1. 大品·2. 戒所成智分别
无碍解道 · 165 段
2. 戒所成智分别巴利
2. Sīlamayañāṇaniddeso
37 什么是通过闻法,在律仪防护中所生起的慧——戒所成智呢?戒有五种:具限的清净戒、无量的清净戒、圆满的清净戒、无执取的清净戒、寂静的清净戒。巴利 注疏 2
Kathaṃ sutvāna saṃvare paññā sīlamaye ñāṇaṃ? Pañca sīlāni – pariyantapārisuddhisīlaṃ, apariyantapārisuddhisīlaṃ, paripuṇṇapārisuddhisīlaṃ, aparāmaṭṭhapārisuddhisīlaṃ, paṭippassaddhipārisuddhisīlanti.
那么,什么是具限的戒清净呢?未受具足戒者所持的有限学处——这称为具限的戒清净。什么是无量的戒清净呢?已受具足戒者所持的无量学处——这称为无量的戒清净。什么是圆满的戒清净呢?趣向善法的善凡夫,为修行圆满而精勤,于身体与生命无所贪恋、已舍弃生命者——这称为圆满的戒清净。什么是无执取的戒清净呢?七类有学圣者——这称为无执取的戒清净。什么是寂静的戒清净呢?如来的弟子,即诸漏尽者、独觉佛、如来、阿拉汉、正自觉者——这称为寂静的戒清净。巴利
Tattha katamaṃ pariyantapārisuddhisīlaṃ? Anupasampannānaṃ pariyantasikkhāpadānaṃ – idaṃ pariyantapārisuddhisīlaṃ. Katamaṃ apariyantapārisuddhisīlaṃ? Upasampannānaṃ apariyantasikkhāpadānaṃ – idaṃ apariyantapārisuddhisīlaṃ. Katamaṃ paripuṇṇapārisuddhisīlaṃ? Puthujjanakalyāṇakānaṃ kusaladhamme yuttānaṃ sekkhapariyante paripūrakārīnaṃ kāye ca jīvite ca anapekkhānaṃ pariccattajīvitānaṃ – idaṃ paripuṇṇapārisuddhisīlaṃ. Katamaṃ aparāmaṭṭhapārisuddhisīlaṃ? Sattannaṃ sekkhānaṃ – idaṃ aparāmaṭṭhapārisuddhisīlaṃ. Katamaṃ paṭippassaddhipārisuddhisīlaṃ? Tathāgatasāvakānaṃ khīṇāsavānaṃ paccekabuddhānaṃ tathāgatānaṃ arahantānaṃ sammāsambuddhānaṃ – idaṃ paṭippassaddhipārisuddhisīlaṃ.
38 戒有两种:有界限的戒与无界限的戒。那么,什么是有界限的戒呢?有以利得为界限的戒,有以声誉为界限的戒,有以亲族为界限的戒,有以肢体为界限的戒,有以生命为界限的戒。巴利 注疏 2
Atthi sīlaṃ pariyantaṃ, atthi sīlaṃ apariyantaṃ. Tattha katamaṃ taṃ sīlaṃ pariyantaṃ? Atthi sīlaṃ lābhapariyantaṃ, atthi sīlaṃ yasapariyantaṃ, atthi sīlaṃ ñātipariyantaṃ, atthi sīlaṃ aṅgapariyantaṃ, atthi sīlaṃ jīvitapariyantaṃ.
什么是以利得为界限的戒?在此,有一类人出于利得、为利得所驱使、以利得为动机,而违犯所受持的学处——这便称为以利得为界限的戒。什么是以声誉为界限的戒?在此,有一类人出于声誉、为声誉所驱使、以声誉为动机,而违犯所受持的学处——这便称为以声誉为界限的戒。什么是以亲族为界限的戒?在此,有一类人出于亲族、为亲族所驱使、以亲族为动机,而违犯所受持的学处——这便称为以亲族为界限的戒。什么是以肢体为界限的戒?在此,有一类人出于肢体、为肢体所驱使、以肢体为动机,而违犯所受持的学处——这便称为以肢体为界限的戒。什么是以生命为界限的戒?在此,有一类人出于生命、为生命所驱使、以生命为动机,而违犯所受持的学处——这便称为以生命为界限的戒。这样的戒,是破裂的、有漏的、有瑕的、有杂染的,不得自在,不为智者所称叹,是受执取的,不导向定,不能成为无追悔的依处,不能成为欣喜的依处,不能成为喜悦的依处,不能成为轻安的依处,不能成为乐的依处,不能成为定的依处,不能成为如实智见的依处,不导向彻底的厌离、不导向离欲、不导向灭、不导向寂静、不导向证智、不导向正觉、不导向涅槃——这便称为有界限的戒。巴利
Katamaṃ taṃ sīlaṃ lābhapariyantaṃ? Idhekacco lābhahetu lābhapaccayā lābhakāraṇā yathāsamādinnaṃ sikkhāpadaṃ vītikkamati – idaṃ taṃ sīlaṃ lābhapariyantaṃ. Katamaṃ taṃ sīlaṃ yasapariyantaṃ? Idhekacco yasahetu yasapaccayā yasakāraṇā yathāsamādinnaṃ sikkhāpadaṃ vītikkamati – idaṃ taṃ sīlaṃ yasapariyantaṃ. Katamaṃ taṃ sīlaṃ ñātipariyantaṃ? Idhekacco ñātihetu ñātipaccayā ñātikāraṇā yathāsamādinnaṃ sikkhāpadaṃ vītikkamati – idaṃ taṃ sīlaṃ ñātipariyantaṃ. Katamaṃ taṃ sīlaṃ aṅgapariyantaṃ? Idhekacco aṅgahetu aṅgapaccayā aṅgakāraṇā yathāsamādinnaṃ sikkhāpadaṃ vītikkamati – idaṃ taṃ sīlaṃ aṅgapariyantaṃ. Katamaṃ taṃ sīlaṃ jīvitapariyantaṃ? Idhekacco jīvitahetu jīvitapaccayā jīvitakāraṇā yathāsamādinnaṃ sikkhāpadaṃ vītikkamati – idaṃ taṃ sīlaṃ jīvitapariyantaṃ. Evarūpāni sīlāni khaṇḍāni chiddāni sabalāni kammāsāni na bhujissāni na viññuppasatthāni parāmaṭṭhāni asamādhisaṃvattanikāni na avippaṭisāravatthukāni na pāmojjavatthukāni na pītivatthukāni na passaddhivatthukāni na sukhavatthukāni na samādhivatthukāni na yathābhūtañāṇadassanavatthukāni na ekantanibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṃvattanti – idaṃ taṃ sīlaṃ pariyantaṃ.
什么是无界限的戒?这即是:有的戒不以利得为限,有的戒不以声誉为限,有的戒不以亲族为限,有的戒不以肢体为限,有的戒不以生命为限。巴利
Katamaṃ taṃ sīlaṃ apariyantaṃ? Atthi sīlaṃ na lābhapariyantaṃ , atthi sīlaṃ na yasapariyantaṃ, atthi sīlaṃ na ñātipariyantaṃ, atthi sīlaṃ na aṅgapariyantaṃ, atthi sīlaṃ na jīvitapariyantaṃ.
何谓不以利得为界限的戒?在此,有一种人因利得、缘于利得、以利得为原因,连想要违犯所受持学处的念头都不会生起,他又怎会违犯呢?这便是那不以利得为界限的戒。何谓不以声誉为界限的戒?在此,有一种人因声誉、缘于声誉、以声誉为原因,连想要违犯所受持学处的念头都不会生起,他又怎会违犯呢?这便是那不以声誉为界限的戒。何谓不以亲族为界限的戒?在此,有一种人因亲族、缘于亲族、以亲族为原因,连想要违犯所受持学处的念头都不会生起,他又怎会违犯呢?这便是那不以亲族为界限的戒。何谓不以肢体为界限的戒?在此,有一种人因肢体、缘于肢体、以肢体为原因,连想要违犯所受持学处的念头都不会生起,他又怎会违犯呢?这便是那不以肢体为界限的戒。何谓不以生命为界限的戒?在此,有一种人因生命、缘于生命、以生命为原因,连想要违犯所受持学处的念头都不会生起,他又怎会违犯呢?这便是那不以生命为界限的戒。像这样的戒是不破裂的、无漏洞的、无污点的、无杂染的,是自由无系的,为智者所称叹,不执取,导向定;它成为无追悔的依处,成为欣喜的依处,成为喜悦的依处,成为轻安的依处,成为乐的依处,成为定的依处,成为如实智见的依处;导向彻底的厌离、导向离欲、导向灭、导向寂静、导向证智、导向正觉、导向涅槃——这就是无界限的戒。巴利
Katamaṃ taṃ sīlaṃ na lābhapariyantaṃ? Idhekacco lābhahetu lābhapaccayā lābhakāraṇā yathāsamādinnaṃ sikkhāpadaṃ vītikkamāya cittampi na uppādeti, kiṃ so vītikkamissati! Idaṃ taṃ sīlaṃ na lābhapariyantaṃ. Katamaṃ taṃ sīlaṃ na yasapariyantaṃ? Idhekacco yasahetu yasapaccayā yasakāraṇā yathāsamādinnaṃ sikkhāpadaṃ vītikkamāya cittampi na uppādeti , kiṃ so vītikkamissati! Idaṃ taṃ sīlaṃ na yasapariyantaṃ. Katamaṃ taṃ sīlaṃ na ñātipariyantaṃ? Idhekacco ñātihetu ñātipaccayā ñātikāraṇā yathāsamādinnaṃ sikkhāpadaṃ vītikkamāya cittampi na uppādeti, kiṃ so vītikkamissati! Idaṃ taṃ sīlaṃ na ñātipariyantaṃ. Katamaṃ taṃ sīlaṃ na aṅgapariyantaṃ? Idhekacco aṅgahetu aṅgapaccayā aṅgakāraṇā yathāsamādinnaṃ sikkhāpadaṃ vītikkamāya cittampi na uppādeti, kiṃ so vītikkamissati! Idaṃ taṃ sīlaṃ na aṅgapariyantaṃ. Katamaṃ taṃ sīlaṃ na jīvitapariyantaṃ? Idhekacco jīvitahetu jīvitapaccayā jīvitakāraṇā yathāsamādinnaṃ sikkhāpadaṃ vītikkamāya cittampi na uppādeti, kiṃ so vītikkamissati! Idaṃ taṃ sīlaṃ na jīvitapariyantaṃ. Evarūpāni sīlāni akhaṇḍāni acchiddāni asabalāni akammāsāni bhujissāni viññuppasatthāni aparāmaṭṭhāni samādhisaṃvattanikāni avippaṭisāravatthukāni pāmojjavatthukāni pītivatthukāni passaddhivatthukāni sukhavatthukāni samādhivatthukāni yathābhūtañāṇadassanavatthukāni ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattanti – idaṃ taṃ sīlaṃ apariyantaṃ.
39 什么是戒?戒有多少种?戒的等起是什么?戒有多少种法的合聚?巴利 注疏 2
Kiṃ sīlaṃ? Kati sīlāni? Kiṃ samuṭṭhānaṃ sīlaṃ? Kati dhammasamodhānaṃ sīlaṃ?
戒,即思是戒、心所是戒、律仪是戒、不违犯是戒。戒有三种:善戒、不善戒、无记戒。由善心等起的是善戒,由不善心等起的是不善戒,由无记心等起的是无记戒。戒的合聚:由律仪合聚之戒,由不违犯合聚之戒,以及于彼所生的思合聚之戒。巴利
Kiṃ sīla nti cetanā sīlaṃ, cetasikaṃ sīlaṃ, saṃvaro sīlaṃ, avītikkamo sīlaṃ. Kati sīlānī ti tīṇi sīlāni – kusalasīlaṃ, akusalasīlaṃ, abyākatasīlaṃ. Kiṃ samuṭṭhānaṃ sīla nti kusalacittasamuṭṭhānaṃ kusalasīlaṃ , akusalacittasamuṭṭhānaṃ akusalasīlaṃ, abyākatacittasamuṭṭhānaṃ abyākatasīlaṃ. Kati dhammasamodhānaṃ sīla nti saṃvarasamodhānaṃ sīlaṃ, avītikkamasamodhānaṃ sīlaṃ, tathābhāve jātacetanāsamodhānaṃ sīlaṃ.
40 于杀生,依防护义为戒,依不违犯义为戒。于不与取,依防护义为戒,依不违犯义为戒。于邪淫,依防护义为戒,依不违犯义为戒。于妄语,依防护义为戒,依不违犯义为戒。于离间语,依防护义为戒,依不违犯义为戒。于粗恶语,依防护义为戒,依不违犯义为戒。于杂秽语,依防护义为戒,依不违犯义为戒。于贪欲,依防护义为戒,依不违犯义为戒。于嗔恚,依防护义为戒,依不违犯义为戒。于邪见,依防护义为戒,依不违犯义为戒。巴利 注疏 2
Pāṇātipātaṃ saṃvaraṭṭhena sīlaṃ, avītikkamaṭṭhena sīlaṃ. Adinnādānaṃ saṃvaraṭṭhena sīlaṃ, avītikkamaṭṭhena sīlaṃ. Kāmesumicchācāraṃ saṃvaraṭṭhena sīlaṃ, avītikkamaṭṭhena sīlaṃ. Musāvādaṃ saṃvaraṭṭhena sīlaṃ, avītikkamaṭṭhena sīlaṃ. Pisuṇaṃ vācaṃ saṃvaraṭṭhena sīlaṃ, avītikkamaṭṭhena sīlaṃ. Pharusaṃ vācaṃ saṃvaraṭṭhena sīlaṃ, avītikkamaṭṭhena sīlaṃ. Samphappalāpaṃ saṃvaraṭṭhena sīlaṃ, avītikkamaṭṭhena sīlaṃ . Abhijjhaṃ saṃvaraṭṭhena sīlaṃ, avītikkamaṭṭhena sīlaṃ. Byāpādaṃ saṃvaraṭṭhena sīlaṃ, avītikkamaṭṭhena sīlaṃ. Micchādiṭṭhiṃ saṃvaraṭṭhena sīlaṃ, avītikkamaṭṭhena sīlaṃ.
41 以出离对治欲贪,此为防护之戒、不违犯之戒。以无恚对治嗔恚,此为防护之戒、不违犯之戒。以光明想对治昏沉睡眠……以不散乱对治掉举……以法决定对治疑……以智对治无明……以喜悦对治不乐……巴利 注疏 2
Nekkhammena kāmacchandaṃ saṃvaraṭṭhena sīlaṃ, avītikkamaṭṭhena sīlaṃ. Abyāpādena byāpādaṃ saṃvaraṭṭhena sīlaṃ, avītikkamaṭṭhena sīlaṃ. Ālokasaññāya thinamiddhaṃ…pe… avikkhepaṭṭhena uddhaccaṃ… dhammavavatthānena vicikicchaṃ… ñāṇena avijjaṃ… pāmojjena aratiṃ….
以初禅对治诸盖……以第二禅对治寻与伺……以第三禅对治喜……以第四禅对治乐与苦……以空无边处定对治色想、有对想、种种想……以识无边处定对治空无边处想……以无所有处定对治识无边处想……以非想非非想处定对治无所有处想……巴利
Paṭhamena jhānena nīvaraṇe…pe… dutiyena jhānena vitakkavicāre… tatiyena jhānena pītiṃ… catutthena jhānena sukhadukkhaṃ… ākāsānañcāyatanasamāpattiyā rūpasaññaṃ paṭighasaññaṃ nānattasaññaṃ… viññāṇañcāyatanasamāpattiyā ākāsānañcāyatanasaññaṃ… ākiñcaññāyatanasamāpattiyā viññāṇañcāyatanasaññaṃ… nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā ākiñcaññāyatanasaññaṃ.
以无常随观去除恒常想……以苦随观去除乐想……以无我随观去除我想……以厌离随观去除欢喜……以离欲随观去除贪……以灭随观去除集……以舍遣随观去除执取……以坏灭随观去除坚实想……以衰灭随观去除积累……以变异随观去除坚固想……以无相随观去除相……以无愿随观去除愿求……以空随观去除执著……以增上慧法随观去除执取实核……以如实知见去除愚痴执著……以过患随观去除爱著执著……以审察随观去除不审察……以出离随观去除结缚执著……巴利
Aniccānupassanāya niccasaññaṃ…pe… dukkhānupassanāya sukhasaññaṃ… anattā anupassanāya attasaññaṃ… nibbidānupassanāya nandiṃ… virāgānupassanāya rāgaṃ… nirodhā anupassanāya samudayaṃ… paṭinissaggānupassanāya ādānaṃ… khayānupassanāya ghanasaññaṃ… vayānupassanāya āyūhanaṃ.. vipariṇāmānupassanāya dhuvasaññaṃ… animittānupassanāya nimittaṃ…. appaṇihitānupassanāya paṇidhiṃ… suññatānupassanāya abhinivesaṃ… adhipaññādhammavipassanāya sārādānābhinivesaṃ… yathābhūtañāṇadassanena sammohābhinivesaṃ… ādīnavānupassanāya ālayābhinivesaṃ… paṭisaṅkhānupassanāya appaṭisaṅkhaṃ… vivaṭṭanānupassanāya saññogābhinivesaṃ….
以入流道断除见所断烦恼……以一来道断除粗重烦恼……以不来道断除微细随伴烦恼……以阿拉汉道断除一切烦恼;以防护义为戒,以不违犯义为戒。巴利
Sotāpattimaggena diṭṭhekaṭṭhe kilese…pe… sakadāgāmimaggena oḷārike kilese… anāgāmimaggena aṇusahagate kilese… arahattamaggena sabbakilese saṃvaraṭṭhena sīlaṃ, avītikkamaṭṭhena sīlaṃ.
五种戒:对杀生的断除为戒,远离为戒,思为戒,防护为戒,不违犯为戒。如是之戒,能令心无悔,能生喜悦,能生喜,能生轻安,能生悦乐,能生练习,能生修习,能生多作,能成就庄严,能成就资助,能成就守护,能成就圆满,能导向唯一厌离、离欲、灭、寂止、证智、正觉、涅槃。巴利
Pañca sīlāni – pāṇātipātassa pahānaṃ sīlaṃ, veramaṇī sīlaṃ, cetanā sīlaṃ, saṃvaro sīlaṃ, avītikkamo sīlaṃ. Evarūpāni sīlāni cittassa avippaṭisārāya saṃvattanti, pāmojjāya saṃvattanti, pītiyā saṃvattanti, passaddhiyā saṃvattanti, somanassāya saṃvattanti, āsevanāya saṃvattanti, bhāvanāya saṃvattanti, bahulīkammāya saṃvattanti, alaṅkārāya saṃvattanti, parikkhārāya saṃvattanti, parivārāya saṃvattanti, pāripūriyā saṃvattanti, ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattanti.
对于这类戒,防护清净即是增上戒;安立于防护清净的心便不流于散乱,无散乱清净即是增上心;正确照见防护清净,正确照见无散乱清净,此见清净即是增上慧。其中的防护义,即是增上戒学;其中的无散乱义,即是增上心学;其中的见义,即是增上慧学。巴利
Evarūpānaṃ sīlānaṃ saṃvarapārisuddhi adhisīlaṃ, saṃvarapārisuddhiyā ṭhitaṃ cittaṃ na vikkhepaṃ gacchati, avikkhepapārisuddhi adhicittaṃ saṃvarapārisuddhiṃ sammā passati, avikkhepapārisuddhiṃ sammā passati. Dassanapārisuddhi adhipaññā. Yo tattha saṃvaraṭṭho, ayaṃ adhisīlasikkhā . Yo tattha avikkhepaṭṭho, ayaṃ adhicittasikkhā. Yo tattha dassanaṭṭho, ayaṃ adhipaññāsikkhā.
他转向这三学而学,了知而学,看见而学,省察而学,决意于心而学,以信胜解而学,策励精进而学,安立正念而学,令心入定而学,以慧了知而学;于应证知者,证知而学;于应遍知者,遍知而学;于应断除者,断除而学;于应作证者,作证而学;于应修习者,修习而学。巴利
Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkhati, jānanto sikkhati, passanto sikkhati, paccavekkhanto sikkhati, cittaṃ adhiṭṭhahanto sikkhati, saddhāya adhimuccanto sikkhati, vīriyaṃ paggaṇhanto sikkhati, satiṃ upaṭṭhapento sikkhati, cittaṃ samādahanto sikkhati, paññāya pajānanto sikkhati, abhiññeyyaṃ abhijānanto sikkhati, pariññeyyaṃ parijānanto sikkhati, pahātabbaṃ pajahanto sikkhati, sacchikātabbaṃ sacchikaronto sikkhati, bhāvetabbaṃ bhāvento sikkhati.
他还以不杀生为学,以不偷盗为学,以不邪淫为学,以不妄语为学,以不两舌为学,以不恶口为学,以不绮语为学,以不贪为学,以不嗔为学,以正见为学——如此,于应修习者,修习而学。巴利
Pañca sīlāni – adinnādānassa…pe… kāmesumicchācārassa… musāvādassa… pisuṇāya vācāya… pharusāya vācāya… samphappalāpassa… abhijjhāya… byāpādassa… micchādiṭṭhiyā… bhāvetabbaṃ bhāvento sikkhanti.
以出离对治欲贪,修习应修习者而学;以无嗔对治嗔恚,修习应修习者而学;以光明想对治昏沉与睡眠,修习应修习者而学;以不散乱对治掉举,修习应修习者而学;以法抉择对治疑惑,以智对治无明,以喜悦对治不乐,修习应修习者而学。巴利
Nekkhammena kāmacchandassa…pe… abyāpādena byāpādassa… ālokasaññāya thinamiddhassa… avikkhepena uddhaccassa… … dhammavavatthānena vicikicchāya… ñāṇena avijjāya… pāmojjena aratiyā… bhāvetabbaṃ bhāvento sikkhati.
以初禅对治五盖……以第二禅对治寻与伺……以第三禅对治喜……以第四禅对治乐与苦……以空无边处定对治色想、有对想、种种想……以识无边处定对治空无边处想……以无所有处定对治识无边处想……以非想非非想处定对治无所有处想……他修习所应修习的,如是而学。巴利
Paṭhamena jhānena nīvaraṇānaṃ…pe… dutiyena jhānena vitakkavicārānaṃ… tatiyena jhānena pītiyā… catutthena jhānena sukhadukkhānaṃ… ākāsānañcāyatanasamāpattiyā rūpasaññāya paṭighasaññāya nānattasaññāya… viññāṇañcāyatanasamāpattiyā ākāsānañcāyatanasaññāya… ākiñcaññāyatanasamāpattiyā viññāṇañcāyatanasaññāya… nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā ākiñcaññāyatanasaññāya… bhāvetabbaṃ bhāvento sikkhati.
以无常随观对治常想……以苦随观对治乐想……以无我随观对治我想……以厌离随观对治喜爱……以离欲随观对治贪……以灭随观对治集起……以舍遣随观对治执取……以坏灭随观对治密集想……以衰灭随观对治积聚……以变易随观对治恒常想……以无相随观对治相……以无愿随观对治愿求……以空随观对治执著……以增上慧法随观对治贪染执著……以如实智见对治愚痴执著……以过患随观对治依恋执著……以思惟随观对治不思惟……以回转随观对治结缚执著……他修习所应修习的,如是而学。巴利
Aniccānupassanāya niccasaññāya…pe… dukkhānupassanāya sukhasaññāya… anattānupassanāya attasaññāya… nibbidānupassanāya nandiyā… virāgānupassanāya rāgassa… nirodhānupassanāya samudayassa… paṭinissaggānupassanāya ādānassa… khayānupassanāya ghanasaññāya… vayānupassanāya āyūhanassa… vipariṇāmānupassanāya dhuvasaññāya… animittānupassanāya nimittassa… appaṇihitānupassanāya paṇidhiyā… suññatānupassanāya abhinivesassa… adhipaññādhammavipassanāya sārāgābhinivesassa… yathābhūtañāṇadassanena sammohābhinivesassa… ādīnavānupassanāya ālayābhinivesassa… paṭisaṅkhānupassanāya appaṭisaṅkhāya… vivaṭṭanānupassanāya saññogābhinivesassa bhāvetabbaṃ bhāvento sikkhati.
以入流道断除已见的烦恼,以一来道断除粗重的烦恼,以不来道断除随伴的烦恼,以阿拉汉道断除一切烦恼——对这些烦恼的断除是戒,远离是戒,思愿是戒,防护是戒,不违犯是戒。这样的种种戒导向心的无追悔,导向喜悦,导向欢喜,导向轻安,导向愉悦,导向习近,导向修习,导向多作,导向庄严,导向资具,导向眷属,导向圆满,导向彻底厌离、离欲、灭尽、寂静、证智、正觉、涅槃。巴利
Sotāpattimaggena diṭṭhekaṭṭhānaṃ kilesānaṃ…pe… sakadāgāmimaggena oḷārikānaṃ kilesānaṃ… anāgāmimaggena anusahagatānaṃ kilesānaṃ… arahattamaggena sabbakilesānaṃ pahānaṃ sīlaṃ, veramaṇī sīlaṃ, cetanā sīlaṃ, saṃvaro sīlaṃ, avītikkamo sīlaṃ. Evarūpāni sīlāni cittassa avippaṭisārāya saṃvattanti, pāmojjāya saṃvattanti, pītiyā saṃvattanti, passaddhiyā saṃvattanti, somanassāya saṃvattanti, āsevanāya saṃvattanti, bhāvanāya saṃvattanti, bahulīkammāya saṃvattanti, alaṅkārāya saṃvattanti, parikkhārāya saṃvattanti, parivārāya saṃvattanti, pāripūriyā saṃvattanti, ekantanibbidāya virāgāya nirodhāya upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattanti.
42 如此种种戒中,防护清净即是增上戒学;依防护清净而安住的心进入无散乱,无散乱清净即是增上心学。正见防护清净、正见无散乱清净,见清净即是增上慧学。其中,防护之义为增上戒学,无散乱之义为增上心学,观见之义为增上慧学。于此三学,他或转向而学、或了知而学、或观见而学、或省察而学、或决意于心而学、或以信胜解而学、或策励精进而学、或确立念而学、或令心等持而学、或以慧了知而学;于所应证知者证知而学,于所应遍知者遍知而学,于所应断除者断除而学,于所应作证者作证而学,于所应修习者修习而学。其中,已知之义为智,遍知之义为慧。故说:“依于听闻,于防护所生的慧,即是戒所成智。”巴利 注疏 2
Evarūpānaṃ sīlānaṃ saṃvarapārisuddhi adhisīlaṃ. Saṃvarapārisuddhiyā ṭhitaṃ cittaṃ avikkhepaṃ gacchati, avikkhepapārisuddhi adhicittaṃ. Saṃvarapārisuddhiṃ sammā passati, avikkhepapārisuddhiṃ sammā passati. Dassanapārisuddhi adhipaññā. Yo tattha saṃvaraṭṭho, ayaṃ adhisīlasikkhā. Yo tattha avikkhepaṭṭho, ayaṃ adhicittasikkhā. Yo tattha dassanaṭṭho, ayaṃ adhipaññāsikkhā. Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkhati, jānanto sikkhati, passanto sikkhati, paccavekkhanto sikkhati, cittaṃ adhiṭṭhahanto sikkhati, saddhāya adhimuccanto sikkhati, vīriyaṃ paggaṇhanto sikkhati, satiṃ upaṭṭhapento sikkhati, cittaṃ samādahanto sikkhati, paññāya pajānanto sikkhati, abhiññeyyaṃ abhijānanto sikkhati, pariññeyyaṃ parijānanto sikkhati pahātabbaṃ pajahanto sikkhati, sacchikātabbaṃ sacchikaronto sikkhati, bhāvetabbaṃ bhāvento sikkhati. Taṃ ñātaṭṭhena ñāṇaṃ pajānanaṭṭhena paññā. Tena vuccati – ‘‘sutvāna saṃvare paññā sīlamaye ñāṇaṃ’’.
3. 定修习所成智分别巴利
3. Samādhibhāvanāmayañāṇaniddeso
43 如何是防护之后,于定中所起的慧,亦即定修习所成智?一种定:心一境性。二种定:世间定、出世间定。三种定:有寻有伺定、无寻唯伺定、无寻无伺定。四种定:退分定、住分定、胜进分定、抉择分定。五种定:喜遍满、乐遍满、心遍满、光明遍满、观察相。巴利 注疏 2
Kathaṃ saṃvaritvā samādahane paññā samādhibhāvanāmaye ñāṇaṃ? Eko samādhi – cittassa ekaggatā. Dve samādhī – lokiyo samādhi, lokuttaro samādhi. Tayo samādhī – savitakkasavicāro samādhi, avitakkavicāramatto samādhi, avitakkaavicāro samādhi. Cattāro samādhī – hānabhāgiyo samādhi, ṭhitibhāgiyo samādhi, visesabhāgiyo samādhi, nibbedhabhāgiyo samādhi. Pañca samādhī – pītipharaṇatā, sukhapharaṇatā, cetopharaṇatā, ālokapharaṇatā, paccavekkhaṇānimittaṃ .
六种定:由佛随念所成的心一境性、无散乱定,由法随念所成的心一境性、无散乱定,由僧随念所成的心一境性、无散乱定,由戒随念所成的心一境性、无散乱定,由舍随念所成的心一境性、无散乱定,由天随念所成的心一境性、无散乱定。七种定:定善巧、入定善巧、住定善巧、出定善巧、定的适业善巧、定的行境善巧、定的引发善巧。八种定:由地遍所成的心一境性、无散乱定,由水遍所成的心一境性、无散乱定,由火遍所成的心一境性、无散乱定,由风遍所成的心一境性、无散乱定,由青遍所成的心一境性、无散乱定,由黄遍所成的心一境性、无散乱定,由赤遍所成的心一境性、无散乱定,由白遍所成的心一境性、无散乱定。九种定:色界定有下等、中等、胜妙;无色界定有下等、中等、胜妙;空定、无相定、无愿定。十种定:由膨胀相所成的心一境性、无散乱定,由青瘀相所成的心一境性、无散乱定,由脓烂相所成的心一境性、无散乱定,由断坏相所成的心一境性、无散乱定,由食残相所成的心一境性、无散乱定,由散乱相所成的心一境性、无散乱定,由断坏相所成的心一境性、无散乱定,由血涂相所成的心一境性、无散乱定,由虫啖相所成的心一境性、无散乱定,由骸骨相所成的心一境性、无散乱定。这些是五十五种定。巴利
Cha samādhī – buddhānussativasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi, dhammānussativasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi, saṅghānussativasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi, sīlānussativasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi, cāgānussativasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi, devatānussativasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi. Satta samādhī – samādhikusalatā, samādhissa samāpattikusalatā, samādhissa ṭhitikusalatā, samādhissa vuṭṭhānakusalatā , samādhissa kallatākusalatā , samādhissa gocarakusalatā, samādhissa abhinīhārakusalatā. Aṭṭha samādhī – pathavīkasiṇavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi, āpokasiṇavasena…pe… tejokasiṇavasena… vāyokasiṇavasena… nīlakasiṇavasena… pītakasiṇavasena… lohitakasiṇavasena… odātakasiṇavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi. Nava samādhī – rūpāvacaro samādhi atthi hīno, atthi majjhomo, atthi paṇīto; arūpāvacaro samādhi atthi hīno, atthi majjhomo, atthi paṇīto; suññato samādhi, animitto samādhi, appaṇihito samādhi. Dasa samādhī – uddhumātakasaññāvasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi, vinīlakasaññāvasena…pe… vipubbakasaññāvasena… vicchiddakasaññāvasena… vikkhāyitakasaññāvasena… vikkhittakasaññāvasena… hatavikkhittakasaññāvasena… lohitakasaññāvasena… puḷavakasaññāvasena … aṭṭhikasaññāvasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi. Ime pañcapaññāsa samādhi.
44 此外,有二十五种定的定处:摄持之义为定,围绕之义为定,圆满之义为定,一境之义为定,无散乱之义为定,不流散之义为定,不浑浊之义为定,不动摇之义为定,解脱之义为定,心住于单一所缘之义为定;以“平等寻求”故为定,以“引导出不平等”故为定,以“已平等寻求”故为定,以“已引导出不平等”故为定,以“平等执取”故为定,以“不执取不平等”故为定,以“已平等执取”故为定,以“未执取不平等”故为定,以“平等行道”故为定,以“不行道不平等”故为定,以“已平等行道”故为定,以“未行道不平等”故为定,以“平等禅思”故为定,以“使不平等燃尽”故为定,以“已平等禅思”故为定,以“已使不平等燃尽”故为定,以“既是平等、又是利益、又是快乐”故为定。这些是二十五种定的定处。此中,以已知义为智,以遍知义为慧。所以说:“防护后于定中的慧,即是定修习所成智。”巴利 注疏 2
Api ca, pañcavīsati samādhissa samādhiṭṭhā – pariggahaṭṭhena samādhi, parivāraṭṭhena samādhi, paripūraṭṭhena samādhi, ekaggaṭṭhena samādhi, avikkhepaṭṭhena samādhi, avisāraṭṭhena samādhi, anāvilaṭṭhena samādhi, aniñjanaṭṭhena samādhi, vimuttaṭṭhena samādhi, ekattupaṭṭhānavasena cittassa ṭhitattā samādhi, samaṃ esatīti samādhi, visamaṃ nesatīti samādhi, samaṃ esitattā samādhi, visamaṃ nesitattā samādhi, samaṃ ādiyatīti samādhi, visamaṃ nādiyatīti samādhi, samaṃ ādinnattā samādhi, visamaṃ anādinnattā samādhi, samaṃ paṭipajjatīti samādhi, visamaṃ nappaṭipajjatīti samādhi, samaṃ paṭipannattā samādhi, visamaṃ nappaṭipannattā samādhi, samaṃ jhāyatīti samādhi, visamaṃ jhāpetīti samādhi, samaṃ jhātattā samādhi, visamaṃ jhāpitattā samādhi, samo ca hito ca sukho cāti samādhi. Ime pañcavīsati samādhissa samādhiṭṭhā. Taṃ ñātaṭṭhena ñāṇaṃ, pajānanaṭṭhena paññā. Tena vuccati – ‘‘saṃvaritvā samādahane paññā samādhibhāvanāmaye ñāṇaṃ’’.
4. 法住智分别巴利
4. Dhammaṭṭhitiñāṇaniddeso
45 如何是把握缘时所生起的慧,即法住智?无明对于诸行,有生起的住立、转起的住立、相的住立、累积的住立、结缚的住立、障碍的住立、集起的住立、因的住立、缘的住立。依这九种方式,无明是缘,诸行是缘所生。这二法皆是缘所生——如此,把握缘时所生起的慧,即是法住智。过去时也是如此,未来时也是如此:无明对于诸行,有生起的住立、转起的住立、相的住立、累积的住立、结缚的住立、障碍的住立、集起的住立、因的住立、缘的住立。依这九种方式,无明是缘,诸行是缘所生。这二法皆是缘所生——如此,把握缘时所生起的慧,即是法住智。巴利 注疏 2
Kathaṃ paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇaṃ? Avijjā saṅkhārānaṃ uppādaṭṭhiti ca pavattaṭṭhiti ca nimittaṭṭhiti ca āyūhanaṭṭhiti ca saññogaṭṭhiti ca palibodhaṭṭhiti ca samudayaṭṭhiti ca hetuṭṭhiti ca paccayaṭṭhiti ca. Imehi navahākārehi avijjā paccayo, saṅkhārā paccayasamuppannā. Ubhopete dhammā paccayasamuppannāti – paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇaṃ. Atītampi addhānaṃ… anāgatampi addhānaṃ avijjā saṅkhārānaṃ uppādaṭṭhiti ca pavattaṭṭhiti ca nimittaṭṭhiti ca āyūhanaṭṭhiti ca saññogaṭṭhiti ca palibodhaṭṭhiti ca samudayaṭṭhiti ca hetuṭṭhiti ca paccayaṭṭhiti ca. Imehi navahākārehi avijjā paccayo, saṅkhārā paccayasamuppannā. Ubhopete dhammā paccayasamuppannāti – paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇaṃ.
行是识的缘……识是名色的缘……名色是六处的缘……六处是触的缘……触是受的缘……受是爱的缘……爱是取的缘……取是有的缘……有是生的缘……生是老死的缘,具足生起安住、转起安住、相安住、累积安住、结缚安住、障碍安住、集起安住、因安住、缘安住。依此九相,生为缘,老死为缘所生。此二者皆为缘所生法——能把握此缘的慧,即是法住智。过去世亦复如是……未来世亦复如是:生是老死的缘,具足生起安住、转起安住、相安住、累积安住、结缚安住、障碍安住、集起安住、因安住、缘安住。依此九相,生为缘,老死为缘所生。此二者皆为缘所生法——能把握此缘的慧,即是法住智。巴利
Saṅkhārā viññāṇassa…pe… viññāṇaṃ nāmarūpassa… nāmarūpaṃ saḷāyatanassa… saḷāyatanaṃ phassassa… phasso vedanāya… vedanā taṇhāya… taṇhā upādānassa… upādānaṃ bhavassa… bhavo jātiyā… jāti jarāmaraṇassa uppādaṭṭhiti ca pavattaṭṭhiti ca nimittaṭṭhiti ca āyūhanaṭṭhiti ca saññogaṭṭhiti ca palibodhaṭṭhiti ca samudayaṭṭhiti ca hetuṭṭhiti ca paccayaṭṭhiti ca. Imehi navahākārehi jāti paccayo, jarāmaraṇaṃ paccayasamuppannaṃ. Ubhopete dhammā paccayasamuppannāti – paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇaṃ. Atītampi addhānaṃ… anāgatampi addhānaṃ jāti jarāmaraṇassa uppādaṭṭhiti ca pavattaṭṭhiti ca nimittaṭṭhiti ca āyūhanaṭṭhiti ca saññogaṭṭhiti ca palibodhaṭṭhiti ca samudayaṭṭhiti ca hetuṭṭhiti ca paccayaṭṭhiti ca. Imehi navahākārehi jāti paccayo, jarāmaraṇaṃ paccayasamuppannaṃ. Ubhopete dhammā paccayasamuppannāti – paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇaṃ.
46 无明为因,行是因所生。此二者皆是从因所生之法——能把握此缘的慧,即是法住智。过去世亦复如是……未来世亦复如是:无明为因,行是因所生。此二者皆是从因所生之法——能把握此缘的慧,即是法住智。巴利 注疏 2
Avijjā hetu, saṅkhārā hetusamuppannā. Ubhopete dhammā hetusamuppannāti – paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇaṃ. Atītampi addhānaṃ… anāgatampi addhānaṃ avijjā hetu, saṅkhārā hetusamuppannā. Ubhopete dhammā hetusamuppannāti – paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇaṃ.
行是因,识是因所生……识为因,名色是因所生……名色为因,六处是因所生……六处为因,触是因所生……触为因,受是因所生……受为因,爱是因所生……爱为因,取是因所生……取为因,有是因所生……有是因,生是因所生……生为因,老死是因所生。此二者皆是从因所生之法——能把握此缘的慧,即是法住智。过去世亦复如是……未来世亦复如是:生为因,老死是因所生。此二者皆是从因所生之法——能把握此缘的慧,即是法住智。巴利
Saṅkhārā hetu, viññāṇaṃ hetusamuppannaṃ…pe… viññāṇaṃ hetu, nāmarūpaṃ hetusamuppannaṃ… nāmarūpaṃ hetu, saḷāyatanaṃ hetusamuppannaṃ… saḷāyatanaṃ hetu, phasso hetusamuppanno… phasso hetu, vedanā hetusamuppannā… vedanā hetu, taṇhā hetusamuppannā… taṇhā hetu, upādānaṃ hetusamuppannaṃ… upādānaṃ hetu, bhavo hetusamuppanno… bhavo hetu, jāti hetusamuppannā… jāti hetu, jarāmaraṇaṃ hetusamuppannaṃ. Ubhopete dhammā hetusamuppannāti – paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇaṃ. Atītampi addhānaṃ… anāgatampi addhānaṃ jāti hetu, jarāmaraṇaṃ hetusamuppannaṃ. Ubhopete dhammā hetusamuppannāti – paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇaṃ.
缘于无明,行是缘所生。这两者皆是缘所生法——于缘起通达之慧,即是法住智。过去世也是如此……未来世也是如此:缘于无明,行是缘所生。这两者皆是缘所生法——于缘起通达之慧,即是法住智。巴利
Avijjā paṭiccā, saṅkhārā paṭiccasamuppannā. Ubhopete dhammā paṭiccasamuppannāti – paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇaṃ. Atītampi addhānaṃ… anāgatampi addhānaṃ avijjā paṭiccā, saṅkhārā paṭiccasamuppannā. Ubhopete dhammā paṭiccasamuppannāti – paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇaṃ.
缘于行,识是缘所生……缘于识,名色是缘所生……缘于名色,六处是缘所生……缘于六处,触是缘所生……缘于触,受是缘所生……缘于受,爱是缘所生……缘于爱,取是缘所生……缘于取,有是缘所生……缘于有,生是缘所生……缘于生,老死是缘所生。这两者皆是缘所生法——于缘起通达之慧,即是法住智。过去世也是如此……未来世也是如此:缘于生,老死是缘所生。这两者皆是缘所生法——于缘起通达之慧,即是法住智。巴利
Saṅkhārā paṭiccā, viññāṇaṃ paṭiccasamuppannaṃ…pe… viññāṇaṃ paṭiccā, nāmarūpaṃ paṭiccasamuppannaṃ… nāmarūpaṃ paṭiccā, saḷāyatanaṃ paṭiccasamuppannaṃ… saḷāyatanaṃ paṭiccā, phasso paṭiccasamuppanno… phasso paṭiccā, vedanā paṭiccasamuppannā… vedanā paṭiccā, taṇhā paṭiccasamuppannā… taṇhā paṭiccā, upādānaṃ paṭiccasamuppannaṃ… upādānaṃ paṭiccā, bhavo paṭiccasamuppanno… bhavo paṭiccā, jāti paṭiccasamuppannā… jāti paṭiccā, jarāmaraṇaṃ paṭiccasamuppannaṃ. Ubhopete dhammā paṭiccasamuppannāti – paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇaṃ. Atītampi addhānaṃ… anāgatampi addhānaṃ jāti paṭiccā, jarāmaraṇaṃ paṭiccasamuppannaṃ. Ubhopete dhammā paṭiccasamuppannāti – paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇaṃ.
无明为缘,行是缘所生。这两者皆是缘所生法——于缘起通达之慧,即是法住智。过去世也是如此……未来世也是如此:无明为缘,行是缘所生。这两者皆是缘所生法——于缘起通达之慧,即是法住智。巴利
Avijjā paccayo, saṅkhārā paccayasamuppannā. Ubhopete dhammā paccayasamuppannāti – paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇaṃ . Atītampi addhānaṃ… anāgatampi addhānaṃ avijjā paccayo, saṅkhārā paccayasamuppannā. Ubhopete dhammā paccayasamuppannāti – paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇaṃ.
行是缘,识是缘所生;识是缘,名色是缘所生;名色是缘,六处是缘所生;六处是缘,触是缘所生;触是缘,受是缘所生;受是缘,爱是缘所生;爱是缘,取是缘所生;取是缘,有是缘所生;有是缘,生是缘所生;生是缘,老死是缘所生。这二者——缘与缘所生法,如实通达缘起的智慧,即是法住智。过去世也是如此……未来世也是如此:生是缘,老死是缘所生。这二者都是缘所生法;如实通达缘起的智慧,即是法住智。巴利
Saṅkhārā paccayā, viññāṇaṃ paccayasamuppannaṃ…pe… viññāṇaṃ paccayo, nāmarūpaṃ paccayasamuppannaṃ… nāmarūpaṃ paccayo, saḷāyatanaṃ paccayasamuppannaṃ… saḷāyatanaṃ paccayo, phasso paccayasamuppanno… phasso paccayo, vedanā paccayasamuppannā… vedanā paccayo, taṇhā paccayasamuppannā… taṇhā paccayo, upādānaṃ paccayasamuppannaṃ… upādānaṃ paccayo, bhavo paccayasamuppanno… bhavo paccayo, jāti paccayasamuppannā… jāti paccayo, jarāmaraṇaṃ paccayasamuppannaṃ. Ubhopete dhammā paccayasamuppannāti – paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇaṃ. Atītampi addhānaṃ… anāgatampi addhānaṃ jāti paccayo, jarāmaraṇaṃ paccayasamuppannaṃ. Ubhopete dhammā paccayasamuppannāti – paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇaṃ.
47 在前世的业有中,愚痴即是无明,造作积聚即是行,贪求即是爱,趋近执取即是取,思心即是业有。这五种法,在前世的业有中,是今生结生的缘。今生,结生即是识,入胎即是名色,感官的净色即是处,碰触即是触,感受即是受。这五种法,在今生这一生有中,是过去所造业的缘。在今生业有中,当感官成熟时,愚痴即是无明,造作积聚即是行,贪求即是爱,趋近执取即是取,思心即是业有。这五种法,在今生业有中,是未来结生的缘。未来,结生即是识,入胎即是名色,感官的净色即是处,碰触即是触,感受即是受。这五种法,在未来生有中,是今生所造业的缘。他通过四个简要的范畴、三个时段、三处连结、二十种行相,如实知见、理解、通达了缘起。依“知”的意义是智,依“遍知”的意义是慧。因此,这如实通达缘起的智慧,即称为法住智。巴利 注疏 2
Purimakammabhavasmiṃ moho avijjā, āyūhanā saṅkhārā, nikanti taṇhā, upagamanaṃ upādānaṃ, cetanā bhavo. Ime pañca dhammā purimakammabhavasmiṃ idha paṭisandhiyā paccayā. Idha paṭisandhi viññāṇaṃ, okkanti nāmarūpaṃ, pasādo āyatanaṃ, phuṭṭho phasso, vedayitaṃ vedanā. Ime pañca dhammā idhupapattibhavasmiṃ purekatassa kammassa paccayā. Idha paripakkattā āyatanānaṃ moho avijjā, āyūhanā saṅkhārā, nikanti taṇhā upagamanaṃ upādānaṃ, cetanā bhavo. Ime pañca dhammā idha kammabhavasmiṃ āyatiṃ paṭisandhiyā paccayā. Āyatiṃ paṭisandhi viññāṇaṃ, okkanti nāmarūpaṃ, pasādo āyatanaṃ, phuṭṭho phasso, vedayitaṃ vedanā. Ime pañca dhammā āyatiṃ upapattibhavasmiṃ idha katassa kammassa paccayā. Itime catusaṅkhepe tayo addhe tisandhiṃ vīsatiyā ākārehi paṭiccasamuppādaṃ jānāti passati aññāti paṭivijjhati. Taṃ ñātaṭṭhena ñāṇaṃ, pajānanaṭṭhena paññā. Tena vuccati – ‘‘paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇaṃ’’.
5. 思惟智分别巴利
5. Sammasanañāṇaniddeso
48 如何是对于过去、未来、现在的诸法,总摄之后加以确定的慧,名为思惟智?巴利 注疏 2
Kathaṃ atītānāgatapaccuppannānaṃ dhammānaṃ saṅkhipitvā vavatthāne paññā sammasane ñāṇaṃ?
对于任何色法——无论是过去、未来、现在,内或外,粗或细,劣或胜,远或近——对这一切色法,确定其为无常,即是一次思惟;确定其为苦,即是一次思惟;确定其为无我,即是一次思惟。巴利
Yaṃ kiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā, sabbaṃ rūpaṃ aniccato vavattheti ekaṃ sammasanaṃ, dukkhato vavattheti ekaṃ sammasanaṃ, anattato vavattheti ekaṃ sammasanaṃ.
任何受……任何想……任何行……任何识,无论是过去、未来、现在,或内或外,或粗或细,或劣或胜,或远或近——对这一切识,确定“无常”,这是一次思惟;确定“苦”,这是一次思惟;确定“无我”,这是一次思惟。巴利
Yā kāci vedanā…pe… yā kāci saññā… ye keci saṅkhārā… yaṃ kiñci viññāṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā, sabbaṃ viññāṇaṃ aniccato vavattheti ekaṃ sammasanaṃ, dukkhato vavattheti ekaṃ sammasanaṃ, anattato vavattheti ekaṃ sammasanaṃ.
对于眼……乃至老死,无论是过去、未来、现在,确定“无常”,这是一次思惟;确定“苦”,这是一次思惟;确定“无我”,这是一次思惟。巴利
Cakkhuṃ…pe… jarāmaraṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ aniccato vavattheti ekaṃ sammasanaṃ, dukkhato vavattheti ekaṃ sammasanaṃ, anattato vavattheti ekaṃ sammasanaṃ.
对于过去、未来、现在的色,以坏灭之义为无常,以怖畏之义为苦,以无坚实之义为无我——如此总摄而确定,这种慧即是思惟智。对于受……对于想……对于诸行……对于识……对于眼……乃至对于老死,过去、未来、现在的这一切,也以坏灭之义为无常,以怖畏之义为苦,以无坚实之义为无我——如此总摄而确定,这种慧即是思惟智。巴利
Rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ aniccaṃ khayaṭṭhena, dukkhaṃ bhayaṭṭhena anattā asārakaṭṭhenāti saṅkhipitvā vavatthāne paññā sammasane ñāṇaṃ. Vedanā…pe… saññā…pe… saṅkhārā…pe… viññāṇaṃ…pe… cakkhu…pe… jarāmaraṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ aniccaṃ khayaṭṭhena, dukkhaṃ bhayaṭṭhena, anattā asārakaṭṭhenāti saṅkhipitvā vavatthāne paññā sammasane ñāṇaṃ.
对于过去、未来、现在的色,归纳为无常、有为、缘生、坏灭法、衰灭法、离贪法、灭法而加以确定,这种慧是思惟智。对于受……对于想……对于诸行……对于识……对于眼……乃至对于老死,过去、未来、现在的一切,也归纳为无常、有为、缘生、坏灭法、衰灭法、离贪法、灭法而加以确定,这种慧是思惟智。巴利
Rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ aniccaṃ saṅkhataṃ paṭiccasamuppannaṃ khayadhammaṃ vayadhammaṃ virāgadhammaṃ nirodhadhammanti saṅkhipitvā vavatthāne paññā sammasane ñāṇaṃ. Vedanā…pe… saññā… saṅkhārā… viññāṇaṃ… cakkhu…pe… jarāmaraṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ aniccaṃ saṅkhataṃ paṭiccasamuppannaṃ khayadhammaṃ vayadhammaṃ virāgadhammaṃ nirodhadhammanti saṅkhipitvā vavatthāne paññā sammasane ñāṇaṃ.
以生为缘而有老死,若无生则无老死——如此归纳而确定,这种慧是思惟智。于过去时,亦是以生为缘而有老死,若无生则无老死;于未来时,亦是以生为缘而有老死,若无生则无老死——如此归纳而确定,这种慧是思惟智。以有为缘而有生,若无有则无生……以取为缘而有有,若无取则无有;以爱为缘而有取,若无爱则无取;以受为缘而有爱,若无受则无爱;以触为缘而有受,若无触则无受;以六处为缘而有触,若无六处则无触;以名色为缘而有六处,若无名色则无六处;以识为缘而有名色,若无识则无名色;以行为缘而有识,若无行则无识;以无明为缘而有行,若无无明则无行——如此归纳而确定,这种慧是思惟智。于过去时,亦是以无明为缘而有行,若无无明则无行;于未来时,亦是以无明为缘而有行,若无无明则无行——如此归纳而确定,这种慧是思惟智。此智以已知之义为智,以了知之义为慧。因此称为:“于过去、未来、现在诸法,归纳而确定的慧,是思惟智”。巴利
Jātipaccayā jarāmaraṇaṃ, asati jātiyā natthi jarāmaraṇanti saṅkhipitvā vavatthāne paññā sammasane ñāṇaṃ. Atītampi addhānaṃ… anāgatampi addhānaṃ jātipaccayā jarāmaraṇaṃ, asati jātiyā natthi jarāmaraṇanti saṅkhipitvā vavatthāne paññā sammasane ñāṇaṃ. Bhavapaccayā jāti, asati…pe… upādānapaccayā bhavo, asati…pe… taṇhāpaccayā upādānaṃ, asati…pe… vedanāpaccayā taṇhā, asati…pe… phassapaccayā vedanā, asati…pe… saḷāyatanapaccayā phasso, asati…pe… nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ, asati…pe… viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ, asati…pe… saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, asati…pe… avijjāpaccayā saṅkhārā, asati avijjāya natthi saṅkhārāti saṅkhipitvā vavatthāne paññā sammasane ñāṇaṃ. Atītampi addhānaṃ… anāgatampi addhānaṃ avijjāpaccayā saṅkhārā, asati avijjāya natthi saṅkhārāti saṅkhipitvā vavatthāne paññā sammasane ñāṇaṃ. Taṃ ñātaṭṭhena ñāṇaṃ, pajānanaṭṭhena paññā. Tena vuccati – ‘‘atītānāgatapaccuppannānaṃ dhammānaṃ saṅkhipitvā vavatthāne paññā sammasane ñāṇaṃ’’.
6. 生灭智分别巴利
6. Udayabbayañāṇaniddeso
49 如何是于现在诸法变异随观的慧,即生灭随观智呢?已生的现在色,其生起相为“生”,其变异相为“灭”,如此随观即是智。已生的受……已生的想……已生的诸行……已生的识……已生的眼……乃至已生的有,皆是现在法,其生起相为“生”,其变异相为“灭”,如此随观即是智。巴利 注疏 2
Kathaṃ paccuppannānaṃ dhammānaṃ vipariṇāmānupassane paññā udayabbayānupassane ñāṇaṃ? Jātaṃ rūpaṃ paccuppannaṃ, tassa nibbattilakkhaṇaṃ udayo, vipariṇāmalakkhaṇaṃ vayo, anupassanā ñāṇaṃ. Jātā vedanā…pe… jātā saññā… jātā saṅkhārā… jātaṃ viññāṇaṃ… jātaṃ cakkhu…pe… jāto bhavo paccuppanno, tassa nibbattilakkhaṇaṃ udayo, vipariṇāmalakkhaṇaṃ vayo, anupassanā ñāṇaṃ.
50 观察五蕴之生时,能见到多少种相?观察灭时,能见到多少种相?观察生灭时,又能见到多少种相?观察五蕴之生时,能见到二十五种相;观察灭时,能见到二十五种相;观察生灭时,能见到五十种相。巴利 注疏 2
Pañcannaṃ khandhānaṃ udayaṃ passanto kati lakkhaṇāni passati, vayaṃ passanto kati lakkhaṇāni passati, udayabbayaṃ passanto kati lakkhaṇāni passati? Pañcannaṃ khandhānaṃ udayaṃ passanto pañcavīsati lakkhaṇāni passati, vayaṃ passanto pañcavīsati lakkhaṇāni passati ; udayabbayaṃ passanto paññāsa lakkhaṇāni passati.
观察色蕴的生时,见到多少种相?观察灭时,见到多少种相?观察生灭时,见到多少种相?观察受蕴……观察想蕴……观察行蕴……观察识蕴,于生时见到多少种相?于灭时见到多少种相?于生灭时见到多少种相?观察色蕴的生时,见到五种相;观察灭时,见到五种相;观察生灭时,见到十种相。观察受蕴、想蕴、行蕴、识蕴,于生时各见五种相,于灭时各见五种相,于生灭时各见十种相。巴利
Rūpakkhandhassa udayaṃ passanto kati lakkhaṇāni passati, vayaṃ passanto kati lakkhaṇāni passati, udayabbayaṃ passanto kati lakkhaṇāni passati? Vedanākkhandhassa…pe… saññākkhandhassa…pe… saṅkhārakkhandhassa…pe… viññāṇakkhandhassa udayaṃ passanto kati lakkhaṇāni passati, vayaṃ passanto kati lakkhaṇāni passati, udayabbayaṃ passanto kati lakkhaṇāni passati? Rūpakkhandhassa udayaṃ passanto pañca lakkhaṇāni passati, vayaṃ passanto pañca lakkhaṇāni passati; udayabbayaṃ passanto dasa lakkhaṇāni passati. Vedanākkhandhassa…pe… saññākkhandhassa… saṅkhārakkhandhassa… viññāṇakkhandhassa udayaṃ passanto pañca lakkhaṇāni passati, vayaṃ passanto pañca lakkhaṇāni passati; udayabbayaṃ passanto dasa lakkhaṇāni passati.
当见到色蕴的生起时,会见到哪五种特征?“以无明的生起为缘,而有色蕴的生起”——如此,从缘生起的角度,他见到色蕴的生起。“以渴爱的生起为缘,而有色蕴的生起”——如此,从缘生起的角度,他见到色蕴的生起。“以业的生起为缘,而有色蕴的生起”——如此,从缘生起的角度,他见到色蕴的生起。“以食的生起为缘,而有色蕴的生起”——如此,从缘生起的角度,他见到色蕴的生起。见到产生特征的人,也同样见到色蕴的生起。见到色蕴生起的人,见到这五种特征。巴利
Rūpakkhandhassa udayaṃ passanto katamāni pañca lakkhaṇāni passati? Avijjāsamudayā rūpasamudayoti – paccayasamudayaṭṭhena rūpakkhandhassa udayaṃ passati. Taṇhāsamudayā rūpasamudayoti – paccayasamudayaṭṭhena rūpakkhandhassa udayaṃ passati. Kammasamudayā rūpasamudayoti – paccayasamudayaṭṭhena rūpakkhandhassa udayaṃ passati. Āhārasamudayā rūpasamudayoti – paccayasamudayaṭṭhena rūpakkhandhassa udayaṃ passati. Nibbattilakkhaṇaṃ passantopi rūpakkhandhassa udayaṃ passati. Rūpakkhandhassa udayaṃ passanto imāni pañca lakkhaṇāni passati.
当见到色蕴灭去时,会见到哪五种特征?“以无明的灭尽为缘,而有色蕴的灭尽”——如此,从缘的灭尽这一角度,他见到色蕴的灭去。“以渴爱的灭尽为缘,而有色蕴的灭尽”——如此,从缘的灭尽这一角度,他见到色蕴的灭去。“以业的灭尽为缘,而有色蕴的灭尽”——如此,从缘的灭尽这一角度,他见到色蕴的灭去。“以食的灭尽为缘,而有色蕴的灭尽”——如此,从缘的灭尽这一角度,他见到色蕴的灭去。见到变异特征的人,也见到色蕴的灭去。见到色蕴灭去的人,即见到这五种特征。见到生灭的人,则见到这十种特征。巴利
Vayaṃ passanto katamāni pañca lakkhaṇāni passati? Avijjānirodhā rūpanirodhoti – paccayanirodhaṭṭhena rūpakkhandhassa vayaṃ passati. Taṇhānirodhā rūpanirodhoti – paccayanirodhaṭṭhena rūpakkhandhassa vayaṃ passati. Kammanirodhā rūpanirodhoti – paccayanirodhaṭṭhena rūpakkhandhassa vayaṃ passati. Āhāranirodhā rūpanirodhoti – paccayanirodhaṭṭhena rūpakkhandhassa vayaṃ passati . Vipariṇāmalakkhaṇaṃ passantopi rūpakkhandhassa vayaṃ passati. Rūpakkhandhassa vayaṃ passanto imāni pañca lakkhaṇāni passati. Udayabbayaṃ passanto imāni dasa lakkhaṇāni passati.
当他观察受蕴的生起时,见到哪五种特征?“以无明生起为缘,而有受蕴的生起”——他即从缘生起的意义上,见到受蕴的生起。“以渴爱生起为缘,而有受蕴的生起”——他即从缘生起的意义上,见到受蕴的生起。“以业生起为缘,而有受蕴的生起”——他即从缘生起的意义上,见到受蕴的生起。“以触生起为缘,而有受蕴的生起”——他即从缘生起的意义上,见到受蕴的生起。见到生起之相的人,也见到受蕴的生起。见到受蕴生起的人,便见到这五种特征。巴利
Vedanākkhandhassa udayaṃ passanto katamāni pañca lakkhaṇāni passati? Avijjāsamudayā vedanāsamudayoti – paccayasamudayaṭṭhena vedanākkhandhassa udayaṃ passati. Taṇhāsamudayā vedanāsamudayoti – paccayasamudayaṭṭhena vedanākkhandhassa udayaṃ passati. Kammasamudayā vedanāsamudayoti – paccayasamudayaṭṭhena vedanākkhandhassa udayaṃ passati. Phassasamudayā vedanāsamudayoti – paccayasamudayaṭṭhena vedanākkhandhassa udayaṃ passati. Nibbattilakkhaṇaṃ passantopi vedanākkhandhassa udayaṃ passati. Vedanākkhandhassa udayaṃ passanto imāni pañca lakkhaṇāni passati.
当他观察受蕴的灭去时,见到哪五种特征?“以无明灭尽为缘,而有受蕴的灭尽”——他即从缘灭尽的意义上,见到受蕴的灭去。“以渴爱灭尽为缘,而有受蕴的灭尽”——他即从缘灭尽的意义上,见到受蕴的灭去。“以业灭尽为缘,而有受蕴的灭尽”——他即从缘灭尽的意义上,见到受蕴的灭去。“以触灭尽为缘,而有受蕴的灭尽”——他即从缘灭尽的意义上,见到受蕴的灭去。见到灭去之相的人,也见到受蕴的灭去。见到受蕴灭去的人,便见到这五种特征。观察生灭的人,则见到这十种特征。巴利
Vayaṃ passanto katamāni pañca lakkhaṇāni passati? Avijjānirodhā vedanānirodhoti – paccayanirodhaṭṭhena vedanākkhandhassa vayaṃ passati. Taṇhānirodhā vedanānirodhoti – paccayanirodhaṭṭhena vedanākkhandhassa vayaṃ passati. Kammanirodhā vedanānirodhoti – paccayanirodhaṭṭhena vedanākkhandhassa vayaṃ passati. Phassanirodhā vedanānirodhoti – paccayanirodhaṭṭhena vedanākkhandhassa vayaṃ passati. Vipariṇāmalakkhaṇaṃ passantopi vedanākkhandhassa vayaṃ passati. Vedanākkhandhassa vayaṃ passanto imāni pañca lakkhaṇāni passati. Udayabbayaṃ passanto imāni dasa lakkhaṇāni passati.
于想蕴……于行蕴……当他观察识蕴的生起时,见到哪五种特征?“以无明生起为缘,而有识蕴的生起”——他即从缘生起的意义上,见到识蕴的生起。“以渴爱生起为缘,而有识蕴的生起”——他即从缘生起的意义上,见到识蕴的生起。“以业生起为缘,而有识蕴的生起”——他即从缘生起的意义上,见到识蕴的生起。“以名色生起为缘,而有识蕴的生起”——他即从缘生起的意义上,见到识蕴的生起。见到生起之相的人,也见到识蕴的生起。见到识蕴生起的人,便见到这五种特征。巴利
Saññākkhandhassa…pe… saṅkhārakkhandhassa…pe… viññāṇakkhandhassa udayaṃ passanto katamāni pañca lakkhaṇāni passati? Avijjāsamudayā viññāṇasamudayoti – paccayasamudayaṭṭhena viññāṇakkhandhassa udayaṃ passati. Taṇhāsamudayā viññāṇasamudayotipaccayasamudayaṭṭhena viññāṇakkhandhassa udayaṃ passati. Kammasamudayā viññāṇasamudayoti – paccayasamudayaṭṭhena viññāṇakkhandhassa udayaṃ passati. Nāmarūpasamudayā viññāṇasamudayoti – paccayasamudayaṭṭhena viññāṇakkhandhassa udayaṃ passati. Nibbattilakkhaṇaṃ passantopi viññāṇakkhandhassa udayaṃ passati. Viññāṇakkhandhassa udayaṃ passanto imāni pañca lakkhaṇāni passati.
观察识蕴的灭去时,会见到哪五种特征?“以无明的灭尽为缘,则有识蕴的灭尽”——他由此从缘灭的角度,见到识蕴的灭去。“以渴爱的灭尽为缘,则有识蕴的灭尽”——他由此从缘灭的角度,见到识蕴的灭去。“以业的灭尽为缘,则有识蕴的灭尽”——他由此从缘灭的角度,见到识蕴的灭去。“以名色的灭尽为缘,则有识蕴的灭尽”——他由此从缘灭的角度,见到识蕴的灭去。见到变化特征的人,同样见到识蕴的灭去。见到识蕴灭去的人,即见到这五种特征。见到生灭的人,则见到这十种特征。巴利
Vayaṃ passanto katamāni pañca lakkhaṇāni passati? Avijjānirodhā viññāṇanirodhoti – paccayanirodhaṭṭhena viññāṇakkhandhassa vayaṃ passati. Taṇhānirodhā viññāṇanirodhoti – paccayanirodhaṭṭhena viññāṇakkhandhassa vayaṃ passati. Kammanirodhā viññāṇanirodhoti – paccayanirodhaṭṭhena viññāṇakkhandhassa vayaṃ passati. Nāmarūpanirodhā viññāṇanirodhoti – paccayanirodhaṭṭhena viññāṇakkhandhassa vayaṃ passati. Vipariṇāmalakkhaṇaṃ passantopi viññāṇakkhandhassa vayaṃ passati. Viññāṇakkhandhassa vayaṃ passanto imāni pañca lakkhaṇāni passati. Udayabbayaṃ passanto imāni dasa lakkhaṇāni passati.
观照五蕴的生起时,他见到此二十五相;观照灭去时,他见到此二十五相;观照生灭时,他见到此五十相。从已知义而言是智,从彻知义而言是慧。是故说:“于现在诸法变异随观的慧,即是生灭随观智。”色蕴以食为集因,受、想、行三蕴以触为集因,识蕴以名色为集因。巴利
Pañcannaṃ khandhānaṃ udayaṃ passanto imāni pañcavīsati lakkhaṇāni passati, vayaṃ passanto imāni pañcavīsati lakkhaṇāni passati, udayabbayaṃ passanto imāni paññāsa lakkhaṇāni passati. Taṃ ñātaṭṭhena ñāṇaṃ, pajānanaṭṭhena paññā. Tena vuccati – ‘‘paccuppannānaṃ dhammānaṃ vipariṇāmānupassane paññā udayabbayānupassane ñāṇaṃ’’. Rūpakkhandho āhārasamudayo . Vedanā, saññā, saṅkhārā – tayo khandhā phassasamudayā. Viññāṇakkhandho nāmarūpasamudayo.
7. 坏随观智分别巴利
7. Bhaṅgānupassanāñāṇaniddeso
51 如何通过对所缘的审察,在坏灭随观中,慧成为观智?以色为所缘的心生起后便即坏灭。他审察那所缘后,便随观那心的坏灭。如何随观呢?他随观为无常,而非恒常;随观为苦,而非乐;随观为无我,而非有我。他厌离而不欢喜,离染而不染着,令灭而不令生,舍遣而不执取。巴利 注疏 2
Kathaṃ ārammaṇaṃ paṭisaṅkhā bhaṅgānupassane paññā vipassane ñāṇaṃ? Rūpārammaṇatā cittaṃ uppajjitvā bhijjati. Taṃ ārammaṇaṃ paṭisaṅkhā tassa cittassa bhaṅgaṃ anupassati. Anupassatīti, kathaṃ anupassati? Aniccato anupassati, no niccato. Dukkhato anupassati, no sukhato. Anattato anupassati, no attato. Nibbindati, no nandati, virajjati, no rajjati. Nirodheti, no samudeti. Paṭinissajjati, no ādiyati.
52 随观无常者,断除常想;随观苦者,断除乐想;随观无我者,断除我想;厌离者,断除欢喜;离染者,断除贪欲;令灭者,断除集起;舍遣者,断除执取。巴利 注疏 2
Aniccato anupassanto niccasaññaṃ pajahati. Dukkhato anupassanto sukhasaññaṃ pajahati. Anattato anupassanto attasaññaṃ pajahati. Nibbindanto nandiṃ pajahati. Virajjanto rāgaṃ pajahati. Nirodhento samudayaṃ pajahati. Paṭinissajjanto ādānaṃ pajahati.
以受为所缘……以想为所缘……以行为所缘……以识为所缘……以眼……乃至以老死为所缘,心生起后便即坏灭。他审察那所缘后,便随观那心的坏灭。如何随观呢?他随观为无常,而非恒常;随观为苦,而非乐;随观为无我,而非有我。他厌离而不欢喜,离染而不染着,令灭而不令生,舍遣而不执取。巴利
Vedanārammaṇatā…pe… saññārammaṇatā… saṅkhārārammaṇatā… viññāṇārammaṇatā… cakkhu…pe… jarāmaraṇārammaṇatā cittaṃ uppajjitvā bhijjati. Taṃ ārammaṇaṃ paṭisaṅkhā tassa cittassa bhaṅgaṃ anupassati. Anupassatīti, kathaṃ anupassati? Aniccato anupassati, no niccato. Dukkhato anupassati, no sukhato. Anattato anupassati, no attato. Nibbindati, no nandati. Virajjati, no rajjati. Nirodheti, no samudeti. Paṭinissajjati, no ādiyati.
随观无常者,断除常想;随观苦者,断除乐想;随观无我者,断除我想;厌离者,断除欢喜;离染者,断除贪欲;令灭者,断除集起;舍遣者,断除执取。巴利
Aniccato anupassanto niccasaññaṃ pajahati. Dukkhato anupassanto sukhasaññaṃ pajahati. Anattato anupassanto attasaññaṃ pajahati. Nibbindanto nandiṃ pajahati. Virajjanto rāgaṃ pajahati. Nirodhento samudayaṃ pajahati. Paṭinissajjanto ādānaṃ pajahati.
有依处之转移,亦有慧之转向;巴利
Vatthusaṅkamanā ceva, paññāya ca vivaṭṭanā;
转向之力,与省察及观照;
省察所缘,随观其坏灭。
空之现起,即是增上慧观。
善巧于三种随观,亦善巧于四种观。
善巧于三种现起,于种种见解而不动摇。巴利
Āvajjanā balañceva, paṭisaṅkhā vipassanā. Ārammaṇañca paṭisaṅkhā, bhaṅgañca anupassati; Suññato ca upaṭṭhānaṃ, adhipaññā vipassanā. Kusalo tīsu anupassanāsu, catasso ca vipassanāsu; Tayo upaṭṭhāne kusalatā, nānādiṭṭhīsu na kampatīti.
那以了知为义者,名为智;以遍知为义者,名为慧。因此说:“省察所缘已,于坏灭随观中的慧,即是观智。”巴利
Taṃ ñātaṭṭhena ñāṇaṃ, pajānanaṭṭhena paññā. Tena vuccati – ‘‘ārammaṇaṃ paṭisaṅkhā bhaṅgānupassane paññā vipassane ñāṇaṃ’’.
8. 过患智分别巴利
8. Ādīnavañāṇaniddeso
53 怖畏现起时的慧,如何是过患智?“生起是怖畏”——怖畏现起时的慧即是过患智。“流转是怖畏”——怖畏现起时的慧即是过患智。“相是怖畏”……“积集是怖畏”……“结生是怖畏”……“趣是怖畏”……“出生是怖畏”……“再生是怖畏”……“生是怖畏”……“老是怖畏”……“病是怖畏”……“死是怖畏”……“愁是怖畏”……“悲是怖畏”……“恼是怖畏”——怖畏现起时的慧即是过患智。巴利 注疏 2
Kathaṃ bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṃ? Uppādo bhayanti – bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṃ. Pavattaṃ bhayanti – bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṃ. Nimittaṃ bhayanti…pe… āyūhanā bhayanti…pe… paṭisandhi bhayanti… gati bhayanti… nibbatti bhayanti… upapatti bhayanti… jāti bhayanti… jarā bhayanti… byādhi bhayanti … maraṇaṃ bhayanti… soko bhayanti… paridevo bhayanti… upāyāso bhayanti – bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṃ.
“无生是安稳”,这是寂静处的智。“无流转是安稳”,这是寂静处的智。……“无恼是安稳”,这是寂静处的智。巴利
Anuppādo khemanti – santipade ñāṇaṃ. Appavattaṃ khemanti – santipade ñāṇaṃ…pe… anupāyāso khemanti – santipade ñāṇaṃ.
“生起是怖畏,无生是安稳”,这是寂静处的智。“流转是怖畏,无流转是安稳”,这是寂静处的智。……“恼是怖畏,无恼是安稳”,这是寂静处的智。巴利
Uppādo bhayaṃ, anuppādo khemanti – santipade ñāṇaṃ. Pavattaṃ bhayaṃ, appavattaṃ khemanti – santipade ñāṇaṃ…pe… upāyāso bhayaṃ, anupāyāso khemanti – santipade ñāṇaṃ.
“生起是苦”——于怖畏现起时,慧为过患智。“流转是苦”——于怖畏现起时,慧为过患智。……“恼是苦”——于怖畏现起时,慧为过患智。巴利
Uppādo dukkhanti – bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṃ. Pavattaṃ dukkhanti – bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṃ…pe… upāyāso dukkhanti – bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṃ.
“无生是乐”——此是寂静处的智。“无流转是乐”——此是寂静处的智。……“无恼是乐”——此是寂静处的智。巴利
Anuppādo sukhanti – santipade ñāṇaṃ. Appavattaṃ sukhanti – santipade ñāṇaṃ…pe… anupāyāso sukhanti – santipade ñāṇaṃ.
“生起是苦,无生是乐”——此是寂静处的智。“流转是苦,无流转是乐”——此是寂静处的智。……“恼是苦,无恼是乐”——此是寂静处的智。巴利
Uppādo dukkhaṃ, anuppādo sukhanti – santipade ñāṇaṃ. Pavattaṃ dukkhaṃ, appavattaṃ sukhanti – santipade ñāṇaṃ…pe… upāyāso dukkhaṃ, anupāyāso sukhanti – santipade ñāṇaṃ.
“生起是有食味的”——这是怖畏现起之慧,是过患智。“流转是有食味的”——这是怖畏现起之慧,是过患智……“恼是有食味的”——这是怖畏现起之慧,是过患智。巴利
Uppādo sāmisanti – bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṃ. Pavattaṃ sāmisanti – bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṃ…pe… upāyāso sāmisanti – bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṃ.
“无生是无食味的”——这是寂静处之智。“无流转是无食味的”——这是寂静处之智……“无恼是无食味的”——这是寂静处之智。巴利
Anuppādo nirāmisanti – santipade ñāṇaṃ. Appavattaṃ nirāmisanti – santipade ñāṇaṃ…pe… anupāyāso nirāmisanti – santipade ñāṇaṃ.
“生起是有食味的,不生起是无食味的”——这是寂静处之智。“流转是有食味的,不流转是无食味的”——这是寂静处之智……“恼是有食味的,无恼是无食味的”——这是寂静处之智。巴利
Uppādo sāmisaṃ, anuppādo nirāmisanti – santipade ñāṇaṃ. Pavattaṃ sāmisaṃ, appavattaṃ nirāmisanti – santipade ñāṇaṃ…pe… upāyāso sāmisaṃ, anupāyāso nirāmisanti – santipade ñāṇaṃ.
“生起是诸行”——这是怖畏现起时的智慧,即过患智。“流转是诸行”——这是怖畏现起时的智慧,即过患智……“恼是诸行”——这是怖畏现起时的智慧,即过患智。巴利
Uppādo saṅkhārāti – bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṃ. Pavattaṃ saṅkhārāti – bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṃ…pe… upāyāso saṅkhārāti – bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṃ.
“不生起是涅槃”——这是寂静处的智慧。“不流转是涅槃”——这是寂静处的智慧……“无恼是涅槃”——这是寂静处的智慧。巴利
Anuppādo nibbānanti – santipade ñāṇaṃ. Appavattaṃ nibbānanti – santipade ñāṇaṃ…pe… anupāyāso nibbānanti – santipade ñāṇaṃ.
“生起是诸行,不生起是涅槃”——这是寂静处的智慧。“流转是诸行,不流转是涅槃”——这是寂静处的智慧……“恼是诸行,无恼是涅槃”——这是寂静处的智慧。巴利
Uppādo saṅkhārā, anuppādo nibbānanti – santipade ñāṇaṃ. Pavattaṃ saṅkhārā, appavattaṃ nibbānanti – santipade ñāṇaṃ…pe… upāyāso saṅkhārā, anupāyāso nibbānanti – santipade ñāṇaṃ.
见生起、流转与行相,悉皆视为苦;
积集与结生,此为过患智。
见不生、不流转、无行相,悉皆视为乐;
不积集、不结生,此是寂静处之智。
此过患智,于五处生起;
于寂静处之五方面,他通达十种智。
于二智善巧,于种种见中不动摇。巴利
Uppādañca pavattañca, nimittaṃ dukkhanti passati; Āyūhanaṃ paṭisandhiṃ, ñāṇaṃ ādīnave idaṃ. Anuppādaṃ appavattaṃ, animittaṃ sukhanti ca; Anāyūhanaṃ appaṭisandhiṃ, ñāṇaṃ santipade idaṃ. Idaṃ ādīnave ñāṇaṃ, pañcaṭhānesu jāyati; Pañcaṭhāne santipade, dasa ñāṇe pajānāti; Dvinnaṃ ñāṇānaṃ kusalatā, nānādiṭṭhīsu na kampatīti.
以已知义为智,以了知义为慧。因此称为:“于怖畏现起的慧,是过患中的智。”巴利
Taṃ ñātaṭṭhena ñāṇaṃ, pajānanaṭṭhena paññā. Tena vuccati – ‘‘bhayatupaṭṭhāne paññā ādīnave ñāṇaṃ’’.
9. 行舍智分别说巴利
9. Saṅkhārupekkhāñāṇaniddeso
54 什么是“欲解脱而审察安住”的慧,亦即行舍中的智?对于“生起”,欲解脱而审察安住的慧,是行舍中的智;对于“转起”,欲解脱而审察安住的慧,是行舍中的智;对于“相”,欲解脱……(中略)……对于“积集”,欲解脱……对于“结生”,欲解脱……对于“趣向”,欲解脱……对于“出生”,欲解脱……对于“再生”,欲解脱……对于“生”,欲解脱……对于“老”,欲解脱……对于“病”,欲解脱……对于“死”,欲解脱……对于“愁”,欲解脱……对于“悲”,欲解脱……(中略)……对于“绝望”,欲解脱而审察安住的慧,是行舍中的智。巴利 注疏 2
Kathaṃ muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ? Uppādaṃ muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ, pavattaṃ muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ, nimittaṃ muñcitukamyatā…pe… āyūhanaṃ muñcitukamyatā… paṭisandhiṃ muñcitukamyatā… gatiṃ muñcitukamyatā… nibbattiṃ muñcitukamyatā… upapattiṃ muñcitukamyatā… jātiṃ muñcitukamyatā… jaraṃ muñcitukamyatā… byādhiṃ muñcitukamyatā… maraṇaṃ muñcitukamyatā… sokaṃ muñcitukamyatā… paridevaṃ muñcitukamyatā…pe… upāyāsaṃ muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ.
“生起是苦”——欲解脱而审察安住的慧,是行舍中的智。“转起是苦”——欲解脱而审察安住的慧,是行舍中的智……(中略)……“绝望是苦”——欲解脱而审察安住的慧,是行舍中的智。巴利
Uppādo dukkhanti – muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ. Pavattaṃ dukkhanti – muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ…pe… upāyāso dukkhanti – muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ.
“生起是怖畏”——这是欲求解脱、经过审察而安住的慧,即于诸行行舍的智。“转起是怖畏”——……(中略)……“绝望是怖畏”——这是欲求解脱、经过审察而安住的慧,即于诸行行舍的智。巴利
Uppādo bhayanti – muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ. Pavattaṃ bhayanti – muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ…pe… upāyāso bhayanti – muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ.
“生起是有味”——这是欲求解脱、经过审察而安住的慧,即于诸行行舍的智。“转起是有味”——……(中略)……“绝望是有味”——这是欲求解脱、经过审察而安住的慧,即于诸行行舍的智。巴利
Uppādo sāmisanti – muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ. Pavattaṃ sāmisanti – muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ…pe… upāyāso sāmisanti – muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ.
“生起是诸行”——这是欲求解脱、经过审察而安住的慧,即于诸行行舍的智。“转起是诸行”——……(中略)……“绝望是诸行”——这是欲求解脱、经过审察而安住的慧,即于诸行行舍的智。巴利
Uppādo saṅkhārāti – muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ. Pavattaṃ saṅkhārāti – muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ…pe… upāyāso saṅkhārāti – muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ.
“生起是诸行”——于彼诸行保持舍离,是名行舍。彼诸行与此舍,二者亦是诸行;于彼诸行保持舍离,亦名行舍。“转起是诸行”……“相是诸行”……“积累是诸行”……“结生是诸行”……“趣向是诸行”……“出生是诸行”……“再生是诸行”……“生是诸行”……“老是诸行”……“病是诸行”……“死是诸行”……“忧是诸行”……“悲是诸行”……“恼是诸行”——于彼诸行保持舍离,是名行舍。彼诸行与此舍,二者亦是诸行;于彼诸行保持舍离,亦名行舍。巴利
Uppādo saṅkhārā, te saṅkhāre ajjhupekkhatīti – saṅkhārupekkhā. Ye ca saṅkhārā yā ca upekkhā ubhopete saṅkhārā, te saṅkhāre ajjhupekkhatīti – saṅkhārupekkhā. Pavattaṃ saṅkhārā…pe… nimittaṃ saṅkhārā… āyūhanā saṅkhārā… paṭisandhi saṅkhārā… gati saṅkhārā… nibbatti saṅkhārā… upapatti saṅkhārā… jāti saṅkhārā… jarā saṅkhārā… byādhi saṅkhārā… maraṇaṃ saṅkhārā… soko saṅkhārā… paridevo saṅkhārā…pe… upāyāso saṅkhārā, te saṅkhāre ajjhupekkhatīti – saṅkhārupekkhā. Ye ca saṅkhārā yā ca upekkhā ubhopete saṅkhārā, te saṅkhāre ajjhupekkhatīti – saṅkhārupekkhā.
55 心以几种方式投入行舍?心以八种方式投入行舍。凡夫的心以几种方式投入行舍?有学的心以几种方式投入行舍?离贪者的心以几种方式投入行舍?凡夫的心以两种方式投入行舍。有学的心以三种方式投入行舍。离贪者的心以三种方式投入行舍。巴利 注疏 2
Katihākārehi saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro hoti? Aṭṭhahākārehi saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro hoti. Puthujjanassa katihākārehi saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro hoti? Sekkhassa katihākārehi saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro hoti? Vītarāgassa katihākārehi saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro hoti? Puthujjanassa dvīhākārehi saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro hoti. Sekkhassa tīhākārehi saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro hoti. Vītarāgassa tīhākārehi saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro hoti.
凡夫以哪两种方式让心投入行舍?凡夫或对行舍生起欢喜,或对之行观。凡夫即以此二方式让心投入行舍。有学以哪三种方式让心投入行舍?有学或对行舍生起欢喜,或作观,或审察后进入果定。有学即以此三方式让心投入行舍。离贪者以哪三种方式让心投入行舍?离贪者或对行舍作观,或审察后进入果定,于彼舍离后,安住于空住、无相住或无愿住。离贪者即以此三方式让心投入行舍。巴利
Puthujjanassa katamehi dvīhākārehi saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro hoti? Puthujjano saṅkhārupekkhaṃ abhinandati vā vipassati vā. Puthujjanassa imehi dvīhākārehi saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro hoti. Sekkhassa katamehi tīhākārehi saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro hoti? Sekkho saṅkhārupekkhaṃ abhinandati vā vipassati vā paṭisaṅkhāya vā phalasamāpattiṃ samāpajjati. Sekkhassa imehi tīhākārehi saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro hoti. Vītarāgassa katamehi tīhākārehi saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro hoti? Vītarāgo saṅkhārupekkhaṃ vipassati vā paṭisaṅkhāya vā phalasamāpattiṃ samāpajjati, tadajjhupekkhitvā suññatavihārena vā animittavihārena vā appaṇihitavihārena vā viharati. Vītarāgassa imehi tīhākārehi saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro hoti.
56 凡夫与有学将心导向行舍,在何种意义上是一致的?凡夫若对行舍心生欢喜,心即染污,成为修习的障碍,成为通达的障碍,成为未来结生的缘。有学若对行舍心生欢喜,心亦染污,成为修习的障碍,成为上分通达的障碍,成为未来结生的缘。如是,凡夫与有学在“欢喜”这一意义上,将心导向行舍是相同的。巴利 注疏 2
Kathaṃ puthujjanassa ca sekkhassa ca saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro ekattaṃ hoti? Puthujjanassa saṅkhārupekkhaṃ abhinandato cittaṃ kilissati, bhāvanāya paripantho hoti, paṭivedhassa antarāyo hoti, āyatiṃ paṭisandhiyā paccayo hoti. Sekkhassapi saṅkhārupekkhaṃ abhinandato cittaṃ kilissati, bhāvanāya paripantho hoti, uttaripaṭivedhassa antarāyo hoti, āyatiṃ paṭisandhiyā paccayo hoti. Evaṃ puthujjanassa ca sekkhassa ca saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro ekattaṃ hoti abhinandaṭṭhena.
凡夫、有学与离欲者的行舍智,在心策励上有何共同之处?凡夫将行舍观为无常、苦、无我;有学也将行舍观为无常、苦、无我;离欲者同样将行舍观为无常、苦、无我。如是,凡夫、有学与离欲者的行舍智在心策励上,是相同的,此依随观义而言。巴利
Kathaṃ puthujjanassa ca sekkhassa ca vītarāgassa ca saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro ekattaṃ hoti? Puthujjano saṅkhārupekkhaṃ aniccatopi dukkhatopi anattatopi vipassati. Sekkhopi saṅkhārupekkhaṃ aniccatopi dukkhatopi anattatopi vipassati. Vītarāgopi saṅkhārupekkhaṃ aniccatopi dukkhatopi anattatopi vipassati. Evaṃ puthujjanassa ca sekkhassa ca vītarāgassa ca saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro ekattaṃ hoti anupassanaṭṭhena.
凡夫、有学与离贪者将心导向行舍,有何不同?凡夫的行舍是善,有学的行舍亦是善,离贪者的行舍则是无记。是故,凡夫、有学与离贪者将心导向行舍,因善与无记之义而有所不同。巴利
Kathaṃ puthujjanassa ca sekkhassa ca vītarāgassa ca saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro nānattaṃ hoti? Puthujjanassa saṅkhārupekkhā kusalā hoti. Sekkhassapi saṅkhārupekkhā kusalā hoti. Vītarāgassa saṅkhārupekkhā abyākatā hoti. Evaṃ puthujjanassa ca sekkhassa ca vītarāgassa ca saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro nānattaṃ hoti kusalābyākataṭṭhena.
凡夫、有学与离贪者对行舍的心策励,有何不同?凡夫的行舍,时而善巧了知,时而未能善巧了知。有学的行舍,亦时而善巧了知,时而未能善巧了知。离贪者的行舍,则恒常善巧了知。如是,凡夫、有学与离贪者对行舍的心策励,因善巧了知与未善巧了知的差别而有所不同。巴利
Kathaṃ puthujjanassa ca sekkhassa ca vītarāgassa ca saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro nānattaṃ hoti? Puthujjanassa saṅkhārupekkhā kiñcikāle suviditā hoti, kiñcikāle na suviditā hoti. Sekkhassapi saṅkhārupekkhā kiñcikāle suviditā hoti, kiñcikāle na suviditā hoti. Vītarāgassa saṅkhārupekkhā accantaṃ suviditā hoti. Evaṃ puthujjanassa ca sekkhassa ca vītarāgassa ca saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro nānattaṃ hoti viditaṭṭhena ca aviditaṭṭhena ca.
凡夫、有学与离欲者的行舍智,在心策励上有什么不同?凡夫因未满足而修观行舍智;有学亦因未满足而修观行舍智;离欲者则因已满足而修观行舍智。如此,凡夫、有学与离欲者的行舍智在心策励上,即因未满足与已满足的义理而有所不同。巴利
Kathaṃ puthujjanassa ca sekkhassa ca vītarāgassa ca saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro nānattaṃ hoti? Puthujjano saṅkhārupekkhaṃ atittattā vipassati. Sekkhopi saṅkhārupekkhaṃ atittattā vipassati. Vītarāgo saṅkhārupekkhaṃ tittattā vipassati. Evaṃ puthujjanassa ca sekkhassa ca vītarāgassa ca saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro nānattaṃ hoti tittaṭṭhena ca atittaṭṭhena ca.
凡夫、有学与离欲者的行舍智,在心策励上有什么不同?凡夫为断除三结、证得入流道而修观行舍智;有学已断除三结,为证得更高道果而修观行舍智;离欲者已断除一切烦恼,为住于现法乐住而修观行舍智。如是,凡夫、有学与离欲者的行舍智在心策励上,即因已断除与未断除的义理而有所不同。巴利
Kathaṃ puthujjanassa ca sekkhassa ca vītarāgassa ca saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro nānattaṃ hoti? Puthujjano saṅkhārupekkhaṃ tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ pahānāya sotāpattimaggaṃ paṭilābhatthāya vipassati. Sekkho saṅkhārupekkhaṃ tiṇṇaṃ saññojanānaṃ pahīnattā uttaripaṭilābhatthāya vipassati. Vītarāgo saṅkhārupekkhaṃ sabbakilesānaṃ pahīnattā diṭṭhadhammasukhavihāratthāya vipassati. Evaṃ puthujjanassa ca sekkhassa ca vītarāgassa ca saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro nānattaṃ hoti pahīnaṭṭhena ca appahīnaṭṭhena ca.
有学与离贪者对于行舍的心投入,有何不同?有学或欢悦行舍,或观察行舍,或经审察而入果等至;离贪者则或观察行舍,或经审察而入果等至,如这些舍之后,住于空住、无相住或无愿住。这样,有学与离贪者对于行舍的心投入便不相同,此依住与等至义而言。巴利
Kathaṃ sekkhassa ca vītarāgassa ca saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro nānattaṃ hoti? Sekkho saṅkhārupekkhaṃ abhinandati vā vipassati vā paṭisaṅkhāya vā phalasamāpattiṃ samāpajjati. Vītarāgo saṅkhārupekkhaṃ vipassati vā paṭisaṅkhāya vā phalasamāpattiṃ samāpajjati, tadajjhupekkhitvā suññatavihārena vā animittavihārena vā appaṇihitavihārena vā viharati. Evaṃ sekkhassa ca vītarāgassa ca saṅkhārupekkhāya cittassa abhinīhāro nānattaṃ hoti vihārasamāpattaṭṭhena.
57 依止而生的行舍有多少种?依观而生的行舍有多少种?有八种行舍依止而生,有十种行舍依观而生。巴利 注疏 2
Kati saṅkhārupekkhā samathavasena uppajjanti? Kati saṅkhārupekkhā vipassanāvasena uppajjanti? Aṭṭha saṅkhārupekkhā samathavasena uppajjanti. Dasa saṅkhārupekkhā vipassanāvasena uppajjanti.
哪些是依止而生的八种行舍?为证初禅,省察五盖后安住于舍的慧,是于行舍中的智;为证第二禅,省察寻与伺后安住于舍的慧,是于行舍中的智;为证第三禅,省察喜后安住于舍的慧,是于行舍中的智;为证第四禅,省察乐与苦后安住于舍的慧,是于行舍中的智;为证空无边处定,省察色想、有对想、种种想后安住于舍的慧,是于行舍中的智;为证识无边处定,省察空无边处想后安住于舍的慧,是于行舍中的智;为证无所有处定,省察识无边处想后安住于舍的慧,是于行舍中的智;为证非想非非想处定,省察无所有处想后安住于舍的慧,是于行舍中的智。这八种便是依止而生的行舍。巴利
Katamā aṭṭha saṅkhārupekkhā samathavasena uppajjanti? Paṭhamaṃ jhānaṃ paṭilābhatthāya nīvaraṇe paṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ. Dutiyaṃ jhānaṃ paṭilābhatthāya vitakkavicāre paṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ. Tatiyaṃ jhānaṃ paṭilābhatthāya pītiṃ paṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ . Catutthaṃ jhānaṃ paṭilābhatthāya sukhadukkhe paṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ. Ākāsānañcāyatanasamāpattiṃ paṭilābhatthāya rūpasaññaṃ paṭighasaññaṃ nānattasaññaṃ paṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ. Viññāṇañcāyatanasamāpattiṃ paṭilābhatthāya ākāsānañcāyatanasaññaṃ paṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ. Ākiñcaññāyatanasamāpattiṃ paṭilābhatthāya viññāṇañcāyatanasaññaṃ paṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ. Nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiṃ paṭilābhatthāya ākiñcaññāyatanasaññaṃ paṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ. Imā aṭṭha saṅkhārupekkhā samathavasena uppajjanti.
何等为依观禅而生起的十种行舍?为证入流道,省察生起、转起、相、积集、结生、趣、产生、再生、生、老、病、死、愁、悲、恼之后安稳而住的慧,即是行舍中的智。为证入流果定……(中略)……省察之后安稳而住的慧,是行舍中的智。为证一来道……(中略)……为证一来果定……(中略)……为证不来道……(中略)……为证不来果定……(中略)……为证阿拉汉道,省察生起、转起、相、积集、结生、趣、产生、再生、生、老、病、死、愁、悲、恼之后安稳而住的慧,是行舍中的智。为证阿拉汉果定……(中略)……为证空性住定……(中略)……为证无相住定,省察生起、转起、相、积集、结生……(中略)……省察之后安稳而住的慧,是行舍中的智。这十种即是依观禅为因而生起的行舍。巴利
Katamā dasa saṅkhārupekkhā vipassanāvasena uppajjanti? Sotāpattimaggaṃ paṭilābhatthāya uppādaṃ pavattaṃ nimittaṃ āyūhanaṃ paṭisandhiṃ gatiṃ nibbattiṃ upapattiṃ jātiṃ jaraṃ byādhiṃ maraṇaṃ sokaṃ paridevaṃ upāyāsaṃ paṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ. Sotāpattiphalasamāpattatthāya uppādaṃ pavattaṃ nimittaṃ āyūhanaṃ paṭisandhiṃ…pe… paṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ. Sakadāgāmimaggaṃ paṭilābhatthāya…pe… sakadāgāmiphalasamāpattatthāya…pe… anāgāmimaggaṃ paṭilābhatthāya…pe… anāgāmiphalasamāpattatthāya …pe… arahattamaggaṃ paṭilābhatthāya uppādaṃ pavattaṃ nimittaṃ āyūhanaṃ paṭisandhiṃ gatiṃ nibbattiṃ upapattiṃ jātiṃ jaraṃ byādhiṃ maraṇaṃ sokaṃ paridevaṃ upāyāsaṃ paṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ. Arahattaphalasamāpattatthāya…pe… suññatavihārasamāpattatthāya…pe… animittavihārasamāpattatthāya uppādaṃ pavattaṃ nimittaṃ āyūhanaṃ paṭisandhiṃ…pe… paṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ. Imā dasa saṅkhārupekkhā vipassanāvasena uppajjanti.
58 何等行舍是善?何等是不善?何等是无记?十五种行舍是善,三种行舍是无记;没有行舍是不善的。巴利 注疏 2
Kati saṅkhārupekkhā kusalā, kati akusalā, kati abyākatā? Pannarasa saṅkhārupekkhā kusalā, tisso saṅkhārupekkhā abyākatā. Natthi saṅkhārupekkhā akusalā.
省察已便安住的慧,是心的八种行境;
凡夫有两种,有学的行境有三种;
离欲者亦有三种,依此而心反转。
八种是定的缘,十种是智的领域。
十八种行舍,为三种解脱之缘。
此十八种行相,其智慧已被遍知,
便于诸行舍得善巧,在种种见解中安住不动。巴利
Paṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā, aṭṭha cittassa gocarā; Puthujjanassa dve honti, tayo sekkhassa gocarā; Tayo ca vītarāgassa, yehi cittaṃ vivaṭṭati. Aṭṭha samādhissa paccayā, dasa ñāṇassa gocarā; Aṭṭhārasa saṅkhārupekkhā, tiṇṇaṃ vimokkhāna paccayā. Ime aṭṭhārasākārā, paññā yassa pariccitā; Kusalo saṅkhārupekkhāsu, nānādiṭṭhīsu na kampatīti.
以了知的意义为“智”,以通晓的意义为“慧”。因此说:“想要解脱、审察、安立的慧,是对诸行舍的智。”巴利
Taṃ ñātaṭṭhena ñāṇaṃ, pajānanaṭṭhena paññā. Tena vuccati – ‘‘muñcitukamyatāpaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññā saṅkhārupekkhāsu ñāṇaṃ’’.
10. 种姓智分别巴利
10. Gotrabhuñāṇaniddeso
59 如何是在外的出起与回转中,慧成为种姓智呢?超越生起,是谓种姓;超越转起,是谓种姓;超越相,是谓种姓;超越积聚,是谓种姓;超越结生,是谓种姓;超越趣,是谓种姓;超越产生,是谓种姓;超越出生,是谓种姓;超越生,是谓种姓;超越老,是谓种姓;超越病,是谓种姓;超越死,是谓种姓;超越忧,是谓种姓;超越悲,是谓种姓;超越恼,是谓种姓;超越外在诸行之相,是谓种姓;跃入不生,是谓种姓;跃入不转起……跃入灭、涅槃,是谓种姓。巴利 注疏 2
Kathaṃ bahiddhā vuṭṭhānavivaṭṭane paññā gotrabhuñāṇaṃ? Uppādaṃ abhibhuyyatīti – gotrabhu. Pavattaṃ abhibhuyyatīti – gotrabhu. Nimittaṃ abhibhuyyatīti – gotrabhu. Āyūhanaṃ abhibhuyyatīti – gotrabhu. Paṭisandhiṃ abhibhuyyatīti – gotrabhu. Gatiṃ abhibhuyyatīti – gotrabhu. Nibbattiṃ abhibhuyyatīti – gotrabhu. Upapattiṃ abhibhuyyatīti – gotrabhu. Jātiṃ abhibhuyyatīti – gotrabhu. Jaraṃ abhibhuyyatīti – gotrabhu. Byādhiṃ abhibhuyyatīti – gotrabhu. Maraṇaṃ abhibhuyyatīti – gotrabhu. Sokaṃ abhibhuyyatīti – gotrabhu. Paridevaṃ abhibhuyyatīti – gotrabhu. Upāyāsaṃ abhibhuyyatīti – gotrabhu. Bahiddhā saṅkhāranimittaṃ abhibhuyyatīti – gotrabhu. Anuppādaṃ pakkhandatīti – gotrabhu. Appavattaṃ pakkhandatīti – gotrabhu…pe… nirodhaṃ nibbānaṃ pakkhandatīti – gotrabhu.
超越生起,进入无生,是谓种姓智。超越转起,进入无转起,是谓种姓智。超越相,进入无相,是谓种姓智……超越外在诸行之相,进入灭、涅槃,是谓种姓智。巴利
Uppādaṃ abhibhuyyitvā anuppādaṃ pakkhandatīti – gotrabhu. Pavattaṃ abhibhuyyitvā appavattaṃ pakkhandatīti – gotrabhu. Nimittaṃ abhibhuyyitvā animittaṃ pakkhandatīti – gotrabhu …pe… bahiddhā saṅkhāranimittaṃ abhibhuyyitvā nirodhaṃ nibbānaṃ pakkhandatīti – gotrabhu.
从生起中出离,是谓种姓智。从流转中出离,是谓种姓智。从相中出离,是谓种姓智。从积聚中出离,是谓种姓智。从结生中出离,是谓种姓智。从趣中出离,是谓种姓智。从出生中出离,是谓种姓智。从往生中出离,是谓种姓智。从生中出离,是谓种姓智。从老中出离,是谓种姓智。从病中出离,是谓种姓智。从死中出离,是谓种姓智。从愁中出离,是谓种姓智。从悲中出离,是谓种姓智。从恼中出离,是谓种姓智。从外在诸行之相中出离,是谓种姓智。进入无生,是谓种姓智。进入无流转,是谓种姓智……进入灭、涅槃,是谓种姓智。巴利
Uppādā vuṭṭhātīti – gotrabhu. Pavattā vuṭṭhātīti – gotrabhu. Nimittā vuṭṭhātīti – gotrabhu. Āyūhanā vuṭṭhātīti – gotrabhu. Paṭisandhiyā vuṭṭhātīti – gotrabhu. Gatiyā vuṭṭhātīti – gotrabhu. Nibbattiyā vuṭṭhātīti – gotrabhu. Upapattiyā vuṭṭhātīti – gotrabhu. Jātiyā vuṭṭhātīti – gotrabhu. Jarāya vuṭṭhātīti – gotrabhu. Byādhimhā vuṭṭhātīti – gotrabhu. Maraṇā vuṭṭhātīti – gotrabhu. Sokā vuṭṭhātīti – gotrabhu. Paridevā vuṭṭhātīti – gotrabhu. Upāyāsā vuṭṭhātīti – gotrabhu. Bahiddhā saṅkhāranimittā vuṭṭhātīti – gotrabhu. Anuppādaṃ pakkhandatīti – gotrabhu. Appavattaṃ pakkhandatīti – gotrabhu…pe… nirodhaṃ nibbānaṃ pakkhandatīti – gotrabhu.
从生起处出离,进入无生——这称为种姓智。从流转处出离,进入无流转——这称为种姓智。从相出离,进入无相——这称为种姓智。从积聚处出离,进入无积聚——这称为种姓智。从结生出离,进入无结生——这称为种姓智。从趣出离,进入无趣——这称为种姓智。从出生处出离,进入无出生——这称为种姓智。从往生出离,进入无往生——这称为种姓智。从生出离,进入不生——这称为种姓智。从老出离,进入不老——这称为种姓智。从病出离,进入无病——这称为种姓智。从死出离,进入不死——这称为种姓智。从愁出离,进入无愁——这称为种姓智。从悲出离,进入无悲——这称为种姓智。从恼出离,进入无恼——这称为种姓智。从外在的诸行之相出离,进入灭、涅槃——这称为种姓智。巴利
Uppādā vuṭṭhahitvā anuppādaṃ pakkhandatīti – gotrabhu. Pavattā vuṭṭhahitvā appavattaṃ pakkhandatīti – gotrabhu. Nimittā vuṭṭhahitvā animittaṃ pakkhandatīti – gotrabhu. Āyūhanā vuṭṭhahitvā anāyūhanaṃ pakkhandatīti – gotrabhu. Paṭisandhiyā vuṭṭhahitvā appaṭisandhiṃ pakkhandatīti – gotrabhu. Gatiyā vuṭṭhahitvā agatiṃ pakkhandatīti – gotrabhu. Nibbattiyā vuṭṭhahitvā anibbattiṃ pakkhandatīti – gotrabhu. Upapattiyā vuṭṭhahitvā anupapattiṃ pakkhandatīti – gotrabhu. Jātiyā vuṭṭhahitvā ajātiṃ pakkhandatīti – gotrabhu. Jarāya vuṭṭhahitvā ajaraṃ pakkhandatīti – gotrabhu. Byādhimhā vuṭṭhahitvā abyādhiṃ pakkhandatīti – gotrabhu. Maraṇā vuṭṭhahitvā amataṃ pakkhandatīti – gotrabhu. Sokā vuṭṭhahitvā asokaṃ pakkhandatīti – gotrabhu. Paridevā vuṭṭhahitvā aparidevaṃ pakkhandatīti – gotrabhu. Upāyāsā vuṭṭhahitvā anupāyāsaṃ pakkhandatīti – gotrabhu. Bahiddhā saṅkhāranimittā vuṭṭhahitvā nirodhaṃ nibbānaṃ pakkhandatīti – gotrabhu.
从生起处反转——这称为种姓智。从流转处反转——这称为种姓智……从外在的诸行之相处反转——这称为种姓智。进入无生——这称为种姓智。进入无流转——这称为种姓智……进入灭、涅槃——这称为种姓智。巴利
Uppādā vivaṭṭatīti – gotrabhu. Pavattā vivaṭṭatīti – gotrabhu…pe… bahiddhā saṅkhāranimittā vivaṭṭatīti – gotrabhu. Anuppādaṃ pakkhandatīti – gotrabhu. Appavattaṃ pakkhandatīti – gotrabhu…pe… nirodhaṃ nibbānaṃ pakkhandatīti – gotrabhu.
从生起处反转后,进入无生——这称为种姓智。从流转处反转后,进入无流转——这称为种姓智……从外在的诸行之相处反转后,进入灭、涅槃——这称为种姓智。巴利
Uppādā vivaṭṭitvā anuppādaṃ pakkhandatīti – gotrabhu. Pavattā vivaṭṭitvā appavattaṃ pakkhandatīti – gotrabhu…pe… bahiddhā saṅkhāranimittā vivaṭṭitvā nirodhaṃ nibbānaṃ pakkhandatīti – gotrabhu.
60 有多少种姓法是由止的威力而生起的?有多少种姓法是由观的威力而生起的?有八种姓法是由止的威力而生起的,有十种姓法是由观的威力而生起的。巴利 注疏 2
Kati gotrabhū dhammā samathavasena uppajjanti? Kati gotrabhū dhammā vipassanāvasena uppajjanti? Aṭṭha gotrabhū dhammā samathavasena uppajjanti. Dasa gotrabhū dhammā vipassanāvasena uppajjanti.
何等八种是由止的威力而生起的种姓法?为证初禅那而超越五盖——即是种姓;为证第二禅那而超越寻、伺——即是种姓;为证第三禅那而超越喜——即是种姓;为证第四禅那而超越乐与苦——即是种姓;为证空无边处定而超越色想、有对想及种种想——即是种姓;为证识无边处定而超越空无边处想——即是种姓;为证无所有处定而超越识无边处想——即是种姓;为证非想非非想处定而超越无所有处想——即是种姓。这八种,即是由止的威力而生起的种姓法。巴利
Katame aṭṭha gotrabhū dhammā samathavasena uppajjanti? Paṭhamaṃ jhānaṃ paṭilābhatthāya nīvaraṇe abhibhuyyatīti – gotrabhu. Dutiyaṃ jhānaṃ paṭilābhatthāya vitakkavicāre abhibhuyyatīti – gotrabhu. Tatiyaṃ jhānaṃ paṭilābhatthāya pītiṃ abhibhuyyatīti – gotrabhu. Catutthaṃ jhānaṃ paṭilābhatthāya sukhadukkhe abhibhuyyatīti – gotrabhu. Ākāsānañcāyatanasamāpattiṃ paṭilābhatthāya rūpasaññaṃ paṭighasaññaṃ nānattasaññaṃ abhibhuyyatīti – gotrabhu. Viññāṇañcāyatanasamāpattiṃ paṭilābhatthāya ākāsānañcāyatanasaññaṃ abhibhuyyatīti – gotrabhu. Ākiñcaññāyatanasamāpattiṃ paṭilābhatthāya viññāṇañcāyatanasaññaṃ abhibhuyyatīti – gotrabhu . Nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiṃ paṭilābhatthāya ākiñcaññāyatanasaññaṃ abhibhuyyatīti – gotrabhu. Ime aṭṭha gotrabhū dhammā samathavasena uppajjanti.
何等十种是由观的威力而生起的种姓法?为证入流道而超越生起、转起、相、积聚、结生、趣向、再生、受生、出生、老、病、死、愁、悲、忧恼,以及外在的诸行之相——即是种姓;为证入流果定而超越这些——即是种姓;为证一来道而超越这些——即是种姓;为证一来果定而超越这些——即是种姓;为证不来道而超越这些——即是种姓;为证不来果定而超越这些——即是种姓;为证阿拉汉道而超越生起、转起、相、积聚、结生、趣向、再生、受生、出生、老、病、死、愁、悲、忧恼,以及外在的诸行之相——即是种姓;为证阿拉汉果定而超越这些——即是种姓;为证空住定而超越这些——即是种姓;为证无相住定而超越生起、转起、相、积聚、结生、趣向、再生、受生、出生、老、病、死、愁、悲、忧恼,以及外在的诸行之相——即是种姓。这十种,即是由观的威力而生起的种姓法。巴利
Katame dasa gotrabhū dhammā vipassanāvasena uppajjanti? Sotāpattimaggaṃ paṭilābhatthāya uppādaṃ pavattaṃ nimittaṃ āyūhanaṃ paṭisandhiṃ gatiṃ nibbattiṃ upapattiṃ jātiṃ jaraṃ byādhiṃ maraṇaṃ sokaṃ paridevaṃ upāyāsaṃ bahiddhā saṅkhāranimittaṃ abhibhuyyatīti – gotrabhu. Sotāpattiphalasamāpattatthāya uppādaṃ pavattaṃ nimittaṃ āyūhanaṃ paṭisandhiṃ…pe… abhibhuyyatīti – gotrabhu. Sakadāgāmimaggaṃ paṭilābhatthāya…pe… sakadāgāmiphalasamāpattatthāya… anāgāmimaggaṃ paṭilābhatthāya… anāgāmiphalasamāpattatthāya… arahattamaggaṃ paṭilābhatthāya uppādaṃ pavattaṃ nimittaṃ āyūhanaṃ paṭisandhiṃ gatiṃ nibbattiṃ upapattiṃ jātiṃ jaraṃ byādhiṃ maraṇaṃ sokaṃ paridevaṃ upāyāsaṃ bahiddhā saṅkhāranimittaṃ abhibhuyyatīti – gotrabhu. Arahattaphalasamāpattatthāya… suññatavihārasamāpattatthāya… animittavihārasamāpattatthāya uppādaṃ pavattaṃ nimittaṃ āyūhanaṃ paṭisandhiṃ…pe… abhibhuyyatīti – gotrabhu. Ime dasa gotrabhū dhammā vipassanāvasena uppajjanti.
种姓法中,有多少是善的?多少是不善的?多少是无记的?十五种姓法是善的,三种是无记的。没有不善的种姓法。巴利
Kati gotrabhū dhammā kusalā, kati akusalā, kati abyākatā? Pannarasa gotrabhū dhammā kusalā, tayo gotrabhū dhammā abyākatā. Natthi gotrabhū dhammā akusalāti.
有食与无食,有愿与无愿;
有结合与无结合,出起与未出起;
八法为定的缘,十法为智的行境。
十八种姓法,是三种解脱的缘。
若有人善巧此十八种行相之慧,
他于舍离与出起善巧,在种种见解中不动摇。巴利
Sāmisañca nirāmisaṃ, paṇihitañca appaṇihitaṃ; Saññuttañca visaññuttaṃ, vuṭṭhitañca avuṭṭhitaṃ. Aṭṭha samādhissa paccayā, dasa ñāṇassa gocarā; Aṭṭhārasa gotrabhū dhammā, tiṇṇaṃ vimokkhāna paccayā. Ime aṭṭhārasākārā, paññā yassa pariccitā; Kusalo vivaṭṭe vuṭṭhāne, nānādiṭṭhīsu na kampatīti.
它以了知为义,名为智;以遍知为义,名为慧。因此说:“于外,出起与回转之慧,即是种姓智。”巴利
Taṃ ñātaṭṭhena ñāṇaṃ, pajānanaṭṭhena paññā. Tena vuccati – ‘‘bahiddhā vuṭṭhānavivaṭṭane paññā gotrabhuñāṇaṃ’’.
11. 道智分别巴利
11. Maggañāṇaniddeso
61 如何是“从两方面出起与回转中的慧,即是道智”?在入流道刹那,以见的涵义,正见从邪见中出起,也从那些随转的烦恼和蕴中出起,也从外在的一切相中出起。因此说:“从两方面出起与回转中的慧,即是道智”。以导向的涵义,正思惟从邪思惟中出起,也从那些随转的烦恼和蕴中出起,也从外在的一切相中出起。因此说:“从两方面出起与回转中的慧,即是道智”。巴利 注疏 2
Kathaṃ dubhato vuṭṭhānavivaṭṭane paññā magge ñāṇaṃ? Sotāpattimaggakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi micchādiṭṭhiyā vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti. Tena vuccati – ‘‘dubhato vuṭṭhānavivaṭṭane paññā magge ñāṇaṃ’’. Abhiniropanaṭṭhena sammāsaṅkappo micchāsaṅkappā vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti. Tena vuccati – ‘‘dubhato vuṭṭhānavivaṭṭane paññā magge ñāṇaṃ’’.
依摄持之义,正语从邪语出离,也从随彼而起的烦恼与蕴出离,亦从外在一 切相出离。因此说:“从两方面出离与回转的慧,即是道上的智。”巴利
Pariggahaṭṭhena sammāvācā micchāvācāya vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti. Tena vuccati – ‘‘dubhato vuṭṭhānavivaṭṭane paññā magge ñāṇaṃ’’.
就“发起”这一意义而言,正业从邪业中出起,亦从相随的烦恼与诸蕴中出起,并从外在一切相中出起。因此称为——“从两方面出起与回转中的慧是道智”。巴利
Samuṭṭhānaṭṭhena sammākammanto micchākammantā vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti. Tena vuccati – ‘‘dubhato vuṭṭhānavivaṭṭane paññā magge ñāṇaṃ’’.
就“清净”这一意义而言,正命从邪命中出起,亦从相随的烦恼与诸蕴中出起,并从外在一切相中出起。因此称为——“从两方面出起与回转中的慧是道智”。巴利
Vodānaṭṭhena sammāājīvo micchāājīvā vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti. Tena vuccati – ‘‘dubhato vuṭṭhānavivaṭṭane paññā magge ñāṇaṃ’’.
就“策励”这一意义而言,正精进从邪精进出起,亦从相随的烦恼与诸蕴中出起,并从外在一切相中出起。因此称为——“从两方面出起与回转中的慧是道智”。巴利
Paggahaṭṭhena sammāvāyāmo micchāvāyāmā vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti. Tena vuccati – ‘‘dubhato vuṭṭhānavivaṭṭane paññā magge ñāṇaṃ’’.
以现起之义而言,正念出离于邪念,亦出离于随顺其烦恼与诸蕴,且出离于外在的一切相。因此说:“从两方面出起与回转中的慧是道智”。巴利
Upaṭṭhānaṭṭhena sammāsati micchāsatiyā vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti. Tena vuccati – ‘‘dubhato vuṭṭhānavivaṭṭane paññā magge ñāṇaṃ’’.
以“不散乱”为义,正定出离邪定,也出离随顺它的烦恼与诸蕴,出离外在的一切相。因此说:“从两方面出离、转离的慧,是道智。”巴利
Avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi micchāsamādhito vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti. Tena vuccati – ‘‘dubhato vuṭṭhānavivaṭṭane paññā magge ñāṇaṃ’’.
在一来道的刹那,以“见”为义,正见……以“不散乱”为义,正定,从粗的欲贪结与嗔恚结、粗的欲贪随眠与嗔恚随眠出离,也从随顺它们的烦恼和诸蕴出离,从外在的一切相出离。因此说:“从两方面出离、转离的慧,是道智。”巴利
Sakadāgāmimaggakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi …pe… avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi oḷārikā kāmarāgasaññojanā paṭighasaññojanā oḷārikā kāmarāgānusayā paṭighānusayā vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti. Tena vuccati – ‘‘dubhato vuṭṭhānavivaṭṭane paññā magge ñāṇaṃ’’.
在不来果道的刹那,以“见”为义,正见……乃至以“不散乱”为义,正定,从伴随的欲贪结与嗔恚结出离,从伴随的欲贪随眠与嗔恚随眠出离,从随顺的烦恼和诸蕴出离,也从外在的一切相出离。因此说:“从两方面出离、转离的慧,是道智。”巴利
Anāgāmimaggakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi…pe… avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi anusahagatā kāmarāgasaññojanā paṭighasaññojanā anusahagatā kāmarāgānusayā paṭighānusayā vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti. Tena vuccati – ‘‘dubhato vuṭṭhānavivaṭṭane paññā magge ñāṇaṃ’’.
在阿拉汉道的那一刹那,以“见”的意义为正见……乃至以“不散乱”的意义为正定;它们一同从色贪、无色贪、慢、掉举、无明、慢随眠、有贪随眠、无明随眠中出离,从随顺的烦恼和诸蕴中出离,也从外在的一切相中出离。因此说:“从两方面出离、反转的慧,是道上的智。”巴利
Arahattamaggakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi…pe… avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi rūparāgā arūparāgā mānā uddhaccā avijjāya mānānusayā bhavarāgānusayā avijjānusayā vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti. Tena vuccati – ‘‘dubhato vuṭṭhānavivaṭṭane paññā magge ñāṇaṃ’’.
62 以已生的烧尽未生的,因此称为“禅那”。
于禅那与解脱善巧,于诸般见中不动摇。
先令心入定而后观照;观照之中,亦复如是令心入定;
那时,观与止成为等运,犹如双马并驾,一同运转。
诸行是苦,灭是乐——此为见。
从两端生起的慧,触及不死之境。
他了知解脱之行,善巧通达种种与一味。
于二智善巧,于种种见中不动摇。巴利 注疏 2
Ajātaṃ jhāpeti jātena, jhānaṃ tena pavuccati; Jhānavimokkhe kusalatā, nānādiṭṭhīsu na kampati. Samādahitvā yathā ce vipassati, vipassamāno tathā ce samādahe; Vipassanā ca samatho tadā ahu, samānabhāgā yuganaddhā vattare. Dukkhā saṅkhārā sukho, nirodho iti dassanaṃ ; Dubhato vuṭṭhitā paññā, phasseti amataṃ padaṃ. Vimokkhacariyaṃ jānāti, nānattekattakovido; Dvinnaṃ ñāṇānaṃ kusalatā, nānādiṭṭhīsu na kampatīti.
以“已了知”之义为智,以“遍了知”之义为慧。因此说:“于两边出起与回转的慧,是道上的智。”巴利
Taṃ ñātaṭṭhena ñāṇaṃ, pajānanaṭṭhena paññā. Tena vuccati – ‘‘dubhato vuṭṭhānavivaṭṭane paññā magge ñāṇaṃ’’.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14