ca, cittassa adhiṭṭhānāya maggo ceva hetu ca, cittassa vodānāya maggo ceva hetu ca, visesādhigamāya maggo ceva hetu ca, uttari paṭivedhāya maggo ceva hetu ca, saccābhisamayāya maggo ceva hetu ca, nirodhe patiṭṭhāpanāya maggo ceva hetu ca.
于一来道刹那,依见义,为正见……依不散乱义,为正定;此为断除粗重欲贪结与瞋恚结、粗重欲贪随眠与瞋恚随眠之道与因,为支持俱生诸法之道与因,为制伏烦恼之道与因,为清净通达等之道与因,为令心安立之道与因,为令心清净之道与因,为获得殊胜之道与因,为更进通达之道与因,为现证真理之道与因,为安立于灭之道与因。巴利
Sakadāgāmimaggakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi…pe… avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi oḷārikassa kāmarāgasaññojanassa paṭighasaññojanassa oḷārikassa kāmarāgānusayassa paṭighānusayassa pahānāya maggo ceva hetu ca, sahajātānaṃ dhammānaṃ upatthambhanāya maggo ceva hetu ca, kilesānaṃ pariyādānāya maggo ceva hetu ca, paṭivedhādivisodhanāya maggo ceva hetu ca, cittassa adhiṭṭhānāya maggo ceva hetu ca, cittassa vodānāya maggo ceva hetu ca, visesādhigamāya maggo ceva hetu ca, uttari paṭivedhāya maggo ceva hetu ca, saccābhisamayāya maggo ceva hetu ca, nirodhe patiṭṭhāpanāya maggo ceva hetu ca.
于不来道刹那,依见义,为正见……依不散乱义,为正定;此为断除微细欲贪结与瞋恚结、微细欲贪随眠与瞋恚随眠之道与因,为支持俱生诸法之道与因,为制伏烦恼之道与因,为清净通达等之道与因,为令心安立之道与因,为令心清净之道与因,为获得殊胜之道与因,为更进通达之道与因,为现证真理之道与因,为安立于灭之道与因。巴利
Anāgāmimaggakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi…pe… avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi anusahagatassa kāmarāgasaññojanassa paṭighasaññojanassa, anusahagatassa kāmarāgānusayassa paṭighānusayassa pahānāya maggo ceva hetu ca, sahajātānaṃ dhammānaṃ upatthambhanāya maggo ceva hetu ca, kilesānaṃ pariyādānāya maggo ceva hetu ca, paṭivedhādivisodhanāya maggo ceva hetu ca, cittassa adhiṭṭhānāya maggo ceva hetu ca, cittassa vodānāya maggo ceva hetu ca , visesādhigamāya maggo ceva hetu ca, uttari paṭivedhāya maggo ceva hetu ca, saccābhisamayāya maggo ceva hetu ca, nirodhe patiṭṭhāpanāya maggo ceva hetu ca.
于阿拉汉道刹那,依见义,为正见……依不散乱义,为正定;此为断除色贪、无色贪、慢、掉举与无明,以及断除慢随眠、有贪随眠与无明随眠之道与因,为支持俱生诸法之道与因,为制伏烦恼之道与因,为清净通达等之道与因,为令心安立之道与因,为令心清净之道与因,为获得殊胜之道与因,为更进通达之道与因,为现证真理之道与因,为安立于灭之道与因。巴利
Arahattamaggakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi…pe… avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi rūparāgassa arūparāgassa mānassa uddhaccassa avijjāya, mānānusayassa bhavarāgānusayassa avijjānusayassa pahānāya maggo ceva hetu ca, sahajātānaṃ dhammānaṃ upatthambhanāya maggo ceva hetu ca, kilesānaṃ pariyādānāya maggo ceva hetu ca, paṭivedhādivisodhanāya maggo ceva hetu ca, cittassa adhiṭṭhānāya maggo ceva hetu ca, cittassa, vodānāya maggo ceva hetu ca, visesādhigamāya maggo ceva hetu ca, uttari paṭivedhāya maggo ceva hetu ca, saccābhisamayāya maggo ceva, hetu ca, nirodhe patiṭṭhāpanāya maggo ceva hetu ca.
见之道为正见,导向之道为正思惟,摄受之道为正语,发起之道为正业,清净之道为正命,精勤之道为正精进,安住之道为正念,不散乱之道为正定。安住之道为念觉支,审察之道为择法觉支,精勤之道为精进觉支,遍满之道为喜觉支,寂静之道为轻安觉支,不散乱之道为定觉支,省察之道为舍觉支。巴利
Dassanamaggo sammādiṭṭhi, abhiniropanamaggo sammāsaṅkappo , pariggahamaggo sammāvācā, samuṭṭhānamaggo sammākammanto, vodānamaggo sammāājīvo, paggahamaggo sammāvāyāmo, upaṭṭhānamaggo sammāsati, avikkhepamaggo sammāsamādhi. Upaṭṭhānamaggo satisambojjhaṅgo, pavicayamaggo dhammavicayasambojjhaṅgo, paggahamaggo vīriyasambojjhaṅgo, pharaṇamaggo pītisambojjhaṅgo, upasamamaggo passaddhisambojjhaṅgo, avikkhepamaggo samādhisambojjhaṅgo, paṭisaṅkhānamaggo upekkhāsambojjhaṅgo.
于不信中不可动摇之道,是信力;于懈怠中不可动摇之道,是精进力;于放逸中不可动摇之道,是念力;于掉举中不可动摇之道,是定力;于无明中不可动摇之道,是慧力。决意之道是信根,精勤之道是精进根,安住之道是念根,不散乱之道是定根,见之道是慧根。巴利
Assaddhiye akampiyamaggo saddhābalaṃ, kosajje akampiyamaggo vīriyabalaṃ, pamāde akampiyamaggo satibalaṃ, uddhacce akampiyamaggo samādhibalaṃ, avijjāya akampiyamaggo paññābalaṃ. Adhimokkhamaggo saddhindriyaṃ, paggahamaggo vīriyindriyaṃ, upaṭṭhānamaggo satindriyaṃ, avikkhepamaggo samādhindriyaṃ, dassanamaggo paññindriyaṃ.
从增上的意义来说,根是道;从不被动摇的意义来说,力是道;从出离的意义来说,觉支是道;从因的意义来说,道支是道;从现起的意义来说,念处是道;从勤精进的意义来说,正勤是道;从成就的意义来说,神足是道;从真实的意义来说,谛是道;从不散乱的意义来说,止是道;从随观的意义来说,观是道;从一味的意义来说,止与观是道;从不相超越的意义来说,双连是道;从防护的意义来说,戒清净是道;从不散乱的意义来说,心清净是道;从见的意义来说,见清净是道;从解脱的意义来说,解脱是道;从证悟的意义来说,明是道;从彻底施舍的意义来说,解脱是道;从斩断的意义来说,尽智是道;欲从根本的意义来说是道;作意从生起的意义来说是道;触从总集的意义来说是道;受从会合的意义来说是道;定从为首的意义来说是道;念从增上的意义来说是道;慧从更高妙的意义来说是道;解脱从核心的意义来说是道;从究竟的意义来说,能导向并深入不死的涅槃是道。巴利
Ādhipateyyaṭṭhena indriyā maggo, akampiyaṭṭhena balā maggo, niyyānaṭṭhena bojjhaṅgā maggo, hetuṭṭhena maggaṅgā maggo, upaṭṭhānaṭṭhena satipaṭṭhānā maggo, padahanaṭṭhena sammappadhānā maggo, ijjhanaṭṭhena iddhipādā maggo, tathaṭṭhena saccāni maggo, avikkhepaṭṭhena samatho maggo, anupassanaṭṭhena vipassanā maggo, ekarasaṭṭhena samathavipassanā maggo, anativattanaṭṭhena yuganaddhā maggo, saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi maggo, avikkhepaṭṭhena cittavisuddhi maggo, dassanaṭṭhena diṭṭhivisuddhi maggo, muttaṭṭhena vimokkho maggo, paṭivedhaṭṭhena vijjā maggo, pariccāgaṭṭhena vimutti maggo, samucchedaṭṭhena khaye ñāṇaṃ maggo, chando mūlaṭṭhena maggo, manasikāro samuṭṭhānaṭṭhena maggo, phasso samodhānaṭṭhena maggo, vedanā samosaraṇaṭṭhena maggo, samādhi pamukhaṭṭhena maggo, sati ādhipateyyaṭṭhena maggo, paññā tatuttaraṭṭhena maggo, vimutti sāraṭṭhena maggo, amatogadhaṃ nibbānaṃ pariyosānaṭṭhena maggoti.
10. 甘露之论巴利
10. Maṇḍapeyyakathā
238 “诸比丘,此梵行是如饮甘露。当导师现前时,即有说法之甘露、领受之甘露与梵行之甘露三种甘露。”巴利 注疏 1
‘‘Maṇḍapeyyamidaṃ , bhikkhave, brahmacariyaṃ. Satthā sammukhībhūto tidhattamaṇḍo . Satthari sammukhībhūte desanāmaṇḍo, paṭiggahamaṇḍo, brahmacariyamaṇḍo’’.
什么是法的甘露?即是对四圣谛的讲解、宣说、安立、开显、分别、阐明;对四念处……(中略)……四正勤、四神足、五根、五力、七觉支、八支圣道的讲解、宣说、安立、开显、分别、阐明——这称为法的甘露。巴利
Katamo desanāmaṇḍo? Catunnaṃ ariyasaccānaṃ ācikkhanā desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṃ , catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ…pe… catunnaṃ sammappadhānānaṃ… catunnaṃ iddhipādānaṃ… pañcannaṃ indriyānaṃ… pañcannaṃ balānaṃ… sattannaṃ bojjhaṅgānaṃ… ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa ācikkhanā desanā paññāpanā paṭṭhapanā vivaraṇā vibhajanā uttānīkammaṃ – ayaṃ desanāmaṇḍo.
什么是领受者的甘露?比丘、比丘尼、近事男、近事女、天、人,以及任何其他有识知者——这称为领受者的甘露。巴利
Katamo paṭiggahamaṇḍo? Bhikkhū bhikkhuniyo upāsakā upāsikāyo devā manussā ye vā panaññepi keci viññātāro – ayaṃ paṭiggahamaṇḍo.
什么是梵行的甘露?即是此八支圣道,所谓:正见、正思惟、正语、正业、正命、正精进、正念、正定——这称为梵行的甘露。巴利
Katamo brahmacariyamaṇḍo? Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi, sammāsaṅkappo, sammāvācā, sammākammanto, sammāājīvo, sammāvāyāmo, sammāsati, sammāsamādhi – ayaṃ brahmacariyamaṇḍo.
239 信根以胜解为精华,以不信为渣滓;弃舍不信之渣滓,便饮信根胜解之精华——这就是饮其精华。精进根以策励为精华,以懈怠为渣滓;弃舍懈怠之渣滓,便饮精进根策励之精华——这就是饮其精华。念根以现起为精华,以放逸为渣滓;弃舍放逸之渣滓,便饮念根现起之精华——这就是饮其精华。定根以不散乱为精华,以掉举为渣滓;弃舍掉举之渣滓,便饮定根不散乱之精华——这就是饮其精华。慧根以照见为精华,以无明为渣滓;弃舍无明之渣滓,便饮慧根照见之精华——这就是饮其精华。巴利 注疏 1
Adhimokkhamaṇḍo saddhindriyaṃ, assaddhiyaṃ kasaṭo; assaddhiyaṃ kasaṭaṃ chaḍḍetvā saddhindriyassa adhimokkhamaṇḍaṃ pivatīti – maṇḍapeyyaṃ. Paggahamaṇḍo vīriyindriyaṃ, kosajjaṃ kasaṭo; kosajjaṃ kasaṭaṃ chaḍḍetvā vīriyindriyassa paggahamaṇḍaṃ pivatīti – maṇḍapeyyaṃ. Upaṭṭhānamaṇḍo satindriyaṃ, pamādo kasaṭo; pamādaṃ kasaṭaṃ chaḍḍetvā satindriyassa upaṭṭhānamaṇḍaṃ pivatīti – maṇḍapeyyaṃ. Avikkhepamaṇḍo samādhindriyaṃ, uddhaccaṃ kasaṭo; uddhaccaṃ kasaṭaṃ chaḍḍetvā samādhindriyassa avikkhepamaṇḍaṃ pivatīti – maṇḍapeyyaṃ. Dassanamaṇḍo paññindriyaṃ, avijjaṃ kasaṭo; avijjaṃ kasaṭaṃ chaḍḍetvā paññindriyassa dassanamaṇḍaṃ pivatīti – maṇḍapeyyaṃ.
信力以于不信中不动摇为精华,以不信为渣滓;弃舍不信之渣滓,便饮信力不动摇之精华——这就是饮其精华。精进力以于懈怠中不动摇为精华,以懈怠为渣滓;弃舍懈怠之渣滓,便饮精进力不动摇之精华——这就是饮其精华。念力以于放逸中不动摇为精华,以放逸为渣滓;弃舍放逸之渣滓,便饮念力不动摇之精华——这就是饮其精华。定力以于掉举中不动摇为精华,以掉举为渣滓;弃舍掉举之渣滓,便饮定力不动摇之精华——这就是饮其精华。慧力以于无明中不动摇为精华,以无明为渣滓;弃舍无明之渣滓,便饮慧力不动摇之精华——这就是饮其精华。巴利
Assaddhiye akampiyamaṇḍo saddhābalaṃ, assaddhiyaṃ kasaṭo; assaddhiyaṃ kasaṭaṃ chaḍḍetvā saddhābalassa assaddhiye akampiyamaṇḍaṃ pivatīti – maṇḍapeyyaṃ. Kosajje akampiyamaṇḍo vīriyabalaṃ, kosajjaṃ kasaṭo; kosajjaṃ kasaṭaṃ chaḍḍetvā vīriyabalassa kosajje akampiyamaṇḍaṃ pivatīti – maṇḍapeyyaṃ. Pamāde akampiyamaṇḍo satibalaṃ, pamādo kasaṭo; pamādaṃ kasaṭaṃ chaḍḍetvā satibalassa pamāde akampiyamaṇḍaṃ pivatīti – maṇḍapeyyaṃ. Uddhacce akampiyamaṇḍo samādhibalaṃ, uddhaccaṃ kasaṭo; uddhaccaṃ kasaṭaṃ chaḍḍetvā samādhibalassa uddhacce akampiyamaṇḍaṃ pivatīti – maṇḍapeyyaṃ. Avijjāya akampiyamaṇḍo paññābalaṃ, avijjā kasaṭo; avijjaṃ kasaṭaṃ chaḍḍetvā paññābalassa avijjāya akampiyamaṇḍaṃ pivatīti – maṇḍapeyyaṃ.
念觉支以现起为精华,以放逸为渣滓;弃舍放逸之渣滓,便饮念觉支现起之精华——这就是饮其精华。择法觉支以简择为精华,以无明为渣滓;弃舍无明之渣滓,便饮择法觉支简择之精华——这就是饮其精华。精进觉支以策励为精华,以懈怠为渣滓;弃舍懈怠之渣滓,便饮精进觉支策励之精华——这就是饮其精华。喜觉支以遍满为精华,以热恼为渣滓;弃舍热恼之渣滓,便饮喜觉支遍满之精华——这就是饮其精华。轻安觉支以轻安为精华,以粗重为渣滓;弃舍粗重之渣滓,便饮轻安觉支轻安之精华——这就是饮其精华。定觉支以不散乱为精华,以掉举为渣滓;弃舍掉举之渣滓,便饮定觉支不散乱之精华——这就是饮其精华。舍觉支以审察为精华,以不审察为渣滓;弃舍不审察之渣滓,便饮舍觉支审察之精华——这就是饮其精华。巴利
Upaṭṭhānamaṇḍo satisambojjhaṅgā, pamādo kasaṭo; pamādaṃ kasaṭaṃ chaḍḍetvā satisambojjhaṅgassa upaṭṭhānamaṇḍaṃ pivatīti – maṇḍapeyyaṃ. Pavicayamaṇḍo dhammavicayasambojjhaṅgo, avijjā kasaṭo; avijjaṃ kasaṭaṃ chaḍḍetvā dhammavicayasambojjhaṅgassa pavicayamaṇḍaṃ pivatīti – maṇḍapeyyaṃ. Paggahamaṇḍo vīriyasambojjhaṅgo, kosajjaṃ kasaṭo; kosajjaṃ kasaṭaṃ chaḍḍetvā vīriyasambojjhaṅgassa paggahamaṇḍaṃ pivatīti – maṇḍapeyyaṃ. Pharaṇamaṇḍo pītisambojjhaṅgo, pariḷāho kasaṭo; pariḷāhaṃ kasaṭaṃ chaḍḍetvā pītisambojjhaṅgassa pharaṇamaṇḍaṃ pivatīti – maṇḍapeyyaṃ. Upasamamaṇḍo passaddhisambojjhaṅgo , duṭṭhullaṃ kasaṭo; duṭṭhullaṃ kasaṭaṃ chaḍḍetvā passaddhisambojjhaṅgassa upasamamaṇḍaṃ pivatīti – maṇḍapeyyaṃ. Avikkhepamaṇḍo samādhisambojjhaṅgo, uddhaccaṃ kasaṭo; uddhaccaṃ kasaṭaṃ chaḍḍetvā samādhisambojjhaṅgassa avikkhepamaṇḍaṃ pivatīti – maṇḍapeyyaṃ. Paṭisaṅkhānamaṇḍo upekkhāsambojjhaṅgo, appaṭisaṅkhā kasaṭo; appaṭisaṅkhaṃ kasaṭaṃ chaḍḍetvā upekkhāsambojjhaṅgassa paṭisaṅkhānamaṇḍaṃ pivatīti – maṇḍapeyyaṃ.
照见之精华为正见,邪见是渣滓;弃除邪见的渣滓,便得饮正见的照见精华——是谓饮其精华。导向之精华为正思惟,邪思惟是渣滓;弃除邪思惟的渣滓,便得饮正思惟的导向精华——是谓饮其精华。摄持之精华为正语,邪语是渣滓;弃除邪语的渣滓,便得饮正语的摄持精华——是谓饮其精华。策发之精华为正业,邪业是渣滓;弃除邪业的渣滓,便得饮正业的策发精华——是谓饮其精华。清净之精华为正命,邪命是渣滓;弃除邪命的渣滓,便得饮正命的清净精华——是谓饮其精华。策励之精华为正精进,邪精进是渣滓;弃除邪精进的渣滓,便得饮正精进的策励精华——是谓饮其精华。现起之精华为正念,邪念是渣滓;弃除邪念的渣滓,便得饮正念的现起精华——是谓饮其精华。不散乱之精华为正定,邪定是渣滓;弃除邪定的渣滓,便得饮正定的不散乱精华——是谓饮其精华。巴利
Dassanamaṇḍo sammādiṭṭhi, micchādiṭṭhi kasaṭo; micchādiṭṭhiṃ kasaṭaṃ chaḍḍetvā sammādiṭṭhiyā dassanamaṇḍaṃ pivatīti – maṇḍapeyyaṃ. Abhiniropanamaṇḍo sammāsaṅkappo, micchāsaṅkappo kasaṭo; micchāsaṅkappaṃ kasaṭaṃ chaḍḍetvā sammāsaṅkappassa abhiniropanamaṇḍaṃ pivatīti – maṇḍapeyyaṃ. Pariggahamaṇḍo sammāvācā, micchāvācā kasaṭo; micchāvācaṃ kasaṭaṃ chaḍḍetvā sammāvācāya pariggahamaṇḍaṃ pivatīti – maṇḍapeyyaṃ. Samuṭṭhānamaṇḍo sammākammanto, micchākammanto kasaṭo; micchākammantaṃ kasaṭaṃ chaḍḍetvā sammākammantassa samuṭṭhānamaṇḍaṃ pivatīti – maṇḍapeyyaṃ. Vodānamaṇḍo sammāājīvo, micchāājīvo kasaṭo; micchāājīvaṃ kasaṭaṃ chaḍḍetvā sammāājīvassa vodānamaṇḍaṃ pivatīti – maṇḍapeyyaṃ. Paggahamaṇḍo sammāvāyāmo, micchāvāyāmo kasaṭo; micchāvāyāmaṃ kasaṭaṃ chaḍḍetvā sammāvāyāmassa paggahamaṇḍaṃ pivatīti – maṇḍapeyyaṃ. Upaṭṭhānamaṇḍo sammāsati, micchāsati kasaṭo; micchāsatiṃ kasaṭaṃ chaḍḍetvā sammāsatiyā upaṭṭhānamaṇḍaṃ pivatīti – maṇḍapeyyaṃ. Avikkhepamaṇḍo sammāsamādhi, micchāsamādhi kasaṭo; micchāsamādhiṃ kasaṭaṃ chaḍḍetvā sammāsamādhissa avikkhepamaṇḍaṃ pivatīti – maṇḍapeyyaṃ.
240 有精华,有可饮之物,也有渣滓。胜解之精华为信根,不信是渣滓;其中所有的义味、法味、解脱味,即是可饮之物。策励之精华为精进根,懈怠是渣滓;其中所有的义味、法味、解脱味,即是可饮之物。现起之精华为念根,放逸是渣滓;其中所有的义味、法味、解脱味,即是可饮之物。不散乱之精华为定根,掉举是渣滓;其中所有的义味、法味、解脱味,即是可饮之物。照见之精华为慧根,无明是渣滓;其中所有的义味、法味、解脱味,即是可饮之物。巴利 注疏 1
Atthi maṇḍo, atthi peyyaṃ, atthi kasaṭo. Adhimokkhamaṇḍo saddhindriyaṃ, assaddhiyaṃ kasaṭo; yo tattha attharaso dhammaraso vimuttiraso – idaṃ peyyaṃ. Paggahamaṇḍo vīriyindriyaṃ, kosajjaṃ kasaṭo; yo tattha attharaso dhammaraso vimuttiraso – idaṃ peyyaṃ. Upaṭṭhānamaṇḍo satindriyaṃ, pamādo kasaṭo; yo tattha attharaso dhammaraso vimuttiraso – idaṃ peyyaṃ. Avikkhepamaṇḍo samādhindriyaṃ, uddhaccaṃ kasaṭo; yo tattha attharaso dhammaraso vimuttiraso – idaṃ peyyaṃ. Dassanamaṇḍo paññindriyaṃ, avijjā kasaṭo; yo tattha attharaso dhammaraso vimuttiraso – idaṃ peyyaṃ.
于不信中不动摇之精华为信力,不信是渣滓;其中所有的义味、法味、解脱味,即是可饮之物。于懈怠中不动摇之精华为精进力,懈怠是渣滓;其中所有的义味、法味、解脱味,即是可饮之物。于放逸中不动摇之精华为念力,放逸是渣滓;其中所有的义味、法味、解脱味,即是可饮之物。于掉举中不动摇之精华为定力,掉举是渣滓;其中所有的义味、法味、解脱味,即是可饮之物。于无明中不动摇之精华为慧力,无明是渣滓;其中所有的义味、法味、解脱味,即是可饮之物。巴利
Assaddhiye akampiyamaṇḍo saddhābalaṃ, assaddhiyaṃ kasaṭo; yo tattha attharaso dhammaraso vimuttiraso – idaṃ peyyaṃ. Kosajje akampiyamaṇḍo vīriyabalaṃ, kosajjaṃ kasaṭo; yo tattha attharaso dhammaraso vimuttiraso – idaṃ peyyaṃ. Pamāde akampiyamaṇḍo satibalaṃ, pamādo kasaṭo; yo tattha attharaso dhammaraso vimuttiraso – idaṃ peyyaṃ. Uddhacce akampiyamaṇḍo samādhibalaṃ, uddhaccaṃ kasaṭo; yo tattha attharaso dhammaraso vimuttiraso – idaṃ peyyaṃ. Avijjāya akampiyamaṇḍo paññābalaṃ, avijjā kasaṭo; yo tattha attharaso dhammaraso vimuttiraso – idaṃ peyyaṃ.
念觉支以现起为精华,放逸为其渣滓;其中的义味、法味、解脱味,便是可饮之物。择法觉支以简择为精华,无明为其渣滓;其中的义味、法味、解脱味,便是可饮之物。精进觉支以策励为精华,懈怠为其渣滓;其中的义味、法味、解脱味,便是可饮之物。喜觉支以遍满为精华,热恼为其渣滓;其中的义味、法味、解脱味,便是可饮之物。轻安觉支以止息为精华,粗重为其渣滓;其中的义味、法味、解脱味,便是可饮之物。定觉支以不散乱为精华,掉举为其渣滓;其中的义味、法味、解脱味,便是可饮之物。舍觉支以省察为精华,不省察为其渣滓;其中的义味、法味、解脱味,便是可饮之物。巴利
Upaṭṭhānamaṇḍo satisambojjhaṅgo, pamādo kasaṭo; yo tattha attharaso dhammaraso vimuttiraso – idaṃ peyyaṃ. Pavicayamaṇḍo dhammavicayasambojjhaṅgo, avijjā kasaṭo; yo tattha attharaso dhammaraso vimuttiraso – idaṃ peyyaṃ. Paggahamaṇḍo vīriyasambojjhaṅgo, kosajjaṃ kasaṭo; yo tattha attharaso dhammaraso vimuttiraso – idaṃ peyyaṃ. Pharaṇamaṇḍo pītisambojjhaṅgo, pariḷāho kasaṭo; yo tattha attharaso dhammaraso vimuttiraso – idaṃ peyyaṃ. Upasamamaṇḍo passaddhisambojjhaṅgo, duṭṭhullaṃ kasaṭo; yo tattha attharaso dhammaraso vimuttiraso – idaṃ peyyaṃ. Avikkhepamaṇḍo samādhisambojjhaṅgo, uddhaccaṃ kasaṭo; yo tattha attharaso dhammaraso vimuttiraso – idaṃ peyyaṃ. Paṭisaṅkhānamaṇḍo upekkhāsambojjhaṅgo, apaṭisaṅkhā kasaṭo; yo tattha attharaso dhammaraso vimuttiraso – idaṃ peyyaṃ.
正见以见为精华,邪见为其渣滓;其中的义味、法味、解脱味,便是可饮之物。正思惟以投向为精华,邪思惟为其渣滓;其中的义味、法味、解脱味,便是可饮之物。正语以摄持为精华,邪语为其渣滓;其中的义味、法味、解脱味,便是可饮之物。正业以发起为精华,邪业为其渣滓;其中的义味、法味、解脱味,便是可饮之物。正命以清净为精华,邪命为其渣滓;其中的义味、法味、解脱味,便是可饮之物。正精进以策励为精华,邪精进为其渣滓;其中的义味、法味、解脱味,便是可饮之物。正念以现起为精华,邪念为其渣滓;其中的义味、法味、解脱味,便是可饮之物。正定以不散乱为精华,邪定为其渣滓;其中的义味、法味、解脱味,便是可饮之物。巴利
Dassanamaṇḍo sammādiṭṭhi, micchādiṭṭhi kasaṭo; yo tattha attharaso dhammaraso vimuttiraso – idaṃ peyyaṃ. Abhiniropanamaṇḍo sammāsaṅkappo, micchāsaṅkappo kasaṭo; yo tattha attharaso dhammaraso vimuttiraso – idaṃ peyyaṃ. Pariggahamaṇḍo sammāvācā, micchāvācā kasaṭo; yo tattha attharaso dhammaraso vimuttiraso – idaṃ peyyaṃ. Samuṭṭhānamaṇḍo sammākammanto, micchākammanto kasaṭo; yo tattha attharaso dhammaraso vimuttiraso – idaṃ peyyaṃ. Vodānamaṇḍo sammāājīvo, micchāājīvo kasaṭo; yo tattha attharaso dhammaraso vimuttiraso – idaṃ peyyaṃ. Paggahamaṇḍo sammāvāyāmo, micchāvāyāmo kasaṭo; yo tattha attharaso dhammaraso vimuttiraso – idaṃ peyyaṃ. Upaṭṭhānamaṇḍo sammāsati, micchāsati kasaṭo; yo tattha attharaso dhammaraso vimuttiraso – idaṃ peyyaṃ. Avikkhepamaṇḍo sammāsamādhi, micchāsamādhi kasaṭo; yo tattha attharaso dhammaraso vimuttiraso – idaṃ peyyaṃ.
以见为精华的正见,以投向为精华的正思惟,以摄持为精华的正语,以发起为精华的正业,以清净为精华的正命,以策励为精华的正精进,以专注为精华的正念,以不散乱为精华的正定。巴利
Dassanamaṇḍo sammādiṭṭhi… abhiniropanamaṇḍo sammāsaṅkappo… pariggahamaṇḍo sammāvācā… samuṭṭhānamaṇḍo sammākammanto… vodānamaṇḍo sammāājīvo… paggahamaṇḍo sammāvāyāmo… upaṭṭhānamaṇḍo sammāsati… avikkhepamaṇḍo sammāsamādhi.
念觉支以专注为精华,择法觉支以简择为精华,精进觉支以策励为精华,喜觉支以遍满为精华,轻安觉支以止息为精华,定觉支以不散乱为精华,舍觉支以省察为精华。巴利
Upaṭṭhānamaṇḍo satisambojjhaṅgo… pavicayamaṇḍo dhammavicayasambojjhaṅgo… paggahamaṇḍo vīriyasambojjhaṅgo… pharaṇamaṇḍo pītisambojjhaṅgo… upasamamaṇḍo passaddhisambojjhaṅgo… avikkhepamaṇḍo samādhisambojjhaṅgo… paṭisaṅkhānamaṇḍo upekkhāsambojjhaṅgo.
信力是于不信中不可动摇的精华,精进力是于懈怠中不可动摇的精华,念力是于放逸中不可动摇的精华,定力是于掉举中不可动摇的精华,慧力是于无明中不可动摇的精华。巴利
Assaddhiye akampiyamaṇḍo saddhābalaṃ… kosajje akampiyamaṇḍo vīriyabalaṃ… pamāde akampiyamaṇḍo satibalaṃ… uddhacce akampiyamaṇḍo samādhibalaṃ… avijjāya akampiyamaṇḍo paññābalaṃ.
信根以胜解为精华,精进根以策励为精华,念根以专注为精华,定根以不散乱为精华,慧根以见为精华。巴利
Adhimokkhamaṇḍo saddhindriyaṃ… paggahamaṇḍo vīriyindriyaṃ… upaṭṭhānamaṇḍo satindriyaṃ… avikkhepamaṇḍo samādhindriyaṃ… dassanamaṇḍo paññindriyaṃ.
就支配的义理而言,根是精髓;就不可动摇的义理而言,力是精髓;就导向出离的义理而言,觉支是精髓;就以因而论的义理而言,道是精髓;就安住现起的义理而言,念住是精髓;就精勤的义理而言,正断是精髓;就成就的义理而言,神足是精髓;就真实的义理而言,谛是精髓;就不散乱的义理而言,止是精髓;就随观的义理而言,观是精髓;就一味之义而言,止与观是精髓;就不相逾越的义理而言,双运是精髓;就防护的义理而言,戒清净是精髓;就不散乱的义理而言,心清净是精髓;就见的义理而言,见清净是精髓;就解脱的义理而言,解脱是精髓;就通达的义理而言,明是精髓;就舍弃的义理而言,解脱是精髓;就断除的义理而言,尽智是精髓;就寂止的义理而言,无生智是精髓。就根本的义理而言,欲是精髓;就生起的义理而言,作意是精髓;就总合的义理而言,触是精髓;就集会的义理而言,受是精髓;就为主导的义理而言,定是精髓;就支配的义理而言,念是精髓;就更殊胜的义理而言,慧是精髓;就精要的义理而言,解脱是精髓;就究竟的义理而言,深入不死的涅槃是精髓。巴利
Ādhipateyyaṭṭhena indriyā maṇḍo, akampiyaṭṭhena balā maṇḍo, niyyānaṭṭhena bojjhaṅgā maṇḍo, hetuṭṭhena maggo maṇḍo, upaṭṭhānaṭṭhena satipaṭṭhānā maṇḍo, padahanaṭṭhena sammappadhānā maṇḍo, ijjhanaṭṭhena iddhipādā maṇḍo, tathaṭṭhena saccā maṇḍo, avikkhepaṭṭhena samatho maṇḍo, anupassanaṭṭhena vipassanā maṇḍo, ekarasaṭṭhena samathavipassanā maṇḍo, anativattanaṭṭhena yuganaddhā maṇḍo, saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi maṇḍo, avikkhepaṭṭhena cittavisuddhi maṇḍo, dassanaṭṭhena diṭṭhivisuddhi maṇḍo, muttaṭṭhena vimokkho maṇḍo, paṭivedhaṭṭhena vijjā maṇḍo, pariccāgaṭṭhena vimutti maṇḍo, samucchedaṭṭhena khaye ñāṇaṃ maṇḍo, paṭippassaddhaṭṭhena anuppāde ñāṇaṃ maṇḍo, chando mūlaṭṭhena maṇḍo, manasikāro samuṭṭhānaṭṭhena maṇḍo, phasso samodhānaṭṭhena maṇḍo, vedanā samosaraṇaṭṭhena maṇḍo, samādhi pamukhaṭṭhena maṇḍo, sati ādhipateyyaṭṭhena maṇḍo, paññā tatuttaraṭṭhena maṇḍo, vimutti sāraṭṭhena maṇḍo, amatogadhaṃ nibbānaṃ pariyosānaṭṭhena maṇḍoti.
──第四诵品──巴利
Catutthabhāṇavāro.
智见与所依,根、解脱第五。
趣、业与颠倒,道与精髓,共十项。巴利
Ñāṇadiṭṭhī ca assāsā, indriyaṃ vimokkhapañcamā; Gatikammavipallāsā, maggo maṇḍena te dasāti.
此为持经者所立,无等、第一、最胜巴利
Esa nikāyadharehi ṭhapito, asamo paṭhamo pavaro
依于所缘之随转,二者为一安立;
于灭尽之信解,即是坏灭相之随观。巴利
Ārammaṇaanvayena , ubho ekavavatthanā ; Nirodhe adhimuttatā, vayalakkhaṇavipassanā.
空无边处定的证得或果报、识无边处定的证得或果报、无所有处定的证得或果报、非想非非想处定的证得或果报——这四种是外在出起的安息,名为四解脱。巴利
Katame bahiddhāvuṭṭhānapaṭippassaddhī cattāro vimokkhā? Ākāsānañcāyatanasamāpattiyā paṭilābho vā vipāko vā, viññāṇañcāyatanasamāpattiyā…pe… ākiñcaññāyatanasamāpattiyā…pe… nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā paṭilābho vā vipāko vā – ime bahiddhāvuṭṭhānapaṭippassaddhī cattāro vimokkhā.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14