1. 大慧论巴利 1. Mahāpaññākathā
无碍解道 · 54 段
1 修习并多修习无常随观,能圆满何种智慧?修习并多修习苦随观,能圆满何种智慧?修习并多修习无我随观,能圆满何种智慧?……(中略)……修习并多修习弃舍随观,能圆满何种智慧?巴利 注疏 1
Aniccānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti? Dukkhānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti? Anattānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti…pe… paṭinissaggānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti?
修习并多修习无常随观,则圆满速疾慧;修习并多修习苦随观,则圆满穿透慧;修习并多修习无我随观,则圆满大慧;修习并多修习厌离随观,则圆满锐利慧;修习并多修习离欲随观,则圆满广大慧;修习并多修习灭随观,则圆满甚深慧;修习并多修习弃舍随观,则圆满不共慧。修习并多修习这七种慧,则圆满贤善;修习并多修习这八种慧,则圆满种种慧;修习并多修习这九种慧,则圆满喜悦慧。巴利
Aniccānupassanā bhāvitā bahulīkatā javanapaññaṃ paripūreti. Dukkhānupassanā bhāvitā bahulīkatā nibbedhikapaññaṃ paripūreti. Anattānupassanā bhāvitā bahulīkatā mahāpaññaṃ paripūreti. Nibbidānupassanā bhāvitā bahulīkatā tikkhapaññaṃ paripūreti. Virāgānupassanā bhāvitā bahulīkatā vipulapaññaṃ paripūreti. Nirodhānupassanā bhāvitā bahulīkatā gambhīrapaññaṃ paripūreti. Paṭinissaggānupassanā bhāvitā bahulīkatā asāmantapaññaṃ paripūreti. Imā satta paññā bhāvitā bahulīkatā paṇḍiccaṃ paripūrenti. Imā aṭṭha paññā bhāvitā bahulīkatā puthupaññaṃ paripūrenti. Imā nava paññā bhāvitā bahulīkatā hāsapaññaṃ paripūrenti.
喜悦慧即是辩无碍解。由确定其义,义无碍解已获得、已作证、以慧触达;由确定法,法无碍解已获得、已作证、以慧触达;由确定词,词无碍解已获得、已作证、以慧触达;由确定辩,辩无碍解已获得、已作证、以慧触达。他的这四种无碍解,都已获得、已作证、以慧触达。巴利
Hāsapaññā paṭibhānapaṭisambhidā. Tassā atthavavatthānato atthapaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya. Dhammavavatthānato dhammapaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya. Niruttivavatthānato niruttipaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya. Paṭibhānavavatthānato paṭibhānapaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya. Tassimā catasso paṭisambhidāyo adhigatā honti sacchikatā phassitā paññāya.
于色修习、多修习无常随观,能圆满何种慧?……(中略)……于色修习、多修习弃舍随观,能圆满何种慧?于色修习、多修习无常随观,能圆满速疾慧……(中略)……于色修习、多修习弃舍随观,能圆满不共慧。修习、多修习这七种慧,能圆满贤善慧;修习、多修习这八种慧,能圆满种种慧;修习、多修习这九种慧,能圆满喜悦慧。巴利
Rūpe aniccānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti…pe… rūpe paṭinissaggānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti? Rūpe aniccānupassanā bhāvitā bahulīkatā javanapaññaṃ paripūreti…pe… rūpe paṭinissaggānupassanā bhāvitā bahulīkatā asāmantapaññaṃ paripūreti. Imā satta paññā bhāvitā bahulīkatā paṇḍiccaṃ paripūrenti. Imā aṭṭha paññā bhāvitā bahulīkatā puthupaññaṃ paripūrenti. Imā nava paññā bhāvitā bahulīkatā hāsapaññaṃ paripūrenti.
喜悦慧即是辩无碍解。由确定其义,义无碍解已获得、已作证、以慧触达;由确定法,法无碍解已获得、已作证、以慧触达;由确定词,词无碍解已获得、已作证、以慧触达;由确定辩,辩无碍解已获得、已作证、以慧触达。他的这四种无碍解,都已获得、已作证、以慧触达。巴利
Hāsapaññā paṭibhānapaṭisambhidā. Tassā atthavavatthānato atthapaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya. Dhammavavatthānato dhammapaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya. Niruttivavatthānato niruttipaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya. Paṭibhānavavatthānato paṭibhānapaṭisambhidā adhigatā hoti, sacchikatā phassitā paññāya. Tassimā catasso paṭisambhidāyo adhigatā honti sacchikatā phassitā paññāya.
对于受……对于想……对于行……对于识……对于眼……乃至对于老死,修习、多修习无常随观,能圆满何等慧?……对于老死,修习、多修习舍遣随观,能圆满何等慧?对于老死,修习、多修习无常随观,能圆满速疾慧……对于老死,修习、多修习舍遣随观,能圆满不共慧。这七种慧,修习、多修习,能圆满聪慧;这八种慧,修习、多修习,能圆满种种慧;这九种慧,修习、多修习,能圆满喜悦慧。巴利
Vedanāya…pe… saññāya… saṅkhāresu… viññāṇe… cakkhusmiṃ…pe… jarāmaraṇe aniccānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti…pe… jarāmaraṇe paṭinissaggānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti? Jarāmaraṇe aniccānupassanā bhāvitā bahulīkatā javanapaññaṃ paripūreti…pe… jarāmaraṇe paṭinissaggānupassanā bhāvitā bahulīkatā asāmantapaññaṃ paripūreti. Imā satta paññā bhāvitā bahulīkatā paṇḍiccaṃ paripūrenti. Imā aṭṭha paññā bhāvitā bahulīkatā puthupaññaṃ paripūrenti. Imā nava paññā bhāvitā bahulīkatā hāsapaññaṃ paripūrenti.
喜悦慧即是辩无碍解。由确定其义,义无碍解已获得、已作证、以慧触达;由确定法,法无碍解已获得、已作证、以慧触达;由确定词,词无碍解已获得、已作证、以慧触达;由确定辩,辩无碍解已获得、已作证、以慧触达。他的这四种无碍解,都已获得、已作证、以慧触达。巴利
Hāsapaññā paṭibhānapaṭisambhidā. Tassā atthavavatthānato atthapaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya . Dhammavavatthānato dhammapaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya. Niruttivavatthānato niruttipaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya. Paṭibhānavavatthānato paṭibhānapaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya. Tassimā catasso paṭisambhidāyo adhigatā honti sacchikatā phassitā paññāya.
2 于色修习无常随观,多所修习,能圆满何等慧?于过去、未来、现在之色修习无常随观,多所修习,能圆满何等慧?于色修习苦随观,多所修习,能圆满何等慧?于过去、未来、现在之色修习苦随观,多所修习,能圆满何等慧?于色修习无我随观,多所修习,能圆满何等慧?于过去、未来、现在之色修习无我随观,多所修习,能圆满何等慧?于色修习厌离随观,多所修习,能圆满何等慧?于过去、未来、现在之色修习厌离随观,多所修习,能圆满何等慧?于色修习离欲随观,多所修习,能圆满何等慧?于过去、未来、现在之色修习离欲随观,多所修习,能圆满何等慧?于色修习灭尽随观,多所修习,能圆满何等慧?于过去、未来、现在之色修习灭尽随观,多所修习,能圆满何等慧?于色修习弃舍随观,多所修习,能圆满何等慧?于过去、未来、现在之色修习弃舍随观,多所修习,能圆满何等慧?巴利 注疏 1
Rūpe aniccānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti? Atītānāgatapaccuppanne rūpe aniccānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti? Rūpe dukkhānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti? Atītānāgatapaccuppanne rūpe dukkhānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti? Rūpe anattānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti? Atītānāgatapaccuppanne rūpe anattānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti? Rūpe nibbidānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti? Atītānāgatapaccuppanne rūpe nibbidānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti? Rūpe virāgānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti? Atītānāgatapaccuppanne rūpe virāgānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti? Rūpe nirodhānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti? Atītānāgatapaccuppanne rūpe nirodhānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti? Rūpe paṭinissaggānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti? Atītānāgatapaccuppanne rūpe paṭinissaggānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti?
于色修习无常随观,多修习后,能圆满速疾慧。于过去、未来、现在的色修习无常随观,多修习后,能圆满速疾慧。于色修习苦随观,多修习后,能圆满穿透慧。于过去、未来、现在的色修习苦随观,多修习后,能圆满速疾慧。于色修习无我随观,多修习后,能圆满大慧。于过去、未来、现在的色修习无我随观,多修习后,能圆满速疾慧。于色修习厌离随观,多修习后,能圆满锐利慧。于过去、未来、现在的色修习厌离随观,多修习后,能圆满速疾慧。于色修习离欲随观,多修习后,能圆满博广慧。于过去、未来、现在的色修习离欲随观,多修习后,能圆满速疾慧。于色修习灭尽随观,多修习后,能圆满深奥慧。于过去、未来、现在的色修习灭尽随观,多修习后,能圆满速疾慧。于色修习弃舍随观,多修习后,能圆满无等慧。于过去、未来、现在的色修习弃舍随观,多修习后,能圆满速疾慧。这七种慧,修习多修习后,能圆满聪慧;这八种慧,修习多修习后,能圆满种种慧;这九种慧,修习多修习后,能圆满喜悦慧。巴利
Rūpe aniccānupassanā bhāvitā bahulīkatā javanapaññaṃ paripūreti. Atītānāgatapaccuppanne rūpe aniccānupassanā bhāvitā bahulīkatā javanapaññaṃ paripūreti. Rūpe dukkhānupassanā bhāvitā bahulīkatā nibbedhikapaññaṃ paripūreti. Atītānāgatapaccuppanne rūpe dukkhānupassanā bhāvitā bahulīkatā javanapaññaṃ paripūreti. Rūpe anattānupassanā bhāvitā bahulīkatā mahāpaññaṃ paripūreti. Atītānāgatapaccuppanne rūpe anattānupassanā bhāvitā bahulīkatā javanapaññaṃ paripūreti. Rūpe nibbidānupassanā bhāvitā bahulīkatā tikkhapaññaṃ paripūreti. Atītānāgatapaccuppanne rūpe nibbidānupassanā bhāvitā bahulīkatā javanapaññaṃ paripūreti. Rūpe virāgānupassanā bhāvitā bahulīkatā vipulapaññaṃ paripūreti. Atītānāgatapaccuppanne rūpe virāgānupassanā bhāvitā bahulīkatā javanapaññaṃ paripūreti. Rūpe nirodhānupassanā bhāvitā bahulīkatā gambhīrapaññaṃ paripūreti. Atītānāgatapaccuppanne rūpe nirodhānupassanā bhāvitā bahulīkatā javanapaññaṃ paripūreti. Rūpe paṭinissaggānupassanā bhāvitā bahulīkatā asāmantapaññaṃ paripūreti. Atītānāgatapaccuppanne rūpe paṭinissaggānupassanā bhāvitā bahulīkatā javanapaññaṃ paripūreti. Imā satta paññā bhāvitā bahulīkatā paṇḍiccaṃ paripūrenti. Imā aṭṭha paññā bhāvitā bahulīkatā puthupaññaṃ paripūrenti. Imā nava paññā bhāvitā bahulīkatā hāsapaññaṃ paripūrenti.
喜悦慧即是辩无碍解。由确定其义,义无碍解已获得、已作证、以慧触达;由确定法,法无碍解已获得、已作证、以慧触达;由确定词,词无碍解已获得、已作证、以慧触达;由确定辩,辩无碍解已获得、已作证、以慧触达。他的这四种无碍解,都已获得、已作证、以慧触达。巴利
Hāsapaññā paṭibhānapaṭisambhidā. Tassā atthavavatthānato atthapaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya. Dhammavavatthānato dhammapaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya. Niruttivavatthānato niruttipaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya. Paṭibhānavavatthānato paṭibhānapaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya. Tassimā catasso paṭisambhidāyo adhigatā honti sacchikatā phassitā paññāya.
于受……(中略)……于想……于诸行……于识……于眼……(中略)……于老死修习无常随观,多所修习,能圆满何等慧?于过去、未来、现在之老死修习无常随观,多所修习,能圆满何等慧?……(中略)……于老死修习弃舍随观,多所修习,能圆满何等慧?于过去、未来、现在之老死修习弃舍随观,多所修习,能圆满何等慧?于老死修习无常随观,多所修习,能圆满速疾慧。于过去、未来、现在之老死修习无常随观,多所修习,能圆满速疾慧。……(中略)……他的这四种无碍解已获得、已作证、以慧触达。巴利
Vedanāya…pe… saññāya… saṅkhāresu… viññāṇe… cakkhusmiṃ…pe… jarāmaraṇe aniccānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti? Atītānāgatapaccuppanne jarāmaraṇe aniccānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti…pe… jarāmaraṇe paṭinissaggānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti? Atītānāgatapaccuppanne jarāmaraṇe paṭinissaggānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti? Jarāmaraṇe aniccānupassanā bhāvitā bahulīkatā javanapaññaṃ paripūreti. Atītānāgatapaccuppanne jarāmaraṇe aniccānupassanā bhāvitā bahulīkatā javanapaññaṃ paripūreti…pe… tassimā catasso paṭisambhidāyo adhigatā honti sacchikatā phassitā paññāya.
3 “诸比丘,此四种法,修习、多修习之后,能导向入流果的证得。哪四种?亲近善士,听闻正法,如理作意,法随法行——诸比丘,此四种法,修习、多修习之后,能导向入流果的证得。”巴利 注疏 1
‘‘Cattārome , bhikkhave , dhammā bhāvitā bahulīkatā sotāpattiphalasacchikiriyāya saṃvattanti. Katame cattāro? Sappurisasaṃsevo, saddhammassavanaṃ, yonisomanasikāro, dhammānudhammapaṭipatti – ime kho, bhikkhave, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā sotāpattiphalasacchikiriyāya saṃvattanti.
“诸比丘,此四种法,修习、多修习之后,能导向一来果的证得……能导向不来果的证得……能导向阿拉汉果的证得。哪四种?亲近善士,听闻正法,如理作意,法随法行——诸比丘,此四种法,修习、多修习之后,能导向阿拉汉果的证得。”巴利
‘‘Cattārome, bhikkhave, dhammā bhāvitā bahulīkatā sakadāgāmiphalasacchikiriyāya saṃvattanti…pe… anāgāmiphalasacchikiriyāya saṃvattanti…pe… arahattaphalasacchikiriyāya saṃvattanti. Katame cattāro? Sappurisasaṃsevo, saddhammassavanaṃ, yonisomanasikāro, dhammānudhammapaṭipatti – ime kho, bhikkhave, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā arahattamaggaphalasacchikiriyāya saṃvattanti.
“诸比丘,有四种法,修习、多修习,能导向慧的获得……导向慧的增长,导向慧的广布,导向大慧的状态,导向种种慧的状态,导向广大慧的状态,导向甚深慧的状态,导向无等慧的状态,导向广博慧的状态,导向慧的丰足,导向敏锐慧的状态,导向轻快慧的状态,导向喜悦慧的状态,导向迅捷慧的状态,导向锋利慧的状态,导向洞察慧的状态。是哪四种法呢?亲近善士,听闻正法,如理作意,法随法行。诸比丘,正是这四种法,修习、多修习,能导向慧的获得,导向慧的增长……导向洞察慧的状态。巴利
‘‘Cattārome , bhikkhave, dhammā bhāvitā bahulīkatā paññāpaṭilābhāya saṃvattanti…pe… paññābuddhiyā saṃvattanti, paññāvepullāya saṃvattanti, mahāpaññatāya saṃvattanti, puthupaññatāya saṃvattanti, vipulapaññatāya saṃvattanti, gambhīrapaññatāya saṃvattanti, asāmantapaññatāya saṃvattanti, bhūripaññatāya saṃvattanti, paññābāhullāya saṃvattanti, sīghapaññatāya saṃvattanti, lahupaññatāya saṃvattanti, hāsapaññatāya saṃvattanti, javanapaññatāya saṃvattanti, tikkhapaññatāya saṃvattanti, nibbedhikapaññatāya saṃvattanti. Katame cattāro? Sappurisasaṃsevo, saddhammassavanaṃ, yonisomanasikāro, dhammānudhammapaṭipatti – ime kho, bhikkhave, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā paññāpaṭilābhāya saṃvattanti, paññābuddhiyā saṃvattanti…pe… nibbedhikapaññatāya saṃvattanti’’.
1. 十六慧分别巴利
1. Soḷasapaññāniddeso
4 “能导向智慧的获得”——什么是智慧的获得?即是获得、证得、到达、成就、触证、作证、具足四种道智、四种果智、四种无碍解智、六种神通智、七十三种智、七十七种智。这就是智慧的获得。“能导向智慧的获得”的意思是:这就是慧的获得。巴利 注疏 1
4 . Paññāpaṭilābhāya saṃvattantī ti katamo paññāpaṭilābho? Catunnaṃ maggañāṇānaṃ, catunnaṃ phalañāṇānaṃ, catunnaṃ paṭisambhidāñāṇānaṃ, channaṃ abhiññāñāṇānaṃ, tesattatīnaṃ ñāṇānaṃ, sattasattatīnaṃ ñāṇānaṃ lābho paṭilābho patti sampatti phassanā sacchikiriyā upasampadā. Paññāpaṭilābhāya saṃvattantīti – ayaṃ paññā paṭilābho.
什么是智慧的增长?七有学圣者与善凡夫的智慧得以增长,阿拉汉的智慧亦复增长。这种已然增长、持续增长的状态,能令智慧更为增上——这便是智慧的增长。巴利
Paññābuddhiyā saṃvattantī ti katamā paññābuddhi? Sattannañca sekkhānaṃ puthujjanakalyāṇakassa ca paññā vaḍḍhati, arahato paññā vaḍḍhati. Vaḍḍhitavaḍḍhanā paññābuddhiyā saṃvattantīti – ayaṃ paññābuddhi.
什么是智慧的广博?七有学圣者与善凡夫的智慧趋向广博;阿拉汉的智慧已臻广博,并能导向智慧的广博——这便是智慧的广博。巴利
Paññāvepullāya saṃvattantī ti katamaṃ paññāvepullaṃ? Sattannaṃ sekkhānaṃ puthujjanakalyāṇakassa ca paññāvepullaṃ gacchati. Arahato paññā vepullagatā paññāvepullāya saṃvattantīti – idaṃ paññāvepullaṃ.
什么是大智慧?慧之大者,在于能把握大的义理,是为大智慧;能把握大的法义,是为大智慧;能把握大的词句,是为大智慧;能把握大的辩才,是为大智慧;能把握大的戒蕴,是为大智慧;能把握大的定蕴,是为大智慧;能把握大的慧蕴,是为大智慧;能把握大的解脱蕴,是为大智慧;能把握大的解脱知见蕴,是为大智慧;能把握大的处非处,是为大智慧;能把握大的住定与等至,是为大智慧;能把握大的圣谛,是为大智慧;能把握大的念处,是为大智慧;能把握大的正勤,是为大智慧;能把握大的神足,是为大智慧;能把握大的根,是为大智慧;能把握大的力,是为大智慧;能把握大的觉支,是为大智慧;能把握大的圣道,是为大智慧;能把握大的沙门果,是为大智慧;能把握大的神通,是为大智慧;能把握大的第一义——涅槃,是为大智慧。这种能导向大智慧的状态,便是大智慧。巴利
Mahāpaññatāya saṃvattantī ti katamā mahāpaññā? Mahante atthe pariggaṇhātīti – mahāpaññā. Mahante dhamme pariggaṇhātīti – mahāpaññā. Mahantā niruttiyo pariggaṇhātīti – mahāpaññā. Mahantāni paṭibhānāni pariggaṇhātīti – mahāpaññā. Mahante sīlakkhandhe pariggaṇhātīti – mahāpaññā. Mahante samādhikkhandhe pariggaṇhātīti – mahāpaññā. Mahante paññākkhandhe pariggaṇhātīti – mahāpaññā. Mahante vimuttikkhandhe pariggaṇhātīti – mahāpaññā . Mahante vimuttiñāṇadassanakkhandhe pariggaṇhātīti – mahāpaññā. Mahantāni ṭhānāṭṭhānāni pariggaṇhātīti – mahāpaññā. Mahantā vihārasamāpattiyo pariggaṇhātīti – mahāpaññā. Mahantāni ariyasaccāni pariggaṇhātīti – mahāpaññā. Mahante satipaṭṭhāne pariggaṇhātīti – mahāpaññā. Mahante sammappadhāne pariggaṇhātīti – mahāpaññā. Mahante iddhipāde pariggaṇhātīti – mahāpaññā. Mahantāni indriyāni pariggaṇhātīti – mahāpaññā. Mahantāni balāni pariggaṇhātīti – mahāpaññā. Mahante bojjhaṅge pariggaṇhātīti – mahāpaññā. Mahantaṃ ariyamaggaṃ pariggaṇhātīti – mahāpaññā. Mahantāni sāmaññaphalāni pariggaṇhātīti – mahāpaññā. Mahantā abhiññāyo pariggaṇhātīti – mahāpaññā. Mahantaṃ paramatthaṃ nibbānaṃ pariggaṇhātīti – mahāpaññā. Mahāpaññatāya saṃvattantīti – ayaṃ mahāpaññā.
什么是种种智慧?智慧在种种不同的蕴中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的界中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的处中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的缘起中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的空与无所得中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的义理中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的法中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的词句中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的辩才中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的戒蕴中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的定蕴中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的慧蕴中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的解脱蕴中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的解脱知见蕴中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的处非处中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的住定与等至中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的圣谛中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的念处中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的正勤中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的神足中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的根中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的力中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的觉支中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的圣道中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的沙门果中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的神通中运转,因此称为种种智慧。超越与凡夫共通之法,智慧在第一义的涅槃中运转,因此称为种种智慧。能导向种种智慧的状态,这就是种种智慧。巴利
Puthupaññatāya saṃvattantī ti katamā puthupaññā? Puthunānākhandhesu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānādhātūsu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānāāyatanesu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānāpaṭiccasamuppādesu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānāsuññatamanupalabbhesu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānāatthesu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānādhammesu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānāniruttīsu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānāpaṭibhānesu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānāsīlakkhandhesu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānāsamādhikkhandhesu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānāpaññākkhandhesu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānāvimuttikkhandhesu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānāvimuttiñāṇadassanakkhandhesu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānāṭhānāṭṭhānesu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānāvihārasamāpattīsu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānāariyasaccesu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānāsatipaṭṭhānesu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānāsammappadhānesu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānāiddhipādesu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānāindriyesu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānābalesu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānābojjhaṅgesu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānāariyamaggesu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānāsāmaññaphalesu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānāabhiññāsu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthujjanasādhāraṇe dhamme atikkamma paramatthe nibbāne ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthupaññatāya saṃvattantīti – ayaṃ puthupaññā.
什么才是广慧?遍摄广大之义理者,即是广慧;遍摄广大之诸法者,即是广慧;遍摄广大之词句者,即是广慧;遍摄广大之辩才者,即是广慧;遍摄广大之戒蕴者,即是广慧;遍摄广大之定蕴者,即是广慧;遍摄广大之慧蕴者,即是广慧;遍摄广大之解脱蕴者,即是广慧;遍摄广大之解脱知见蕴者,即是广慧;遍摄广大之处非处者,即是广慧;遍摄广大之等至与住定者,即是广慧;遍摄广大之四圣谛者,即是广慧;遍摄广大之四念处者,即是广慧;遍摄广大之四正勤者,即是广慧;遍摄广大之四神足者,即是广慧;遍摄广大之五根者,即是广慧;遍摄广大之五力者,即是广慧;遍摄广大之七觉支者,即是广慧;遍摄广大之八圣道者,即是广慧;遍摄广大之沙门果者,即是广慧;遍摄广大之六神通者,即是广慧;遍摄广大之无上涅槃者,即是广慧;能成就此广慧之性者,即是广慧。巴利
Vipulapaññatāya saṃvattantī ti katamā vipulapaññā? Vipule atthe pariggaṇhātīti – vipulapaññā. Vipule dhamme pariggaṇhātīti – vipulapaññā. Vipulā niruttiyo pariggaṇhātīti – vipulapaññā. Vipulāni paṭibhānāni pariggaṇhātīti – vipulapaññā. Vipule sīlakkhandhe pariggaṇhātīti – vipulapaññā. Vipule samādhikkhandhe pariggaṇhātīti – vipulapaññā. Vipule paññākkhandhe pariggaṇhātīti – vipulapaññā. Vipule vimuttikkhandhe pariggaṇhātīti – vipulapaññā. Vipule vimuttiñāṇadassanakkhandhe pariggaṇhātīti – vipulapaññā. Vipulāni ṭhānāṭṭhānāni pariggaṇhātīti – vipulapaññā. Vipulā vihārasamāpattiyo pariggaṇhātīti – vipulapaññā. Vipulāni ariyasaccāni pariggaṇhātīti – vipulapaññā. Vipule satipaṭṭhāne pariggaṇhātīti – vipulapaññā. Vipule sammappadhāne pariggaṇhātīti – vipulapaññā. Vipule iddhipāde pariggaṇhātīti – vipulapaññā. Vipulāni indriyāni pariggaṇhātīti – vipulapaññā. Vipulāni balāni pariggaṇhātīti – vipulapaññā. Vipule bojjhaṅge pariggaṇhātīti – vipulapaññā. Vipule ariyamagge pariggaṇhātīti – vipulapaññā. Vipulāni sāmaññaphalāni pariggaṇhātīti – vipulapaññā. Vipulā abhiññāyo pariggaṇhātīti – vipulapaññā. Vipulaṃ paramatthaṃ nibbānaṃ pariggaṇhātīti – vipulapaññā. Vipulapaññatāya saṃvattantīti – ayaṃ vipulapaññā.
什么是深慧?于深奥的诸蕴中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的诸界中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的诸处中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的缘起法中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的、不可执取的空性中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的义理中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的诸法中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的词句中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的辩才中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的戒蕴中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的定蕴中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的慧蕴中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的解脱蕴中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的解脱知见蕴中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的合理与不合理中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的住定与等至中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的四圣谛中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的四念处中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的四正勤中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的四神足中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的五根中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的五力中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的七觉支中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的八圣道中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的沙门果中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的六神通中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的最上涅槃中,智慧运转——这便是深慧。能成就深慧性者——这便是深慧。巴利
Gambhīrapaññatāya saṃvattantī ti katamā gambhīrapaññā? Gambhīresu khandhesu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīrāsu dhātūsu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīresu āyatanesu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīresu paṭiccasamuppādesu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīresu suññatamanupalabbhesu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīresu atthesu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīresu dhammesu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīrāsu niruttīsu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīresu paṭibhānesu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīresu sīlakkhandhesu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīresu samādhikkhandhesu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā . Gambhīresu paññākkhandhesu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīresu vimuttikkhandhesu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīresu vimuttiñāṇadassanakkhandhesu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīresu ṭhānāṭṭhānesu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīrāsu vihārasamāpattīsu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīresu ariyasaccesu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīresu satipaṭṭhānesu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīresu sammappadhānesu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīresu iddhipādesu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīresu indriyesu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīresu balesu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīresu bojjhaṅgesu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīresu ariyamaggesu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīresu sāmaññaphalesu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīrāsu abhiññāsu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīre paramatthe nibbāne ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīrapaññatāya saṃvattantīti – ayaṃ gambhīrapaññā.
什么叫做非近慧?若有一人:由决断义理,他证得了、亲证了、以智慧触达了义无碍解;由决断诸法,他证得了、亲证了、以智慧触达了法无碍解;由决断词句,他证得了、亲证了、以智慧触达了词无碍解;由决断辩才,他证得了、亲证了、以智慧触达了辩无碍解。对于他的义理、诸法、词句与辩才,没有任何其他人能够与之匹敌。他不可被其他人超越——这就是非近慧者。巴利
Asāmantapaññatāya saṃvattantī ti katamā asāmantapaññā? Yassa puggalassa atthavavatthānato atthapaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya, dhammavavatthānato dhammapaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya, niruttivavatthānato niruttipaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya, paṭibhānavavatthānato paṭibhānapaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya, tassa atthe ca dhamme ca niruttiyā ca paṭibhāne ca na añño koci sakkoti abhisambhavituṃ. Anabhisambhavanīyo ca so aññehīti – asāmantapañño.
善凡夫的智慧,比起第八圣者的智慧,甚远、极远、无比遥远,不相对、不在近处。以善凡夫为参照,第八圣者即为非近慧者。第八圣者的智慧,比起入流者的智慧,甚远、极远、无比遥远,不相对、不在近处。以第八圣者为参照,入流者即为非近慧者。入流者的智慧,比起一来者的智慧,甚远、极远、无比遥远,不相对、不在近处。以入流者为参照,一来者即为非近慧者。一来者的智慧,比起不来者的智慧,甚远、极远、无比遥远,不相对、不在近处。以一来者为参照,不来者即为非近慧者。不来者的智慧,比起阿拉汉的智慧,甚远、极远、无比遥远,不相对、不在近处。以不来者为参照,阿拉汉即为非近慧者。阿拉汉的智慧,比起独觉佛的智慧,甚远、极远、无比遥远,不相对、不在近处。以阿拉汉为参照,独觉佛即为非近慧者。以独觉佛及诸天世间为参照,如来、阿拉汉、正自觉者,乃是至高无上的非近慧者。巴利
Puthujjanakalyāṇakassa paññā aṭṭhamakassa paññāya dūre vidūre suvidūre na santike na sāmantā. Puthujjanakalyāṇakaṃ upādāya aṭṭhamako asāmantapañño. Aṭṭhamakassa paññā sotāpannassa paññāya dūre vidūre suvidūre na santike na sāmantā. Aṭṭhamakaṃ upādāya sotāpanno asāmantapañño. Sotāpannassa paññā sakadāgāmissa paññāya dūre vidūre suvidūre na santike na sāmantā. Sotāpannaṃ upādāya sakadāgāmi asāmantapañño. Sakadāgāmissa paññā anāgāmissa paññāya dūre vidūre suvidūre na santike na sāmantā. Sakadāgāmiṃ upādāya anāgāmī asāmantapañño. Anāgāmissa paññā arahato paññāya dūre vidūre suvidūre na santike na sāmantā. Anāgāmiṃ upādāya arahā asāmantapañño. Arahato paññā paccekasambuddhassa paññāya dūre vidūre suvidūre na santike na sāmantā. Arahantaṃ upādāya paccekabuddho asāmantapañño. Paccekabuddhañca sadevakañca lokaṃ upādāya tathāgato arahaṃ sammāsambuddho aggo asāmantapañño.
5 他善慧辨别,具足分明的智,证得了无碍解,达至四无畏,持有十力,是人中魁首、人中之狮、人中之龙、人中最胜、人中雄骏,具有无量的智、无量的威光、无量的名声,是富足者、大财富者、拥有财富者,是引导者、善调御者、善劝发者、善晓谕者、善令审察者、善令正见者、善令净信者。正因这位世尊,使未生之道得以生起,使未成之道得以成就,使未宣之道得以宣说;他是道知者、道见者、道通达者。而如今,他的弟子众正是此道的随行者,于后成就。巴利 注疏 1
Paññāpabhedakusalo pabhinnañāṇo adhigatappaṭisambhido catuvesārajjappatto dasabaladhārī purisāsabho purisasīho purisanāgo purisājañño purisadhorayho anantañāṇo anantatejo anantayaso aḍḍho mahaddhano dhanavā netā vinetā anunetā paññāpetā nijjhāpetā pekkhetā pasādetā. So hi bhagavā anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā , anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū maggavidū maggakovido maggānugāmī ca panassa etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatā.
彼世尊,于知时即知,于见时即见,是眼成就者、智成就者、法成就者、梵成就者,是宣说者、善宣说者、义理的引导者、不死的赐予者、法主、如来。对彼世尊而言,没有什么是未知、未见、未解、未亲证、未被智慧所触及的。过去、未来、现在的一切法,以一切行相皆呈现于佛陀世尊的智门之前。凡是可称为应了知的事物,那一切都应当了知。不论自利、利他或自他两利,不论现世利益、来世利益,不论浅显之义、深奥之义,隐微之义、遮蔽之义,未了之义、已了之义,无过失之义、离染之义、清净之义、最高究竟义——这一切都在佛陀世尊的智慧运行之中。巴利
So hi bhagavā jānaṃ jānāti, passaṃ passati, cakkhubhūto ñāṇabhūto dhammabhūto brahmabhūto vattā pavattā atthassa ninnetā amatassa dātā dhammassāmī tathāgato. Natthi tassa bhagavato aññātaṃ adiṭṭhaṃ aviditaṃ asacchikataṃ aphassitaṃ paññāya. Atītaṃ anāgataṃ paccuppannaṃ upādāya sabbe dhammā sabbākārena buddhassa bhagavato ñāṇamukhe āpāthaṃ āgacchanti. Yaṃ kiñci neyyaṃ nāma atthi taṃ sabbaṃ jānitabbaṃ . Attattho vā parattho vā ubhayattho vā diṭṭhadhammiko vā attho samparāyiko vā attho uttāno vā attho gambhīro vā attho gūḷho vā attho paṭicchanno vā attho neyyo vā attho nīto vā attho anavajjo vā attho nikkileso vā attho vodāno vā attho paramattho vā attho, sabbaṃ taṃ antobuddhañāṇe parivattati.
佛陀世尊的一切身业,都随智慧而行;一切语业,都随智慧而行;一切意业,都随智慧而行。佛陀世尊于过去世的智慧无有障碍,于未来世的智慧无有障碍,于现在世的智慧无有障碍。有多少所应知,就有多少智慧;有多少智慧,就有多少所应知。智慧以所应知为边际,所应知以智慧为边际。若超出了所应知,智慧便不生起;若超出了智慧,便无了知所应知的道路。这些法,彼此互为边际而安立。正如两只严丝合缝的盒盖,下盖不超出上盖,上盖不超出下盖,彼此互以对方为边际。同样地,佛陀世尊的所应知与智慧,也彼此互以对方为边际。有多少所应知,就有多少智慧;有多少智慧,就有多少所应知。智慧以所应知为边际,所应知以智慧为边际。若超出了所应知,智慧便不生起;若超出了智慧,便无了知所应知的道路。这些法,彼此互为边际而安立。佛陀世尊的智慧,在一切法上运行。巴利
Sabbaṃ kāyakammaṃ buddhassa bhagavato ñāṇānuparivatti . Sabbaṃ vacīkammaṃ buddhassa bhagavato ñāṇānuparivatti. Sabbaṃ manokammaṃ buddhassa bhagavato ñāṇānuparivatti. Atīte buddhassa bhagavato appaṭihataṃ ñāṇaṃ. Anāgate buddhassa bhagavato appaṭihataṃ ñāṇaṃ. Paccuppanne buddhassa bhagavato appaṭihataṃ ñāṇaṃ. Yāvatakaṃ neyyaṃ tāvatakaṃ ñāṇaṃ, yāvatakaṃ ñāṇaṃ tāvatakaṃ neyyaṃ. Neyyapariyantikaṃ ñāṇaṃ, ñāṇapariyantikaṃ neyyaṃ. Neyyaṃ atikkamitvā ñāṇaṃ nappavattati. Ñāṇaṃ atikkamitvā neyyapatho natthi. Aññamaññapariyantaṭṭhāyino te dhammā. Yathā dvinnaṃ samuggapaṭalānaṃ sammā phusitānaṃ heṭṭhimaṃ samuggapaṭalaṃ uparimaṃ nātivattati, uparimaṃ samuggapaṭalaṃ heṭṭhimaṃ nātivattati, aññamaññapariyantaṭṭhāyino; evameva buddhassa bhagavato neyyañca ñāṇañca aññamaññapariyantaṭṭhāyino. Yāvatakaṃ neyyaṃ tāvatakaṃ ñāṇaṃ, yāvatakaṃ ñāṇaṃ tāvatakaṃ neyyaṃ. Neyyapariyantikaṃ ñāṇaṃ, ñāṇapariyantikaṃ neyyaṃ. Neyyaṃ atikkamitvā ñāṇaṃ nappavattati. Ñāṇaṃ atikkamitvā neyyapatho natthi. Aññamaññapariyantaṭṭhāyino te dhammā. Sabbadhammesu buddhassa bhagavato ñāṇaṃ pavattati.
一切法,都系属于佛陀世尊的转向、愿望、作意与心念的生起。佛陀世尊的智慧,在一切众生中运行。佛陀了知一切众生的习性、随眠、性行与意乐。他晓了众生:尘垢寡少或尘垢众多,根器猛利或根器迟钝,行相良善或行相恶劣,易受教导或难受教导,具足能力或不具能力。包括天、魔、梵的世间以及沙门、婆罗门、天人等众,都在佛陀的智慧中运转。巴利
Sabbe dhammā buddhassa bhagavato āvajjanappaṭibaddhā ākaṅkhappaṭibaddhā manasikārappaṭibaddhā cittuppādappaṭibaddhā. Sabbasattesu buddhassa bhagavato ñāṇaṃ pavattati. Sabbesaṃ sattānaṃ buddho āsayaṃ jānāti, anusayaṃ jānāti, caritaṃ jānāti, adhimuttiṃ jānāti . Apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye bhabbābhabbe satte pajānāti. Sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā antobuddhañāṇe parivattati.
正如所有鱼龟之类,乃至如鲸的大鱼,皆于大海中游转;如是,含摄天、魔、梵的世间,以及沙门、婆罗门、天、人等众,亦皆在佛陀的智慧中游转。正如一切鸟类,乃至金翅鸟,皆在虚空的一隅飞转;如是,即使智慧如舍利弗(Sāriputta) 之人,亦只能在佛陀智慧的一隅游转。佛陀的智慧遍满,凌驾于天人之智而巍然屹立。那些聪慧的刹帝利、聪慧的婆罗门、聪慧的长者、聪慧的沙门,精通论辩,犹如能射穿毫毛的箭手,以智慧摧破种种邪见;他们反复构设问题前来面见如来,探问隐密与深藏之事,这些问题都由世尊解说、开示、指明其理,并在世尊这里得到圆满的解答。在那些场合,世尊便以此智慧特显其光芒。世尊至高无上,具足“无等伦慧”,成就无等伦慧——这就是无等伦慧。巴利
Yathā ye keci macchakacchapā, antamaso timitimiṅgalaṃ upādāya, antomahāsamudde parivattanti, evamevaṃ sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā antobuddhañāṇe parivattati. Yathā ye keci pakkhino, antamaso garuḷaṃ venateyyaṃ upādāya, ākāsassa padese parivattanti; evameva yepi te sāriputtasamā paññāya tepi buddhañāṇassa padese parivattanti. Buddhañāṇaṃ devamanussānaṃ paññaṃ pharitvā atighaṃsitvā tiṭṭhati. Yepi te khattiyapaṇḍitā brāhmaṇapaṇḍitā gahapatipaṇḍitā samaṇapaṇḍitā nipuṇā kataparappavādā vālavedhirūpā vobhindantā maññe caranti paññāgatena diṭṭhigatāni, te pañhaṃ abhisaṅkharitvā abhisaṅkharitvā tathāgataṃ upasaṅkamitvā pucchanti gūḷhāni ca paṭicchannāni ca, kathitā visajjitā ca te pañhā bhagavatā honti niddiṭṭhakāraṇā . Upakkhittakā ca te bhagavato sampajjanti. Atha kho bhagavā tattha atirocati yadidaṃ paññāyāti. Aggo asāmantapañño, asāmantapaññatāya saṃvattantīti – ayaṃ asāmantapaññā.
6 什么是广慧?能降伏贪欲,故为广慧;已为降伏者,故为广慧。能降伏嗔恚,故为广慧;已为降伏者,故为广慧。能降伏愚痴,故为广慧;已为降伏者,故为广慧。能降伏忿怒……能降伏怨恨……能降伏覆藏……能降伏恼害……能降伏嫉妒……能降伏悭吝……能降伏诳惑……能降伏谄曲……能降伏顽固……能降伏攻击……能降伏骄慢……能降伏过慢……能降伏骄……能降伏放逸……能降伏一切烦恼……能降伏一切恶行……能降伏一切造作……乃至能降伏一切导致再生的业,故为广慧;已为降伏者,故为广慧。贪是怨敌,摧破此怨敌的慧即是广慧;嗔是怨敌,摧破此怨敌的慧即是广慧;痴是怨敌,摧破此怨敌的慧即是广慧。忿怒……乃至过慢……骄……放逸……一切烦恼……一切恶行……一切造作……一切导致再生的业是怨敌,摧破此怨敌的慧即是广慧。‘Bhūri’意指大地。如同大地那般宽广、广博的慧,具足如是慧,故名广慧。再者,这也是慧的异名。‘广慧’、‘大智’、‘引导者’,这些名称所说的即是广慧。成就了广慧——这就是广慧。巴利 注疏 1
6 . Bhūripaññatāya saṃvattantī ti katamā bhūripaññā? Rāgaṃ abhibhuyyatīti – bhūripaññā. Abhibhavitāti – bhūripaññā. Dosaṃ abhibhuyyatīti – bhūripaññā. Abhibhavitāti – bhūripaññā. Mohaṃ abhibhuyyatīti – bhūripaññā. Abhibhavitāti – bhūripaññā. Kodhaṃ…pe… upanāhaṃ … makkhaṃ… paḷāsaṃ… issaṃ… macchariyaṃ… māyaṃ… sāṭheyyaṃ… thambhaṃ… sārambhaṃ… mānaṃ… atimānaṃ… madaṃ… pamādaṃ… sabbe kilese… sabbe duccarite… sabbe abhisaṅkhāre…pe… sabbe bhavagāmikamme abhibhuyyatīti – bhūripaññā. Abhibhavitāti – bhūripaññā. Rāgo ari. Taṃ ariṃ maddanipaññāti – bhūripaññā. Doso ari. Taṃ ariṃ maddanipaññāti – bhūripaññā. Moho ari. Taṃ ariṃ maddanipaññāti – bhūripaññā. Kodho…pe… upanāho… makkho… paḷāso… issā… macchariyaṃ… māyā… sāṭheyyaṃ… thambho… sārambho… māno… atimāno… mado… pamādo… sabbe kilesā… sabbe duccaritā… sabbe abhisaṅkhārā…pe… sabbe bhavagāmikammā ari. Taṃ ariṃ maddanipaññāti – bhūripaññā. Bhūri vuccati pathavī . Tāya pathavisamāya vitthatāya vipulāya paññāya samannāgatoti – bhūripaññā. Api ca, paññāya metaṃ adhivacanaṃ. Bhūri medhā pariṇāyikāti – bhūripaññā. Bhūripaññatāya saṃvattantīti – ayaṃ bhūripaññā.
什么是慧广多?在此,有一类人尊敬慧,以慧为行,依止于慧,胜解于慧,以慧为旗帜,以慧为标帜,以慧为增上,多行简择,多行深察,多行审视,多行细察,法随观慧而住于明彻,以慧为习性,以慧为尊,以慧为重,趣向于慧,倾向于慧,唯倾注于慧,胜解于慧,以慧为增上。例如:敬重僧众的人被称为“僧广多者”,敬重衣服的人被称为“衣广多者”,敬重钵的人被称为“钵广多者”,敬重住所的人被称为“住所广多者”;同样地,在此有一类人尊敬慧,以慧为行……胜解于慧,以慧为增上,多行简择,多行深察,多行审视,多行细察,法随观慧而住于明彻,以慧为习性,以慧为尊,以慧为重,趣向、倾向于慧,唯倾注于慧,胜解于慧,以慧为增上。成就了慧广多——这就是慧广多。巴利
Paññābāhullāya saṃvattantī ti katamaṃ paññābāhullaṃ? Idhekacco paññāgaruko hoti paññācarito paññāsayo paññādhimutto paññādhajo paññāketu paññādhipateyyo vicayabahulo pavicayabahulo okkhāyanabahulo samokkhāyanabahulo sampekkhāyanadhammo vibhūtavihārī taccarito taggaruko tabbahulo tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyo. Yathā gaṇagaruko vuccati ‘‘gaṇabāhuliko’’ti, cīvaragaruko vuccati ‘‘cīvarabāhuliko’’ti, pattagaruko vuccati ‘‘pattabāhuliko’’ti, senāsanagaruko vuccati ‘‘senāsanabāhuliko’’ti; evamevaṃ idhekacco paññā garuko hoti paññācarito paññāsayo paññādhimutto paññādhajo paññāketu paññādhipateyyo vicayabahulo pavicayabahulo okkhāyanabahulo samokkhāyanabahulo sampekkhāyanadhammo vibhūtavihārī taccarito taggaruko tabbahulo tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyo. Paññābāhullāya saṃvattantīti – idaṃ paññābāhullaṃ.
什么是速慧?能够迅速圆满戒,故称速慧。能够迅速圆满根律仪,故称速慧。能够迅速圆满于食知量,故称速慧。能够迅速圆满警寤精进,故称速慧。能够迅速圆满戒蕴,故称速慧。能够迅速圆满定蕴,故称速慧。能够迅速圆满慧蕴,故称速慧。能够迅速圆满解脱蕴,故称速慧。能够迅速圆满解脱智见蕴,故称速慧。能够迅速通达理与非理,故称速慧。能够迅速圆满诸住定等至,故称速慧。能够迅速通达四圣谛,故称速慧。能够迅速修习四念处,故称速慧。能够迅速修习四正勤,故称速慧。能够迅速修习四神足,故称速慧。能够迅速修习五根,故称速慧。能够迅速修习五力,故称速慧。能够迅速修习七觉支,故称速慧。能够迅速修习圣道,故称速慧。能够迅速证得沙门果,故称速慧。能够迅速通达诸神通,故称速慧。能够迅速证得胜义涅槃,故称速慧。成就此速慧者——即名为速慧。巴利
Sīghapaññatāya saṃvattantī ti katamā sīghapaññā? Sīghaṃ sīghaṃ sīlāni paripūretīti – sīghapaññā. Sīghaṃ sīghaṃ indriyasaṃvaraṃ paripūretīti – sīghapaññā. Sīghaṃ sīghaṃ bhojane mattaññutaṃ paripūretīti – sīghapaññā. Sīghaṃ sīghaṃ jāgariyānuyogaṃ paripūretīti – sīghapaññā. Sīghaṃ sīghaṃ sīlakkhandhaṃ paripūretīti – sīghapaññā. Sīghaṃ sīghaṃ samādhikkhandhaṃ paripūretīti – sīghapaññā. Sīghaṃ sīghaṃ paññākkhandhaṃ paripūretīti – sīghapaññā . Sīghaṃ sīghaṃ vimuttikkhandhaṃ paripūretīti – sīghapaññā. Sīghaṃ sīghaṃ vimuttiñāṇadassanakkhandhaṃ paripūretīti – sīghapaññā. Sīghaṃ sīghaṃ ṭhānāṭṭhānāni paṭivijjhatīti – sīghapaññā. Sīghaṃ sīghaṃ vihārasamāpattiyo paripūretīti – sīghapaññā. Sīghaṃ sīghaṃ ariyasaccāni paṭivijjhatīti – sīghapaññā. Sīghaṃ sīghaṃ satipaṭṭhāne bhāvetīti – sīghapaññā. Sīghaṃ sīghaṃ sammappadhāne bhāvetīti – sīghapaññā. Sīghaṃ sīghaṃ iddhipāde bhāvetīti – sīghapaññā. Sīghaṃ sīghaṃ indriyāni bhāvetīti – sīghapaññā. Sīghaṃ sīghaṃ balāni bhāvetīti – sīghapaññā. Sīghaṃ sīghaṃ bojjhaṅge bhāvetīti – sīghapaññā. Sīghaṃ sīghaṃ ariyamaggaṃ bhāvetīti – sīghapaññā. Sīghaṃ sīghaṃ sāmaññaphalāni sacchikarotīti – sīghapaññā. Sīghaṃ sīghaṃ abhiññāyo paṭivijjhatīti – sīghapaññā. Sīghaṃ sīghaṃ paramatthaṃ nibbānaṃ sacchikarotīti – sīghapaññā. Sīghapaññatāya saṃvattantīti – ayaṃ sīghapaññā.
什么是轻捷慧?便捷圆满诸戒,是名轻捷慧。便捷圆满根律仪,是名轻捷慧。便捷圆满于食知量,是名轻捷慧。便捷圆满警寤精进,是名轻捷慧。便捷圆满戒蕴,是名轻捷慧。便捷圆满定蕴,是名轻捷慧。便捷圆满慧蕴,是名轻捷慧。便捷圆满解脱蕴,是名轻捷慧。便捷圆满解脱智见蕴,是名轻捷慧。便捷通达理与非理,是名轻捷慧。便捷圆满诸定等至,是名轻捷慧。便捷通达四圣谛,是名轻捷慧。便捷修习四念处,是名轻捷慧。便捷修习四正勤,是名轻捷慧。便捷修习四神足,是名轻捷慧。便捷修习五根,是名轻捷慧。便捷修习五力,是名轻捷慧。便捷修习七觉支,是名轻捷慧。便捷修习圣道,是名轻捷慧。便捷证得沙门果,是名轻捷慧。便捷通达诸神通,是名轻捷慧。便捷证得胜义涅槃,是名轻捷慧。导向轻捷慧,是即轻捷慧。巴利
Lahupaññatāya saṃvattantī ti katamā lahupaññā? Lahuṃ lahuṃ sīlāni paripūretīti – lahupaññā. Lahuṃ lahuṃ indriyasaṃvaraṃ paripūretīti – lahupaññā. Lahuṃ lahuṃ bhojane mattaññutaṃ paripūretīti – lahupaññā. Lahuṃ lahuṃ jāgariyānuyogaṃ paripūretīti – lahupaññā. Lahuṃ lahuṃ sīlakkhandhaṃ …pe… samādhikkhandhaṃ … paññākkhandhaṃ… vimuttikkhandhaṃ… vimuttiñāṇadassanakkhandhaṃ paripūretīti – lahupaññā. Lahuṃ lahuṃ ṭhānāṭṭhānāni paṭivijjhatīti – lahupaññā. Lahuṃ lahuṃ vihārasamāpattiyo paripūretīti – lahupaññā. Lahuṃ lahuṃ ariyasaccāni paṭivijjhatīti – lahupaññā. Lahuṃ lahuṃ satipaṭṭhāne bhāvetīti – lahupaññā. Lahuṃ lahuṃ sammappadhāne bhāvetīti – lahupaññā. Lahuṃ lahuṃ iddhipāde bhāvetīti – lahupaññā. Lahuṃ lahuṃ indriyāni bhāvetīti – lahupaññā. Lahuṃ lahuṃ balāni bhāvetīti – lahupaññā. Lahuṃ lahuṃ bojjhaṅge bhāvetīti – lahupaññā. Lahuṃ lahuṃ ariyamaggaṃ bhāvetīti – lahupaññā. Lahuṃ lahuṃ sāmaññaphalāni sacchikarotīti – lahupaññā. Lahuṃ lahuṃ abhiññāyo paṭivijjhatīti – lahupaññā. Lahuṃ lahuṃ paramatthaṃ nibbānaṃ sacchikarotīti – lahupaññā. Lahupaññatāya saṃvattantīti – ayaṃ lahupaññā.
什么是喜慧?有人多具欢笑、多具喜乐、多具满足、多具欣悦,以此圆满诸戒,是名喜慧。多具欢笑、多具喜乐、多具满足、多具欣悦,以此圆满根律仪,是名喜慧。多具欢笑、多具喜乐、多具满足、多具欣悦,以此圆满于食知量,是名喜慧。多具欢笑、多具喜乐、多具满足、多具欣悦,以此圆满警寤精进,是名喜慧。多具欢笑、多具喜乐、多具满足、多具欣悦,以此圆满戒蕴,是名喜慧。多具欢笑、多具喜乐、多具满足、多具欣悦,以此圆满定蕴,是名喜慧。多具欢笑、多具喜乐、多具满足、多具欣悦,以此圆满慧蕴,是名喜慧。多具欢笑、多具喜乐、多具满足、多具欣悦,以此圆满解脱蕴,是名喜慧。多具欢笑、多具喜乐、多具满足、多具欣悦,以此圆满解脱智见蕴,是名喜慧。多具欢笑、多具喜乐、多具满足、多具欣悦,以此通达理与非理,是名喜慧。多具欢笑、多具喜乐、多具满足、多具欣悦,以此圆满诸定等至,是名喜慧。多具欢笑、多具喜乐、多具满足、多具欣悦,以此通达四圣谛,是名喜慧。多具欢笑、多具喜乐、多具满足、多具欣悦,以此修习四念处,是名喜慧。多具欢笑、多具喜乐、多具满足、多具欣悦,以此修习四正勤,是名喜慧。多具欢笑、多具喜乐、多具满足、多具欣悦,以此修习四神足,是名喜慧。多具欢笑、多具喜乐、多具满足、多具欣悦,以此修习五根,是名喜慧。多具欢笑、多具喜乐、多具满足、多具欣悦,以此修习五力,是名喜慧。多具欢笑、多具喜乐、多具满足、多具欣悦,以此修习七觉支,是名喜慧。多具欢笑、多具喜乐、多具满足、多具欣悦,以此修习圣道,是名喜慧。多具欢笑、多具喜乐、多具满足、多具欣悦,以此证得沙门果,是名喜慧。多具欢笑、多具喜乐、多具满足、多具欣悦,以此通达诸神通,是名喜慧。多具欢笑、多具喜乐、多具满足、多具欣悦,以此证得胜义涅槃,是名喜慧。导向喜慧——这即是喜慧。巴利
Hāsapaññatāya saṃvattantī ti katamā hāsapaññā? Idhekacco hāsabahulo vedabahulo tuṭṭhibahulo pāmojjabahulo sīlāni paripūretīti – hāsapaññā. Hāsabahulo vedabahulo tuṭṭhibahulo pāmojjabahulo indriyasaṃvaraṃ paripūretīti – hāsapaññā. Hāsabahulo vedabahulo tuṭṭhibahulo pāmojjabahulo bhojane mattaññutaṃ paripūretīti – hāsapaññā. Hāsabahulo vedabahulo tuṭṭhibahulo pāmojjabahulo jāgariyānuyogaṃ paripūretīti – hāsapaññā. Hāsabahulo vedabahulo tuṭṭhibahulo pāmojjabahulo sīlakkhandhaṃ…pe… samādhikkhandhaṃ… paññākkhandhaṃ… vimuttikkhandhaṃ… vimuttiñāṇadassanakkhandhaṃ paripūretīti…pe… ṭhānāṭṭhānāni paṭivijjhatīti… vihārasamāpattiyo paripūretīti … ariyasaccāni paṭivijjhatīti… satipaṭṭhāne bhāvetīti… sammappadhāne bhāvetīti… iddhipāde bhāvetīti… indriyāni bhāvetīti… balāni bhāvetīti… bojjhaṅge bhāvetīti … ariyamaggaṃ bhāvetīti…pe… sāmaññaphalāni sacchikarotīti – hāsapaññā. Hāsabahulo vedabahulo tuṭṭhibahulo pāmojjabahulo abhiññāyo paṭivijjhatīti – hāsapaññā. Hāsabahulo vedabahulo tuṭṭhibahulo pāmojjabahulo paramatthaṃ nibbānaṃ sacchikarotīti – hāsapaññā. Hāsapaññatāya saṃvattantīti – ayaṃ hāsapaññā.
7 什么是速疾慧?对于任何色,无论过去、未来、现在,内或外,粗或细,劣或胜,远或近,一切色,速疾通达为无常——此即速疾慧。速疾通达为苦——此即速疾慧。速疾通达为无我——此即速疾慧。对于任何受……任何想……任何行……任何识,无论过去、未来、现在,内或外,粗或细,劣或胜,远或近,一切识,速疾通达为无常——此即速疾慧。速疾通达为苦——此即速疾慧。速疾通达为无我——此即速疾慧。于眼……乃至老死,无论过去、未来、现在,速疾通达为无常——此即速疾慧。速疾通达为苦——此即速疾慧。速疾通达为无我——此即速疾慧。巴利 注疏 1
7 . Javanapaññatāya saṃvattantī ti katamā javanapaññā? Yaṃ kiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā, sabbaṃ rūpaṃ aniccato khippaṃ javatīti – javanapaññā. Dukkhato khippaṃ javatīti – javanapaññā. Anattato khippaṃ javatīti – javanapaññā. Yā kāci vedanā…pe… yā kāci saññā… ye keci saṅkhārā… yaṃ kiñci viññāṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā, sabbaṃ viññāṇaṃ aniccato khippaṃ javatīti – javanapaññā. Dukkhato khippaṃ javatīti – javanapaññā. Anattato khippaṃ javatīti – javanapaññā. Cakkhu…pe… jarāmaraṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ aniccato khippaṃ javatīti – javanapaññā. Dukkhato khippaṃ javatīti – javanapaññā . Anattato khippaṃ javatīti – javanapaññā.
于过去、未来、现在之色,以无常为灭尽义、以苦为可怖义、以无我为无实质义,如是思量、推度、审察、令其显了之后,速疾趋入色灭尽的涅槃——此即速疾慧。于受……想……行……识……眼……乃至老死,无论过去、未来、现在,以无常为灭尽义、以苦为可怖义、以无我为无实质义,如是思量、推度、审察、令其显了之后,速疾趋入老死灭尽的涅槃——此即速疾慧。巴利
Rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ aniccaṃ khayaṭṭhena dukkhaṃ bhayaṭṭhena anattā asārakaṭṭhenāti tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā rūpanirodhe nibbāne khippaṃ javatīti – javanapaññā. Vedanā…pe… saññā… saṅkhārā… viññāṇaṃ… cakkhu…pe… jarāmaraṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ aniccaṃ khayaṭṭhena dukkhaṃ bhayaṭṭhena anattā asārakaṭṭhenāti tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā jarāmaraṇanirodhe nibbāne khippaṃ javatīti – javanapaññā.
于过去、未来、现在之色,作无常、有为、缘生、灭尽法、坏灭法、离贪法、寂灭法之思,如是思量、推度、审察、令其显了之后,速疾趋入色灭尽的涅槃——此即速疾慧。于受……想……行……识……眼……乃至老死,无论过去、未来、现在,作无常、有为、缘生、灭尽法、坏灭法、离贪法、寂灭法之思,如是思量、推度、审察、令其显了之后,速疾趋入老死灭尽的涅槃——此即速疾慧。能导向速疾慧——这便是速疾慧。巴利
Rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ aniccaṃ saṅkhataṃ paṭiccasamuppannaṃ khayadhammaṃ vayadhammaṃ virāgadhammaṃ nirodhadhammanti tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā rūpanirodhe nibbāne khippaṃ javatīti – javanapaññā. Vedanā…pe… saññā… saṅkhārā… viññāṇaṃ… cakkhu…pe… jarāmaraṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ aniccaṃ saṅkhataṃ paṭiccasamuppannaṃ khayadhammaṃ vayadhammaṃ virāgadhammaṃ nirodhadhammanti tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā jarāmaraṇanirodhe nibbāne khippaṃ javatīti – javanapaññā. Javanapaññatāya saṃvattantīti – ayaṃ javanapaññā.
什么是利慧?能迅速断除烦恼,即是利慧。于所生起的欲寻,不随它转,便舍弃、驱除、消融、终结,令归于无有——这是利慧。于所生起的嗔寻,不随它转,便舍弃、驱除、消融、终结,令归于无有——这是利慧。于所生起的害寻……于任何所生起的恶不善法,不随它转,便舍弃、驱除、消融、终结,令归于无有——这是利慧。于所生起的贪,不随它转,便舍弃、驱除、消融、终结,令归于无有——这是利慧。于所生起的嗔……所生起的痴……所生起的忿……恨……覆……恼……嫉……悭……诳……谄……愩……诤……慢……过慢……骄……放逸……一切烦恼……一切恶行……一切造作……一切趣向有的业行,不随它转,便舍弃、驱除、消融、终结,令归于无有——这是利慧。于一座中,四圣道、四沙门果、四无碍解、六神通得以证得、实现、亲证、以慧了知——这是利慧。以此为目的之慧,即是利慧。巴利
Tikkhapaññatāya saṃvattantī ti katamā tikkhapaññā? Khippaṃ kilese chindatīti – tikkhapaññā. Uppannaṃ kāmavitakkaṃ nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gametīti – tikkhapaññā. Uppannaṃ byāpādavitakkaṃ nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gametīti – tikkhapaññā. Uppannaṃ vihiṃsāvitakkaṃ nādhivāseti…pe… uppannuppanne pāpake akusale dhamme nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gametīti – tikkhapaññā. Uppannaṃ rāgaṃ nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gametīti – tikkhapaññā. Uppannaṃ dosaṃ…pe… uppannaṃ mohaṃ … uppannaṃ kodhaṃ… uppannaṃ upanāhaṃ… makkhaṃ… paḷāsaṃ… issaṃ… macchariyaṃ… māyaṃ… sāṭheyyaṃ… thambhaṃ… sārambhaṃ… mānaṃ… atimānaṃ… madaṃ… pamādaṃ… sabbe kilese… sabbe duccarite… sabbe abhisaṅkhāre…pe… sabbe bhavagāmikamme nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gametīti – tikkhapaññā. Ekasmiṃ āsane cattāro ca ariyamaggā cattāri ca sāmaññaphalāni catasso paṭisambhidāyo cha abhiññāyo adhigatā honti sacchikatā phassitā paññāyāti – tikkhapaññā. Tikkhapaññatāya saṃvattantīti – ayaṃ tikkhapaññā.
什么是穿透慧?于此教法中,有一类人对一切行多修厌患想、多修畏惧想、多修厌离想、多修不乐想、多修无喜想,其心向外,不于一切行中寻乐。对于先前未被穿透、未被击破的贪蕴,他予以穿透、予以击破——这是穿透慧。对于先前未被穿透、未被击破的嗔蕴,他予以穿透、予以击破——这是穿透慧。对于先前未被穿透、未被击破的痴蕴,他予以穿透、予以击破——这是穿透慧。对于先前未被穿透、未被击破的忿……恨……覆……恼……嫉……悭……诳……谄……愩……诤……慢……过慢……骄……放逸……一切烦恼……一切恶行……一切造作……一切引向再有的业,他予以穿透、予以击破——这是穿透慧。以此为目的之慧,即是穿透慧。巴利
Nibbedhikapaññatāya saṃvattantī ti katamā nibbedhikapaññā? Idhekacco sabbasaṅkhāresu ubbegabahulo hoti uttāsabahulo ukkaṇṭhanabahulo aratibahulo anabhiratibahulo. Bahimukho na ramati sabbasaṅkhāresu. Anibbiddhapubbaṃ appadālitapubbaṃ lobhakkhandhaṃ nibbijjhati padāletīti – nibbedhikapaññā. Anibbiddhapubbaṃ appadālitapubbaṃ dosakkhandhaṃ nibbijjhati padāletīti – nibbedhikapaññā. Anibbiddhapubbaṃ appadālitapubbaṃ mohakkhandhaṃ nibbijjhati padāletīti – nibbedhikapaññā . Anibbiddhapubbaṃ appadālitapubbaṃ kodhaṃ…pe… upanāhaṃ… makkhaṃ… paḷāsaṃ… issaṃ… macchariyaṃ… māyaṃ… sāṭheyyaṃ… thambhaṃ… sārambhaṃ… mānaṃ… atimānaṃ… madaṃ… pamādaṃ… sabbe kilese… sabbe duccarite… sabbe abhisaṅkhāre…pe… sabbe bhavagāmikamme nibbijjhati padāletīti – nibbedhikapaññā. Nibbedhikapaññatāya saṃvattantīti – ayaṃ nibbedhikapaññā.
以上为十六种慧。具足此十六种慧的人,证得无碍解。巴利
Imā soḷasa paññāyo. Imāhi soḷasahi paññāhi samannāgato puggalo paṭisambhidappatto.
2. 补特伽罗殊胜分别巴利
2. Puggalavisesaniddeso
8 有两种证得无碍解的人:一种具足宿世修习,一种不具足宿世修习。其中,具足宿世修习者,因此更为超胜、更为卓越、更为殊特。他的智慧迸发而出。巴利 注疏 1
Dve puggalā paṭisambhidappattā – eko pubbayogasampanno, eko na pubbayogasampanno. Yo pubbayogasampanno so tena atireko hoti, adhiko hoti, viseso hoti. Tassa ñāṇaṃ pabhijjati.
有两种证得无碍解的人,二者皆具足宿世修习。然而,一者为多闻者,一者非多闻者。那位多闻者,因此更为超胜、更为卓越、更为殊特。他的智慧迸发而出。巴利
Dve puggalā paṭisambhidappattā, dvepi pubbayogasampannā – eko bahussuto, eko na bahussuto . Yo bahussuto, so tena atireko hoti, adhiko hoti, viseso hoti. Tassa ñāṇaṃ pabhijjati.
有两种证得无碍解的人,两者皆具备宿世修习,两者皆是多闻者——但其中一位是常说法者,另一位则不是。那位常说法者,由此因缘,便更为超胜、更为卓越、更为殊特;他的智慧得以广大流布。巴利
Dve puggalā paṭisambhidappattā, dvepi pubbayogasampannā, dvepi bahussutā – eko desanābahulo, eko na desanābahulo. Yo desanābahulo, so tena atireko hoti, adhiko hoti, viseso hoti. Tassa ñāṇaṃ pabhijjati.
有两种证得无碍解的人,两者皆具备宿世修习,两者皆是多闻者,两者皆是常说法者——但其中一位是依止导师者,另一位则不是。那位依止导师者,由此因缘,便更为超胜、更为卓越、更为殊特;他的智慧得以广大流布。巴利
Dve puggalā paṭisambhidappattā, dvepi pubbayogasampannā, dvepi bahussutā, dvepi desanābahulā – eko garūpanissito, eko na garūpanissito . Yo garūpanissito, so tena atireko hoti, adhiko hoti, viseso hoti. Tassa ñāṇaṃ pabhijjati.
有两种证得无碍解的人,两者皆具备宿世修习,两者皆是多闻者,两者皆是常说法者,两者皆是依止导师者——但其中一位是常安住于禅定者,另一位则不是。那位常安住于禅定者,由此因缘,便更为超胜、更为卓越、更为殊特;他的智慧得以广大流布。巴利
Dve puggalā paṭisambhidappattā, dvepi pubbayogasampannā, dvepi bahussutā, dvepi desanābahulā, dvepi garūpanissitā – eko vihārabahulo, eko na vihārabahulo. Yo vihārabahulo, so tena atireko hoti, adhiko hoti, viseso hoti. Tassa ñāṇaṃ pabhijjati.
有两个人,都证得了无碍解。两人都具足宿世修行,两人都多闻,两人都常说法,两人都依止师长,两人都常安住于禅定——然而,其中一人常行省察,另一人不常省察。那位常行省察的人,由此而更优越、更殊胜、更卓越。他的智慧得以开显。巴利
Dve puggalā paṭisambhidappattā, dvepi pubbayogasampannā, dvepi bahussutā, dvepi desanābahulā, dvepi garūpanissitā, dvepi vihārabahulā – eko paccavekkhaṇābahulo , eko na paccavekkhaṇābahulo. Yo paccavekkhaṇābahulo, so tena atireko hoti, adhiko hoti, viseso hoti. Tassa ñāṇaṃ pabhijjati.
有两个人,都证得了无碍解。两人都具足宿世修行,两人都多闻,两人都常说法,两人都依止师长,两人都常安住于禅定,两人都常行省察——其中一人是有学无碍解者,另一人是无学无碍解者。那位无学无碍解者,由此而更优越、更殊胜、更卓越。他的智慧得以开显。巴利
Dve puggalā paṭisambhidappattā, dvepi pubbayogasampannā, dvepi bahussutā, dvepi desanābahulā, dvepi garūpanissitā, dvepi vihārabahulā, dvepi paccavekkhaṇābahulā – eko sekhapaṭisambhidappatto, eko asekhapaṭisambhidappatto. Yo asekhapaṭisambhidappatto, so tena atireko hoti, adhiko hoti, viseso hoti. Tassa ñāṇaṃ pabhijjati.
有两个人,都证得了无碍解。两人都具足宿世修行,两人都多闻,两人都常说法,两人都依止师长,两人都常安住于禅定,两人都常行省察,两人都是无学无碍解者——其中一人已达声闻巴拉密圆满,另一人未达声闻巴拉密圆满。那位已达声闻巴拉密圆满者,由此而更优越、更殊胜、更卓越。他的智慧得以开显。巴利
Dve puggalā paṭisambhidappattā, dvepi pubbayogasampannā, dvepi bahussutā, dvepi desanābahulā, dvepi garūpanissitā, dvepi vihārabahulā, dvepi paccavekkhaṇābahulā, dvepi asekhapaṭisambhidappattā – eko sāvakapāramippatto, eko na sāvakapāramippatto. Yo sāvakapāramippatto , so tena atireko hoti, adhiko hoti, viseso hoti. Tassa ñāṇaṃ pabhijjati.
有两种人都证得了无碍解:两者都宿修具足,两者都广学多闻,两者都多说法要,两者都依止师长,两者都多住于定,两者都多行省察,两者都是无学而无碍解成就者——然而,一者为声闻巴拉密圆满者,一者为独觉佛。那位独觉佛,依此更为超胜,更为殊特,更为卓越。他的智慧由此得以开展。巴利
Dve puggalā paṭisambhidappattā, dvepi pubbayogasampannā, dvepi bahussutā, dvepi desanābahulā, dvepi garūpanissitā, dvepi vihārabahulā, dvepi paccavekkhaṇābahulā, dvepi asekhapaṭisambhidappattā – eko sāvakapāramippatto, eko paccekasambuddho. Yo paccekasambuddho, so tena atireko hoti, adhiko hoti, viseso hoti. Tassa ñāṇaṃ pabhijjati.
若合独觉佛及诸天世间而观之,如来、阿拉汉、正自觉者亦是最上等的无碍解成就者,善能剖析差别智,智慧已开展,已实证无碍解,成就四无畏,持十力,是人中英杰,人中之狮……即便是那些刹帝利智者、婆罗门智者、居士智者、沙门智者,心思精细,能破他宗,其辩锋犹如射穿毫发的神箭手,以智慧游走,摧破种种邪见,他们反复推敲,罗织成问,来向如来诘问深细难见的隐密论题。那些问题,世尊便一一开释、解答,并为点明缘由,那些人遂为世尊所折服。于此之中,世尊便以智慧而熠熠生辉,也就是说:他正是最上等的无碍解成就者。巴利
Paccekabuddhañca sadevakañca lokaṃ upādāya tathāgato arahaṃ sammāsambuddho aggo paṭisambhidappatto paññāpabhedakusalo pabhinnañāṇo adhigatapaṭisambhido catuvesārajjappatto dasabaladhārī purisāsabho purisasīho…pe… yepi te khattiyapaṇḍitā brāhmaṇapaṇḍitā gahapatipaṇḍitā samaṇapaṇḍitā nipuṇā kataparappavādā vālavedhirūpā vobhindantā maññe caranti paññāgatena diṭṭhigatāni, te pañhaṃ abhisaṅkharitvā abhisaṅkharitvā tathāgataṃ upasaṅkamitvā pucchanti gūḷhāni ca paṭicchannāni ca. Kathitā visajjitā ca te pañhā bhagavatā honti niddiṭṭhakāraṇā, upakkhittakā ca te bhagavato sampajjanti. Atha kho bhagavā tattha atirocati, yadidaṃ paññāyāti aggo paṭisambhidappattoti.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31