1. 大品(续) §172
无碍解道 · 127 段
第二四法之分别巴利
Dutiyacatukkaniddeso
172 如何修习“我体验喜而吸气”,如何修习“我体验喜而呼气”呢?什么是喜?当一个人以长入息为缘,了知到心的统一、不散乱时,喜与欢悦便生起。那种喜、欢悦、欣喜、含笑、欢笑、雀跃、满足、振奋、心的喜悦——这就是喜。以长出息为缘……以短入息为缘……以短出息为缘……以体验全身而入息为缘……以体验全身而出息为缘……以平静身行而入息为缘……以平静身行而出息为缘,了知到心的统一、不散乱时,喜与欢悦便生起。那种喜、欢悦、欣喜、含笑、欢笑、雀跃、满足、振奋、心的喜悦——这就是喜。巴利 注疏 1
Kathaṃ ‘‘pītipaṭisaṃvedī assasissāmī’’ti sikkhati ‘‘pītipaṭisaṃvedī passasissāmī’’ti sikkhati? Katamā pīti? Dīghaṃ assāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato uppajjati pīti pāmojjaṃ. Yā pīti pāmojjaṃ āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti odagyaṃ attamanatā. Cittassa dīghaṃ passāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato uppajjati pīti pāmojjaṃ…pe… rassaṃ assāsavasena, rassaṃ passāsavasena, sabbakāyapaṭisaṃvedī assāsavasena, sabbakāyapaṭisaṃvedī passāsavasena, passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assāsavasena, passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato uppajjati pīti pāmojjaṃ. Yā pīti pāmojjaṃ āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti odagyaṃ attamanatā cittassa – ayaṃ pīti.
这喜是如何被感知的呢?当一个人以长入出息为缘,了知到心的统一、不散乱时,念已现前;凭借那念、那智,这喜便被感知。以长出息为缘,了知到心的统一、不散乱时,念已现前;凭借那念、那智,这喜便被感知。以短入息为缘……以短出息为缘……以体验全身而入息为缘……以体验全身而出息为缘……以平静身行而入息为缘……以平静身行而出息为缘,了知到心的统一、不散乱时,念已现前;凭借那念、那智,这喜便被感知。在转向时、在知道时、在看见时、在省察时、在令心决意时、以信胜解时、在精进努力时、在令念现前时、在令心入定时、以慧了知时、在遍知应遍知法时、在充分了知应充分了知法时、在断除应断除法时、在修习应修习法时、在证得应证得法时,这喜也被感知。如此,这喜便这样被感知了。巴利
Kathaṃ sā pīti paṭividitā hoti? Dīghaṃ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti. Tāya satiyā tena ñāṇena sā pīti paṭividitā hoti. Dīghaṃ passāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti. Tāya satiyā tena ñāṇena sā pīti paṭividitā hoti. Rassaṃ assāsavasena…pe… rassaṃ passāsavasena… sabbakāyapaṭisaṃvedī assāsavasena… sabbakāyapaṭisaṃvedī passāsavasena… passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assāsavasena… passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti. Tāya satiyā tena ñāṇena sā pīti paṭividitā hoti. Āvajjato sā pīti paṭividitā hoti, jānato…pe… passato… paccavekkhato… cittaṃ adhiṭṭhahato… saddhāya adhimuccato… vīriyaṃ paggaṇhato… satiṃ upaṭṭhāpayato… cittaṃ samādahato… paññāya pajānato… abhiññeyyaṃ abhijānato… pariññeyyaṃ parijānato… pahātabbaṃ pajahato… bhāvetabbaṃ bhāvayato… sacchikātabbaṃ sacchikaroto sā pīti paṭividitā hoti. Evaṃ sā pīti paṭividitā hoti.
对于体验喜的入出息,受是现起处,念是随观,这就是智。受是现起处,并非念;念既是现起处,也是念。凭借那念、那智,他随观那受。因此说为“于受修习受随观念处”。巴利
Pītipaṭisaṃvedī assāsapassāsavasena vedanā upaṭṭhānaṃ sati anupassanā ñāṇaṃ. Vedanā upaṭṭhānaṃ, no sati; sati upaṭṭhānañceva sati ca. Tāya satiyā tena ñāṇena taṃ vedanaṃ anupassati. Tena vuccati – ‘‘vedanāsu vedanānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā’’ti.
“随观”:如何随观那受呢?从无常的角度随观……如此随观那受。“修习”:有四种修习……以熏习之义名为修习。于体验喜的入出息,以防护之义有戒清净……当以体验喜的入出息为缘,了知心的统一、不散乱时……正了知时,他令诸根统合。因此,被称为“他同时通达义理”。巴利
Anupassatī ti kathaṃ taṃ vedanaṃ anupassati? Aniccato anupassati…pe… evaṃ taṃ vedanaṃ anupassati. Bhāvanā ti catasso bhāvanā…pe… āsevanaṭṭhena bhāvanā. Pītipaṭisaṃvedī assāsapassāsānaṃ saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi…pe… pītipaṭisaṃvedī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato…pe… pajānanto indriyāni samodhāneti. Tena vuccati – ‘‘samatthañca paṭivijjhatī’’ti.
173 如何学习“我体验乐而吸气”,如何学习“我体验乐而呼气”呢?“乐”,有两种乐:身体之乐与内心之乐。什么是身体之乐呢?凡是身体上的舒适,即是身体之乐,是由身触所生的舒适、快乐的受,由身触所生的舒适、快乐的受——这就是身体之乐。什么是内心之乐呢?凡是内心的舒适,即是内心之乐,是由心触所生的舒适、快乐的受,由心触所生的舒适、快乐的受——这就是内心之乐。巴利 注疏 1
Kathaṃ ‘‘sukhapaṭisaṃvedī assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘sukhapaṭisaṃvedī passasissāmī’’ti sikkhati? Sukhanti dve sukhāni – kāyikañca sukhaṃ, cetasikañca sukhaṃ. Katamaṃ kāyikaṃ sukhaṃ? Yaṃ kāyikaṃ sātaṃ kāyikaṃ sukhaṃ, kāyasamphassajaṃ sātaṃ sukhaṃ vedayitaṃ, kāyasamphassajā sātā sukhā vedanā – idaṃ kāyikaṃ sukhaṃ. Katamaṃ cetasikaṃ sukhaṃ? Yaṃ cetasikaṃ sātaṃ cetasikaṃ sukhaṃ, cetosamphassajaṃ sātaṃ sukhaṃ vedayitaṃ, cetosamphassajā sātā sukhā vedanā – idaṃ cetasikaṃ sukhaṃ.
这种乐是如何被觉知的呢?当以长入息为缘,了知心的统一、不散乱时,念便现前。凭借那念、那智,这种乐便被觉知。以长出息为缘,了知心的统一、不散乱时,念便现前。凭借那念、那智,这种乐便被觉知……当作证应证得之法时,这种乐便被觉知。如此,这种乐便被觉知。对于体验乐的入出息,感受是现起所缘,念是随观,这便是智。感受是现起所缘,并非就是念;而念既是现起所缘,也是念本身。凭借那念、以那智,他随观那感受。因此,称为“于感受修习受随观念处”。巴利
Kathaṃ te sukhā paṭividitā honti? Dīghaṃ assāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti. Tāya satiyā tena ñāṇena te sukhā paṭividitā honti. Dīghaṃ passāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti. Tāya satiyā tena ñāṇena te sukhā paṭividitā honti…pe… sacchikātabbaṃ sacchikaroto te sukhā paṭividitā honti. Evaṃ te sukhā paṭividitā honti. Sukhapaṭisaṃvedī assāsapassāsavasena vedanā upaṭṭhānaṃ sati anupassanā ñāṇaṃ. Vedanā upaṭṭhānaṃ, no sati; sati upaṭṭhānañceva sati ca. Tāya satiyā tena ñāṇena taṃ vedanaṃ anupassati. Tena vuccati – ‘‘vedanāsu vedanānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā’’ti.
如何观察那感受呢?从无常随观察……以此方式观察那感受。有四种修习……就反复实践的义而言,此称为修习。以体验乐受之心对待入息出息,就防护的意义而言,是戒清净……当以体验乐受之心了知由入息出息所达成的心一境性、不散乱时……在了知的过程中,他将诸根统合。因此,这称为“他证悟了具足之慧”。巴利
Anupassatī ti kathaṃ taṃ vedanaṃ anupassati. Aniccato anupassati…pe… evaṃ taṃ vedanaṃ anupassati. Bhāvanā ti catasso bhāvanā…pe… āsevanaṭṭhena bhāvanā. Sukhapaṭisaṃvedī assāsapassāsānaṃ saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi…pe… sukhapaṭisaṃvedī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato…pe… pajānanto indriyāni samodhāneti. Tena vuccati – ‘‘samatthañca paṭivijjhatī’’ti.
174 什么是“我当体验心行而入息”的修学、“我当体验心行而出息”的修学?什么是心行?于长入息时,伴随生起的想、受及心所——这些是与心相应、称为心行的诸法。于长出息时,伴随生起的想、受及心所——这些是与心相应、称为心行的诸法……于体验乐受的入息时,伴随生起的……于体验乐受的出息时,伴随生起的想、受及心所——这些是与心相应、称为心行的诸法。这就是心行。巴利
Kathaṃ ‘‘cittasaṅkhārapaṭisaṃvedī assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘cittasaṅkhārapaṭisaṃvedī passasissāmī’’ti sikkhati? Katamo cittasaṅkhāro? Dīghaṃ assāsavasena saññā ca vedanā ca cetasikā – ete dhammā cittapaṭibaddhā cittasaṅkhārā. Dīghaṃ passāsavasena saññā ca vedanā ca cetasikā – ete dhammā cittapaṭibaddhā cittasaṅkhārā…pe… sukhapaṭisaṃvedī assāsavasena… sukhapaṭisaṃvedī passāsavasena saññā ca vedanā ca cetasikā – ete dhammā cittapaṭibaddhā cittasaṅkhārā – ayaṃ cittasaṅkhāro.
如何了知这些心行?当禅修者了知由长入息所达成的心一境性、不散乱时,念即现前。依此念与此慧,那些心行便已被了知。当禅修者了知由长出息所达成的心一境性、不散乱时,念即现前。依此念与此慧,那些心行便已被了知……当禅修者证知应证知之事时,那些心行便已被了知。如此,那些心行便已被了知。以体验心行的入息出息而言,受是现起处,念是随观,这是智。受是现起处,而不是念;念既是现起处,也是念。依此念与此慧,他观察那感受。因此,这称为“于受,修习受随观念处”。巴利
Kathaṃ te cittasaṅkhārā paṭividitā honti? Dīghaṃ assāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti. Tāya satiyā tena ñāṇena te cittasaṅkhārā paṭividitā honti. Dīghaṃ passāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti. Tāya satiyā tena ñāṇena te cittasaṅkhārā paṭividitā honti…pe… sacchikātabbaṃ sacchikaroto te cittasaṅkhārā paṭividitā honti. Evaṃ te cittasaṅkhārā paṭividitā honti. Cittasaṅkhārapaṭisaṃvedī assāsapassāsavasena vedanā upaṭṭhānaṃ sati anupassanā ñāṇaṃ vedanā upaṭṭhānaṃ, no sati; sati upaṭṭhānañceva sati ca. Tāya satiyā te ñāṇena taṃ vedanaṃ anupassati. Tena vuccati – ‘‘vedanāsu vedanānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā’’ti.
那么,如何观察那个受呢?从无常的角度来观察……以此方式,来观察那个受。有四种修习……这称为修习,是就其反复实践的义理而言。以体验心行的入息出息,就防护的义理而言,是戒清净……当以体验心行了知因入息出息所达成的心一境性、不散乱时……在这样了知的过程中,他将诸根协调统一。因此,这被称为“他证悟了具足之慧”。巴利
Anupassatī ti kathaṃ taṃ vedanaṃ anupassati? Aniccato anupassati…pe… evaṃ taṃ vedanaṃ anupassati. Bhāvanā ti catasso bhāvanā…pe… āsevanaṭṭhena bhāvanā. Cittasaṅkhārapaṭisaṃvedī assāsapassāsānaṃ saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi…pe… cittasaṅkhārapaṭisaṃvedī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato…pe… pajānanto indriyāni samodhāneti. Tena vuccati – ‘‘samatthañca paṭivijjhatī’’ti.
175 什么是“我当平静心行而入息”的修学,“我当平静心行而出息”的修学?什么是心行?在长入息中,伴生的想、受和心所——这些是与心相关联的心行诸法。他修学以使这些心行平静、止息、安歇。在长出息中,伴生的想、受和心所——这些是与心相关联的心行诸法。他修学以使这些心行平静、止息、安歇。在体验心行的入息中……在体验心行的出息中,伴生的想、受和心所——这些是与心相关联的心行诸法。他修学以使这些心行平静、止息、安歇。以令心行平静的入息出息,受现起为念,观察为慧。这是受的现起,而非念;它既是念的现起,也是念。藉此念及此慧,他观察这个受。因此,这称为“于受,作为受随观念住处的修习”。巴利
Kathaṃ ‘‘passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ passasissāmī’’ti sikkhati? Katamo cittasaṅkhāro? Dīghaṃ assāsavasena saññā ca vedanā ca cetasikā – ete dhammā cittapaṭibaddhā cittasaṅkhārā. Te cittasaṅkhāre passambhento nirodhento vūpasamento sikkhati. Dīghaṃ passāsavasena saññā ca vedanā ca cetasikā – ete dhammā cittapaṭibaddhā cittasaṅkhārā. Te cittasaṅkhāre passambhento nirodhento vūpasamento sikkhati. Cittasaṅkhārapaṭisaṃvedī assāsavasena… cittasaṅkhārapaṭisaṃvedī passāsavasena saññā ca vedanā ca cetasikā – ete dhammā cittapaṭibaddhā cittasaṅkhārā. Te cittasaṅkhāre passambhento nirodhento vūpasamento sikkhati. Passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ assāsapassāsavasena vedanā upaṭṭhānaṃ sati anupassanā ñāṇaṃ. Vedanā upaṭṭhānaṃ, no sati; sati upaṭṭhānañceva sati ca. Tāya satiyā tena ñāṇena taṃ vedanaṃ anupassati. Tena vuccati – ‘‘vedanāsu vedanānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā’’ti.
那么,如何随观这个受呢……以此方式随观这个受。有四种修习……就反复实践的义理而言,这称为修习。以令心行平静的入出息,就防护的义理而言,是戒清净……当以令心行平静的入出息,了知心的一境性、不散乱时……在这样了知的过程中,他协调统一诸根。因此,这称为“他证悟了具足之慧”。巴利
Anupassatī ti kathaṃ taṃ vedanaṃ anupassati…pe… evaṃ taṃ vedanaṃ anupassati. Bhāvanā ti catasso bhāvanā…pe… āsevanaṭṭhena bhāvanā. Passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ assāsapassāsānaṃ saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi…pe… passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato…pe… pajānanto indriyāni samodhāneti. Tena vuccati – ‘‘samatthañca paṭivijjhatī’’ti.
八种随观智、八种现起随念、四种经典事,是于受随观受。巴利
Aṭṭha anupassanāñāṇāni aṭṭha ca upaṭṭhānānussatiyo cattāri suttantikavatthūni vedanāsu vedanānupassanāya.
第三四法分别巴利
Tatiyacatukkaniddeso
176 如何修习“觉知心而入息、觉知心而出息”呢?什么是心?依长入息,识即是心。此心即:意、思量、心藏、净白、意处、意根、识、识蕴、相应的意识界。依长出息……依觉知平静心行而入息……依觉知平静心行而出息,识即是心。此心即:意、思量、心藏、净白、意处、意根、识、识蕴、相应的意识界——这便是心。巴利 注疏 1
Kathaṃ ‘‘cittapaṭisaṃvedī assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘cittapaṭisaṃvedī passasissāmī’’ti sikkhati? Katamaṃ taṃ cittaṃ? Dīghaṃ assāsavasena viññāṇaṃ cittaṃ. Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ hadayaṃ paṇḍaraṃ mano manāyatanaṃ manindriyaṃ viññāṇaṃ viññāṇakkhandho tajjā manoviññāṇadhātu. Dīghaṃ passāsavasena …pe… passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ assāsavasena… passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ passāsavasena viññāṇaṃ cittaṃ. Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ hadayaṃ paṇḍaraṃ mano mānayatanaṃ manindriyaṃ viññāṇaṃ viññāṇakkhandho tajjā manoviññāṇadhātu – idaṃ cittaṃ.
那颗心是如何被了知的?当如实了知依长入息,心住一境、不散乱时,正念便得安立。依此正念、依此智慧,那颗心被了知。当如实了知依长出息,心住一境、不散乱时,正念便得安立。依此正念、依此智慧,那颗心被了知……当应证之法得以证得时,那颗心被了知。如是,那颗心被了知。领受于心,依入出息,心即为识,现起为念,随观为智。心是现起,而非念;念既是现起,亦是念。依此念、以此智,随观彼心。因此,这称为“于心修习心随观念处”。巴利
Kathaṃ taṃ cittaṃ paṭividitaṃ hoti? Dīghaṃ assāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti. Tāya satiyā tena ñāṇena taṃ cittaṃ paṭividitaṃ hoti. Dīghaṃ passāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti. Tāya satiyā tena ñāṇena taṃ cittaṃ paṭividitaṃ hoti…pe… sacchikātabbaṃ sacchikaroto taṃ cittaṃ paṭividitaṃ hoti. Evaṃ taṃ cittaṃ paṭividitaṃ hoti. Cittapaṭisaṃvedī assāsapassāsavasena viññāṇaṃ cittaṃ upaṭṭhānaṃ sati anupassanā ñāṇaṃ. Cittaṃ upaṭṭhānaṃ, no sati; sati upaṭṭhānañceva sati ca. Tāya satiyā tena ñāṇena taṃ cittaṃ anupassati. Tena vuccati – ‘‘citte cittānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā’’ti.
“随观”如何随观彼心呢?……如是随观彼心。“修习”有四种修习……以数数修习为义,是为修习。领受于心,依防护之义,是为戒清净……领受于心,当如实了知依入出息,心住一境、不散乱时……当如实了知时,他令诸根和合贯通。因此,说为“贯通”。巴利
Anupassatī ti kathaṃ taṃ cittaṃ anupassati…pe… evaṃ taṃ cittaṃ anupassati. Bhāvanā ti catasso bhāvanā…pe… āsevanaṭṭhena bhāvanā. Cittapaṭisaṃvedī assāsapassāsānaṃ saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi…pe… cittapaṭisaṃvedī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato…pe… pajānanto indriyāni samodhāneti. Tena vuccati – ‘‘samatthañca paṭivijjhatī’’ti.
177 如何修习“令心极喜,我将吸气”、“令心极喜,我将呼气”呢?什么是对心的极喜?当如实了知依长入息,心住一境、不散乱时,对心的极喜便会生起。那即是心的喜悦、欢喜、欢悦、踊跃、欣喜、轻快、满意。当如实了知依长出息,心住一境、不散乱时,对心的极喜便会生起。那即是心的喜悦、欢喜、欢悦、踊跃、欣喜、轻快、满意……领受于心,依入息……领受于心,依出息,当如实了知心住一境、不散乱时,对心的极喜便会生起。那即是心的喜悦、欢喜、欢悦、踊跃、欣喜、轻快、满意——这就是对心的极喜。令心极喜,依入出息,心为识,现起为念,随观为智。心是现起,而非念;念既是现起,亦是念。依此念、以此智,随观彼心。因此说:“于心修习心随观念处”。巴利 注疏 1
Kathaṃ ‘‘abhippamodayaṃ cittaṃ assasissāmī’’ti, ‘‘abhippamodayaṃ cittaṃ passasissāmī’’ti sikkhati? Katamo cittassa abhippamodo? Dīghaṃ assāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato uppajjati cittassa abhippamodo. Yā cittassa āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti odagyaṃ attamanatā. Cittassa dīghaṃ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato uppajjati cittassa abhippamodo. Yā cittassa āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti odagyaṃ attamanatā cittassa…pe… cittapaṭisaṃvedī assāsavasena… cittapaṭisaṃvedī passāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato uppajjati cittassa abhippamodo. Yā cittassa āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti odagyaṃ attamanatā cittassa – ayaṃ cittassa abhippamodo. Abhippamodayaṃ cittaṃ assāsapassāsavasena viññāṇaṃ cittaṃ upaṭṭhānaṃ sati anupassanā ñāṇaṃ. Cittaṃ upaṭṭhānaṃ, no sati; sati upaṭṭhānañceva sati ca. Tāya satiyā tena ñāṇena taṃ cittaṃ anupassati. Tena vuccati – ‘‘citte cittānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā’’ti.
“随观”者,如何随观彼心?……(中略)……如是随观彼心。“修习”有四种修习……(中略)……以数数修习之义,是修习。“令心入定”,以入出息防护之义,是戒清净……(中略)……当以入出息为缘而了知心的一境性、不散乱时,令心入定……(中略)……正在了知时,便统合诸根。因此说——“他同时也通达那意义。”巴利
Anupassatīti kathaṃ taṃ cittaṃ anupassati…pe… evaṃ taṃ cittaṃ anupassati. Bhāvanāti catasso bhāvanā…pe… āsevanaṭṭhena bhāvanā. Samādahaṃ cittaṃ assāsapassāsānaṃ saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi…pe… samādahaṃ cittaṃ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato…pe… pajānanto indriyāni samodhāneti. Tena vuccati – ‘‘samatthañca paṭivijjhatī’’ti.
178 什么是“令心入定,我当吸气”而学,“令心入定,我当呼气”而学?什么是定?以长入息为缘,心的一境性、不散乱,即是定——那是心的安住、稳固、确立、不涣散、不散乱、不失念的状态,是寂止、定根、定力、正定。以长呼气为缘,心的一境性、不散乱,即是定……(中略)……以入息为缘,令心入定……(中略)……以呼气为缘,令心入定,心的一境性、不散乱,即是定。那是心的安住、稳固、确立、不涣散、不散乱、不失念的状态,是寂止、定根、定力、正定——这就是定。“令心入定”,以入出息为缘,有识知、有心、有近住、有念、有智。心的近住,不是念;而念,既是近住,也是念。以彼念、以彼智,随观彼心。因此说——“于心上修习心随观念处。”巴利 注疏 1
Kathaṃ ‘‘samādahaṃ cittaṃ assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘samādahaṃ cittaṃ passasissāmī’’ti sikkhati? Katamo samādhi ? Dīghaṃ assāsavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi, yā cittassa ṭhiti saṇṭhiti avaṭṭhiti avisāhāro avikkhepo avisāhaṭamānasatā samatho samādhindriyaṃ samādhibalaṃ sammāsamādhi. Dīghaṃ passāsavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi…pe… samādahaṃ cittaṃ assāsavasena…pe… samādahaṃ cittaṃ passāsavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi. Yā cittassa ṭhiti saṇṭhiti avaṭṭhiti avisāhāro avikkhepo avisāhaṭamānasatā samatho samādhindriyaṃ samādhibalaṃ sammāsamādhi – ayaṃ samādhi. Samādahaṃ cittaṃ assāsapassāsavasena viññāṇaṃ cittaṃ upaṭṭhānaṃ sati anupassanā ñāṇaṃ. Cittaṃ upaṭṭhānaṃ, no sati; sati upaṭṭhānañceva sati ca. Tāya satiyā tena ñāṇena taṃ cittaṃ anupassati. Tena vuccati – ‘‘citte cittānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā’’ti.
“随观”,如何随观彼心?……(中略)……如是随观彼心。此四种修习……(中略)……以练习、修习之义,称为修习。“令心极喜”,以入出息防护之义,是戒清净……(中略)……当以入出息为缘而了知心的一境性、不散乱时,“令心极喜”……(中略)……正当了知时,便统合了诸根。因此说——“他证得了那有意义的目标。”巴利
Anupassatīti kathaṃ taṃ cittaṃ anupassati…pe… evaṃ taṃ cittaṃ anupassatīti. Bhāvanāti catasso bhāvanā…pe… āsevanaṭṭhena bhāvanā. Abhippamodayaṃ cittaṃ assāsapassāsānaṃ saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi…pe… abhippamodayaṃ cittaṃ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato…pe… pajānanto indriyāni samodhāneti. Tena vuccati – ‘‘samatthañca paṭivijjhatī’’ti.
179 如何是“令心解脱,我将吸气”而学,“令心解脱,我将呼气”而学?“令心从贪解脱,我将吸气”而学,“令心从贪解脱,我将呼气”而学。“令心从嗔解脱,我将吸气”而学,“令心从嗔解脱,我将呼气”而学。“令心从痴解脱,我将吸气”而学……(中略)……从慢解脱、从邪见解脱、从疑解脱、从昏沉解脱、从掉举解脱、从无惭解脱、“令心从无愧解脱,我将吸气”而学,“令心从无愧解脱,我将呼气”而学。“令心解脱”,以入出息为缘,有识知、有心、有近住、有念……(中略)……巴利 注疏 1
Kathaṃ ‘‘vimocayaṃ cittaṃ assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘vimocayaṃ cittaṃ passasissāmī’’ti sikkhati? ‘‘Rāgato vimocayaṃ cittaṃ assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘rāgato vimocayaṃ cittaṃ passasissāmī’’ti sikkhati. ‘‘Dosato vimocayaṃ cittaṃ assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘dosato vimocayaṃ cittaṃ passasissāmī’’ti sikkhati. ‘‘Mohato vimocayaṃ cittaṃ assasissāmī’’ti sikkhati…pe… mānato vimocayaṃ cittaṃ… diṭṭhiyā vimocayaṃ cittaṃ… vicikicchāya vimocayaṃ cittaṃ… thinato vimocayaṃ cittaṃ… uddhaccato vimocayaṃ cittaṃ… ahirikato vimocayaṃ cittaṃ… ‘‘anottappato vimocayaṃ cittaṃ assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘anottappato vimocayaṃ cittaṃ passasissāmī’’ti sikkhati. Vimocayaṃ cittaṃ assāsapassāsavasena viññāṇaṃ cittaṃ upaṭṭhānaṃ sati…pe….
“随观”者,如何随观彼心?……(中略)……如是随观彼心。这四种修习……(中略)……以反复修习之义,是为修习。“令心解脱”,以入出息防护之义,是为戒清净……(中略)……了知以入出息为缘的“令心解脱”所生起之心一境性与不散乱……(中略)……当如此了知时,便统摄诸根。因此说:“他也通达那意义。”巴利
Anupassatī ti kathaṃ taṃ cittaṃ anupassati …pe… evaṃ taṃ cittaṃ anupassati . Bhāvanā ti catasso bhāvanā…pe… āsevanaṭṭhena bhāvanā. Vimocayaṃ cittaṃ assāsapassāsānaṃ saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi…pe… vimocayaṃ cittaṃ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato …pe… pajānanto indriyāni samodhāneti. Tena vuccati – ‘‘samatthañca paṭivijjhatī’’ti.
八种随观智、八种近住念、四种经教事,于心修习心随观。巴利
Aṭṭha anupassanāñāṇāni aṭṭha ca upaṭṭhānānussatiyo cattāri suttantikavatthūni citte cittānupassanāya.
第四四法分别巴利
Catutthacatukkaniddeso
180 如何是“随观无常,我将吸气”而学,“随观无常,我将呼气”而学?什么无常?五蕴无常。以何义故说为无常?以生起与坏灭之义,说为无常。观照五蕴之生起时,见多少相?观照其坏灭时,见多少相?观照其生灭时,见多少相?观照五蕴之生起时,见二十五相;观照其坏灭时,见二十五相。观照五蕴之生灭时,即见此五十种相。巴利 注疏 1
Kathaṃ ‘‘aniccānupassī assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘aniccānupassī passasissāmī’’ti sikkhati? Aniccanti kiṃ aniccaṃ? Pañcakkhandhā aniccā. Kenaṭṭhena aniccā? Uppādavayaṭṭhena aniccā. Pañcannaṃ khandhānaṃ udayaṃ passanto kati lakkhaṇāni passati, vayaṃ passanto kati lakkhaṇāni passati, udayabbayaṃ passanto kati lakkhaṇāni passati? Pañcannaṃ khandhānaṃ udayaṃ passanto pañcavīsati lakkhaṇāni passati, vayaṃ passanto pañcavīsati lakkhaṇāni passati. Pañcannaṃ khandhānaṃ udayabbayaṃ passanto imāni paññāsa lakkhaṇāni passati.
“随观色无常,我当入息”——如此修学,“随观色无常,我当出息”——如此修学。于受……于想……于诸行……于识……于眼……于老死中:“随观老死无常,我当入息”——如此修学,“随观老死无常,我当出息”——如此修学。依随观无常之入出息力,诸法现起,这便是念、随观、智。诸法现起,而并非念;念则既是现起,亦为念。以彼念、彼智,随观那些诸法。因此说,这是“于诸法中修习法随观念处”。巴利
‘‘Rūpe aniccānupassī assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘rūpe aniccānupassī passasissāmī’’ti sikkhati. ‘‘Vedanāya…pe… saññāya… saṅkhāresu… viññāṇe… cakkhusmiṃ…pe… jarāmaraṇe aniccānupassī assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘jarāmaraṇe aniccānupassī passasissāmī’’ti sikkhati. Aniccānupassī assāsapassāsavasena dhammā upaṭṭhānaṃ sati anupassanā ñāṇaṃ. Dhammā upaṭṭhānaṃ, no sati; sati upaṭṭhānañceva sati ca. Tāya satiyā tena ñāṇena te dhamme anupassati. Tena vuccati – ‘‘dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā’’ti.
“随观”是指如何随观那些法?……如此随观那些法。此为四种修习……依习行的意义而为修习。随观无常的入出息,依防护的意义为戒清净……于随观无常的入出息力中,了知心之专一、不散乱……了知者统合诸根。因此说:“亦证得那善巧。”巴利
Anupassatīti kathaṃ te dhamme anupassati…pe… evaṃ te dhamme anupassati. Bhāvanāti catasso bhāvanā…pe… āsevanaṭṭhena bhāvanā. Aniccānupassī assāsapassāsānaṃ saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi…pe… aniccānupassī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato…pe… pajānanto indriyāni samodhāneti. Tena vuccati – ‘‘samatthañca paṭivijjhatī’’ti.
“我修习随观离欲而入息”“我修习随观离欲而出息”——这样修学,是如何进行的呢?于色中见到过患后,对色的离欲生起意欲,成为信解具足者,其心得善安立。“我修习随观色离欲而入息”“我修习随观色离欲而出息”——这样修学。于受……于想……于诸行……于识……于眼……于老死中见到过患后,对老死的离欲生起意欲,成为信解具足者,其心得善安立。“我修习随观老死离欲而入息”“我修习随观老死离欲而出息”——这样修学。由随观离欲的入出息力,诸法现起——这是念、随观、智。这里,诸法现起,而非仅仅是念;念既是现起,也是念。以那念、以那智,随观那些法。因此说:这是“于诸法中修习法随观念处”。巴利
Kathaṃ ‘‘virāgānupassī assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘virāgānupassī passasissāmī’’ti sikkhati? Rūpe ādīnavaṃ disvā rūpavirāge chandajāto hoti saddhādhimutto, cittañcassa svādhiṭṭhitaṃ. ‘‘Rūpe virāgānupassī assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘rūpe virāgānupassī passasissāmī’’ti sikkhati. Vedanāya…pe… saññāya… saṅkhāresu… viññāṇe… cakkhusmiṃ…pe… jarāmaraṇe ādīnavaṃ disvā jarāmaraṇavirāge chandajāto hoti saddhādhimutto, cittañcassa svādhiṭṭhitaṃ. ‘‘Jarāmaraṇe virāgānupassī assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘jarāmaraṇe virāgānupassī passasissāmī’’ti sikkhati. Virāgānupassī assāsapassāsavasena dhammā upaṭṭhānaṃ sati anupassanā ñāṇaṃ. Dhammā upaṭṭhānaṃ, no sati; sati upaṭṭhānañceva sati ca. Tāya satiyā tena ñāṇena te dhamme anupassati. Tena vuccati – ‘‘dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā’’ti.
如何随观那些法?……如此随观那些法。此为四种修习……依习行的意义而为修习。随观离欲者的入出息,依防护的意义为戒清净……随观离欲者,由入出息力,了知心之专一、不散乱……了知者统合诸根。因此说:“亦证得那善巧。”巴利
Anupassatī ti kathaṃ te dhamme anupassati…pe… evaṃ te dhamme anupassati. Bhāvanā ti catasso bhāvanā…pe… āsevanaṭṭhena bhāvanā. Virāgānupassī assāsapassāsānaṃ saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi…pe… virāgānupassī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato…pe… pajānanto indriyāni samodhāneti. Tena vuccati – ‘‘samatthañca paṭivijjhatī’’ti.
“我修习随观灭而入息”、“我修习随观灭而出息”,如何这样修学呢?于色中见到过患后,对色的灭生起意欲,成为信解具足者,其心得善安立。“我修习随观色灭而入息”——他这样修学,“我修习随观色灭而出息”——他这样修学。于受……于想……于诸行……于识……于眼……于老死中见到过患后,对老死的灭生起意欲,成为信解具足者,其心得善安立。“我修习随观老死灭而入息”——他这样修学,“我修习随观老死灭而出息”——他这样修学。巴利
Kathaṃ ‘‘nirodhānupassī assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘nirodhānupassī passasissāmī’’ti sikkhati? Rūpe ādīnavaṃ disvā rūpanirodhe chandajāto hoti saddhādhimutto, cittañcassa svādhiṭṭhitaṃ. ‘‘Rūpe nirodhānupassī assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘rūpe nirodhānupassī passasissāmī’’ti sikkhati. Vedanāya…pe… saññāya… saṅkhāresu… viññāṇe… cakkhusmiṃ…pe… jarāmaraṇe ādīnavaṃ disvā jarāmaraṇanirodhe chandajāto hoti saddhādhimutto, cittañcassa svādhiṭṭhitaṃ. ‘‘Jarāmaraṇe nirodhānupassī assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘jarāmaraṇe nirodhānupassī passasissāmī’’ti sikkhati.
181 以几种行相,无明成为过患?以几种行相,无明灭去?以五种行相,无明成为过患。以八种行相,无明灭去。巴利 注疏 1
Katihākārehi avijjāya ādīnavo hoti? Katihākārehi avijjā nirujjhati? Pañcahākārehi avijjāya ādīnavo hoti. Aṭṭhahākārehi avijjā nirujjhati.
以哪五种行相,无明成为过患?以无常义,无明成为过患;以苦义,无明成为过患;以无我义,无明成为过患;以煎熬义,无明成为过患;以变易义,无明成为过患。以这五种行相,无明成为过患。巴利
Katamehi pañcahākārehi avijjāya ādīnavo hoti? Aniccaṭṭhena avijjāya ādīnavo hoti, dukkhaṭṭhena avijjāya ādīnavo hoti, anattaṭṭhena avijjāya ādīnavo hoti, santāpaṭṭhena avijjāya ādīnavo hoti, vipariṇāmaṭṭhena avijjāya ādīnavo hoti – imehi pañcahākārehi avijjāya ādīnavo hoti.
无明以哪八种方式灭尽呢?以因由灭,无明灭尽;以集灭,无明灭尽;以生灭,无明灭尽;以产生灭,无明灭尽;以因灭,无明灭尽;以缘灭,无明灭尽;以智生,无明灭尽;以灭现前,无明灭尽。以这八种方式,无明灭尽。见到无明有五种的过患之后,他对无明以这八种方式灭尽生起意欲,信解坚固,心善安住。他修习:“我将随观无明灭而入息”,也修习:“我将随观无明灭而出息”。巴利
Katamehi aṭṭhahākārehi avijjā nirujjhati? Nidānanirodhena avijjā nirujjhati, samudayanirodhena avijjā nirujjhati, jātinirodhena avijjā nirujjhati, pabhavanirodhena avijjā nirujjhati, hetunirodhena avijjā nirujjhati, paccayanirodhena avijjā nirujjhati, ñāṇuppādena avijjā nirujjhati, nirodhupaṭṭhānena avijjā nirujjhati – imehi aṭṭhahākārehi avijjā nirujjhati. Imehi pañcahākārehi avijjāya ādīnavaṃ disvā – imehi aṭṭhahākārehi avijjānirodhe chandajāto hoti saddhādhimutto, cittañcassa svādhiṭṭhitaṃ. ‘‘Avijjāya nirodhānupassī assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘avijjāya nirodhānupassī passasissāmī’’ti sikkhati.
诸行以几种方式成为过患?诸行以几种方式灭尽?……识以几种方式成为过患?识以几种方式灭尽?……名色以几种方式成为过患?名色以几种方式灭尽?……六处以几种方式成为过患?六处以几种方式灭尽?……触以几种方式成为过患?触以几种方式灭尽?……受以几种方式成为过患?受以几种方式灭尽?……爱以几种方式成为过患?爱以几种方式灭尽?……取以几种方式成为过患?取以几种方式灭尽?……有以几种方式成为过患?有以几种方式灭尽?……生以几种方式成为过患?生以几种方式灭尽?……老死以几种方式成为过患?老死以几种方式灭尽?老死以五种方式成为过患;老死以八种方式灭尽。巴利
Katihākārehi saṅkhāresu ādīnavo hoti, katihākārehi saṅkhārā nirujjhanti…pe… katihākārehi viññāṇe ādīnavo hoti, katihākārehi viññāṇaṃ nirujjhati… katihākārehi nāmarūpe ādīnavo hoti, katihākārehi nāmarūpaṃ nirujjhati… katihākārehi saḷāyatane ādīnavo hoti, katihākārehi saḷāyatanaṃ nirujjhati… katihākārehi phasse ādīnavo hoti, katihākārehi phasso nirujjhati… katihākārehi vedanāya ādīnavo hoti, katihākārehi vedanā nirujjhati… katihākārehi taṇhāya ādīnavo hoti, katihākārehi taṇhā nirujjhati… katihākārehi upādāne ādīnavo hoti, katihākārehi upādānaṃ nirujjhati… katihākārehi bhave ādīnavo hoti, katihākārehi bhavo nirujjhati… katihākārehi jātiyā ādīnavo hoti, katihākārehi jāti nirujjhati… katihākārehi jarāmaraṇe ādīnavo hoti, katihākārehi jarāmaraṇaṃ nirujjhati? Pañcahākārehi jarāmaraṇe ādīnavo hoti, aṭṭhahākārehi jarāmaraṇaṃ nirujjhati.
老死以哪五种方式成为过患呢?以无常义,老死成为过患;以苦义,老死成为过患;以无我义,老死成为过患;以煎熬义,老死成为过患;以变易义,老死成为过患。以这五种方式,老死成为过患。巴利
Katamehi pañcahākārehi jarāmaraṇe ādīnavo hoti? Aniccaṭṭhena jarāmaraṇe ādīnavo hoti, dukkhaṭṭhena…pe… anattaṭṭhena…pe… santāpaṭṭhena…pe… vipariṇāmaṭṭhena jarāmaraṇe ādīnavo hoti – imehi pañcahākārehi jarāmaraṇe ādīnavo hoti.
以哪八种方式,老死灭尽呢?由因由灭,老死灭尽;由集灭……由生灭……由产生灭……由因灭……由缘灭……由智的生起……由灭的现前,老死灭尽——以此八种方式,老死灭尽。见到以这五种方式老死的过患后,对于以这八种方式老死的灭,他生起意欲,信解坚固,心安住于善。他修习:“我将随观老死灭而入息”,他修习:“我将随观老死灭而出息”。依于随观灭的入出息,诸法现前、有念、有随观、有智。诸法是现前,并非念;念既是现前,也是念本身。以此念、以此智,他随观那些法。因此说:“于诸法中,修习法随观念处”。巴利
Katamehi aṭṭhahākārehi jarāmaraṇaṃ nirujjhati? Nidānanirodhena jarāmaraṇaṃ nirujjhati, samudayanirodhena…pe… jātinirodhena…pe… pabhavanirodhena … hetunirodhena… paccayanirodhena… ñāṇuppādena…pe… nirodhupaṭṭhānena jarāmaraṇaṃ nirujjhati – imehi aṭṭhahākārehi jarāmaraṇaṃ nirujjhati. Imehi pañcahākārehi jarāmaraṇe ādīnavaṃ disvā imehi aṭṭhahākārehi jarāmaraṇanirodhe chandajāto hoti saddhādhimutto, cittañcassa svādhiṭṭhitaṃ. ‘‘Jarāmaraṇe nirodhānupassī assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘jarāmaraṇe nirodhānupassī passasissāmī’’ti sikkhati. Nirodhānupassī assāsapassāsavasena dhammā upaṭṭhānaṃ sati anupassanā ñāṇaṃ. Dhammā upaṭṭhānaṃ, no sati; sati upaṭṭhānañceva sati ca. Tāya satiyā tena ñāṇena te dhamme anupassati. Tena vuccati – ‘‘dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā’’ti.
他如何随观那些法?……如此,他随观那些法。四种修习……以习行义为修习。依随观灭的入出息,以防护义而成就戒清净……依随观灭的入出息,他了知心的一境性、不散乱……了知时,便统合诸根。因此说:“他通达了真义”。巴利
Anupassatī ti kathaṃ te dhamme anupassati…pe… evaṃ te dhamme anupassati. Bhāvanā ti catasso bhāvanā…pe… āsevanaṭṭhena bhāvanā. Nirodhānupassī assāsapassāsānaṃ saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi…pe… nirodhānupassī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato…pe… pajānanto indriyāni samodhāneti. Tena vuccati – ‘‘samatthañca paṭivijjhatī’’ti.
182 如何是“随观舍离,我吸入”而学,“随观舍离,我呼出”而学?有两种舍离:遍舍舍离与跃入舍离。舍弃色,这是遍舍舍离;心跃入色的灭尽即涅槃,这是跃入舍离。“于色随观舍离,我吸入”而学,“于色随观舍离,我呼出”而学。受……乃至想……诸行……识……眼……乃至老死,舍弃这些,是遍舍舍离;心跃入老死的灭尽即涅槃,是跃入舍离。“于老死随观舍离,我吸入”而学,“于老死随观舍离,我呼出”而学。依随观舍离的入出息,诸法现起,这是念、这是随观、这是智。诸法现起,而非念;念既是现起,也是念本身。以此念、以此智,他随观那些法。因此被称为:“于诸法中,修习法随观念处”。巴利 注疏 1
Kathaṃ ‘‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’’ti sikkhati? Paṭinissaggāti dve paṭinissaggā – pariccāgapaṭinissaggo ca pakkhandanapaṭinissaggo ca. Rūpaṃ pariccajatīti – pariccāgapaṭinissaggo. Rūpanirodhe nibbāne cittaṃ pakkhandatīti – pakkhandanapaṭinissaggo. ‘‘Rūpe paṭinissaggānupassī assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘rūpe paṭinissaggānupassī passasissāmī’’ti sikkhati. Vedanaṃ…pe… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ… cakkhuṃ…pe… jarāmaraṇaṃ pariccajatīti – pariccāgapaṭinissaggo. Jarāmaraṇanirodhe nibbāne cittaṃ pakkhandatīti – pakkhandanapaṭinissaggo. ‘‘Jarāmaraṇe paṭinissaggānupassī assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘jarāmaraṇe paṭinissaggānupassī passasissāmī’’ti sikkhati. Paṭinissaggānupassī assāsapassāsavasena dhammā upaṭṭhānaṃ sati anupassanā ñāṇaṃ. Dhammā upaṭṭhānaṃ, no sati; sati upaṭṭhānañceva sati ca. Tāya satiyā tena ñāṇena te dhamme anupassati. Tena vuccati – ‘‘dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā’’ti.
那么,他如何随观这些法呢?他从无常随观,不从常随观;……(中略)……他舍离,而不执取。以无常随观,他便断除常想;……(中略)……以舍离,他便断除执取。他正是这样随观这些法。有四种修习。其中,对已生起的诸法,以不超越为义,是修习;……(中略)……以反复修行为义,是修习。依随观舍离的入出息,以防护为义,是戒清净;以不散乱为义,是心清净;以见为义,是见清净。其中,那防护之义,即是增上戒学;那不散乱之义,即是增上心学;那见之义,即是增上慧学。他转起这三学而学,了知而学……(中略)……对应证悟的,证悟而学。巴利
Anupassatī ti kathaṃ te dhamme anupassati? Aniccato anupassati, no niccato…pe… paṭinissajjati, no ādiyati. Aniccato anupassanto niccasaññaṃ pajahati…pe… paṭinissajjanto ādānaṃ pajahati. Evaṃ te dhamme anupassati. Bhāvanā ti catasso bhāvanā. Tattha jātānaṃ dhammānaṃ anativattanaṭṭhena bhāvanā…pe… āsevanaṭṭhena bhāvanā. Paṭinissaggānupassī assāsapassāsānaṃ saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi, avikkhepaṭṭhena cittavisuddhi, dassanaṭṭhena diṭṭhivisuddhi. Yo tattha saṃvaraṭṭho, ayaṃ adhisīlasikkhā; yo tattha avikkhepaṭṭho, ayaṃ adhicittasikkhā; yo tattha dassanaṭṭho, ayaṃ adhipaññāsikkhā – imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkhati jānanto sikkhati…pe… sacchikātabbaṃ sacchikaronto sikkhati.
当他了知依随观舍离的入出息所生的心一境性、不散乱时,感受生起时他觉知,存续时他觉知,灭去时他觉知……(中略)……在了知依随观舍离的入出息所生的心一境性、不散乱时,他摄置诸根,了知行境,通达胜任力;他摄置诸力……他摄置觉支……他摄置道……他摄置诸法,了知行境,通达胜任力。巴利
Paṭinissaggānupassī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato viditā vedanā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṃ gacchanti …pe… paṭinissaggānupassī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānanto indriyāni samodhāneti gocarañca pajānāti samatthañca paṭivijjhati; balāni samodhāneti… bojjhaṅge samodhāneti… maggaṃ samodhāneti… dhamme samodhāneti gocarañca pajānāti samatthañca paṭivijjhati.
那么,他如何摄置诸根呢?他以决意为义,摄置信根……(中略)……因此称之为:“他通达胜任力”。巴利
Indriyāni samodhānetī ti kathaṃ indriyāni samodhāneti? Adhimokkhaṭṭhena saddhindriyaṃ samodhāneti…pe… tena vuccati – ‘‘samatthañca paṭivijjhatī’’ti.
八种随观智、八种现起随念、四种经典所依处——这些是在诸法中修习法随观时,三十二种具念者之所具智。巴利
Aṭṭha anupassane ñāṇāni aṭṭha ca upaṭṭhānānussatiyo cattāri suttantikavatthūni dhammesu dhammānupassanāya. Imāni bāttiṃsa satokārissa ñāṇāni.
6. 智聚六分别巴利
6. Ñāṇarāsichakkaniddeso
183 什么是二十四种依定而生的智?以长入息为缘,心一境性、无散乱,是为定;以长出息为缘,心一境性、无散乱,是为定……(中略)……以令心解脱而入息,心一境性、无散乱,是为定;以令心解脱而出息,心一境性、无散乱,是为定。这些便是二十四种依定而生的智。巴利 注疏 1
Katamāni catuvīsati samādhivasena ñāṇāni? Dīghaṃ assāsavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi, dīghaṃ passāsavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi…pe… vimocayaṃ cittaṃ assāsavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi, vimocayaṃ cittaṃ passāsavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi. Imāni catuvīsati samādhivasena ñāṇāni.
什么是依观力而有的七十二种智?于长的入息,就无常随观而言,是为观;就苦随观而言,是为观;就无我随观而言,是为观。于长的出息,就无常随观而言,是为观;就苦随观而言,是为观;就无我随观而言,是为观……于令心解脱之入息,于令心解脱之出息,就无常随观而言,是为观;就苦随观而言,是为观;就无我随观而言,是为观。这些正是依观力而有的七十二种智。巴利
Katamāni dvesattati vipassanāvasena ñāṇāni? Dīghaṃ assāsaṃ aniccato anupassanaṭṭhena vipassanā, dukkhato anupassanaṭṭhena vipassanā, anattato anupassanaṭṭhena vipassanā, dīghaṃ passāsaṃ aniccato anupassanaṭṭhena vipassanā, dukkhato anupassanaṭṭhena vipassanā, anattato anupassanaṭṭhena vipassanā…pe… vimocayaṃ cittaṃ assāsaṃ, vimocayaṃ cittaṃ passāsaṃ aniccato anupassanaṭṭhena vipassanā, dukkhato anupassanaṭṭhena vipassanā, anattato anupassanaṭṭhena vipassanā. Imāni dvesattati vipassanāvasena ñāṇāni.
什么是八种厌离智?以无常随观而入息,如实知、如实见,是为厌离智。以无常随观而出息,如实知、如实见,是为厌离智……以舍离随观而入息,如实知、如实见,是为厌离智。以舍离随观而出息,如实知、如实见,是为厌离智。这些便是八种厌离智。巴利
Katamāni aṭṭha nibbidāñāṇāni? Aniccānupassī assāsaṃ yathābhūtaṃ jānāti passatīti – nibbidāñāṇaṃ, aniccānupassī passāsaṃ yathābhūtaṃ jānāti passatīti – nibbidāñāṇaṃ…pe… paṭinissaggānupassī assāsaṃ yathābhūtaṃ jānāti passatīti – nibbidāñāṇaṃ, paṭinissaggānupassī passāsaṃ yathābhūtaṃ jānāti passatīti – nibbidāñāṇaṃ. Imāni aṭṭha nibbidāñāṇāni.
什么是八种随顺厌离的智?以无常随观入息,在怖畏现起时的慧,是随顺厌离的智;以无常随观出息,在怖畏现起时的慧,是随顺厌离的智……以舍弃随观入息,在怖畏现起时的慧,是随顺厌离的智;以舍弃随观出息,在怖畏现起时的慧,是随顺厌离的智。这些就是八种随顺厌离的智。巴利
Katamāni aṭṭha nibbidānulome ñāṇāni? Aniccānupassī assāsaṃ bhayatupaṭṭhāne paññā nibbidānulome ñāṇaṃ, aniccānupassī passāsaṃ bhayatupaṭṭhāne paññā nibbidānulome ñāṇaṃ…pe… paṭinissaggānupassī assāsaṃ bhayatupaṭṭhāne paññā nibbidānulome ñāṇaṃ, paṭinissaggānupassī passāsaṃ bhayatupaṭṭhāne paññā nibbidānulome ñāṇaṃ – imāni aṭṭha nibbidānulome ñāṇāni.
什么是八种厌离平息智?以无常随观入息,由审察而安住的慧,是厌离平息智;以无常随观出息,由审察而安住的慧,是厌离平息智……以舍弃随观入息,由审察而安住的慧,是厌离平息智;以舍弃随观出息,由审察而安住的慧,是厌离平息智。这些就是八种厌离平息智。巴利
Katamāni aṭṭha nibbidāpaṭippassaddhiñāṇāni? Aniccānupassī assāsaṃ paṭisaṅkhā santiṭṭhanā paññā nibbidāpaṭippassaddhiñāṇaṃ, aniccānupassī passāsaṃ paṭisaṅkhā santiṭṭhanā paññā nibbidāpaṭippassaddhiñāṇaṃ…pe… paṭinissaggānupassī assāsaṃ paṭisaṅkhā santiṭṭhanā paññā nibbidāpaṭippassaddhiñāṇaṃ, paṭinissaggānupassī passāsaṃ paṭisaṅkhā santiṭṭhanā paññā nibbidāpaṭippassaddhiñāṇaṃ – imāni aṭṭha nibbidāpaṭippassaddhiñāṇāni.
什么是二十一种解脱乐智?由入流道,因有身见已断、已根绝,生起解脱乐智;因疑惑已断、已根绝,生起解脱乐智;因戒禁取已断、已根绝……因见随眠、疑随眠已断、已根绝,生起解脱乐智。由一来道,因粗品欲贪结已断、已根绝……因嗔恚结、粗品欲贪随眠、嗔恚随眠已断、已根绝,生起解脱乐智。由不来道,因细品欲贪结已断、已根绝……因嗔恚结、细品欲贪随眠、嗔恚随眠已断、已根绝,生起解脱乐智。由阿拉汉道,因色贪已断、已根绝……因无色贪、慢、掉举、无明、慢随眠、有贪随眠、无明随眠已断、已根绝,生起解脱乐智。这些就是二十一种解脱乐智。当修习以十六事为所的入出息念定时,这二百种以上的智便得生起。巴利
Katamāni ekavīsati vimuttisukhe ñāṇāni? Sotāpattimaggena sakkāyadiṭṭhiyā pahīnattā samucchinnattā uppajjati vimuttisukhe ñāṇaṃ, vicikicchāya pahīnattā samucchinnattā uppajjati vimuttisukhe ñāṇaṃ, sīlabbataparāmāsassa…pe… diṭṭhānusayassa, vicikicchānusayassa pahīnattā samucchinnattā uppajjati vimuttisukhe ñāṇaṃ, sakadāgāmimaggena oḷārikassa, kāmarāgasaññojanassa…pe… paṭighasaññojanassa, oḷārikassa kāmarāgānusayassa, paṭighānusayassa pahīnattā samucchinnattā uppajjati vimuttisukhe ñāṇaṃ, anāgāmimaggena anusahagatassa kāmarāgasaññojanassa…pe… paṭighasaññojanassa, anusahagatassa kāmarāgānusayassa, paṭighānusayassa pahīnattā samucchinnattā uppajjati vimuttisukhe ñāṇaṃ, arahattamaggena, rūparāgassa…pe… arūparāgassa, mānassa, uddhaccassa, avijjāya, mānānusayassa, bhavarāgānusayassa, avijjānusayassa pahīnattā samucchinnattā uppajjati vimuttisukhe ñāṇaṃ. Imāni ekavīsati vimuttisukhe ñāṇāni. Soḷasavatthukaṃ ānāpānassatisamādhiṃ bhāvayato samadhikāni imāni dve ñāṇasatāni uppajjanti.
1. 第一经分别巴利
1. Paṭhamasuttantaniddeso
184 如是我闻:一时,世尊住在舍卫城祇树给孤独园。在那里,世尊称呼诸比丘:“诸比丘。”那些比丘回答世尊:“尊者。”世尊如是说:巴利 注疏 1
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘bhikkhavo’’ti. ‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –
“诸比丘,有此五根。哪五种呢?信根、精进根、念根、定根、慧根。诸比丘,此即五根。”巴利
‘‘Pañcimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Saddhindriyaṃ, vīriyindriyaṃ, satindriyaṃ, samādhindriyaṃ, paññindriyaṃ – imāni kho, bhikkhave, pañcindriyāni’’ .
185 这五根以几种方式得以清净?这五根以十五种方式得以清净。避开无信之人,亲近、结交、侍奉有信之人,省察能引发净信的经典——以此三种方式,信根清净。避开懈怠之人,亲近、结交、侍奉精进之人,省察正精进——以此三种方式,精进根清净。避开失念之人,亲近、结交、侍奉念现前之人,省察念处——以此三种方式,念根清净。避开心不寂静之人,亲近、结交、侍奉心得定之人,省察禅那与解脱——以此三种方式,定根清净。避开智慧浅薄之人,亲近、结交、侍奉具慧之人,省察甚深智慧行境——以此三种方式,慧根清净。如此,避此五种人,亲近、结交、侍奉彼五种人,省察五种经典——以此十五种方式,此五根得以清净。巴利 注疏 1
Imāni pañcindriyāni katihākārehi visujjhanti? Imāni pañcindriyāni pannarasahi ākārehi visujjhanti. Assaddhe puggale parivajjayato, saddhe puggale sevato bhajato payirupāsato, pasādanīye suttante paccavekkhato – imehi tīhākārehi saddhindriyaṃ visujjhati. Kusīte puggale parivajjayato, āraddhavīriye puggale sevato bhajato payirupāsato, sammappadhāne paccavekkhato – imehi tīhākārehi vīriyindriyaṃ visujjhati. Muṭṭhassatī puggale parivajjayato, upaṭṭhitassatī puggale sevato bhajato payirupāsato, satipaṭṭhāne paccavekkhato – imehi tīhākārehi satindriyaṃ visujjhati. Asamāhite puggale parivajjayato, samāhite puggale sevato bhajato payirupāsato, jhānavimokkhe paccavekkhato – imehi tīhākārehi samādhindriyaṃ visujjhati. Duppaññe puggale parivajjayato, paññavante puggale sevato bhajato payirupāsato, gambhīrañāṇacariyaṃ paccavekkhato – imehi tīhākārehi paññindriyaṃ visujjhati. Iti ime pañca puggale parivajjayato , pañca puggale sevato bhajato payirupāsato, pañca suttantakkhandhe paccavekkhato – imehi pannarasahi ākārehi imāni pañcindriyāni visujjhanti.
以几种方式修习五根,以几种方式完成五根的修习?以十种方式修习五根,以十种方式完成五根的修习。舍断不信时,即修习信根;修习信根,即舍断不信。舍断懈怠时,即修习精进根;修习精进根,即舍断懈怠。舍断放逸时,即修习念根;修习念根,即舍断放逸。舍断掉举时,即修习定根;修习定根,即舍断掉举。舍断无明时,即修习慧根;修习慧根,即舍断无明。以此十种方式修习五根,以此十种方式完成五根的修习。巴利
Katihākārehi pañcindriyāni bhāviyanti, katihākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ bhāvanā hoti? Dasahākārehi pañcindriyāni bhāviyanti, dasahākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ bhāvanā hoti. Assaddhiyaṃ pajahanto saddhindriyaṃ bhāveti, saddhindriyaṃ bhāvento assaddhiyaṃ pajahati; kosajjaṃ pajahanto vīriyindriyaṃ bhāveti, vīriyindriyaṃ bhāvento kosajjaṃ pajahati; pamādaṃ pajahanto satindriyaṃ bhāveti, satindriyaṃ bhāvento pamādaṃ pajahati; uddhaccaṃ pajahanto samādhindriyaṃ bhāveti, samādhindriyaṃ bhāvento uddhaccaṃ pajahati; avijjaṃ pajahanto paññindriyaṃ bhāveti, paññindriyaṃ bhāvento avijjaṃ pajahati. Imehi dasahākārehi pañcindriyāni bhāviyanti, imehi dasahākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ bhāvanā hoti.
以多少种方式,五根可称为已修习、善巧修习?以十种方式,五根可称为已修习、善巧修习。由于不信已断除且已善断除,信根便得修习且善巧修习;由于信根已修习且善巧修习,不信便得断除且善断除。由于懈怠已断除且已善断除,精进根便得修习且善巧修习;由于精进根已修习且善巧修习,懈怠便得断除且善断除。由于放逸已断除且已善断除,念根便得修习且善巧修习;由于念根已修习且善巧修习,放逸便得断除且善断除。由于掉举已断除且已善断除,定根便得修习且善巧修习;由于定根已修习且善巧修习,掉举便得断除且善断除。由于无明已断除且已善断除,慧根便得修习且善巧修习;由于慧根已修习且善巧修习,无明便得断除且善断除。正是以这十种方式,五根可称为已修习、善巧修习。巴利
Katihākārehi pañcindriyāni bhāvitāni honti subhāvitāni? Dasahākārehi pañcindriyāni bhāvitāni honti subhāvitāni. Assaddhiyassa pahīnattā suppahīnattā saddhindriyaṃ bhāvitaṃ hoti subhāvitaṃ; saddhindriyassa bhāvitattā subhāvitattā assaddhiyaṃ pahīnaṃ hoti suppahīnaṃ. Kosajjassa pahīnattā suppahīnattā vīriyindriyaṃ bhāvitaṃ hoti subhāvitaṃ; vīriyindriyassa bhāvitattā subhāvitattā kosajjaṃ pahīnaṃ hoti suppahīnaṃ. Pamādassa pahīnattā suppahīnattā satindriyaṃ bhāvitaṃ hoti subhāvitaṃ; satindriyassa bhāvitattā subhāvitattā pamādo pahīno hoti suppahīno. Uddhaccassa pahīnattā suppahīnattā samādhindriyaṃ bhāvitaṃ hoti subhāvitaṃ; samādhindriyassa bhāvitattā subhāvitattā uddhaccaṃ pahīnaṃ hoti suppahīnaṃ. Avijjāya pahīnattā paññindriyaṃ bhāvitaṃ hoti subhāvitaṃ; paññindriyassa bhāvitattā subhāvitattā avijjā pahīnā hoti suppahīnā. Imehi dasahākārehi pañcindriyāni bhāvitāni honti subhāvitāni.
186 以多少种方式修习五根?又以多少种方式,五根得以修习、得以善巧修习,得以止息、得以彻底止息?以四种方式修习五根;以四种方式,五根得以修习、得以善巧修习,得以止息、得以彻底止息。于入流道刹那,五根正被修习;于入流果刹那,五根得以修习、得以善巧修习,得以止息、得以彻底止息。于一来道刹那,五根正被修习;于一来果刹那,五根得以修习、得以善巧修习,得以止息、得以彻底止息。于不来道刹那,五根正被修习;于不来果刹那,五根得以修习、得以善巧修习,得以止息、得以彻底止息。于阿拉汉道刹那,五根正被修习;于阿拉汉果刹那,五根得以修习、得以善巧修习,得以止息、得以彻底止息。如是,有四种道的清净、四种果的清净、四种断的清净、四种止息的清净。以此四种方式修习五根;以此四种方式,五根得以修习、得以善巧修习,得以止息、得以彻底止息。巴利 注疏 1
Katihākārehi pañcindriyāni bhāviyanti, katihākārehi pañcindriyāni bhāvitāni ceva honti subhāvitāni ca paṭippassaddhāni ca suppaṭippassaddhāni ca? Catūhākārehi pañcindriyāni bhāviyanti catūhākārehi pañcindriyāni bhāvitāni ceva honti subhāvitāni ca paṭippassaddhāni ca suppaṭippassaddhāni ca. Sotāpattimaggakkhaṇe pañcindriyāni bhāviyanti; sotāpattiphalakkhaṇe pañcindriyāni bhāvitāni ceva honti subhāvitāni ca paṭippassaddhāni ca suppaṭippassaddhāni ca. Sakadāgāmimaggakkhaṇe pañcindriyāni bhāviyanti; sakadāgāmiphalakkhaṇe pañcindriyāni bhāvitāni ceva honti subhāvitāni ca paṭippassaddhāni ca suppaṭippassaddhāni ca. Anāgāmimaggakkhaṇe pañcindriyāni bhāviyanti; anāgāmiphalakkhaṇe pañcindriyāni bhāvitāni ceva honti subhāvitāni ca paṭippassaddhāni ca suppaṭippassaddhāni ca. Arahattamaggakkhaṇe pañcindriyāni bhāviyanti; arahattaphalakkhaṇe pañcindriyāni bhāvitāni ceva honti subhāvitāni ca paṭippassaddhāni ca suppaṭippassaddhāni ca. Iti catasso maggavisuddhiyo, catasso phalavisuddhiyo, catasso samucchedavisuddhiyo, catasso paṭippassaddhivisuddhiyo. Imehi catūhākārehi pañcindriyāni bhāviyanti; imehi catūhākārehi pañcindriyāni bhāvitāni ceva honti subhāvitāni ca paṭippassaddhāni ca suppaṭippassaddhāni ca.
哪些人修习诸根?哪些人是已修习诸根的人?八种人修习诸根,三种人是已修习诸根的人。哪八种人修习诸根?七类有学,以及具足善根的凡夫——这八种人修习诸根。哪三种人是已修习诸根的人?听闻而觉悟的如来声闻弟子、漏尽者,是已修习诸根的人;从自觉的意义上,独觉佛是已修习诸根的人;从不可称量的意义上,如来、阿拉汉、正自觉者是已修习诸根的人。这三种人是已修习诸根的人。如此,这八种人修习诸根,这三种人已修习诸根。巴利
Katinaṃ puggalānaṃ indriyabhāvanā; kati puggalā bhāvitindriyā? Aṭṭhannaṃ puggalānaṃ indriyabhāvanā; tayo puggalā bhāvitindriyā. Katamesaṃ aṭṭhannaṃ puggalānaṃ indriyabhāvanā? Sattannañca sekkhānaṃ, puthujjanakalyāṇakassa ca – imesaṃ aṭṭhannaṃ puggalānaṃ indriyabhāvanā. Katame tayo puggalā bhāvitindriyā? Savanena buddho tathāgatassa sāvako khīṇāsavo bhāvitindriyo, sayaṃ bhūtaṭṭhena paccekasambuddho bhāvitindriyo, appameyyaṭṭhena tathāgato arahaṃ sammāsambuddho bhāvitindriyo – ime tayo puggalā bhāvitindriyā. Iti imesaṃ aṭṭhannaṃ puggalānaṃ indriyabhāvanā; ime tayo puggalā bhāvitindriyā.
2. 第二经分别巴利
2. Dutiyasuttantaniddeso
187 一时,世尊在舍卫城。
“诸比丘,有五种根。哪五种?信根、精进根、念根、定根、慧根。
诸比丘,任何沙门或婆罗门,若不如实了知这五根的集起、灭去、乐味、过患与出离,那么,诸比丘,我不视他们为沙门中的沙门,也不视他们为婆罗门中的婆罗门;而且,这些尊者于现法不能以自身的证智完全证悟沙门之义或婆罗门之义,并安住于其中。
诸比丘,任何沙门或婆罗门,若如实了知这五根的集起、灭去、乐味、过患与出离,那么,诸比丘,我即视他们为沙门中的沙门,也视他们为婆罗门中的婆罗门;而且,这些尊者于现法能以自身的证智完全证悟沙门之义及婆罗门之义,并安住于其中。”巴利 注疏 1
Sāvatthinidānaṃ. ‘‘Pañcimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Saddhindriyaṃ, vīriyindriyaṃ, satindriyaṃ, samādhindriyaṃ , paññindriyaṃ. Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā imesaṃ pañcannaṃ indriyānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ nappajānanti, na me te, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā samaṇesu vā samaṇasammatā, brāhmaṇesu vā brāhmaṇasammatā; na ca panete āyasmantā sāmaññatthaṃ vā brahmaññatthaṃ vā diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharanti. Ye ca kho keci bhikkhave samaṇā vā brāhmaṇā vā imesaṃ pañcannaṃ indriyānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ pajānanti, te kho me, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā samaṇesu vā samaṇasammatā, brāhmaṇesu vā brāhmaṇasammatā; te ca panāyasmantā sāmaññatthañca brahmaññatthañca diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharantī’’ti.
188 由几种方式,五根的集起得以生起?由几种方式,能了知五根的集起?
由几种方式,五根的灭去得以生起?由几种方式,能了知五根的灭去?
由几种方式,五根的乐味得以生起?由几种方式,能了知五根的乐味?
由几种方式,五根的过患得以生起?由几种方式,能了知五根的过患?
由几种方式,五根的出离得以生起?由几种方式,能了知五根的出离?巴利 注疏 1
Katihākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ samudayo hoti; katihākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ samudayaṃ pajānāti? Katihākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ atthaṅgamo hoti; katihākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ atthaṅgamaṃ pajānāti? Katihākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ assādo hoti, katihākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ assādaṃ pajānāti? Katihākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ ādīnavo hoti; katihākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ ādīnavaṃ pajānāti? Katihākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ nissaraṇaṃ hoti; katihākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ nissaraṇaṃ pajānāti?
由四十种行相,有五根的生起;由四十种行相,能了知五根的生起。
由四十种行相,有五根的灭去;由四十种行相,能了知五根的灭去。
由二十五种行相,有五根的乐味;由二十五种行相,能了知五根的乐味。
由二十五种行相,有五根的过患;由二十五种行相,能了知五根的过患。
由一百八十种行相,有五根的出离;由一百八十种行相,能了知五根的出离。巴利
Cattārīsāya ākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ samudayo hoti; cattārīsāya ākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ samudayaṃ pajānāti. Cattārīsāya ākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ atthaṅgamo hoti; cattārīsāya ākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ atthaṅgamaṃ pajānāti. Pañcavīsatiyā ākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ assādo hoti; pañcavīsatiyā ākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ assādaṃ pajānāti. Pañcavīsatiyā ākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ ādīnavo hoti; pañcavīsatiyā ākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ ādīnavaṃ pajānāti. Asītisataṃ ākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ nissaraṇaṃ hoti; asītisataṃ ākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ nissaraṇaṃ pajānāti.
五根的集起,由哪四十种方式生起?又由哪四十种方式能了知五根的集起?为求胜解而生起的转向,其集起即是信根的集起;依胜解力而有的意愿,其集起是信根的集起;依胜解力而有的作意,其集起是信根的集起;依信根之力而成为一体、现起,这便是信根的集起。为求策励而生起的转向,其集起即是精进根的集起;依策励力而有的意愿,其集起是精进根的集起;依策励力而有的作意,其集起是精进根的集起;依精进根之力而成为一体、现起,这便是精进根的集起。为求现起而生起的转向,其集起即是念根的集起;依现起力而有的意愿,其集起是念根的集起;依现起力而有的作意,其集起是念根的集起;依念根之力而成为一体、现起,这便是念根的集起。为求不乱而生起的转向,其集起即是定根的集起;依不乱力而有的意愿,其集起是定根的集起;依不乱力而有的作意,其集起是定根的集起;依定根之力而成为一体、现起,这便是定根的集起。为求照见而生起的转向,其集起即是慧根的集起;依照见力而有的意愿,其集起是慧根的集起;依照见力而有的作意,其集起是慧根的集起;依慧根之力而成为一体、现起,这便是慧根的集起。为胜解而转向,其集起即是信根的集起;为策励而转向,其集起是精进根的集起;为现起而转向,其集起是念根的集起;为不乱而转向,其集起是定根的集起;为照见而转向,其集起是慧根的集起。依胜解力而有的意愿,其集起是信根的集起;依策励力而有的意愿,其集起是精进根的集起;依现起力而有的意愿,其集起是念根的集起;依不乱力而有的意愿,其集起是定根的集起;依照见力而有的意愿,其集起是慧根的集起。依胜解力而有的作意,其集起是信根的集起;依策励力而有的作意,其集起是精进根的集起;依现起力而有的作意,其集起是念根的集起;依不乱力而有的作意,其集起是定根的集起;依照见力而有的作意,其集起是慧根的集起。依信根之力而成为一体、现起,这便是信根的集起;依精进根之力而成为一体、现起,这便是精进根的集起;依念根之力而成为一体、现起,这便是念根的集起;依定根之力而成为一体、现起,这便是定根的集起;依慧根之力而成为一体、现起,这便是慧根的集起。巴利
Katamehi cattārīsāya ākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ samudayo hoti; katamehi cattārīsāya ākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ samudayaṃ pajānāti? Adhimokkhatthāya āvajjanāya samudayo saddhindriyassa samudayo hoti, adhimokkhavasena chandassa samudayo saddhindriyassa samudayo hoti, adhimokkhavasena manasikārassa samudayo saddhindriyassa samudayo hoti, saddhindriyassa vasena ekattupaṭṭhānaṃ saddhindriyassa samudayo hoti; paggahatthāya āvajjanāya samudayo vīriyindriyassa samudayo hoti, paggahavasena chandassa samudayo vīriyindriyassa samudayo hoti, paggahavasena manasikārassa samudayo vīriyindriyassa samudayo hoti, vīriyindriyassa vasena ekattupaṭṭhānaṃ vīriyindriyassa samudayo hoti; upaṭṭhānatthāya āvajjanāya samudayo satindriyassa samudayo hoti, upaṭṭhānavasena chandassa samudayo satindriyassa samudayo hoti, upaṭṭhānavasena manasikārassa samudayo satindriyassa samudayo hoti, satindriyassa vasena ekattupaṭṭhānaṃ satindriyassa samudayo hoti; avikkhepatthāya āvajjanāya samudayo samādhindriyassa samudayo hoti, avikkhepavasena chandassa samudayo samādhindriyassa samudayo hoti, avikkhepavasena manasikārassa samudayo samādhindriyassa samudayo hoti, samādhindriyassa vasena ekattupaṭṭhānaṃ samādhindriyassa samudayo hoti; dassanatthāya āvajjanāya samudayo paññindriyassa samudayo hoti, dassanavasena chandassa samudayo paññindriyassa samudayo hoti, dassanavasena manasikārassa samudayo paññindriyassa samudayo hoti, paññindriyassa vasena ekattupaṭṭhānaṃ paññindriyassa samudayo hoti. Adhimokkhatthāya āvajjanāya samudayo saddhindriyassa samudayo hoti, paggahatthāya āvajjanāya samudayo vīriyindriyassa samudayo hoti, upaṭṭhānatthāya āvajjanāya samudayo satindriyassa samudayo hoti, avikkhepatthāya āvajjanāya samudayo samādhindriyassa samudayo hoti, dassanatthāya āvajjanāya samudayo paññindriyassa samudayo hoti. Adhimokkhavasena chandassa samudayo saddhindriyassa samudayo hoti, paggahavasena chandassa samudayo vīriyindriyassa samudayo hoti, upaṭṭhānavasena chandassa samudayo satindriyassa samudayo hoti, avikkhepavasena chandassa samudayo samādhindriyassa samudayo hoti, dassanavasena chandassa samudayo paññindriyassa samudayo hoti. Adhimokkhavasena manasikārassa samudayo saddhindriyassa samudayo hoti, paggahavasena manasikārassa samudayo vīriyindriyassa samudayo hoti, upaṭṭhānavasena manasikārassa samudayo satindriyassa samudayo hoti, avikkhepavasena manasikārassa samudayo samādhindriyassa samudayo hoti, dassanavasena manasikārassa samudayo paññindriyassa samudayo hoti. Saddhindriyassa vasena ekattupaṭṭhānaṃ saddhindriyassa samudayo hoti vīriyindriyassa vasena ekattupaṭṭhānaṃ vīriyindriyassa samudayo hoti, satindriyassa vasena ekattupaṭṭhānaṃ satindriyassa samudayo hoti, samādhindriyassa vasena ekattupaṭṭhānaṃ samādhindriyassa samudayo hoti , paññindriyassa vasena ekattupaṭṭhānaṃ paññindriyassa samudayo hoti.
由这些四十种行相,而有五根的生起;由这些四十种行相,能了知五根的生起。巴利
Imehi cattārīsāya ākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ samudayo hoti, imehi cattārīsāya ākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ samudayaṃ pajānāti.
五根的灭去,以哪四十种方式发生?又依哪四十种方式了知五根的灭去?以胜解为目的的转向之灭去,即是信根的灭去;以胜解为因的欲之灭去,即是信根的灭去;以胜解为因的作意之灭去,即是信根的灭去;由信根殊胜作用的单一性现起之灭去,即是信根的灭去。以策励为目的的转向之灭去,即是精进根的灭去;以策励为因的欲之灭去,即是精进根的灭去;以策励为因的作意之灭去,即是精进根的灭去;由精进根殊胜作用的单一性现起之灭去,即是精进根的灭去。以现起为目的的转向之灭去,即是念根的灭去;以现起为因的欲之灭去,即是念根的灭去;以现起为因的作意之灭去,即是念根的灭去;由念根殊胜作用的单一性现起之灭去,即是念根的灭去。以不散乱为目的的转向之灭去,即是定根的灭去;以不散乱为因的欲之灭去,即是定根的灭去;以不散乱为因的作意之灭去,即是定根的灭去;由定根殊胜作用的单一性现起之灭去,即是定根的灭去。以见为目的的转向之灭去,即是慧根的灭去;以见为因的欲之灭去,即是慧根的灭去;以见为因的作意之灭去,即是慧根的灭去;由慧根殊胜作用的单一性现起之灭去,即是慧根的灭去。巴利
Katamehi cattārīsāya ākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ atthaṅgamo hoti; katamehi cattārīsāya ākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ atthaṅgamaṃ pajānāti? Adhimokkhatthāya āvajjanāya atthaṅgamo saddhindriyassa atthaṅgamo hoti, adhimokkhavasena chandassa atthaṅgamo saddhindriyassa atthaṅgamo hoti, adhimokkhavasena manasikārassa atthaṅgamo saddhindriyassa atthaṅgamo hoti, saddhindriyassa vasena ekattaanupaṭṭhānaṃ saddhindriyassa vasena atthaṅgamo hoti; paggahatthāya āvajjanāya atthaṅgamo vīriyindriyassa atthaṅgamo hoti, paggahavasena chandassa atthaṅgamo vīriyindriyassa atthaṅgamo hoti, paggahavasena manasikārassa atthaṅgamo vīriyindriyassa atthaṅgamo hoti, vīriyindriyassa vasena ekattaanupaṭṭhānaṃ vīriyindriyassa atthaṅgamo hoti; upaṭṭhānatthāya āvajjanāya atthaṅgamo satindriyassa atthaṅgamo hoti, upaṭṭhānavasena chandassa atthaṅgamo satindriyassa atthaṅgamo hoti, upaṭṭhānavasena manasikārassa atthaṅgamo satindriyassa atthaṅgamo hoti, satindriyassa vasena ekattaanupaṭṭhānaṃ satindriyassa atthaṅgamo hoti; avikkhepatthāya āvajjanāya atthaṅgamo samādhindriyassa atthaṅgamo hoti, avikkhepavasena chandassa atthaṅgamo samādhindriyassa atthaṅgamo hoti, avikkhepavasena manasikārassa atthaṅgamo samādhindriyassa atthaṅgamo hoti, samādhindriyassa vasena ekattaanupaṭṭhānaṃ samādhindriyassa atthaṅgamo hoti; dassanatthāya āvajjanāya atthaṅgamo paññindriyassa atthaṅgamo hoti, dassanavasena chandassa atthaṅgamo paññindriyassa atthaṅgamo hoti, dassanavasena manasikārassa atthaṅgamo paññindriyassa atthaṅgamo hoti, paññindriyassa vasena ekattaanupaṭṭhānaṃ paññindriyassa atthaṅgamo hoti.
以胜解为目的的转向灭去,是信根的灭去;以策励为目的的转向灭去,是精进根的灭去;以现起为目的的转向灭去,是念根的灭去;以不散乱为目的的转向灭去,是定根的灭去;以见为目的的转向灭去,是慧根的灭去。以胜解为因的欲的灭去,是信根的灭去;以策励为因的欲的灭去,是精进根的灭去;以现起为因的欲的灭去,是念根的灭去;以不散乱为因的欲的灭去,是定根的灭去;以见为因的欲的灭去,是慧根的灭去。以胜解为因的作意的灭去,是信根的灭去;以策励为因的作意的灭去,是精进根的灭去;以现起为因的作意的灭去,是念根的灭去;以不散乱为因的作意的灭去,是定根的灭去;以见为因的作意的灭去,是慧根的灭去。由信根殊胜作用的单一性现起之灭去,是信根的灭去;由精进根殊胜作用的单一性现起之灭去,是精进根的灭去;由念根殊胜作用的单一性现起之灭去,是念根的灭去;由定根殊胜作用的单一性现起之灭去,是定根的灭去;由慧根殊胜作用的单一性现起之灭去,是慧根的灭去。巴利
Adhimokkhatthāya āvajjanāya atthaṅgamo saddhindriyassa atthaṅgamo hoti, paggahatthāya āvajjanāya atthaṅgamo vīriyindriyassa atthaṅgamo hoti, upaṭṭhānatthāya āvajjanāya atthaṅgamo satindriyassa atthaṅgamo hoti, avikkhepatthāya āvajjanāya atthaṅgamo samādhindriyassa atthaṅgamo hoti, dassanatthāya āvajjanāya atthaṅgamo paññindriyassa atthaṅgamo hoti. Adhimokkhavasena chandassa atthaṅgamo saddhindriyassa atthaṅgamo hoti, paggahavasena chandassa atthaṅgamo vīriyindriyassa atthaṅgamo hoti, upaṭṭhānavasena chandassa atthaṅgamo satindriyassa atthaṅgamo hoti, avikkhepavasena chandassa atthaṅgamo samādhindriyassa atthaṅgamo hoti, dassanavasena chandassa atthaṅgamo paññindriyassa atthaṅgamo hoti. Adhimokkhavasena manasikārassa atthaṅgamo saddhindriyassa atthaṅgamo hoti, paggahavasena manasikārassa atthaṅgamo vīriyindriyassa atthaṅgamo hoti, upaṭṭhānavasena manasikārassa atthaṅgamo satindriyassa atthaṅgamo hoti, avikkhepavasena manasikārassa atthaṅgamo samādhindriyassa atthaṅgamo hoti, dassanavasena manasikārassa atthaṅgamo paññindriyassa atthaṅgamo hoti. Saddhindriyassa vasena ekattaanupaṭṭhānaṃ saddhindriyassa atthaṅgamo hoti, vīriyindriyassa vasena ekattaanupaṭṭhānaṃ vīriyindriyassa atthaṅgamo hoti, satindriyassa vasena ekattaanupaṭṭhānaṃ satindriyassa atthaṅgamo hoti, samādhindriyassa vasena ekattaanupaṭṭhānaṃ samādhindriyassa atthaṅgamo hoti, paññindriyassa vasena ekattaanupaṭṭhānaṃ paññindriyassa atthaṅgamo hoti.
以此四十种方式,有五根的灭去;以此四十种方式,了知五根的灭去。巴利
Imehi cattārīsāya ākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ atthaṅgamo hoti; imehi cattārīsāya ākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ atthaṅgamaṃ pajānāti.
189 以哪二十五种行相,五根具有乐味?又以哪二十五种行相,他了知五根的乐味?不信不现起,即信根的乐味;不信之热恼不现起,即信根的乐味;胜解行的无所畏,即信根的乐味;证得寂静住处,即信根的乐味;凡是依信根而生起的乐与喜悦,这就是信根的乐味。巴利 注疏 1
Katamehi pañcavīsatiyā ākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ assādo hoti; katamehi pañcavīsatiyā ākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ assādaṃ pajānāti? Assaddhiyassa anupaṭṭhānaṃ saddhindriyassa assādo hoti, assaddhiyapariḷāhassa anupaṭṭhānaṃ saddhindriyassa assādo hoti, adhimokkhacariyāya vesārajjaṃ saddhindriyassa assādo hoti, santo ca vihārādhigamo saddhindriyassa assādo hoti, yaṃ saddhindriyaṃ paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ ayaṃ saddhindriyassa assādo.
懈怠不现前,是精进根的味;懈怠之热恼不现前,是精进根的味;策励行中无有畏惧,是精进根的味;证得寂静住,是精进根的味;凡依精进根而生起的乐与喜悦,这是精进根的味。巴利
Kosajjassa anupaṭṭhānaṃ vīriyindriyassa assādo hoti, kosajjapariḷāhassa anupaṭṭhānaṃ vīriyindriyassa assādo hoti, paggahacariyāya vesārajjaṃ vīriyindriyassa assādo hoti, santo ca vihārādhigamo vīriyindriyassa assādo hoti, yaṃ vīriyindriyaṃ paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ ayaṃ vīriyindriyassa assādo.
放逸的不现起,是念根的乐味;放逸之热恼的不现起,是念根的乐味;现行安住的无畏,是念根的乐味;证得寂静之住,是念根的乐味。凡依念根而生起的乐与喜悦,这便是念根的乐味。巴利
Pamādassa anupaṭṭhānaṃ satindriyassa assādo hoti, pamādapariḷāhassa anupaṭṭhānaṃ satindriyassa assādo hoti, upaṭṭhānacariyāya vesārajjaṃ satindriyassa assādo hoti, santo ca vihārādhigamo satindriyassa assādo hoti, yaṃ satindriyaṃ paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ ayaṃ satindriyassa assādo.
掉举的不现起,是定根的乐味;掉举之热恼的不现起,是定根的乐味;无散乱行之无畏,是定根的乐味;证得寂静之住,是定根的乐味。凡依定根而生起的乐与喜悦,这便是定根的乐味。巴利
Uddhaccassa anupaṭṭhānaṃ samādhindriyassa assādo hoti, uddhaccapariḷāhassa anupaṭṭhānaṃ samādhindriyassa assādo hoti, avikkhepacariyāya vesārajjaṃ samādhindriyassa assādo hoti, santo ca vihārādhigamo samādhindriyassa assādo hoti, yaṃ samādhindriyaṃ paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ ayaṃ samādhindriyassa assādo.
无明的不现起,是慧根的乐味;无明之热恼的不现起,是慧根的乐味;知见行之无畏,是慧根的乐味;证得寂静之住,是慧根的乐味。凡依慧根而生起的乐与喜悦,这便是慧根的乐味。巴利
Avijjāya anupaṭṭhānaṃ paññindriyassa assādo hoti, avijjāpariḷāhassa anupaṭṭhānaṃ paññindriyassa assādo hoti, dassanacariyāya vesārajjaṃ paññindriyassa assādo hoti , santo ca vihārādhigamo paññindriyassa assādo hoti, yaṃ paññindriyaṃ paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ ayaṃ paññindriyassa assādo.
依此二十五种相,五根有乐味;依此二十五种相,他了知五根之乐味。巴利
Imehi pañcavīsatiyā ākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ assādo hoti; imehi pañcavīsatiyā ākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ assādaṃ pajānāti.
第二 过患分别巴利
Kha. ādīnavaniddeso
190 以哪二十五种行相,五根有过患?以哪二十五种行相,他了知五根的过患?不信现前,是信根的过患;不信之热恼现前,是信根的过患;依无常义,是信根的过患;依苦义,是信根的过患;依无我义,是信根的过患。巴利 注疏 1
Katamehi pañcavīsatiyā ākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ ādīnavo hoti; katamehi pañcavīsatiyā ākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ ādīnavaṃ pajānāti? Assaddhiyassa upaṭṭhānaṃ saddhindriyassa ādīnavo hoti, assaddhiyapariḷāhassa upaṭṭhānaṃ saddhindriyassa ādīnavo hoti, aniccaṭṭhena saddhindriyassa ādīnavo hoti, dukkhaṭṭhena saddhindriyassa ādīnavo hoti, anattaṭṭhena saddhindriyassa ādīnavo hoti.
懈怠的生起,是精进根的过患;懈怠热恼的生起,是精进根的过患;以无常而言,是精进根的过患;以苦而言……(中略)以无我而言,是精进根的过患。巴利
Kosajjassa upaṭṭhānaṃ vīriyindriyassa ādīnavo hoti, kosajjapariḷāhassa upaṭṭhānaṃ vīriyindriyassa ādīnavo hoti, aniccaṭṭhena vīriyindriyassa ādīnavo hoti, dukkhaṭṭhena…pe… anattaṭṭhena vīriyindriyassa ādīnavo hoti.
放逸的生起,是念根的过患;放逸热恼的生起,是念根的过患;以无常而言,是念根的过患;以苦而言……(中略)以无我而言,是念根的过患。巴利
Pamādassa upaṭṭhānaṃ satindriyassa ādīnavo hoti, pamādapariḷāhassa upaṭṭhānaṃ satindriyassa ādīnavo hoti, aniccaṭṭhena satindriyassa ādīnavo hoti, dukkhaṭṭhena…pe… anattaṭṭhena satindriyassa ādīnavo hoti.
掉举的生起,是定根的过患;掉举热恼的生起,是定根的过患;以无常而言,是定根的过患;以苦而言……(中略)以无我而言,是定根的过患。巴利
Uddhaccassa upaṭṭhānaṃ samādhindriyassa ādīnavo hoti, uddhaccapariḷāhassa upaṭṭhānaṃ samādhindriyassa ādīnavo hoti, aniccaṭṭhena samādhindriyassa ādīnavo hoti, dukkhaṭṭhena…pe… anattaṭṭhena samādhindriyassa ādīnavo hoti.
无明现起,于慧根为过患;无明煎熬现起,于慧根为过患;以无常义,于慧根为过患;以苦义,于慧根为过患;以无我义,于慧根为过患。巴利
Avijjāya upaṭṭhānaṃ paññindriyassa ādīnavo hoti, avijjāpariḷāhassa upaṭṭhānaṃ paññindriyassa ādīnavo hoti, aniccaṭṭhena paññindriyassa ādīnavo hoti, dukkhaṭṭhena paññindriyassa ādīnavo hoti, anattaṭṭhena paññindriyassa ādīnavo hoti.
依此二十五种行相,五根即有过患;依此二十五种行相,他了知五根的过患。巴利
Imehi pañcavīsatiyā ākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ ādīnavo hoti; imehi pañcavīsatiyā ākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ ādīnavaṃ pajānāti.
出离分别巴利
Ga. nissaraṇaniddeso
191 凭借哪一百八十种行相,五根得以出离?凭借哪一百八十种行相,他如实了知五根得以出离?以决意之义来说,信根是从不信中出离的,是从不信的煎熬中出离的,是从随顺不信的烦恼与诸蕴中出离的,是从外部一切相中出离的;由于获得了比先前更为殊胜的信根,因而从之前的信根中出离。以策励之义来说,精进根是从懈怠中出离的,是从懈怠的煎熬中出离的,是从随顺懈怠的烦恼与诸蕴中出离的,是从外部一切相中出离的;由于获得了比先前更为殊胜的精进根,因而从之前的精进根中出离。以现起之义来说,念根是从放逸中出离的,是从放逸的煎熬中出离的,是从随顺放逸的烦恼与诸蕴中出离的,是从外部一切相中出离的;由于获得了比先前更为殊胜的念根,因而从之前的念根中出离。以不散乱之义来说,定根是从掉举中出离的,是从掉举的煎熬中出离的,是从随顺掉举的烦恼与诸蕴中出离的,是从外部一切相中出离的;由于获得了比先前更为殊胜的定根,因而从之前的定根中出离。以见解之义来说,慧根是从无明中出离的,是从无明的煎熬中出离的,是从随顺无明的烦恼与诸蕴中出离的,是从外部一切相中出离的;由于获得了比先前更为殊胜的慧根,因而从之前的慧根中出离。巴利 注疏 1
Katamehi asītisataṃ ākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ nissaraṇaṃ hoti; katamehi asītisataṃ ākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ nissaraṇaṃ pajānāti? Adhimokkhaṭṭhena saddhindriyaṃ assaddhiyā nissaṭaṃ hoti, assaddhiyapariḷāhā nissaṭaṃ hoti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca nissaṭaṃ hoti, bahiddhā ca sabbanimittehi nissaṭaṃ hoti, tato paṇītatarasaddhindriyassa paṭilābhā purimatarasaddhindriyā nissaṭaṃ hoti; paggahaṭṭhena vīriyindriyaṃ kosajjā nissaṭaṃ hoti, kosajjapariḷāhā nissaṭaṃ hoti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca nissaṭaṃ hoti, bahiddhā ca sabbanimittehi nissaṭaṃ hoti, tato paṇītataravīriyindriyassa paṭilābhā purimataravīriyindriyā nissaṭaṃ hoti; upaṭṭhānaṭṭhena satindriyaṃ pamādā nissaṭaṃ hoti, pamādapariḷāhā nissaṭaṃ hoti , tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca nissaṭaṃ hoti, bahiddhā ca sabbanimittehi nissaṭaṃ hoti, tato paṇītatarasatindriyassa paṭilābhā purimatarasatindriyā nissaṭaṃ hoti; avikkhepaṭṭhena samādhindriyaṃ uddhaccā nissaṭaṃ hoti, uddhaccapariḷāhā nissaṭaṃ hoti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca nissaṭaṃ hoti, bahiddhā ca sabbanimittehi nissaṭaṃ hoti, tato paṇītatarasamādhindriyassa paṭilābhā purimatarasamādhindriyā nissaṭaṃ hoti; dassanaṭṭhena paññindriyaṃ avijjāya nissaṭaṃ hoti, avijjāpariḷāhā nissaṭaṃ hoti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca nissaṭaṃ hoti, bahiddhā ca sabbanimittehi nissaṭaṃ hoti, tato paṇītatarapaññindriyassa paṭilābhā purimatarapaññindriyā nissaṭaṃ hoti.
192 于预备行位,依初禅之力,五根从此五根出离;于初禅中,依二禅之力,五根从此五根出离;于二禅中,依三禅之力,五根从此五根出离;于三禅中,依四禅之力,五根从此五根出离;于四禅中,依空无边处等至之力,五根从此五根出离;于空无边处等至中,依识无边处等至之力,五根从此五根出离;于识无边处等至中,依无所有处等至之力,五根从此五根出离;于无所有处等至中,依非想非非想处等至之力,五根从此五根出离;于非想非非想处等至中,依无常随观之力,五根从此五根出离。巴利 注疏 1
Pubbabhāge pañcahi indriyehi paṭhamajjhānavasena pañcindriyāni nissaṭāni honti, paṭhame jhāne pañcahindriyehi dutiyajjhānavasena pañcindriyāni nissaṭāni honti, dutiye jhāne pañcahindriyehi tatiyajjhānavasena pañcindriyāni nissaṭāni honti, tatiye jhāne pañcahindriyehi catutthajjhānavasena pañcindriyāni nissaṭāni honti, catutthe jhāne pañcahindriyehi ākāsānañcāyatanasamāpattivasena pañcindriyāni nissaṭāni honti , ākāsānañcāyatanasamāpattiyā pañcahindriyehi viññāṇañcāyatanasamāpattivasena pañcindriyāni nissaṭāni honti, viññāṇañcāyatanasamāpattiyā pañcahindriyehi ākiñcaññāyatanasamāpattivasena pañcindriyāni nissaṭāni honti, ākiñcaññāyatanasamāpattiyā pañcahindriyehi nevasaññānāsaññāyatanasamāpattivasena pañcindriyāni nissaṭāni honti, nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā pañcahindriyehi aniccānupassanāvasena pañcindriyāni nissaṭāni honti.
于无常随观中,依苦随观之力,五根从此五根出离;于苦随观中,依无我随观之力,五根从此五根出离;于无我随观中,依厌离随观之力,五根从此五根出离;于厌离随观中,依离欲随观之力,五根从此五根出离;于离欲随观中,依灭尽随观之力,五根从此五根出离;于灭尽随观中,依舍遣随观之力,五根从此五根出离;于舍遣随观中,依尽随观之力,五根从此五根出离;于尽随观中,依坏随观之力,五根从此五根出离;于坏随观中,依变坏随观之力,五根从此五根出离;于变坏随观中,依无相随观之力,五根从此五根出离;于无相随观中,依无愿随观之力,五根从此五根出离;于无愿随观中,依空性随观之力,五根从此五根出离;于空性随观中,依增上慧法观之力,五根从此五根出离。于增上慧法观中,依如实知见之力,五根从此五根出离;于如实知见中,依过患随观之力,五根从此五根出离;于过患随观中,依省察随观之力,五根从此五根出离;于省察随观中,依转向随观之力,五根从此五根出离;于转向随观中,依入流道之力,五根从此五根出离。巴利
Aniccānupassanā pañcahindriyehi dukkhānupassanāvase pañcindriyāni nissaṭāni honti, dukkhānupassanā pañcahindriyehi anattānupassanāvase pañcindriyāni nissaṭāni honti, anattānupassanā pañcahindriyehi nibbidānupassanāvasena pañcindriyāni nissaṭāni honti, nibbidānupassanāya pañcahindriyehi virāgānupassanāvasena pañcindriyāni nissaṭāni honti, virāgānupassanāya pañcahindriyehi nirodhānupassanāvasena pañcindriyāni nissaṭāni honti, nirodhānupassanāya pañcahindriyehi paṭinissaggānupassanāvasena pañcindriyāni nissaṭāni honti, paṭinissaggānupassanāya pañcahindriyehi khayānupassanāvasena pañcindriyāni nissaṭāni honti, khayānupassanāya pañcahindriyehi vayānupassanāvasena pañcindriyāni nissaṭāni honti, vayānupassanāya pañcahindriyehi vipariṇāmānupassanāvasena pañcindriyāni nissaṭāni honti, vipariṇāmānupassanāya pañcahindriyehi animittānupassanāvasena pañcindriyāni nissaṭāni honti, animittānupassanāya pañcahindriyehi appaṇihitānupassanāvasena pañcindriyāni nissaṭāni honti, appaṇihitānupassanāya pañcahindriyehi suññatānupassanāvasena pañcindriyāni nissaṭāni honti suññatānupassanāya pañcahindriyehi adhipaññādhammavipassanāvasena pañcindriyāni nissaṭāni honti. Adhipaññādhammavipassanāya pañcahindriyehi yathābhūtañāṇadassanavasena pañcindriyāni nissaṭāni honti, yathābhūtañāṇadassane pañcahindriyehi ādīnavānupassanāvasena pañcindriyāni nissaṭāni honti, ādīnavānupassanāya pañcahindriyehi paṭisaṅkhānupassanāvasena pañcindriyāni nissaṭāni honti, paṭisaṅkhānupassanāya pañcahindriyehi vivaṭṭanānupassanāvasena pañcindriyāni nissaṭāni honti. Vivaṭṭanānupassanāya pañcahindriyehi sotāpattimaggavasena pañcindriyāni nissaṭāni honti.
于入流道,依五根之力,依入流果等至之力,五根出离;于入流果等至,依五根之力,依一来道之力,五根出离;于一来道,依五根之力,依一来果等至之力,五根出离;于一来果等至,依五根之力,依不来道之力,五根出离;于不来道,依五根之力,依不来果等至之力,五根出离;于不来果等至,依五根之力,依阿拉汉道之力,五根出离;于阿拉汉道,依五根之力,依阿拉汉果等至之力,五根出离。巴利
Sotāpattimagge pañcahindriyehi sotāpattiphalasamāpattivasena pañcindriyāni nissaṭāni honti, sotāpattiphalasamāpattiyā pañcahindriyehi sakadāgāmimaggavasena pañcindriyāni nissaṭāni honti, sakadāgāmimagge pañcahindriyehi sakadāgāmiphalasamāpattivasena pañcindriyāni nissaṭāni honti, sakadāgāmiphalasamāpattiyā pañcahindriyehi anāgāmimaggavasena pañcindriyāni nissaṭāni honti, anāgāmimagge pañcahindriyehi anāgāmiphalasamāpattivasena pañcindriyāni nissaṭāni honti, anāgāmiphalasamāpattiyā pañcahindriyehi arahattamaggavasena pañcindriyāni nissaṭāni honti, arahattamagge pañcahindriyehi arahattaphalasamāpattivasena pañcindriyāni nissaṭāni honti.
于出离,五根脱离欲贪;于无嗔,五根脱离嗔恚;于光明想,五根脱离昏沉睡眠;于不乱,五根脱离掉举;于法决定,五根脱离疑惑;于智,五根脱离无明;于喜悦,五根脱离不乐。巴利
Nekkhamme pañcindriyāni kāmacchandato nissaṭāni honti, abyāpāde pañcindriyāni byāpādato nissaṭāni honti, ālokasaññāya pañcindriyāni thinamiddhato nissaṭāni honti, avikkhepe pañcindriyāni uddhaccato nissaṭāni honti, dhammavavatthāne pañcindriyāni vicikicchāya nissaṭāni honti, ñāṇe pañcindriyāni avijjāya nissaṭāni honti, pāmojje pañcindriyāni aratiyā nissaṭāni honti.
193 于初禅,五根脱离五盖;于二禅,五根脱离寻伺;于三禅,五根脱离喜;于四禅,五根脱离苦乐;于空无边处定,五根脱离色想、有对想、种种想;于识无边处定,五根脱离空无边处想;于无所有处定,五根脱离识无边处想;于非想非非想处定,五根脱离无所有处想。巴利 注疏 1
Paṭhame jhāne pañcindriyāni nīvaraṇehi nissaṭāni honti, dutiye jhāne pañcindriyāni vitakkavicārehi nissaṭāni honti, tatiye jhāne pañcindriyāni pītiyā nissaṭāni honti, catutthe jhāne pañcindriyāni sukhadukkhehi nissaṭāni honti, ākāsānañcāyatanasamāpattiyā pañcindriyāni rūpasaññāya paṭighasaññāya nānattasaññāya nissaṭāni honti, viññāṇañcāyatanasamāpattiyā pañcindriyāni ākāsānañcāyatanasaññāya nissaṭāni honti, ākiñcaññāyatanasamāpattiyā pañcindriyāni viññāṇañcāyatanasaññāya nissaṭāni honti, nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā pañcindriyāni ākiñcaññāyatanasaññāya nissaṭāni honti.
由无常随观,五根脱离常想;由苦随观,五根脱离乐想;由无我随观,五根脱离我想;由厌离随观,五根脱离喜乐;由离贪随观,五根脱离贪爱;由灭随观,五根脱离生起;由弃舍随观,五根脱离执取;由尽随观,五根脱离坚实想;由坏随观,五根脱离积集;由变易随观,五根脱离常想;由无相随观,五根脱离相;由无愿随观,五根脱离愿求;由空随观,五根脱离执著。由增上慧法观,五根脱离对核心的执取;由如实智见,五根脱离痴迷的执著;由过患随观,五根脱离乐著;由审察随观,五根脱离不审察;由回转随观,五根脱离结缚的执著。巴利
Aniccānupassanā pañcindriyāni niccasaññāya nissaṭāni honti, dukkhānupassanā pañcindriyāni sukhasaññāya nissaṭāni honti, anattānupassanā pañcindriyāni attasaññāya nissaṭāni honti, nibbidānupassanāya pañcindriyāni nandiyā nissaṭāni honti, virāgānupassanāya pañcindriyāni rāgato nissaṭāni honti, nirodhānupassanāya pañcindriyāni samudayato nissaṭāni honti, paṭinissaggānupassanāya pañcindriyāni ādānato nissaṭāni honti, khayānupassanāya pañcindriyāni ghanasaññāya nissaṭāni honti , vayānupassanāya pañcindriyāni āyūhanato nissaṭāni honti, vipariṇāmānupassanāya pañcindriyāni dhuvasaññāya nissaṭāni honti, animittānupassanāya pañcindriyāni nimittato nissaṭāni honti, appaṇihitānupassanāya pañcindriyāni paṇidhiyā nissaṭāni honti, suññatānupassanāya pañcindriyāni abhinivesato nissaṭāni honti. Adhipaññādhammavipassanāya pañcindriyāni sārādānābhinivesato nissaṭāni honti, yathābhūtañāṇadassane pañcindriyāni sammohābhinivesato nissaṭāni honti, ādīnavānupassanāya pañcindriyāni ālayābhinivesato nissaṭāni honti, paṭisaṅkhānupassanāya pañcindriyāni appaṭisaṅkhāya nissaṭāni honti, vivaṭṭanānupassanāya pañcindriyāni saññogābhinivesato nissaṭāni honti.
在入流道上,五根从见所断的烦恼中出离;在一来道上,五根从粗重烦恼中出离;在不来道上,五根从微细烦恼中出离;在阿拉汉道上,五根从一切烦恼中出离。一切漏尽者,于诸处中,五根已出离、善出离,已止息、善止息。巴利
Sotāpattimagge pañcindriyāni diṭṭhekaṭṭhehi kilesehi nissaṭāni honti, sakadāgāmimagge pañcindriyāni oḷārikehi kilesehi nissaṭāni honti, anāgāmimagge pañcindriyāni anusahagatehi kilesehi nissaṭāni honti, arahattamagge pañcindriyāni sabbakilesehi nissaṭāni honti, sabbesaññeva khīṇāsavānaṃ tattha tattha pañcindriyāni nissaṭāni ceva honti sunissaṭāni ca paṭippassaddhāni ca suppaṭippassaddhāni ca.
由这一百八十种行相,而有五根的出离;由这一百八十种行相,而了知五根的出离。巴利
Imehi asītisataṃ ākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ nissaraṇaṃ hoti; imehi asītisataṃ ākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ nissaraṇaṃ pajānāti.
3. 第三经分别巴利
3. Tatiyasuttantaniddeso
194 此事发生于舍卫城。
“诸比丘,有五种根。哪五种呢?即信根、精进根、念根、定根、慧根。
诸比丘,信根应于何处得见?应在四种入流支中见——即在此处可见信根。
诸比丘,精进根应于何处得见?应在四种正勤中见——即在此处可见精进根。
诸比丘,念根应于何处得见?应在四种念处中见——即在此处可见念根。
诸比丘,定根应于何处得见?应在四种禅那中见——即在此处可见定根。
诸比丘,慧根应于何处得见?应在四种圣谛中见——即在此处可见慧根。”巴利 注疏 1
Sāvatthinidānaṃ . ‘‘Pañcimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Saddhindriyaṃ, vīriyindriyaṃ, satindriyaṃ, samādhindriyaṃ, paññindriyaṃ. Kattha ca, bhikkhave, saddhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ? Catūsu sotāpattiyaṅgesu – ettha saddhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ. Kattha ca, bhikkhave, vīriyindriyaṃ daṭṭhabbaṃ? Catūsu sammappadhānesu – ettha vīriyindriyaṃ daṭṭhabbaṃ. Kattha ca , bhikkhave, satindriyaṃ daṭṭhabbaṃ? Catūsu satipaṭṭhānesu – ettha satindriyaṃ daṭṭhabbaṃ. Kattha ca, bhikkhave, samādhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ? Catūsu jhānesu – ettha samādhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ. Kattha ca, bhikkhave, paññindriyaṃ daṭṭhabbaṃ? Catūsu ariyasaccesu – ettha paññindriyaṃ daṭṭhabbaṃ’’.
于四种入流支,依信根之力,当以几种方式观见五根?于四种正勤,依精进根之力,当以几种方式观见五根?于四种念处,依念根之力,当以几种方式观见五根?于四种禅那,依定根之力,当以几种方式观见五根?于四种圣谛,依慧根之力,当以几种方式观见五根?巴利
Catūsu sotāpattiyaṅgesu saddhindriyassa vasena katihākārehi pañcindriyāni daṭṭhabbāni? Catūsu sammappadhānesu vīriyindriyassa vasena katihākārehi pañcindriyāni daṭṭhabbāni? Catūsu satipaṭṭhānesu satindriyassa vasena katihākārehi pañcindriyāni daṭṭhabbāni? Catūsu jhānesu samādhindriyassa vasena katihākārehi pañcindriyāni daṭṭhabbāni? Catūsu ariyasaccesu paññindriyassa vasena katihākārehi pañcindriyāni daṭṭhabbāni?
于四入流支中,依信根之力,应以二十种行相观察五根。于四正勤中,依精进根之力,应以二十种行相观察五根。于四念处中,依念根之力,应以二十种行相观察五根。于四禅那中,依定根之力,应以二十种行相观察五根。于四圣谛中,依慧根之力,应以二十种行相观察五根。巴利
Catūsu sotāpattiyaṅgesu saddhindriyassa vasena vīsatiyā ākārehi pañcindriyāni daṭṭhabbāni. Catūsu sammappadhānesu vīriyindriyassa vasena vīsatiyā ākārehi pañcindriyāni daṭṭhabbāni. Catūsu satipaṭṭhānesu satindriyassa vasena vīsatiyā ākārehi pañcindriyāni daṭṭhabbāni. Catūsu jhānesu samādhindriyassa vasena vīsatiyā ākārehi pañcindriyāni daṭṭhabbāni. Catūsu ariyasaccesu paññindriyassa vasena vīsatiyā ākārehi pañcindriyāni daṭṭhabbāni.
Ka. 分类计数分别解说巴利
Ka. pabhedagaṇananiddeso
195 在四种入流支中,以信根之力,应以哪二十种方式观见五根?于亲近善士这一入流支中,以胜解为主要义者,应观为信根;以信根之力,以策励为义者,应观为精进根;以安立为义者,应观为念根;以不散乱为义者,应观为定根;以见为义者,应观为慧根。于听闻正法……于如理作意……于法随法行……中,以胜解为主要义者,应观为信根;以信根之力,以策励为义者,应观为精进根;以安立为义者,应观为念根;以不散乱为义者,应观为定根;以见为义者,应观为慧根。在四种入流支中,以信根之力,应以这二十种方式观见五根。巴利 注疏 1
Catūsu sotāpattiyaṅgesu saddhindriyassa vasena katamehi vīsatiyā ākārehi pañcindriyāni daṭṭhabbāni? Sappurisasaṃseve sotāpattiyaṅge adhimokkhādhipateyyaṭṭhena saddhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, saddhindriyassa vasena paggahaṭṭhena vīriyindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, upaṭṭhānaṭṭhena satindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, avikkhepaṭṭhena samādhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ , dassanaṭṭhena paññindriyaṃ daṭṭhabbaṃ; saddhammasavane sotāpattiyaṅge… yonisomanasikāre sotāpattiyaṅge… dhammānudhammapaṭipattiyā sotāpattiyaṅge adhimokkhādhipateyyaṭṭhena saddhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, saddhindriyassa vasena paggahaṭṭhena vīriyindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, upaṭṭhānaṭṭhena satindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, avikkhepaṭṭhena samādhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, dassanaṭṭhena paññindriyaṃ daṭṭhabbaṃ. Catūsu sotāpattiyaṅgesu saddhindriyassa vasena imehi vīsatiyā ākārehi pañcindriyāni daṭṭhabbāni.
在四种正勤中,以精进根之力,应以哪二十种方式观见五根?于“令未生之邪恶不善法不生”的正勤中,以策励为主要义者,应观为精进根;以精进根之力,以安立为义者,应观为念根;以不散乱为义者,应观为定根;以见为义者,应观为慧根;以信解为义者,应观为信根。于“断除已生之邪恶不善法”的正勤中……(中略)……于“令未生之善法生起”的正勤中……(中略)……于“令已生之善法保持、不忘失、增长、广大、修习、圆满”的正勤中,以策励为主要义者,应观为精进根;以精进根之力,以安立为义者,应观为念根;以不散乱为义者,应观为定根;以见为义者,应观为慧根;以信解为义者,应观为信根。在四种正勤中,以精进根之力,应以这二十种方式观见五根。巴利
Catūsu sammappadhānesu vīriyindriyassa vasena katamehi vīsatiyā ākārehi pañcindriyāni daṭṭhabbāni? Anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya sammappadhāne paggahādhipateyyaṭṭhena vīriyindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, vīriyindriyassa vasena upaṭṭhānaṭṭhena satindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, avikkhepaṭṭhena samādhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, dassanaṭṭhena paññindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, adhimokkhaṭṭhena saddhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ. Uppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya sammappadhāne…pe… anuppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ uppādāya sammappadhāne…pe… uppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā sammappadhāne paggahādhipateyyaṭṭhena vīriyindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, vīriyindriyassa vasena upaṭṭhānaṭṭhena satindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, avikkhepaṭṭhena samādhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, dassanaṭṭhena paññindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, adhimokkhaṭṭhena saddhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ. Catūsu sammappadhānesu vīriyindriyassa vasena imehi vīsatiyā ākārehi pañcindriyāni daṭṭhabbāni.
在四念处中,依凭念根之力,应以哪二十种方式观察五根?在身随观念处中,对于身的观察,应以安立为主之义观见念根;依此念根之力,应以不散乱之义观见定根;应以见之义观见慧根;应以信解之义观见信根;应以策励之义观见精进根。在受随观念处中,对于受的观察……(中略)……在心随观念处中,对于心的观察……在法随观念处中,对于法的观察,应以安立为主之义观见念根;依此念根之力,应以不散乱之义观见定根;应以见之义观见慧根;应以信解之义观见信根;应以策励之义观见精进根。在四念处中,依凭念根之力,应以此二十种方式观见五根。巴利
Catūsu satipaṭṭhānesu satindriyassa vasena katamehi vīsatiyā ākārehi pañcindriyāni daṭṭhabbāni? Kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhāne upaṭṭhānādhipateyyaṭṭhena satindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, satindriyassa vasena avikkhepaṭṭhena samādhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, dassanaṭṭhena paññindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, adhimokkhaṭṭhena saddhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, paggahaṭṭhena vīriyindriyaṃ daṭṭhabbaṃ. Vedanāsu vedanānupassanāsatipaṭṭhāne…pe… citte cittānupassanāsatipaṭṭhāne… dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhāne upaṭṭhānādhipateyyaṭṭhena satindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, satindriyassa vasena avikkhepaṭṭhena samādhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, dassanaṭṭhena paññindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, adhimokkhaṭṭhena saddhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, paggahaṭṭhena vīriyindriyaṃ daṭṭhabbaṃ. Catūsu satipaṭṭhānesu satindriyassa vasena imehi vīsatiyā ākārehi pañcindriyāni daṭṭhabbāni.
在四禅中,以定根为主,当以哪二十种行相来观察五根?于初禅,以不散乱、主导之义来观察定根;依于定根,以观见之义来观察慧根;以决断之义来观察信根;以精勤之义来观察精进根;以安住之义来观察念根。于第二禅……(中略)……于第三禅……于第四禅,以不散乱、主导之义来观察定根;依于定根,以观见之义来观察慧根;以决断之义来观察信根;以精勤之义来观察精进根;以安住之义来观察念根。在四禅中,以定根为主,当以这二十种行相来观察五根。巴利
Catūsu jhānesu samādhindriyassa vasena katamehi vīsatiyā ākārehi pañcindriyāni daṭṭhabbāni? Paṭhame jhāne avikkhepādhipateyyaṭṭhena samādhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, samādhindriyassa vasena dassanaṭṭhena paññindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, adhimokkhaṭṭhena saddhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, paggahaṭṭhena vīriyindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, upaṭṭhānaṭṭhena satindriyaṃ daṭṭhabbaṃ. Dutiye jhāne…pe… tatiye jhāne… catutthe jhāne avikkhepādhipateyyaṭṭhena samādhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, samādhindriyassa vasena dassanaṭṭhena paññindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, adhimokkhaṭṭhena saddhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, paggahaṭṭhena vīriyindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, upaṭṭhānaṭṭhena satindriyaṃ daṭṭhabbaṃ. Catūsu jhānesu samādhindriyassa vasena imehi vīsatiyā ākārehi pañcindriyāni daṭṭhabbāni.
在四圣谛中,以慧根为主,当以哪二十种行相来观察五根?于苦圣谛,以观见、主导之义来观察慧根;依于慧根,以决断之义来观察信根;以精勤之义来观察精进根;以安住之义来观察念根;以不散乱之义来观察定根。于苦集圣谛……(中略)……于苦灭圣谛……于趣向苦灭之道圣谛,以观见、主导之义来观察慧根;依于慧根,以决断之义来观察信根;以精勤之义来观察精进根;以安住之义来观察念根;以不散乱之义来观察定根。在四圣谛中,以慧根为主,当以这二十种行相来观察五根。巴利
Catūsu ariyasaccesu paññindriyassa vasena katamehi vīsatiyā ākārehi pañcindriyāni daṭṭhabbāni? Dukkhe ariyasacce dassanādhipateyyaṭṭhena paññindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, paññindriyassa vasena adhimokkhaṭṭhena saddhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, paggahaṭṭhena vīriyindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, upaṭṭhānaṭṭhena satindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, avikkhepaṭṭhena samādhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ. Dukkhasamudaye ariyasacce…pe… dukkhanirodhe ariyasacce… dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ariyasacce dassanādhipateyyaṭṭhena paññindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, paññindriyassa vasena adhimokkhaṭṭhena saddhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, paggahaṭṭhena vīriyindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, upaṭṭhānaṭṭhena satindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, avikkhepaṭṭhena samādhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ. Catūsu ariyasaccesu paññindriyassa vasena imehi vīsatiyā ākārehi pañcindriyāni daṭṭhabbāni.
196 于四入流支中,以信根为主导,应以几种方式观察五根的作用?巴利 注疏 1
Catūsu sotāpattiyaṅgesu saddhindriyassa vasena katihākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ cariyā daṭṭhabbā?
于四正勤……(中略)……于四念处……于四禅……于四圣谛中,依慧根之力,应以多少种行相观察五根的作用?于四入流支中,依信根之力,应以二十种行相观察五根的作用。于四正勤……(中略)……于四念处……于四禅……于四圣谛中,依慧根之力,应以二十种行相观察五根的作用。巴利
Catūsu sammappadhānesu…pe… catūsu satipaṭṭhānesu… catūsu jhānesu… catūsu ariyasaccesu paññindriyassa vasena katihākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ cariyā daṭṭhabbā? Catūsu sotāpattiyaṅgesu saddhindriyassa vasena vīsatiyā ākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ cariyā daṭṭhabbā. Catūsu sammappadhānesu…pe… catūsu satipaṭṭhānesu… catūsu jhānesu… catūsu ariyasaccesu paññindriyassa vasena vīsatiyā ākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ cariyā daṭṭhabbā.
于四入流支中,以信根为主导,当以哪二十种方式观察五根的作用?即:于亲近善士这一入流支中,当以胜解为尊上的意义观察信根的作用,以策励的意义观察精进根的作用,以安住的意义观察念根的作用,以不散乱的意义观察定根的作用,以观见的意义观察慧根的作用;于听闻正法这一入流支中……(中略)……于如理作意这一入流支中……于法随法行这一入流支中,当以胜解为尊上的意义观察信根的作用,以策励的意义观察精进根的作用,以安住的意义观察念根的作用,以不散乱的意义观察定根的作用,以观见的意义观察慧根的作用。于四入流支中,以信根为主导,当以这二十种方式观察五根的作用。巴利
Catūsu sotāpattiyaṅgesu saddhindriyassa vasena katamehi vīsatiyā ākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ cariyā daṭṭhabbā? Sappurisasaṃseve sotāpattiyaṅge adhimokkhādhipateyyaṭṭhena saddhindriyassa cariyā daṭṭhabbā, saddhindriyassa vasena paggahaṭṭhena vīriyindriyassa cariyā daṭṭhabbā, upaṭṭhānaṭṭhena satindriyassa cariyā daṭṭhabbā, avikkhepaṭṭhena samādhindriyassa cariyā daṭṭhabbā, dassanaṭṭhena paññindriyassa cariyā daṭṭhabbā. Saddhammasavane sotāpattiyaṅge…pe… yoniso manasikāre sotāpattiyaṅge… dhammānudhammapaṭipattiyā sotāpattiyaṅge adhimokkhādhipateyyaṭṭhena saddhindriyassa cariyā daṭṭhabbā, saddhindriyassa vasena paggahaṭṭhena vīriyindriyassa cariyā daṭṭhabbā, upaṭṭhānaṭṭhena satindriyassa cariyā daṭṭhabbā, avikkhepaṭṭhena samādhindriyassa cariyā daṭṭhabbā, dassanaṭṭhena paññindriyassa cariyā daṭṭhabbā. Catūsu sotāpattiyaṅgesu saddhindriyassa vasena imehi vīsatiyā ākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ cariyā daṭṭhabbā.
于四正勤中,以精进根为主导,当以哪二十种方式观察五根的作用?在为了令未生起的恶、不善法不生的正勤中,应以策励为主导义来观察精进根的作用;依精进根之力,以安立义观察念根的作用;以不散乱义观察定根的作用;以见义观察慧根的作用;以决定义观察信根的作用。在为了断除已生起的恶、不善法的正勤中……(中略)……在为了让未生起的善法生起的正勤中……(中略)……在为了让已生起的善法稳固、不忘失、增长、广大、借由修行达到圆满的正勤中,应以策励为主导义来观察精进根的作用……(中略)……于四正勤中,以精进根为主导,当以此二十种方式观察五根的作用。巴利
Catūsu sammappadhānesu vīriyindriyassa vasena katamehi vīsatiyā ākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ cariyā daṭṭhabbā? Anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya sammappadhāne paggahādhipateyyaṭṭhena vīriyindriyassa cariyā daṭṭhabbā, vīriyindriyassa vasena upaṭṭhānaṭṭhena satindriyassa cariyā daṭṭhabbā, avikkhepaṭṭhena samādhindriyassa cariyā daṭṭhabbā, dassanaṭṭhena paññindriyassa cariyā daṭṭhabbā, adhimokkhaṭṭhena saddhindriyassa cariyā daṭṭhabbā. Uppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya sammappadhāne…pe… anuppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ uppādāya sammappadhāne…pe… uppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā sammappadhāne paggahādhipateyyaṭṭhena vīriyindriyassa cariyā daṭṭhabbā…pe… catūsu sammappadhānesu vīriyindriyassa vasena imehi vīsatiyā ākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ cariyā daṭṭhabbā.
于四念处中,由念根主导时,应以哪二十种形式观察五根之行?于身随观念处中,应这样观察:以确立为主要义者,为念根之行;以念根之力,以不散乱为义者,为定根之行;以见为义者,为慧根之行;以胜解为义者,为信根之行;以策励为义者,为精进根之行。于受随观念处中……(中略)……于心随观念处中……(中略)……于法随观念处中,应这样观察:以确立为主要义者,为念根之行……(中略)……以策励为义者,为精进根之行。于四念处中,由念根主导时,应以这二十种形式观察五根之行。巴利
Catūsu satipaṭṭhānesu satindriyassa vasena katamehi vīsatiyā ākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ cariyā daṭṭhabbā? Kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhāne upaṭṭhānādhipateyyaṭṭhena satindriyassa cariyā daṭṭhabbā, satindriyassa vasena avikkhepaṭṭhena samādhindriyassa cariyā daṭṭhabbā, dassanaṭṭhena paññindriyassa cariyā daṭṭhabbā, adhimokkhaṭṭhena saddhindriyassa cariyā daṭṭhabbā, paggahaṭṭhena vīriyindriyassa cariyā daṭṭhabbā. Vedanāsu vedanānupassanāsatipaṭṭhāne…pe… citte cittānupassanāsatipaṭṭhāne…pe… dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhāne upaṭṭhānādhipateyyaṭṭhena satindriyassa cariyā daṭṭhabbā…pe… catūsu satipaṭṭhānesu satindriyassa vasena imehi vīsatiyā ākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ cariyā daṭṭhabbā.
在四禅中,当定根为主时,应以哪二十种行相来观察五根的作用?在初禅中,应观察:以不散乱为增上作用的定根行;依定根力、以观见为作用的慧根行;以胜解为作用的信根行;以策励为作用的精进根行;以安立为作用的念根行。于二禅……(中略)……于三禅……(中略)……于四禅中,应观察:以不散乱为增上作用的定根行……(中略)……在四禅中,当定根为主时,应以这二十种行相来观察五根的作用。巴利
Catūsu jhānesu samādhindriyassa vasena katamehi vīsatiyā ākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ cariyā daṭṭhabbā? Paṭhame jhāne avikkhepādhipateyyaṭṭhena samādhindriyassa cariyā daṭṭhabbā, samādhindriyassa vasena dassanaṭṭhena paññindriyassa cariyā daṭṭhabbā, adhimokkhaṭṭhena saddhindriyassa cariyā daṭṭhabbā, paggahaṭṭhena vīriyindriyassa cariyā daṭṭhabbā, upaṭṭhānaṭṭhena satindriyassa cariyā daṭṭhabbā. Dutiye jhāne…pe… tatiye jhāne…pe… catutthe jhāne avikkhepādhipateyyaṭṭhena samādhindriyassa cariyā daṭṭhabbā…pe… catūsu jhānesu samādhindriyassa vasena imehi vīsatiyā ākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ cariyā daṭṭhabbā.
在四圣谛中,当慧根为主时,应以哪二十种行相来观察五根的作用?在苦圣谛中,应观察:以观见为增上作用的慧根行;依慧根力、以胜解为作用的信根行;以策励为作用的精进根行;以安立为作用的念根行;以不散乱为作用的定根行。于苦集圣谛中……(中略)……于苦灭圣谛中……于趣向苦灭之道圣谛中,应观察:以观见为增上作用的慧根行;依慧根力、以胜解为作用的信根行;以策励为作用的精进根行;以安立为作用的念根行;以不散乱为作用的定根行。在四圣谛中,当慧根为主时,应以这二十种行相来观察五根的作用。巴利
Catūsu ariyasaccesu paññindriyassa vasena katamehi vīsatiyā ākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ cariyā daṭṭhabbā? Dukkhe ariyasacce dassanādhipateyyaṭṭhena paññindriyassa cariyā daṭṭhabbā, paññindriyassa vasena adhimokkhaṭṭhena saddhindriyassa cariyā daṭṭhabbā, paggahaṭṭhena vīriyindriyassa cariyā daṭṭhabbā, upaṭṭhānaṭṭhena satindriyassa cariyā daṭṭhabbā, avikkhepaṭṭhena samādhindriyassa cariyā daṭṭhabbā. Dukkhasamudaye ariyasacce…pe… dukkhanirodhe ariyasacce… dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ariyasacce dassanādhipateyyaṭṭhena paññindriyassa cariyā daṭṭhabbā, paññindriyassa vasena adhimokkhaṭṭhena saddhindriyassa cariyā daṭṭhabbā, paggahaṭṭhena vīriyindriyassa cariyā daṭṭhabbā, upaṭṭhānaṭṭhena satindriyassa cariyā daṭṭhabbā, avikkhepaṭṭhena samādhindriyassa cariyā daṭṭhabbā. Catūsu ariyasaccesu paññindriyassa vasena imehi vīsatiyā ākārehi pañcannaṃ indriyānaṃ cariyā daṭṭhabbā.
喀。行住分别。巴利
Ga. cāravihāraniddeso
197 他的行处与住止皆已随觉通达,使得有智的同梵行者,对于他如此行、如此住的方式,于甚深处生起确信:“此尊者确实已得,或当必得。”巴利 注疏 1
Cāro ca vihāro ca anubuddho hoti paṭividdho, yathācarantaṃ yathāviharantaṃ viññū sabrahmacārī gambhīresu ṭhānesu okappeyyuṃ – ‘‘addhā, ayamāyasmā patto vā pāpuṇissati vā’’.
此即八种行:威仪行、处行、念行、定行、智行、道行、得达行、利世间行。其中,“威仪行”即于四威仪中行;“处行”即于六内、外处中行;“念行”即于四念处中行;“定行”即于四禅中行;“智行”即于四圣谛中行;“道行”即于四圣道中行;“得达行”即于四沙门果中行;“利世间行”,于如来、阿拉汉、正自觉者则为圆满,于独觉佛则为部分,于声闻弟子则为部分。威仪行,是那些希求圆满者的行持;处行,是那些于根门善防护者的行持;念行,是那些安住不放逸者的行持;定行,是那些修习增上心者的行持;智行,是那些智慧圆满者的行持;道行,是那些如理行道者的行持;得达行,是那些已证果位者的行持;利世间行,于如来、阿拉汉、正自觉者则为圆满,于独觉佛则为部分,于声闻弟子则为部分。此为八种行。巴利
Cariyā ti aṭṭha cariyāyo – iriyāpathacariyā, āyatanacariyā, saticariyā, samādhicariyā, ñāṇacariyā, maggacariyā, patticariyā, lokatthacariyāti. Iriyāpathacariyā ti catūsu iriyāpathesu. Āyatanacariyā ti chasu ajjhattikabāhiresu āyatanesu. Saticariyā ti catūsu satipaṭṭhānesu. Samādhicariyā ti catūsu jhānesu. Ñāṇacariyā ti catūsu ariyasaccesu. Maggacariyā ti catūsu ariyamaggesu. Patticariyā ti catūsu sāmaññaphalesu. Lokatthacariyā ti tathāgatesu arahantesu sammāsambuddhesu, padese paccekabuddhesu, padese sāvakesu. Iriyāpathacariyā ca paṇidhisampannānaṃ, āyatanacariyā ca indriyesu guttadvārānaṃ, saticariyā ca appamādavihārīnaṃ, samādhicariyā ca adhicittamanuyuttānaṃ, ñāṇacariyā ca buddhisampannānaṃ, maggacariyā ca sammāpaṭipannānaṃ, patticariyā ca adhigataphalānaṃ, lokatthacariyā ca tathāgatānaṃ arahantānaṃ sammāsambuddhānaṃ, padese paccekabuddhānaṃ, padese sāvakānaṃ. Imā aṭṭha cariyāyo.
复有八种行。依信胜解而行,依精进策励而行,依念确立而行,依定作无散乱而行,依慧了知而行,依识行了别而行。如此行道者,诸善法增长,这即是行于处行;如此行道者,证得殊胜,这即是行于殊胜行。此为八种行。巴利
Aparāpi aṭṭha cariyāyo. Adhimuccanto saddhāya carati, paggaṇhanto vīriyena carati, upaṭṭhāpento satiyā carati, avikkhepaṃ karonto samādhinā carati, pajānanto paññāya carati, vijānanto viññāṇacariyāya carati, evaṃ paṭipannassa kusalā dhammā āyāpentīti āyatanacariyāya carati, evaṃ paṭipanno visesamadhigacchatīti visesacariyāya carati – imā aṭṭha cariyāyo.
还有另外八种行。正见为见之行,正思维为引导之行,正语为摄持之行,正业为发动之行,正命为清净之行,正精进为策励之行,正念为安住之行,正定为不散乱之行——这即是八种行。巴利
Aparāpi aṭṭha cariyāyo. Dassanacariyā ca sammādiṭṭhiyā, abhiniropanacariyā ca sammāsaṅkappassa, pariggahacariyā ca sammāvācāya, samuṭṭhānacariyā ca sammākammantassa, vodānacariyā ca sammāājīvassa, paggahacariyā ca sammāvāyāmassa, upaṭṭhānacariyā ca sammāsatiyā, avikkhepacariyā ca sammāsamādhissa – imā aṭṭha cariyāyo.
如此,他决意而依信安住,策励而依精进安住,安立而依念安住,令心不散乱而依定安住,了知而依慧安住。巴利
Vihāro ti adhimuccanto saddhāya viharati, paggaṇhanto vīriyena viharati, upaṭṭhāpento satiyā viharati, avikkhepaṃ karonto samādhinā viharati, pajānanto paññāya viharati.
如此,信根的胜解之义便已随觉,精进根的策励之义便已随觉,念根的安立之义便已随觉,定根的不散乱之义便已随觉,慧根的见之义便已随觉。巴利
Anubuddho ti saddhindriyassa adhimokkhaṭṭho anubuddho hoti, vīriyindriyassa paggahaṭṭho anubuddho hoti, satindriyassa upaṭṭhānaṭṭho anubuddho hoti, samādhindriyassa avikkhepaṭṭho anubuddho hoti, paññindriyassa dassanaṭṭho anubuddho hoti.
如是,信根的决意之义被通达;精进根的策励之义被通达;念根的安住之义被通达;定根的不散乱之义被通达;慧根的见之义被通达。——如是依信而行,如是依精进而行,如是依念而行,如是依定而行,如是依慧而行。——如是依信而住,如是依精进而住,如是依念而住,如是依定而住,如是依慧而住。——这是指那些有智、有辨别力、聪慧、睿智、具足智慧者。——这是指同一业处、同一诵出、同等的修学。——深妙处,是指诸禅那、诸解脱、诸定、诸等至、诸道、诸果、诸神通智、诸无碍解。——他们能信,能决意。——这是确定之语、无疑惑之语、无犹豫之语、无二心之语、无迷惘之语、决定之语、无过之语、安立之语,即“确实是”。——这是爱语、敬语、具恭敬尊重之称谓,即“尊者”。——或者是已证得,或者是将证得。巴利
Paṭividdho ti saddhindriyassa adhimokkhaṭṭho paṭividdho hoti, vīriyindriyassa paggahaṭṭho paṭividdho hoti, satindriyassa upaṭṭhānaṭṭho paṭividdho hoti, samādhindriyassa avikkhepaṭṭho paṭividdho hoti, paññindriyassa dassanaṭṭho paṭividdho hoti. Yathācaranta nti evaṃ saddhāya carantaṃ, evaṃ vīriyena carantaṃ, evaṃ satiyā carantaṃ, evaṃ samādhinā carantaṃ, evaṃ paññāya carantaṃ. Yathāviharanta nti evaṃ saddhāya viharantaṃ, evaṃ vīriyena viharantaṃ, evaṃ satiyā viharantaṃ, evaṃ samādhinā viharantaṃ, evaṃ paññāya viharantaṃ. Viññū ti viññū vibhāvī medhāvī paṇḍitā buddhisampannā. Sabrahmacārī ti ekakammaṃ ekuddeso samasikkhatā. Gambhīresu ṭhānesū ti gambhīrāni ṭhānāni vuccanti jhānā ca vimokkhā ca samādhī ca samāpattiyo ca maggā ca phalāni ca abhiññāyo ca paṭisambhidā ca. Okappeyyu nti saddaheyyuṃ adhimucceyyuṃ. Addhā ti ekaṃsavacanametaṃ nissaṃsayavacanametaṃ nikkaṅkhavacanametaṃ advejjhavacanametaṃ adveḷhakavacanametaṃ niyogavacanametaṃ apaṇṇakavacanametaṃ avatthāpanavacanametaṃ – addhāti. Āyasmā ti piyavacanametaṃ garuvacanametaṃ sagāravasappatissādhivacanametaṃ – āyasmāti. Patto vā ti adhigato vā. Pāpuṇissati vā ti adhigamissati vā.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14