3. 入出息念解说巴利 3. Ānāpānassatikathā
无碍解道 · 177 段
152 修习十六事入出息念定者,当生起两百多种智:八种障碍智,八种助益智,十八种随烦恼智,十三种净化智,三十二种善作意智,二十四种依定智,七十二种依观智,八种厌离智,八种随顺厌离智,八种厌离止息寂静智,二十一种解脱乐智。巴利 注疏 1
Soḷasavatthukaṃ ānāpānassatisamādhiṃ bhāvayato samādhikāni dve ñāṇasatāni uppajjanti – aṭṭha paripanthe ñāṇāni, aṭṭha ca upakāre ñāṇāni, aṭṭhārasa upakkilese ñāṇāni, terasa vodāne ñāṇāni, bāttiṃsa satokārissa ñāṇāni, catuvīsati samādhivasena ñāṇāni, dvesattati vipassanāvasena ñāṇāni, aṭṭha nibbidāñāṇāni, aṭṭha nibbidānulomañāṇāni, aṭṭha nibbidāpaṭippassaddhiñāṇāni, ekavīsati vimuttisukhe ñāṇāni.
哪八种为障道之智,哪八种为助道之智?欲贪是定的障碍,出离是定的助益。嗔恚是定的障碍,无嗔恚是定的助益。昏沉睡眠是定的障碍,光明想是定的助益。掉举是定的障碍,不散乱是定的助益。疑是定的障碍,法的确认是定的助益。无明是定的障碍,智是定的助益。不喜是定的障碍,喜悦是定的助益。一切不善法皆是定的障碍,一切善法皆是定的助益。这便是八种障道之智与八种助道之智。巴利
Katamāni aṭṭha paripanthe ñāṇāni, aṭṭha ca upakāre ñāṇāni? Kāmacchando samādhissa paripantho, nekkhammaṃ samādhissa upakāraṃ. Byāpādo samādhissa paripantho, abyāpādo samādhissa upakāraṃ. Thinamiddhaṃ samādhissa paripantho, ālokasaññā samādhissa upakāraṃ. Uddhaccaṃ samādhissa paripantho, avikkhepo samādhissa upakāraṃ. Vicikicchā samādhissa paripantho, dhammavavatthānaṃ samādhissa upakāraṃ. Avijjā samādhissa paripantho, ñāṇaṃ samādhissa upakāraṃ. Arati samādhissa paripantho, pāmojjaṃ samādhissa upakāraṃ. Sabbepi akusalā dhammā samādhissa paripanthā, sabbepi kusalā dhammā samādhissa upakārā. Imāni aṭṭha paripanthe ñāṇāni, aṭṭha ca upakāre ñāṇāni.
2. 十六智详释巴利
2. Soḷasañāṇaniddeso
153 以这十六种方式,心被一再策励、反复激发,安住于一性,并从诸盖中得以清净。哪些是这些一性呢?出离是一性,无嗔恚是一性,光明想是一性,不散乱是一性,法的决定是一性,智是一性,喜悦是一性,一切善法都是一性。巴利 注疏 1
Imehi soḷasahi ākārehi uducittaṃ cittaṃ samuducitaṃ cittaṃ ekatte santiṭṭhati, nīvaraṇehi visujjhati. Katame te ekattā? Nekkhammaṃ ekattaṃ, abyāpādo ekattaṃ, ālokasaññā ekattaṃ, avikkhepo ekattaṃ, dhammavavatthānaṃ ekattaṃ, ñāṇaṃ ekattaṃ, pāmojjaṃ ekattaṃ, sabbepi kusalā dhammā ekattā.
那么,哪些是这些盖呢?欲贪是盖,嗔恚是盖,昏沉睡眠是盖,掉举与后悔是盖,疑是盖,无明是盖,不乐是盖,一切不善法都是盖。巴利
Nīvaraṇā ti, katame te nīvaraṇā? Kāmacchando nīvaraṇaṃ, byāpādo nīvaraṇaṃ, thinamiddhaṃ nīvaraṇaṃ, uddhaccakukkuccaṃ nīvaraṇaṃ, vicikicchā nīvaraṇaṃ, avijjā nīvaraṇaṃ, arati nīvaraṇaṃ, sabbepi akusalā dhammā nīvaraṇā.
又,以何种意义而称为“盖”呢?以“遮蔽出离”的意义而称为盖。哪些是那些出离呢?出离是圣者的出离之道,圣者们依此出离而得出离。感官欲望是出离之道的遮蔽。由于被那感官欲望所障蔽,便不了知圣者们出离之“出离”,因此——感官欲望是出离之道的遮蔽。无恶意是圣者的出离之道,圣者们依此无恶意而得出离。恶意是出离之道的遮蔽。由于被那恶意所障蔽,便不了知圣者们出离之“无恶意”,因此——恶意是出离之道的遮蔽。光明想是圣者的出离之道,圣者们依此光明想而得出离。昏沉睡眠是出离之道的遮蔽。由于被那昏沉睡眠所障蔽,便不了知圣者们出离之“光明想”,因此——昏沉睡眠是出离之道的遮蔽。不散乱是圣者的出离之道,圣者们依此不散乱而得出离。掉举是出离之道的遮蔽。由于被那掉举所障蔽,便不了知圣者们出离之“不散乱”,因此——掉举是出离之道的遮蔽。法的确定是圣者的出离之道,圣者们依此法的确定而得出离。疑是出离之道的遮蔽。由于被那疑所障蔽,便不了知圣者们出离之“法的确定”,因此——疑是出离之道的遮蔽。智是圣者的出离之道,圣者们依此智而得出离。无明是出离之道的遮蔽。由于被那无明所障蔽,便不了知圣者们出离之“智”,因此——无明是出离之道的遮蔽。喜悦是圣者的出离之道,圣者们依此喜悦而得出离。不喜是出离之道的遮蔽。由于被那不喜所障蔽,便不了知圣者们出离之“喜悦”,因此——不喜是出离之道的遮蔽。所有善法是圣者的出离之道,圣者们依这些善法而得出离。所有不善法是出离之道的遮蔽。由于被那些不善法所障蔽,便不了知圣者们出离之“善法”,因此——所有不善法都是出离之道的遮蔽。再者,对于从这些盖中清净了的心,对于修习以十六事为基的入出息念定的人来说,便有这些瞬间的汇集。巴利
Nīvaraṇā ti, kenaṭṭhena nīvaraṇā? Niyyānāvaraṇaṭṭhena nīvaraṇā. Katame te niyyānā? Nekkhammaṃ ariyānaṃ niyyānaṃ. Tena ca nekkhammena ariyā niyyanti. Kāmacchando niyyānāvaraṇaṃ. Tena ca kāmacchandena nivutattā nekkhammaṃ ariyānaṃ niyyānaṃ nappajānātīti – kāmacchando niyyānāvaraṇaṃ. Abyāpādo ariyānaṃ niyyānaṃ. Tena ca abyāpādena ariyā niyyanti. Byāpādo niyyānāvaraṇaṃ. Tena ca byāpādena nivutattā abyāpādaṃ ariyānaṃ niyyānaṃ nappajānātīti – byāpādo niyyānāvaraṇaṃ. Ālokasaññā ariyānaṃ niyyānaṃ. Tāya ca ālokasaññāya ariyā niyyanti . Thinamiddhaṃ niyyānāvaraṇaṃ. Tena ca thinamiddhena nivutattā ālokasaññaṃ ariyānaṃ niyyānaṃ nappajānātīti – thinamiddhaṃ niyyānāvaraṇaṃ. Avikkhepo ariyānaṃ niyyānaṃ. Tena ca avikkhepena ariyā niyyanti. Uddhaccaṃ niyyānāvaraṇaṃ . Tena ca uddhaccena nivutattā avikkhepaṃ ariyānaṃ niyyānaṃ nappajānātīti – uddhaccaṃ niyyānāvaraṇaṃ. Dhammavavatthānaṃ ariyānaṃ niyyānaṃ. Tena ca dhammavavatthānena ariyā niyyanti. Vicikicchā niyyānāvaraṇaṃ. Tāya ca vicikicchāya nivutattā dhammavavatthānaṃ ariyānaṃ niyyānaṃ nappajānātīti – vicikicchā niyyānāvaraṇaṃ. Ñāṇaṃ ariyānaṃ niyyānaṃ. Tena ca ñāṇena ariyā niyyanti. Avijjā niyyānāvaraṇaṃ. Tāya ca avijjāya nivutattā ñāṇaṃ ariyānaṃ niyyānaṃ nappajānātīti – avijjā niyyānāvaraṇaṃ. Pāmojjaṃ ariyānaṃ niyyānaṃ. Tena ca pāmojjena ariyā niyyanti. Arati niyyānāvaraṇaṃ. Tāya ca aratiyā nivutattā pāmojjaṃ ariyānaṃ niyyānaṃ nappajānātīti – arati niyyānāvaraṇaṃ. Sabbepi kusalā dhammā ariyānaṃ niyyānaṃ. Tehi ca kusalehi dhammehi ariyā niyyanti. Sabbepi akusalā dhammā niyyānāvaraṇā. Tehi ca akusalehi dhammehi nivutattā kusale dhamme ariyānaṃ niyyānaṃ nappajānātīti – sabbepi akusalā dhammā niyyānāvaraṇā. Imehi ca pana nīvaraṇehi visuddhacittassa soḷasavatthukaṃ ānāpānassatisamādhiṃ bhāvayato khaṇikasamodhānā.
3. 随烦恼智分别巴利
3. Upakkilesañāṇaniddeso
154 以这些盖障净化其心的人,在修习具十六事处的入出息念定时,由于刹那的合和,会产生哪十八种随烦恼呢?以念跟随入息的开端、中间与终末而行,心便向内散乱,这是定的障碍。以念跟随出息的开端、中间与终末而行,心便向外散乱,这是定的障碍。期待入息、于彼生起贪喜,这是渴爱所驱使,是定的障碍。期待出息、于彼生起贪喜,这是渴爱所驱使,是定的障碍。为入息所逼迫,待得出息方得舒缓,这种昏昧是定的障碍。为出息所逼迫,待得入息方得舒缓,这种昏昧是定的障碍。巴利 注疏 1
Imehi ca pana nīvaraṇehi visuddhacittassa soḷasavatthukaṃ ānāpānassatisamādhiṃ bhāvayato khaṇikasamodhānā katame aṭṭhārasa upakkilesā uppajjanti? Assāsādimajjhapariyosānaṃ satiyā anugacchato ajjhattavikkhepagataṃ cittaṃ samādhissa paripantho. Passāsādimajjhapariyosānaṃ satiyā anugacchato bahiddhāvikkhepagataṃ cittaṃ samādhissa paripantho. Assāsapaṭikaṅkhanā nikanti taṇhācariyā samādhissa paripantho. Passāsapaṭikaṅkhanā nikanti taṇhācariyā samādhissa paripantho. Assāsenābhitunnassa passāsapaṭilābhe mucchanā samādhissa paripantho. Passāsenābhitunnassa assāsapaṭilābhe mucchanā samādhissa paripantho.
随逐入息,随逐出息,
念内散、期盼而念外散。
为入息所逼迫,于得出息时出现的迷闷;
为出息所逼迫,于得入息时出现的迷闷。
这六种即是入出息念定的随烦恼。
被这些扰动而散乱的人,其心无法解脱;
他们不了知解脱,便成为依仗他人者。巴利
Anugacchanā ca assāsaṃ, passāsaṃ anugacchanā; Sati ajjhattavikkhepā, kaṅkhanā bahiddhāvikkhepapatthanā . Assāsenābhitunnassa, passāsapaṭilābhe mucchanā; Passāsenābhitunnassa, assāsapaṭilābhe mucchanā. Cha ete upakkilesā, ānāpānassatisamādhissa; Yehi vikkhippamānassa , no ca cittaṃ vimuccati; Vimokkhaṃ appajānantā, te honti parapattiyāti.
155 若作意于相,心于入息动摇——这是定的障碍。若作意于入息,心于相动摇——这是定的障碍。若作意于相,心于出息动摇——这是定的障碍。若作意于出息,心于相动摇——这是定的障碍。若作意于入息,心于出息动摇——这是定的障碍。若作意于出息,心于入息动摇——这是定的障碍。巴利 注疏 1
Nimittaṃ āvajjato assāse cittaṃ vikampati – samādhissa paripantho. Assāsaṃ āvajjato nimitte cittaṃ vikampati – samādhissa paripantho. Nimittaṃ āvajjato passāse cittaṃ vikampati – samādhissa paripantho. Passāsaṃ āvajjato nimitte cittaṃ vikampati – samādhissa paripantho. Assāsaṃ āvajjato passāse cittaṃ vikampati – samādhissa paripantho. Passāsaṃ āvajjato assāse cittaṃ vikampati – samādhissa paripantho.
作意于相时,心于入息散乱;
作意于入息时,心于相动摇。
当心转向禅相时,心便于出息中散乱;
当心转向出息时,心便于禅相上摇摆不定;
当心转向入息时,心却又于出息中散乱;
当他将心转向出息时,心却于入息上摇荡不定。
这六种即是入出息念定的随烦恼。
为这些随烦恼所动摇者,其心不得解脱;
那些不了知解脱的人,便沦为依凭他人之说的人。巴利
Nimittaṃ āvajjamānassa, assāse vikkhipate mano; Assāsaṃ āvajjamānassa, nimitte cittaṃ vikampati. Nimittaṃ āvajjamānassa, passāse vikkhipate mano; Passāsaṃ āvajjamānassa, nimitte cittaṃ vikampati. Assāsaṃ āvajjamānassa, passāse vikkhipate mano; Passāsaṃ āvajjamānassa, assāse cittaṃ vikampati. Cha ete upakkilesā, ānāpānassatisamādhissa; Yehi vikkhippamānassa, no ca cittaṃ vimuccati; Vimokkhaṃ appajānantā, te honti parapattiyāti.
156 心追逐过去,陷于散乱——这是定的障碍。心期盼未来,陷入动荡——这是定的障碍。心消沉萎靡,落于懈怠——这是定的障碍。心过度策励,落于掉举——这是定的障碍。心偏向欲乐,落于贪染——这是定的障碍。心排斥抗拒,落于嗔恚——这是定的障碍。巴利 注疏 1
Atītānudhāvanaṃ cittaṃ vikkhepānupatitaṃ – samādhissa paripantho. Anāgatapaṭikaṅkhanaṃ cittaṃ vikampitaṃ – samādhissa paripantho. Līnaṃ cittaṃ kosajjānupatitaṃ – samādhissa paripantho. Atipaggahitaṃ cittaṃ uddhaccānupatitaṃ – samādhissa paripantho. Abhinataṃ cittaṃ rāgānupatitaṃ – samādhissa paripantho. Apanataṃ cittaṃ byāpādānupatitaṃ – samādhissa paripantho.
追逐过去之心、企盼未来之心,与消沉之心,
过度策励之心、偏向欲乐之心,以及排斥之心——这些心都无法得定。
这六种即是入出息念定的随烦恼。
心为这些随烦恼所染污时,便不能了知增上心。巴利
Atītānudhāvanaṃ cittaṃ, anāgatapaṭikaṅkhanaṃ līnaṃ; Atipaggahitaṃ abhinataṃ, apanataṃ cittaṃ na samādhiyati. Cha ete upakkilesā, ānāpānassatisamādhissa; Yehi upakkiliṭṭhasaṅkappo, adhicittaṃ nappajānātīti.
157 当以正念追随入息之始、中、末时,若心向内散乱,则身与心皆成躁动、摇动与颤动。当以正念追随出息之始、中、末时,若心向外散乱,则身与心皆成躁动、摇动与颤动。由于期待入息所生的贪求与渴爱,身与心皆成躁动、摇动与颤动。由于期待出息所生的贪求与渴爱,身与心皆成躁动、摇动与颤动。被入息逼迫者,因渴望出息而陷于昏沉,身与心皆成躁动、摇动与颤动。被出息逼迫者,因渴望入息而陷于昏沉,身与心皆成躁动、摇动与颤动。当心转向所缘时,若心于入息上动摇,则身与心皆成躁动、摇动与颤动。当心转向入息时,若心于所缘上动摇,则身与心皆成躁动、摇动与颤动。当心转向所缘时,若心于出息上动摇,则身与心皆成躁动、摇动与颤动。当心转向出息时,若心于所缘上动摇,则身与心皆成躁动、摇动与颤动。当心转向入息时,若心于出息上动摇,则身与心皆成躁动、摇动与颤动。当心转向出息时,若心于入息上动摇,则身与心皆成躁动、摇动与颤动。以追逐过去、陷入散乱之心,身与心皆成躁动、摇动与颤动。以期待未来、动荡不安之心,身与心皆成躁动、摇动与颤动。以消沉、落入懈怠之心,身与心皆成躁动、摇动与颤动。以过度策励、落入掉举之心,身与心皆成躁动、摇动与颤动。以偏向欲乐、落入贪欲之心,身与心皆成躁动、摇动与颤动。以排斥、落入嗔恚之心,身与心皆成躁动、摇动与颤动。巴利 注疏 1
Assāsādimajjhapariyosānaṃ satiyā anugacchato ajjhattaṃ vikkhepagatena cittena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca. Passāsādimajjhapariyosānaṃ satiyā anugacchato bahiddhāvikkhepagatena cittena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca. Assāsapaṭikaṅkhanāya nikantiyā taṇhācariyāya kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca. Passāsapaṭikaṅkhanāya nikantiyā taṇhācariyāya kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca. Assāsenābhitunnassa passāsapaṭilābhe mucchitattā kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca. Passāsenābhitunnassa assāsapaṭilābhe mucchitattā kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca. Nimittaṃ āvajjato assāse cittaṃ vikampitattā kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca. Assāsaṃ āvajjato nimitte cittaṃ vikampitattā kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca. Nimittaṃ āvajjato passāse cittaṃ vikampitattā kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca. Passāsaṃ āvajjato nimitte cittaṃ vikampitattā kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca. Assāsaṃ āvajjato passāse cittaṃ vikampitattā kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca. Passāsaṃ āvajjato assāse cittaṃ vikampitattā kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca. Atītānudhāvanena cittena vikkhepānupatitena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca. Anāgatapaṭikaṅkhanena cittena vikampitena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca. Līnena cittena kosajjānupatitena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca. Atipaggahitena cittena uddhaccānupatitena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca. Abhinatena cittena rāgānupatitena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca. Apanatena cittena byāpādānupatitena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.
若有人于入出息念虽得圆满,却未善加修习;
身有动摇,心亦有动摇;
身有躁动,心亦有躁动;
若人于入出息念,圆满善修;
身亦不动摇,心亦不动摇;
身不躁动,心不躁动。巴利
Ānāpānassati yassa, paripuṇṇā abhāvitā; Kāyopi iñjito hoti, cittampi hoti iñjitaṃ; Kāyopi phandito hoti, cittampi hoti phanditaṃ. Ānāpānassati yassa, paripuṇṇā subhāvitā; Kāyopi aniñjito hoti, cittampi hoti aniñjitaṃ; Kāyopi aphandito hoti, cittampi hoti aphanditanti.
当修习以十六事为所缘的入出息念定、心已由这些盖障而得清净时,由于刹那聚和,这十八种随烦恼便会生起。巴利
Imehi ca pana nīvaraṇehi visuddhacittassa soḷasavatthukaṃ ānāpānassatisamādhiṃ bhāvayato khaṇikasamodhānā ime aṭṭhārasa upakkilesā uppajjanti.
4. 清净智分别巴利
4. Vodānañāṇaniddeso
158 何等为十三种令心清净的智慧?追逐过去之心,陷入了散乱;避开它,将心安住于一处——如此,心便不趋于散乱。期待未来之心,变得动荡;避开它,即于彼处胜解——如此,心便不趋于散乱。沉滞之心,陷入了懈怠;提起它,舍弃懈怠——如此,心便不趋于散乱。过度提起之心,陷入了掉举;抑制它,舍弃掉举——如此,心便不趋于散乱。倾向所缘之心,陷入了贪欲;对此保持正知,舍弃贪欲——如此,心便不趋于散乱。排斥所缘之心,陷入了嗔恚;对此保持正知,舍弃嗔恚——如此,心便不趋于散乱。通过这六个方面,心变得纯净、清净,达到了单一状态。巴利 注疏 1
Katamāni terasa vodāne ñāṇāni? Atītānudhāvanaṃ cittaṃ vikkhepānupatitaṃ; taṃ vivajjayitvā ekaṭṭhāne samādahati – evampi cittaṃ na vikkhepaṃ gacchati. Anāgatapaṭikaṅkhanaṃ cittaṃ vikampitaṃ ; taṃ vivajjayitvā tattheva adhimoceti – evampi cittaṃ na vikkhepaṃ gacchati. Līnaṃ cittaṃ kosajjānupatitaṃ; taṃ paggaṇhitvā kosajjaṃ pajahati – evampi cittaṃ na vikkhepaṃ gacchati. Atipaggahitaṃ cittaṃ uddhaccānupatitaṃ; taṃ viniggaṇhitvā uddhaccaṃ pajahati – evampi cittaṃ na vikkhepaṃ gacchati. Abhinataṃ cittaṃ rāgānupatitaṃ; taṃ sampajāno hutvā rāgaṃ pajahati – evampi cittaṃ na vikkhepaṃ gacchati. Apanataṃ cittaṃ byāpādānupatitaṃ; taṃ sampajāno hutvā byāpādaṃ pajahati – evampi cittaṃ na vikkhepaṃ gacchati. Imehi chahi ṭhānehi parisuddhaṃ cittaṃ pariyodātaṃ ekattagataṃ hoti.
这些一境性是指哪些呢?即:布施与舍离所生的一境性,止之似相所生的一境性,坏灭相所生的一境性,灭尽所生的一境性。布施与舍离所生的一境性,是乐舍者的一境性;止之似相所生的一境性,是致力于增上心者的一境性;坏灭相所生的一境性,是观照者的一境性;灭尽所生的一境性,是圣者的一境性——透过这四种方式,心得一境,既跃入行道之清净,为中舍所滋养,又为智慧所激发喜悦。巴利
Katame te ekattā? Dānavosaggupaṭṭhānekattaṃ, samathanimittupaṭṭhānekattaṃ, vayalakkhaṇupaṭṭhānekattaṃ, nirodhupaṭṭhānekattaṃ. Dānavosaggupaṭṭhānekattaṃ cāgādhimuttānaṃ, samathanimittupaṭṭhānekattañca adhicittamanuyuttānaṃ, vayalakkhaṇupaṭṭhānekattañca vipassakānaṃ, nirodhupaṭṭhānekattañca ariyapuggalānaṃ – imehi catūhi ṭhānehi ekattagataṃ cittaṃ paṭipadāvisuddhipakkhandañceva hoti, upekkhānubrūhitañca, ñāṇena ca sampahaṃsitaṃ.
初禅以何为开端?以何为中?以何为究竟?初禅以行道之清净为开端,以舍之滋养为中,以激发喜悦为究竟。初禅的开端,即是行道之清净。这开端有多少特征?开端有三种特征。凡是它的障碍,心便从那障碍中清净;由于清净,心便安住于中等的止相;由于安住,心即跃入其中。心从障碍中清净,因清净而安住于中等的止相,因安住而跃入其中——这便是初禅作为开端的行道之清净。开端有此三种特征,因此说:“初禅以开端而言,即是善美的,亦具足特征。”巴利
Paṭhamassa jhānassa ko ādi, kiṃ majjhe, kiṃ pariyosānaṃ? Paṭhamassa jhānassa paṭipadāvisuddhi ādi, upekkhānubrūhanā majjhe, sampahaṃsanā pariyosānaṃ. Paṭhamassa jhānassa paṭipadāvisuddhi ādi. Ādissa kati lakkhaṇāni? Ādissa tīṇi lakkhaṇāni. Yo tassa paripantho tato cittaṃ visujjhati, visuddhattā cittaṃ majjhimaṃ samathanimittaṃ paṭipajjati, paṭipannattā tattha cittaṃ pakkhandati. Yañca paripanthato cittaṃ visujjhati, yañca visuddhattā cittaṃ majjhimaṃ samathanimittaṃ paṭipajjati, yañca paṭipannattā tattha cittaṃ pakkhandati. Paṭhamassa jhānassa paṭipadāvisuddhi ādi. Ādissa imāni tīṇi lakkhaṇāni. Tena vuccati – ‘‘paṭhamaṃ jhānaṃ ādikalyāṇañceva hoti lakkhaṇasampannañca’’.
初禅之中位,是舍的滋养。中位有多少特征?中位有三种特征:于清净心行中舍,于入止之心行中舍,于已现前之一境性行中舍。对清净心行中舍,对入止之心行中舍,对已现前的一境性行中舍——这便是初禅之中位,即舍的滋养。中位有此三种特征,因此说:“初禅以中位而言,即是善美的,亦具足特征。”巴利
Paṭhamassa jhānassa upekkhānubrūhanā majjhe. Majjhassa kati lakkhaṇāni? Majjhassa tīṇi lakkhaṇāni. Visuddhaṃ cittaṃ ajjhupekkhati, samathapaṭipannaṃ ajjhupekkhati, ekattupaṭṭhānaṃ ajjhupekkhati. Yañca visuddhaṃ cittaṃ ajjhupekkhati, yañca samathapaṭipannaṃ ajjhupekkhati, yañca ekattupaṭṭhānaṃ ajjhupekkhati – paṭhamassa jhānassa upekkhānubrūhanā majjhe. Majjhassa imāni tīṇi lakkhaṇāni. Tena vuccati – ‘‘paṭhamaṃ jhānaṃ majjhekalyāṇañceva hoti lakkhaṇasampannañca’’.
初禅以激发喜悦为结束。结束有几种特征?结束有四种特征:对已生起的诸法,以不超越为义,是激发喜悦;诸根同一味为义,是激发喜悦;精进随顺而安住为义,是激发喜悦;修习为义,是激发喜悦。这就是初禅结束时的激发喜悦。结束具足这四种特征。因此说:“初禅结束时即是善美,亦具足特征。”如此,这具足三分的心,成就三种善美、十种特征,既具足寻、伺、喜、乐,也具足心的决意、信、精进、念、定、慧。巴利
Paṭhamassa jhānassa sampahaṃsanā pariyosānaṃ. Pariyosānassa kati lakkhaṇāni? Pariyosānassa cattāri lakkhaṇāni. Tattha jātānaṃ dhammānaṃ anativattanaṭṭhena sampahaṃsanā, indriyānaṃ ekarasaṭṭhena sampahaṃsanā, tadupagavīriyavāhanaṭṭhena sampahaṃsanā, āsevanaṭṭhena sampahaṃsanā. Paṭhamassa jhānassa sampahaṃsanā pariyosānaṃ. Pariyosānassa imāni cattāri lakkhaṇāni. Tena vuccati – ‘‘paṭhamaṃ jhānaṃ pariyosānakalyāṇañceva hoti lakkhaṇasampannañca’’. Evaṃ tivattagataṃ cittaṃ tividhakalyāṇakaṃ dasalakkhaṇasampannaṃ vitakkasampannañceva hoti vicārasampannañca pītisampannañca sukhasampannañca cittassa adhiṭṭhānasampannañca saddhāsampannañca vīriyasampannañca satisampannañca samādhisampannañca paññāsampannañca.
第二禅那以何为初端?以何为中段?以何为终端?第二禅那以行道清净为初端,以舍的增进为中段,以激发喜悦为终端。……如此,这具足三分的心,成就三种善美、十种特征,既具足喜与乐,也具足心的决意、信、精进、念、定、慧。巴利
Dutiyassa jhānassa ko ādi, kiṃ majjhe, kiṃ pariyosānaṃ? Dutiyassa jhānassa paṭipadāvisuddhi ādi, upekkhānubrūhanā majjhe, sampahaṃsanā pariyosānaṃ…pe… evaṃ tivattagataṃ cittaṃ tividhakalyāṇakaṃ dasalakkhaṇasampannaṃ pītisampannañceva hoti sukhasampannañca cittassa adhiṭṭhānasampannañca saddhāsampannañca vīriyasampannañca satisampannañca samādhisampannañca paññāsampannañca.
第三禅那以何为初端?以何为中段?以何为终端?……如此,这具足三分的心,成就三种善美、十种特征,既具足乐,也具足心的决意、信、精进、念、定、慧。巴利
Tatiyassa jhānassa ko ādi, kiṃ majjhe, kiṃ pariyosānaṃ…pe… evaṃ tivattagataṃ cittaṃ tividhakalyāṇakaṃ dasalakkhaṇasampannaṃ sukhasampannañceva hoti cittassa adhiṭṭhānasampannañca saddhāsampannañca vīriyasampannañca satisampannañca samādhisampannañca paññāsampannañca.
第四禅那以何为初端?以何为中段?以何为终端?……如是,此心具有三分、三种善美与十种特征,既成就了舍,也成就了心的决意、成就了信、成就了精进、成就了念、成就了定、成就了慧。巴利
Catutthassa jhānassa ko ādi, kiṃ majjhe, kiṃ pariyosānaṃ…pe… evaṃ tivattagataṃ cittaṃ tividhakalyāṇakaṃ dasalakkhaṇasampannañca upekkhāsampannañceva hoti cittassa adhiṭṭhānasampannañca saddhāsampannañca vīriyasampannañca satisampannañca samādhisampannañca paññāsampannañca.
空无边处等至……识无边处等至……无所有处等至……非想非非想处等至,以何为初端?以何为中段?以何为终端?……如是,此心具有三分、三种善美与十种特征,既成就了舍,也成就了心的决意……(中略)……成就了慧。巴利
Ākāsānañcāyatanasamāpattiyā…pe… viññāṇañcāyatanasamāpattiyā… ākiñcaññāyatanasamāpattiyā… nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā ko ādi, kiṃ majjhe, kiṃ pariyosānaṃ…pe… evaṃ tivattagataṃ cittaṃ tividhakalyāṇakaṃ dasalakkhaṇasampannaṃ upekkhāsampannañceva hoti cittassa adhiṭṭhānasampannaṃ ca…pe… paññāsampannañca.
无常随观以何为初端?以何为中段?以何为终端?……如是,此心具有三分、三种善美与十种特征,既成就了寻、成就了伺、成就了喜、成就了乐,也成就了心的决意、成就了信、成就了精进、成就了念、成就了定、成就了慧。苦随观……无我随观……厌离随观……离欲随观……灭尽随观……弃舍随观……衰灭随观……消逝随观……变易随观……无相随观……无愿随观……空随观……增上慧法观……如实智见……过患随观……反思随观……回转随观……(中略)……成就了慧。巴利
Aniccānupassanāya ko ādi, kiṃ majjhe, kiṃ pariyosānaṃ…pe… evaṃ tivattagataṃ cittaṃ tividhakalyāṇakaṃ dasalakkhaṇasampannaṃ vitakkasampannañceva hoti vicārasampannañca pītisampannañca sukhasampannañca cittassa adhiṭṭhānasampannañca saddhāsampannañca vīriyasampannañca satisampannañca samādhisampannañca paññāsampannañca. Dukkhānupassanāya…pe… anattānupassanāya… nibbidānupassanāya… virāgānupassanāya… nirodhānupassanāya… paṭinissaggānupassanāya… khayānupassanāya… vayānupassanāya… vipariṇāmānupassanāya… animittānupassanāya… appaṇihitānupassanāya… suññatānupassanāya… adhipaññādhammavipassanāya… yathābhūtañāṇadassanāya… ādīnavānupassanāya… paṭisaṅkhānupassanāya… vivaṭṭanānupassanāya… paññāsampannañca.
入流道……一来道……不来道……阿拉汉道:以何为初端?以何为中间部分?以何为结束部分?阿拉汉道以行道清净为初端,以舍的修习为中间部分,以欢喜为结束部分。阿拉汉道以行道清净为初端。初端有多少种特相?初端有三种特相:心由彼障碍得以清净;由清净故,心进入中间部分的寂止相;由进入故,心在那里跃入。心由彼障碍得以清净,由清净故,心进入中间部分的寂止相,由进入故,心在那里跃入——这便是阿拉汉道行道清净的初端。这就是初端的三种特相。因此说:“阿拉汉道既是初端善的,也具足特相。”巴利
Sotāpattimaggassa…pe… sakadāgāmimaggassa… anāgāmimaggassa… arahattamaggassa ko ādi, kiṃ majjhe, kiṃ pariyosānaṃ? Arahattamaggassa paṭipadāvisuddhi ādi upekkhānubrūhanā majjhe, sampahaṃsanā pariyosānaṃ. Arahattamaggassa paṭipadāvisuddhi ādi. Ādissa kati lakkhaṇāni? Ādissa tīṇi lakkhaṇāni. Yo tassa paripantho tato cittaṃ visujjhati, visuddhattā cittaṃ majjhimaṃ samathanimittaṃ paṭipajjati, paṭipannattā tattha cittaṃ pakkhandati . Yañca paripanthato cittaṃ visujjhati, yañca visuddhattā cittaṃ majjhimaṃ samathanimittaṃ paṭipajjati, yañca paṭipannattā tattha cittaṃ pakkhandati – arahattamaggassa paṭipadāvisuddhi ādi. Ādissa imāni tīṇi lakkhaṇāni. Tena vuccati – ‘‘arahattamaggo ādikalyāṇo ceva hoti lakkhaṇasampanno ca’’.
阿拉汉道以舍的修习为中间部分。中间部分有多少种特相?中间部分有三种特相:他等观清净心,等观住于止的状态,等观一境现前。正因为他等观清净心,等观住于止的状态,等观一境现前,因此说:“阿拉汉道的中间部分既是善的,也具足特相。”巴利
Arahattamaggassa upekkhānubrūhanā majjhe. Majjhassa kati lakkhaṇāni? Majjhassa tīṇi lakkhaṇāni. Visuddhaṃ cittaṃ ajjhupekkhati, samathapaṭipannaṃ ajjhupekkhati, ekattupaṭṭhānaṃ ajjhupekkhati. Yañca visuddhaṃ cittaṃ ajjhupekkhati, yañca samathapaṭipannaṃ ajjhupekkhati, yañca ekattupaṭṭhānaṃ ajjhupekkhati. Tena vuccati – ‘‘arahattamaggo majjhekalyāṇo ceva hoti lakkhaṇasampanno ca’’.
阿拉汉道以欢喜为结束部分。结束部分有多少种特相?结束部分有四种特相:以已生诸法不退为欢喜,以诸根一味为欢喜,以策励相应精进为欢喜,以数数修习为欢喜。阿拉汉道的欢喜是结束部分。结束部分有这四种特相。因此说:“阿拉汉道既是结束部分善的,也具足特相。”如此,转入三种阶段的心,具足三种善和十种特相:即具足寻、伺、喜、乐、心的决意、信、精进、念、定、慧。巴利
Arahattamaggassa sampahaṃsanā pariyosānaṃ. Pariyosānassa kati lakkhaṇāni? Pariyosānassa cattāri lakkhaṇāni. Tattha jātānaṃ dhammānaṃ anativattanaṭṭhena sampahaṃsanā, indriyānaṃ ekarasaṭṭhena sampahaṃsanā, tadupagavīriyavāhanaṭṭhena sampahaṃsanā, āsevanaṭṭhena sampahaṃsanā. Arahattamaggassa sampahaṃsanā pariyosānaṃ. Pariyosānassa imāni cattāri lakkhaṇāni. Tena vuccati – ‘‘arahattamaggo pariyosānakalyāṇo ceva hoti lakkhaṇasampanno ca’’. Evaṃ tivattagataṃ cittaṃ tividhakalyāṇakaṃ dasalakkhaṇasampannaṃ vitakkasampannañceva hoti vicārasampannañca pītisampannañca sukhasampannañca cittassa adhiṭṭhānasampannañca saddhāsampannañca vīriyasampannañca satisampannañca samādhisampannañca paññāsampannañca .
159 入出息是相,是单一之心的非所缘;
若不了知此三法,修习即不可得。
入出息是相,是单一之心的非所缘;
若了知三种法,修习则可得。巴利 注疏 1
Nimittaṃ assāsapassāsā, anārammaṇamekacittassa; Ajānato ca tayo dhamme, bhāvanā nupalabbhati. Nimittaṃ assāsapassāsā, anārammaṇamekacittassa; Jānato ca tayo dhamme, bhāvanā upalabbhatīti.
为何这三个法(三种特质)并非同一心的所缘?为何又说这三个法并非不被了知?心为何不散乱?精进为何得以显现?加行为何得以成就?殊胜为何得以证得?
譬如,一棵树安放在平整的地面上,有一人用锯子锯它。此人将念安住于锯齿触树的那一刹,并不去留意那些已经移来或移去的锯齿。然而,那些移来移去的锯齿却也并非不被了知。如此,精进得以显现,加行得以成就,殊胜得以证得。
如同那棵安放在平整地面上的树,即是用来系念的所缘(鼻端或上唇的相)。如同锯齿,即是入息与出息。如同那人将念安住于锯齿触树的那一刹,不留意那些移来移去的锯齿,而同时那些移来移去的锯齿也并未被忽略,精进得以显现,加行得以成就。同样地,比丘在鼻尖或上唇的区域安立其念而坐,他并不去留意那些来来回回的出息与入息。但是,那些来来回回的出息与入息却也并非不被了知。如此,精进得以显现,加行得以成就,殊胜得以证得,这即是精进。巴利
Kathaṃ ime tayo dhammā ekacittassa ārammaṇā na honti, na cime tayo dhammā aviditā honti, na ca cittaṃ vikkhepaṃ gacchati, padhānañca paññāyati, payogañca sādheti, visesamadhigacchati? Seyyathāpi rukkho same bhūmibhāge nikkhitto. Tamenaṃ puriso kakacena chindeyya. Rukkhe phuṭṭhakakacadantānaṃ vasena purisassa sati upaṭṭhitā hoti; na āgate vā gate vā kakacadante manasi karoti. Na āgatā vā gatā vā kakacadantā aviditā honti , padhānañca paññāyati, payogañca sādheti. Yathā rukkho same bhūmibhāge nikkhitto. Evaṃ upanibandhanā nimittaṃ. Yathā kakacadantā, evaṃ assāsapassāsā. Yathā rukkhe phuṭṭhakakacadantānaṃ vasena purisassa sati upaṭṭhitā hoti, na āgate vā gate vā kakacadante manasi karoti, na āgatā vā gatā vā kakacadantā aviditā honti, padhānañca paññāyati, payogañca sādheti. Evamevaṃ bhikkhu nāsikagge vā mukhanimitte vā satiṃ upaṭṭhapetvā nisinno hoti, na āgate vā gate vā assāsapassāse manasi karoti, na āgatā vā gatā vā assāsapassāsā aviditā honti, padhānañca paññāyati, payogañca sādheti. Visesamadhigacchati padhānañca.
什么是精进?精勤努力的人,其身与心都变得堪任工作,这就称为精进。什么是加行?精勤努力的人,他的垢染被断除,寻思得以止息,这就称为加行。什么是殊胜?精勤努力的人,他的结缚被断除,随眠得以灭尽,这就称为殊胜。如是,这三法并非同一心的所缘,但这三法并非不被了知,心亦不散乱,精进得以显现,加行得以成就,殊胜得以证得。巴利
Katamaṃ padhānaṃ? Āraddhavīriyassa kāyopi cittampi kammaniyaṃ hoti – idaṃ padhānaṃ. Katamo payogo? Āraddhavīriyassa upakkilesā pahīyanti, vitakkā vūpasamanti – ayaṃ payogo. Katamo viseso? Āraddhavīriyassa saññojanā pahīyanti, anusayā byantīhonti . Ayaṃ viseso. Evaṃ ime tayo dhammā ekacittassa ārammaṇā na honti , na cime tayo dhammā aviditā honti, na ca cittaṃ vikkhepaṃ gacchati, padhānañca paññāyati, payogañca sādheti, visesamadhigacchati.
160 若有人圆满修习、善巧培育入出息念,
依佛陀所教导,次第修习成熟,
他便照亮此世间,犹如从云中脱出的明月。巴利 注疏 1
Ānāpānassati yassa, paripuṇṇā subhāvitā; Anupubbaṃ paricitā, yathā buddhena desitā; So imaṃ lokaṃ pabhāseti, abbhā muttova candimāti.
当他是入息,即非出息;当他是出息,即非入息。依入息而念现前;依出息而念现前。巴利
Āna nti assāso, no passāso. Apāna nti passāso, no assāso. Assāsavasena upaṭṭhānaṃ sati, passāsavasena upaṭṭhānaṃ sati.
他入息时念住于彼,出息时念住于彼。以摄持义为圆满,以随侍义为圆满,以充满义为圆满。这便是四种修习:于彼处已生诸法,以不逾越义为修习;以诸根同一味义为修习;以相应精进承载义为修习;以数数实践义为修习。他的这四种修习,已达乘具、已达所依、已得奉行、已得熟习、善令随行。巴利
Yo assasati tassupaṭṭhāti, yo passasati tassupaṭṭhāti. Paripuṇṇāti pariggahaṭṭhena paripuṇṇā, parivāraṭṭhena paripuṇṇā, paripūraṭṭhena paripuṇṇā . Subhāvitāti catasso bhāvanā – tattha jātānaṃ dhammānaṃ anativattanaṭṭhena bhāvanā, indriyānaṃ ekarasaṭṭhena bhāvanā, tadupagavīriyavāhanaṭṭhena bhāvanā, āsevanaṭṭhena bhāvanā. Tassime cattāro bhāvanaṭṭhā yānīkatā honti vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā.
这里所说的“乘具”,是指无论在何处生起意愿,在那里便达到自在,获得力量,获得无畏。那些法是随转向而现起的,随意愿而现起的,随作意而现起的,随心生起而现起的,因此称为“乘具”。这里所说的“基础”,是指在任何所依之处,心得到善巧安立时,念便在其中善巧现前;或是在某些所依之处,念善巧现前时,心便在其中得到善巧安立,因此称为“基础”。这里所说的“随转熟习”,是指心将投向何种所依,念即随之转起;或者念随转而朝向何处,心即投向那里,因此称为“随转熟习”。这里所说的“熟习”,是以摄持义为熟习,以随侍义为熟习,以充满义为熟习。以念摄持故,便能降伏诸恶、不善法,因此称为“熟习”。这里所说的“善精勤”,有四种善精勤:对那些已生起的法,以不逾越之义为善精勤;以诸根同一味之义为善精勤;以承载相应精进之义为善精勤;由于已妥善拔除那些敌对的烦恼,所以称为“善精勤”。巴利
Yānīkatā ti yattha yattha ākaṅkhati tattha tattha vasippatto hoti balappatto vesārajjappatto . Tassa me te dhammā āvajjanapaṭibaddhā honti ākaṅkhapaṭibaddhā manasikārapaṭibaddhā cittuppādapaṭibaddhā. Tena vuccati – ‘‘yānīkatā’’ti. Vatthukatā ti yasmiṃ yasmiṃ vatthusmiṃ cittaṃ svādhiṭṭhitaṃ hoti, tasmiṃ tasmiṃ vatthusmiṃ sati supaṭṭhitā hoti. Yasmiṃ yasmiṃ vā pana vatthusmiṃ sati sūpaṭṭhitā hoti, tasmiṃ tasmiṃ vatthusmiṃ cittaṃ svādhiṭṭhitaṃ hoti. Tena vuccati – ‘‘vatthukatā’’ti. Anuṭṭhitā ti vatthusmiṃ yena yena cittaṃ abhinīharati tena tena sati anuparivattati. Yena yena vā pana sati anuparivattati tena tena cittaṃ abhinīharati. Tena vuccati – ‘‘anuṭṭhitā’’ti. Paricitā ti pariggahaṭṭhena paricitā, parivāraṭṭhena paricitā, paripūraṭṭhena paricitā. Satiyā pariggaṇhanto jināti pāpake akusale dhamme. Tena vuccati – ‘‘paricitā’’ti. Susamāraddhā ti cattāro susamāraddhā – tattha jātānaṃ dhammānaṃ anativattanaṭṭhena susamāraddhā, indriyānaṃ ekarasaṭṭhena susamāraddhā, tadupagavīriyavāhanaṭṭhena susamāraddhā, tappaccanīkānaṃ kilesānaṃ susamūhatattā susamāraddhā.
161 于此有“善”,有“更善”。什么是“善”?那些已生起的无过失的、善的菩提分法,这就是“善”。什么是“更善”?那些菩提分法的所缘——灭、涅槃,这就是“更善”。如此,这“善”与“更善”已由智慧遍知、遍见、遍解、作证、触证。精进已策发而无懈怠,念已现前而不失念,身已轻安而无激动,心已入定而得一境,因此称为“善精勤”。巴利 注疏 1
161 . Susama nti atthi samaṃ, atthi susamaṃ. Katamaṃ samaṃ? Ye tattha jātā anavajjā kusalā bodhipakkhiyā – idaṃ samaṃ. Katamaṃ susamaṃ? Yaṃ tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ ārammaṇaṃ nirodho nibbānaṃ – idaṃ susamaṃ. Iti idañca samaṃ idañca susamaṃ ñātaṃ hoti diṭṭhaṃ viditaṃ sacchikataṃ phassitaṃ paññāya. Āraddhaṃ hoti vīriyaṃ asallīnaṃ, upaṭṭhitā sati asammūḷā , passaddho kāyo asāraddho, samāhitaṃ cittaṃ ekaggaṃ. Tena vuccati – ‘‘susamāraddhā’’ti.
于长入息时,前一部分已熟习,后一部分已随熟习;于长出息时,前一部分已熟习,后一部分已随熟习;于短入息时,前一部分已熟习,后一部分已随熟习;于短出息时,前一部分已熟习,后一部分已随熟习;于舍遣随观入息时,前一部分已熟习,后一部分已随熟习;于舍遣随观出息时,前一部分已熟习,后一部分已随熟习。这十六种所依的出入息念,彼此间都已熟习,也都已随熟习,因此称为“次第熟习”。巴利
Anupubbaṃ paricitā ti dīghaṃ assāsavasena purimā purimā paricitā, pacchimā pacchimā anuparicitā. Dīghaṃ passāsavasena purimā purimā paricitā, pacchimā pacchimā anuparicitā. Rassaṃ assāsavasena purimā purimā paricitā , pacchimā pacchimā anuparicitā. Rassaṃ passāsavasena purimā purimā paricitā, pacchimā pacchimā anuparicitā…pe… paṭinissaggānupassī assāsavasena purimā purimā paricitā, pacchimā pacchimā anuparicitā. Paṭinissaggānupassī passāsavasena purimā purimā paricitā, pacchimā pacchimā anuparicitā. Sabbāpi soḷasavatthukā ānāpānassatiyo aññamaññaṃ paricitā ceva honti anuparicitā ca. Tena vuccati – ‘‘anupubbaparicitā’’ti.
十种如实义:自我调御之义是如实义,自我寂止之义是如实义,自我般涅槃之义是如实义,证知之义是如实义,遍知之义是如实义,断之义是如实义,修习之义是如实义,作证之义是如实义,谛现观之义是如实义,安立于灭中的意义是如实义。巴利
Yathā ti dasa yathatthā – attadamathattho yathattho, attasamathattho yathattho, attaparinibbāpanattho yathattho, abhiññattho yathattho, pariññattho yathattho, pahānattho yathattho, bhāvanattho yathattho, sacchikiriyattho yathattho, saccābhisamayattho yathattho, nirodhe patiṭṭhāpakattho yathattho.
彼世尊是自生者,没有老师,在先前未曾听闻的诸法上,自己现观了诸谛,并于其中证得一切知性,于诸力获得自在。巴利
Buddho ti yo so bhagavā sayambhū anācariyako pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṃ saccāni abhisambujjhi, tattha ca sabbaññutaṃ pāpuṇi, balesu ca vasībhāvaṃ.
162 为何称他为“佛陀”?因为他觉悟了诸谛,故为佛陀。因为他令众生觉悟,故为佛陀。因他具一切知智,故为佛陀。因他照见一切,故为佛陀。因他不再为他人所引导,故为佛陀。因他绽放智慧,故为佛陀。以“漏尽者”之义,他是佛陀。以“无垢染者”之义,他是佛陀。彻底离贪者,即是佛陀。彻底离嗔者,即是佛陀。彻底离痴者,即是佛陀。彻底断除烦恼者,即是佛陀。行过唯一道者,即是佛陀。独自证悟无上正自觉者,即是佛陀。摧毁愚昧、获得觉悟,即是佛陀。“佛陀”此名,非母亲所起,非父亲所起,非兄弟所起,非姐妹所起,非朋友或同僚所起,非亲属血亲所起,非沙门或婆罗门所起,亦非天神所赐。这是诸佛世尊于菩提树下,与一切知智的证得一同,如实显现的究竟解脱之名——即“佛陀”。此即教导自我调伏之义,如实为佛陀所开示;教导自我安止之义,如实为佛陀所开示;教导自我般涅槃之义,如实为佛陀所开示……(中略)……教导于寂灭中安立之义,如实为佛陀所开示。巴利 注疏 1
162 . Buddho ti kenaṭṭhena buddho? Bujjhitā saccānīti – buddho. Bodhetā pajāyāti – buddho. Sabbaññutāya buddho. Sabbadassāvitāya buddho. Anaññaneyyatāya buddho. Visavitāya buddho. Khīṇāsavasaṅkhātena buddho. Nirupalepasaṅkhātena buddho. Ekantavītarāgoti – buddho. Ekantavītadosoti – buddho. Ekantavītamohoti – buddho. Ekantanikkilesoti – buddho. Ekāyanamaggaṃ gatoti – buddho. Eko anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddhoti – buddho. Abuddhivihatattā buddhipaṭilābhā – buddho. Buddhoti netaṃ nāmaṃ mātarā kataṃ, na pitarā kataṃ, na bhātarā kataṃ, na bhaginiyā kataṃ, na mittāmaccehi kataṃ, na ñātisālohitehi kataṃ, na samaṇabrāhmaṇehi kataṃ, na devatāhi kataṃ. Vimokkhantikametaṃ buddhānaṃ bhagavantānaṃ bodhiyā mūle saha sabbaññutañāṇassa paṭilābhā sacchikā paññatti yadidaṃ – buddhoti. Desitā ti attadamathattho yathattho yathā buddhena desito, attasamathattho yathattho yathā buddhena desito, attaparinibbāpanattho yathattho yathā buddhena desito…pe… nirodhe patiṭṭhāpakattho yathattho yathā buddhena desito.
“他”——或为居家者,或为出家者。“世间”——蕴世间、界世间、处世间、败坏有世间、败坏生起世间、圆满有世间、圆满生起世间。一世间:一切众生依食而住……(中略)……十八世间:即十八界。“照亮”——他如实觉悟了自我调伏的意义,因此照亮、阐明、彰显此世间。他如实觉悟了自我安止的意义,因此照亮、阐明、彰显此世间。他如实觉悟了自我般涅槃的意义,因此照亮、阐明、彰显此世间……(中略)……他如实觉悟了安立于灭尽的意义,因此照亮、阐明、彰显此世间。巴利
So ti gahaṭṭho vā hoti pabbajito vā. Loko ti. Khandhaloko dhātuloko āyatanaloko vipattibhavaloko vipattisambhavaloko sampattibhavaloko sampattisambhavaloko. Eko loko – sabbe sattā āhāraṭṭhitikā…pe… aṭṭhārasa lokā – aṭṭhārasa dhātuyo. Pabhāsetī ti attadamathatthaṃ yathatthaṃ abhisambuddhattā . So imaṃ lokaṃ obhāseti bhāseti pabhāseti. Attasamathatthaṃ yathatthaṃ abhisambuddhattā. So imaṃ lokaṃ obhāseti bhāseti pabhāseti. Attaparinibbāpanatthaṃ yathatthaṃ abhisambuddhattā. So imaṃ lokaṃ obhāseti bhāseti pabhāseti…pe… nirodhe patiṭṭhāpakatthaṃ yathatthaṃ abhisambuddhattā. So imaṃ lokaṃ obhāseti bhāseti pabhāseti.
“如从云层中解脱的月亮”——犹如云层,烦恼亦如是;犹如月亮,圣智亦如是;犹如月神天子,比丘亦如是。正如月亮摆脱云层、摆脱雾气、摆脱烟尘、摆脱罗睺的抓持,全然解脱而照耀、放光、遍照,同样地,比丘从一切烦恼中全然解脱,亦照耀、放光、遍照。因此说——“如从云层中解脱的月亮”。这是十三种清净中的智慧。巴利
Abbhā muttova candimā ti yathā abbhā, evaṃ kilesā. Yathā cando, evaṃ ariyañāṇaṃ. Yathā candimā devaputto, evaṃ bhikkhu. Yathā cando abbhā mutto mahikā mutto dhūmarajā mutto rāhugahaṇā vippamutto bhāsate ca tapate ca virocate ca, evamevaṃ bhikkhu sabbakilesehi vippamutto bhāsate ca tapate ca virocate ca. Tena vuccati – abbhā muttova candimāti. Imāni terasa vodāne ñāṇāni.
5. 念行智分别巴利
5. Satokāriñāṇaniddeso
163 哪三十二种是具念者的智慧?此处,比丘前往林野,或到树下,或入空寂之处的房舍。他坐下,盘起双腿,挺直上身,置念于面前。他正念入息,正念出息。入息长时,他了知:“我入息长”;出息长时,他了知:“我出息长”。入息短时,他了知:“我入息短”;出息短时,他了知:“我出息短”。他如此修习:“我将觉知全身而入息”;他如此修习:“我将觉知全身而出息”。他如此修习:“我将平静身行而入息”;他如此修习:“我将平静身行而出息”。他如此修习:“我将觉知喜而入息”;他如此修习:“我将觉知喜而出息”。他如此修习:“我将觉知乐而入息”;他如此修习:“我将觉知乐而出息”。他如此修习:“我将觉知心行而入息”;他如此修习:“我将觉知心行而出息”。他如此修习:“我将平静心行而入息”;他如此修习:“我将平静心行而出息”。他如此修习:“我将觉知心而入息”;他如此修习:“我将觉知心而出息”。他如此修习:“我将令心喜悦而入息”;他如此修习:“我将令心喜悦而出息”。他如此修习:“我将令心得定而入息”;他如此修习:“我将令心得定而出息”。他如此修习:“我将令心解脱而入息”;他如此修习:“我将令心解脱而出息”。他如此修习:“我将随观无常而入息”;他如此修习:“我将随观无常而出息”。他如此修习:“我将随观离贪而入息”;他如此修习:“我将随观离贪而出息”。他如此修习:“我将随观灭而入息”;他如此修习:“我将随观灭而出息”。他如此修习:“我将随观弃舍而入息”;他如此修习:“我将随观弃舍而出息”。巴利 注疏 1
Katamāni bāttiṃsa satokārissa ñāṇāni? Idha bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. So satova assasati sato passasati. Dīghaṃ vā assasanto ‘‘dīghaṃ assasāmī’’ti pajānāti. Dīghaṃ vā passasanto ‘‘dīghaṃ passasāmī’’ti pajānāti. Rassaṃ vā assasanto ‘‘rassaṃ assasāmī’’ti pajānāti. Rassaṃ vā passasanto ‘‘rassaṃ passasāmī’’ti pajānāti. ‘‘Sabbakāyapaṭisaṃvedī assasissāmī’’ti sikkhati. ‘‘Sabbakāyapaṭisaṃvedī passasissāmī’’ti sikkhati. ‘‘Passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmī’’ti sikkhati. ‘‘Passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passasissāmī’’ti sikkhati. Pītipaṭisaṃvedī…pe… sukhapaṭisaṃvedī… cittasaṅkhārapaṭisaṃvedī … passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ… cittapaṭisaṃvedī… abhippamodayaṃ cittaṃ… samādahaṃ cittaṃ… vimocayaṃ cittaṃ… aniccānupassī… virāgānupassī… nirodhānupassī… ‘‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’’ti sikkhati. ‘‘Paṭinissaggānupassī passasissāmī’’ti sikkhati.
164 “在此”——即指:在这见地、这忍可、这意乐、这执取中,在这法、这律、这法律、这教说、这梵行、这导师的教导中。因此称为“这里”。“比丘”——此人或是善良凡夫,或是有学比丘,或是拥有不动法的阿拉汉。“去林野”——从村界的标桩之外,出去之后,这一切即是林野。“树下”——指为比丘铺设了座位之处,有床、椅、垫、草席、皮垫、草铺、叶铺、秆铺等,比丘在那里行走、站立、坐下或躺卧。“空置处”——指无在家者与出家者往来,空旷寂静之处。“房舍”——即精舍、半圆屋、殿堂、重阁与洞窟。“坐下”——他结跏趺坐。“挺直身体”——身躯端正,安稳直立。“执持”——此为执持之义。“出离”——此为出离之义。“安立”——此为安立之义。因此说——“建立起面前的念”。巴利 注疏 1
164 . Idhā ti imissā diṭṭhiyā, imissā khantiyā, imissā ruciyā, imasmiṃ ādāye, imasmiṃ dhamme, imasmiṃ vinaye, imasmiṃ dhammavinaye, imasmiṃ pāvacane, imasmiṃ brahmacariye, imasmiṃ satthusāsane. Tena vuccati – ‘‘idhā’’ti. Bhikkhū ti puthujjanakalyāṇako vā hoti bhikkhu sekkho vā arahā vā akuppadhammo. Arañña nti nikkhamitvā bahi indakhīlā sabbametaṃ araññaṃ. Rukkhamūla nti yattha bhikkhuno āsanaṃ paññattaṃ hoti mañco vā pīṭhaṃ vā bhisi vā taṭṭikā vā cammakhaṇḍo vā tiṇasantharo vā paṇṇasantharo vā palālasantharo vā, tattha bhikkhu caṅkamati vā tiṭṭhati vā nisīdati vā seyyaṃ vā kappeti. Suñña nti kenaci anākiṇṇaṃ hoti gahaṭṭhehi vā pabbajitehi vā. Agāra nti vihāro aḍḍhayogo pāsādo hammiyaṃ guhā. Nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ti nisinno hoti pallaṅkaṃ ābhujitvā . Ujuṃ kāyaṃ paṇidhāyā ti ujuko hoti kāyo ṭhito supaṇihito. Parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā ti. Parī ti pariggahaṭṭho. Mukha nti niyyānaṭṭho. Satī ti upaṭṭhānaṭṭho. Tena vuccati – ‘‘parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā’’ti.
165 “正念者入息,正念者出息。”以三十二种行相,他成为具念者。当他于长入息时,了知心一境性、不散乱,那时念便已安立。依此念、此智,他成为具念者。当他于长出息时,了知心一境性、不散乱,那时念便已安立。依此念、此智,他成为具念者。当他于短入息时,了知心一境性、不散乱,那时念便已安立。依此念、此智,他成为具念者。当他于短出息时,了知心一境性、不散乱,那时念便已安立。依此念、此智,他成为具念者……(中略)……当他于随观弃舍而入息、随观弃舍而出息时,了知心一境性、不散乱,那时念便已安立。依此念、此智,他成为具念者。巴利 注疏 1
165 . Satova assasati, sato passasatī ti bāttiṃsāya ākārehi sato kārī hoti. Dīghaṃ assāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti. Tāya satiyā tena ñāṇena sato kārī hoti. Dīghaṃ passāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti. Tāya satiyā tena ñāṇena sato kārī hoti. Rassaṃ assāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti. Tāya satiyā tena ñāṇena sato kārī hoti. Rassaṃ passāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti. Tāya satiyā tena ñāṇena sato kārī hoti…pe… paṭinissaggānupassī assāsavasena paṭinissaggānupassī passāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti. Tāya satiyā tena ñāṇena sato kārī hoti.
第一四法分别巴利
Paṭhamacatukkaniddeso
166 他如何于入息长时,了知“我入息长”;于出息长时,了知“我出息长”呢?他依长时之量,吸入长入息;依长时之量,呼出长出息;依长时之量,既吸入亦呼出长入息出息。当他依长时之量,既吸入亦呼出长入息出息时,意愿便生起。由意愿之力,他比先前更微细地,依长时之量,吸入长入息;由意愿之力,他比先前更微细地,依长时之量,呼出长出息;由意愿之力,他比先前更微细地,依长时之量,既吸入亦呼出长入息出息。当他由意愿之力,比先前更微细地,依长时之量,既吸入亦呼出长入息出息时,喜悦便生起。由喜悦之力,他比先前更微细地,依长时之量,吸入长入息;由喜悦之力,他比先前更微细地,依长时之量,呼出长出息;由喜悦之力,他比先前更微细地,依长时之量,既吸入亦呼出长入息出息。当他由喜悦之力,比先前更微细地,依长时之量,既吸入亦呼出长入息出息时,他的心从长入息出息转向,平静而确立。经由这九种方式,长入息出息即是身,现起是念,随观是智。身是现起之处,却不是念;念则既是现起之处,也是念。他以那念、那智,随观那身。因此,这称为“于身,修习身随观念处”。巴利 注疏 1
Kathaṃ dīghaṃ assasanto ‘‘dīghaṃ assasāmī’’ti pajānāti, dīghaṃ passasanto ‘‘dīghaṃ passasāmī’’ti pajānāti? Dīghaṃ assāsaṃ addhānasaṅkhāte assasati, dīghaṃ passāsaṃ addhānasaṅkhāte passasati, dīghaṃ assāsapassāsaṃ addhānasaṅkhāte assasatipi passasatipi. Dīghaṃ assāsapassāsaṃ addhānasaṅkhāte assasatopi passasatopi chando uppajjati. Chandavasena tato sukhumataraṃ dīghaṃ assāsaṃ addhānasaṅkhāte assasati, chandavasena tato sukhumataraṃ dīghaṃ passāsaṃ addhānasaṅkhāte passasati, chandavasena tato sukhumataraṃ dīghaṃ assāsapassāsaṃ addhānasaṅkhāte assasatipi passasatipi. Chandavasena tato sukhumataraṃ dīghaṃ assāsapassāsaṃ addhānasaṅkhāte assasatopi passasatopi pāmojjaṃ uppajjati. Pāmojjavasena tato sukhumataraṃ dīghaṃ assāsaṃ addhānasaṅkhāte assasati, pāmojjavasena tato sukhumataraṃ dīghaṃ passāsaṃ addhānasaṅkhāte passasati, pāmojjavasena tato sukhumataraṃ dīghaṃ assāsapassāsaṃ addhānasaṅkhāte assasatipi passasatipi. Pāmojjavasena tato sukhumataraṃ dīghaṃ assāsapassāsaṃ addhānasaṅkhāte assasatopi passasatopi dīghaṃ assāsapassāsāpi cittaṃ vivattati, upekkhā saṇṭhāti. Imehi navahākārehi dīghaṃ assāsapassāsā kāyo. Upaṭṭhānaṃ sati. Anupassanā ñāṇaṃ. Kāyo upaṭṭhānaṃ, no sati; sati upaṭṭhānañceva sati ca. Tāya satiyā tena ñāṇena taṃ kāyaṃ anupassati. Tena vuccati – ‘‘kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā’’ti.
167 所谓随观:他如何随观那身呢?他随观其为无常,而非恒常;随观其为苦,而非乐;随观其为无我,而非有我。他厌离,而非欢喜;离贪,而非贪著;令灭,而非令生起;弃舍,而非执取。当他随观无常时,便断除了恒常想;随观苦时,断除乐想;随观无我时,断除我想;厌离时,断除欢喜;离贪时,断除贪;令灭时,断除生起;弃舍时,断除执取。他正是如此随观那身。巴利 注疏 1
167 . Anupassatī ti kathaṃ taṃ kāyaṃ anupassati? Aniccato anupassati, no niccato. Dukkhato anupassati, no sukhato. Anattato anupassati, no attato. Nibbindati, no nandati. Virajjati, no rajjati. Nirodheti, no samudeti. Paṭinissajjati, no ādiyati. Aniccato anupassanto niccasaññaṃ pajahati. Dukkhato anupassanto sukhasaññaṃ pajahati. Anattato anupassanto attasaññaṃ pajahati. Nibbindanto nandiṃ pajahati. Virajjanto rāgaṃ pajahati. Nirodhento samudayaṃ pajahati. Paṭinissajjanto ādānaṃ pajahati. Evaṃ taṃ kāyaṃ anupassati.
四种修习:于彼诸法,以不超越为义的修习;于诸根,以同一味为义的修习;随顺的精进力,以运载为义的修习;以及以反复修行为义的修习。当通过长入出息而了知心的统一、无散乱时,感受被了知地生起,被了知地住立,被了知地灭没。想被了知地生起,被了知地住立,被了知地灭没。寻被了知地生起,被了知地住立,被了知地灭没。巴利
Bhāvanā ti catasso bhāvanā – tattha jātānaṃ dhammānaṃ anativattanaṭṭhena bhāvanā, indriyānaṃ ekarasaṭṭhena bhāvanā, tadupagavīriyavāhanaṭṭhena bhāvanā, āsevanaṭṭhena bhāvanā. Dīghaṃ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato viditā vedanā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṃ gacchanti. Viditā saññā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṃ gacchanti. Viditā vitakkā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṃ gacchanti.
如何是已了知的受生起、已了知的受住立、已了知的受灭没?如何了知受之生起?“以无明集故有受集”——依缘集之义,受之生起被了知。“以渴爱集故有受集”……“以业集故有受集”……“以触集故有受集”——依缘集之义,受之生起被了知。又,若见生起之相,受之生起亦被了知。受之生起即如此被了知。巴利
Kathaṃ viditā vedanā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṃ gacchanti? Kathaṃ vedanāya uppādo vidito hoti? Avijjāsamudayā vedanāsamudayoti – paccayasamudayaṭṭhena vedanāya uppādo vidito hoti. Taṇhāsamudayā vedanāsamudayoti… kammasamudayā vedanāsamudayoti… phassasamudayā vedanāsamudayoti paccayasamudayaṭṭhena vedanāya uppādo vidito hoti. Nibbattilakkhaṇaṃ passatopi vedanāya uppādo vidito hoti. Evaṃ vedanāya uppādo vidito hoti.
如何了知受之住立?若作意彼为无常,则了知衰坏之住立;若作意彼为苦,则了知怖畏之住立;若作意彼为无我,则了知空之住立。受之住立即如此被了知。巴利
Kathaṃ vedanāya upaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti? Aniccato manasikaroto khayatupaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti. Dukkhato manasikaroto bhayatupaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti. Anattato manasikaroto suññatupaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti. Evaṃ vedanāya upaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti.
如何了知感受的灭没?“由无明之灭而有感受之灭”——以缘灭之义,了知感受的灭没。“由渴爱之灭而有感受之灭”……“由业之灭而有感受之灭”……“由触之灭而有感受之灭”——以缘灭之义,了知感受的灭没。当见到变易之相时,也了知感受的灭没。如此,感受的灭没即被了知。感受便是如此被了知地生起、了知地安住、了知地灭没。巴利
Kathaṃ vedanāya atthaṅgamo vidito hoti? Avijjānirodhā vedanānirodhoti – paccayanirodhaṭṭhena vedanāya atthaṅgamo vidito hoti. Taṇhānirodhā vedanānirodhoti …pe… kammanirodhā vedanānirodhoti…pe… phassanirodhā vedanānirodhoti paccayanirodhaṭṭhena vedanāya atthaṅgamo vidito hoti. Vipariṇāmalakkhaṇaṃ passatopi vedanāya atthaṅgamo vidito hoti. Evaṃ vedanāya atthaṅgamo vidito hoti. Evaṃ viditā vedanā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṃ gacchanti.
如何了知想的生起,了知想的住立,了知想的灭没?如何了知想的生起?“以无明集起而有想集起”——以缘集之义,了知想的生起。“以渴爱集起而有想集起”……(中略)……“以业集起而有想集起”……(中略)……“以触集起而有想集起”——以缘集之义,了知想的生起。见到生起相的人,亦了知想的生起。如此,即了知想的生起。巴利
Kathaṃ viditā saññā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṃ gacchanti? Kathaṃ saññāya uppādo vidito hoti? Avijjāsamudayā saññāsamudayoti – paccayasamudayaṭṭhena saññāya uppādo vidito hoti. Taṇhāsamudayā saññāsamudayoti…pe… kammasamudayā saññāsamudayoti…pe… phassasamudayā saññāsamudayoti – paccayasamudayaṭṭhena saññāya uppādo vidito hoti. Nibbattilakkhaṇaṃ passatopi saññāya uppādo vidito hoti. Evaṃ saññāya uppādo vidito hoti.
如何了知想的安住?若作意无常,便了知它以“坏灭”而安住;若作意苦,便了知它以“怖畏”而安住;若作意无我,便了知它以“空”而安住。这样就是了知想的安住。巴利
Kathaṃ saññāya upaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti? Aniccato manasikaroto khayatupaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti. Dukkhato manasikaroto bhayatupaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti. Anattato manasikaroto suññatupaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti. Evaṃ saññāya upaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti.
如何才可称为了知“想”的消失?“由无明灭而有想灭”——依缘灭之理,而了知“想”的消失。“由渴爱灭而有想灭”……(中略)……“由业灭而有想灭”……(中略)……“由触灭而有想灭”——依缘灭之理,而了知“想”的消失。见到其变坏相的人,也了知“想”的消失。这便是了知“想”的消失。如此,想即是被了知而生起、被了知而安住、被了知而消逝。巴利
Kathaṃ saññāya atthaṅgamo vidito hoti? Avijjānirodhā saññānirodhoti – paccayanirodhaṭṭhena saññāya atthaṅgamo vidito hoti. Taṇhānirodhā saññānirodhoti…pe… kammanirodhā saññānirodhoti…pe… phassanirodhā saññānirodhoti – paccayanirodhaṭṭhena saññāya atthaṅgamo vidito hoti. Vipariṇāmalakkhaṇaṃ passatopi saññāya atthaṅgamo vidito hoti. Evaṃ saññāya atthaṅgamo vidito hoti. Evaṃ viditā saññā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṃ gacchanti.
如何是“寻”被了知而生起、被了知而安住、被了知而消逝呢?如何才可称为了知“寻”的生起?“由无明集起而有寻集起”——依缘集之理,而了知“寻”的生起。“由渴爱集起而有寻集起”……(中略)……“由业集起而有寻集起”……(中略)……“由想集起而有寻集起”——依缘集之理,而了知“寻”的生起。见到其生起相的人,也了知“寻”的生起。这便是了知“寻”的生起。巴利
Kathaṃ viditā vitakkā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṃ gacchanti? Kathaṃ vitakkānaṃ uppādo vidito hoti? Avijjāsamudayā vitakkasamudayoti – paccayasamudayaṭṭhena vitakkānaṃ uppādo vidito hoti. Taṇhāsamudayā vitakkasamudayoti…pe… kammasamudayā vitakkasamudayoti…pe… saññāsamudayā vitakkasamudayoti – paccayasamudayaṭṭhena vitakkānaṃ uppādo vidito hoti. Nibbattilakkhaṇaṃ passatopi vitakkānaṃ uppādo vidito hoti. Evaṃ vitakkānaṃ uppādo vidito hoti.
如何才可称为了知“寻”的安住?以无常作意者,了知其以“坏灭”的方式安住;以苦作意者,了知其以“怖畏”的方式安住;以无我作意者,了知其以“空”的方式安住。这便是了知“寻”的安住。巴利
Kathaṃ vitakkānaṃ upaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti? Aniccato manasikaroto khayatupaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti. Dukkhato manasikaroto bhayatupaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti. Anattato manasikaroto suññatupaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti. Evaṃ vitakkānaṃ upaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti.
如何了知“寻”的消失?“以无明灭而有寻灭”——依缘灭的义理,了知“寻”的消失。“以渴爱灭而有寻灭”……(中略)……“以业灭而有寻灭”……(中略)……“以想灭而有寻灭”——依缘灭的义理,了知“寻”的消失。见彼变坏之相者,亦了知“寻”的消失。这便是了知“寻”的消失。如是,寻即了知地生起、了知地安住、了知地消失。巴利
Kathaṃ vitakkānaṃ atthaṅgamo vidito hoti? Avijjānirodhā vitakkanirodhoti – paccayanirodhaṭṭhena vitakkānaṃ atthaṅgamo vidito hoti. Taṇhānirodhā vitakkanirodhoti…pe… kammanirodhā vitakkanirodhoti…pe… saññānirodhā vitakkanirodhoti – paccayanirodhaṭṭhena vitakkānaṃ atthaṅgamo vidito hoti. Vipariṇāmalakkhaṇaṃ passatopi vitakkānaṃ atthaṅgamo vidito hoti. Evaṃ vitakkānaṃ atthaṅgamo vidito hoti. Evaṃ viditā vitakkā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṃ gacchanti.
168 凭依长入出息,他令心达至专一、不散乱,了知诸根,了知行处,通达平等性……(中略)……统合道,统合法,了知行处,通达平等性。巴利 注疏 1
Dīghaṃ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānanto indriyāni samodhāneti, gocarañca pajānāti, samatthañca paṭivijjhati…pe… maggaṃ samodhāneti, dhamme samodhāneti, gocarañca pajānāti, samatthañca paṭivijjhati.
如何统合诸根?他以决意的含义统合信根,以策励的含义统合精进根,以现起的含义统合念根,以不散乱的含义统合定根,以见的含义统合慧根。此人将诸根统合于这一所缘。因此说——“他统合诸根”。巴利
Indriyāni samodhānetī ti kathaṃ indriyāni samodhāneti? Adhimokkhaṭṭhena saddhindriyaṃ samodhāneti, paggahaṭṭhena vīriyindriyaṃ samodhāneti, upaṭṭhānaṭṭhena satindriyaṃ samodhāneti, avikkhepaṭṭhena samādhindriyaṃ samodhāneti, dassanaṭṭhena paññindriyaṃ samodhāneti. Ayaṃ puggalo imāni indriyāni imasmiṃ ārammaṇe samodhāneti. Tena vuccati – ‘‘indriyāni samodhānetī’’ti.
他的所缘,即是他的行处;他的行处,即是他的所缘。他是这样的人。了知即是慧。巴利
Gocarañca pajānātī ti yaṃ tassa ārammaṇaṃ, taṃ tassa gocaraṃ. Yaṃ tassa gocaraṃ, taṃ tassa ārammaṇaṃ. Pajānātī ti puggalo. Pajānanā paññā.
所缘的现起是平等的,心的不散乱是平等的,心的决定是平等的,心的清净是平等的。这便是无过失义、无杂染义、清净义、殊胜义。他通达了所缘现起之义,通达了心不散乱之义,通达了心决定之义,通达了心清净之义。因此说——“他通达平等性”。巴利
Sama nti ārammaṇassa upaṭṭhānaṃ samaṃ, cittassa avikkhepo samaṃ, cittassa adhiṭṭhānaṃ samaṃ, cittassa vodānaṃ samaṃ. Attho ti anavajjaṭṭho nikkilesaṭṭho vodānaṭṭho paramaṭṭho. Paṭivijjhatī ti ārammaṇassa upaṭṭhānaṭṭhaṃ paṭivijjhati, cittassa avikkhepaṭṭhaṃ paṭivijjhati, cittassa adhiṭṭhānaṭṭhaṃ paṭivijjhati, cittassa vodānaṭṭhaṃ paṭivijjhati. Tena vuccati – ‘‘samatthañca paṭivijjhatī’’ti.
如何统合诸力呢?他以于无信不动摇之义,统合信力;以于懈怠不动摇之义,统合精进力;以于放逸不动摇之义,统合念力;以于掉举不动摇之义,统合定力;以于无明不动摇之义,统合慧力。此人将此诸力统合于此一所缘。因此说——“他统合诸力”。他了知行处……(中略)……因此说——“他通达平等性”。巴利
Balāni samodhānetī ti kathaṃ balāni samodhāneti? Assaddhiye akampiyaṭṭhena saddhābalaṃ samodhāneti, kosajje akampiyaṭṭhena vīriyabalaṃ samodhāneti, pamāde akampiyaṭṭhena satibalaṃ samodhāneti, uddhacce akampiyaṭṭhena samādhibalaṃ samodhāneti , avijjāya akampiyaṭṭhena paññābalaṃ samodhāneti. Ayaṃ puggalo imāni balāni imasmiṃ ārammaṇe samodhāneti . Tena vuccati – balāni samodhānetīti. Gocarañca pajānātīti…pe… tena vuccati – ‘‘samatthañca paṭivijjhatī’’ti.
如何统合觉支呢?他以现起义统合念觉支,以探究义统合择法觉支,以策励义统合精进觉支,以遍满义统合喜觉支,以寂静义统合轻安觉支,以不散乱义统合定觉支,以省思义统合舍觉支。此人将这些觉支统合于同一所缘。因此说——“他统合觉支”。他了知行处……因此说——“他通达平等性”。巴利
Bojjhaṅge samodhānetī ti kathaṃ bojjhaṅge samodhāneti? Upaṭṭhānaṭṭhena satisambojjhaṅgaṃ samodhāneti, pavicayaṭṭhena dhammavicayasambojjhaṅgaṃ samodhāneti, paggahaṭṭhena vīriyasambojjhaṅgaṃ samodhāneti, pharaṇaṭṭhena pītisambojjhaṅgaṃ samodhāneti, upasamaṭṭhena passaddhisambojjhaṅgaṃ samodhāneti, avikkhepaṭṭhena samādhisambojjhaṅgaṃ samodhāneti, paṭisaṅkhānaṭṭhena upekkhāsambojjhaṅgaṃ samodhāneti. Ayaṃ puggalo ime bojjhaṅge imasmiṃ ārammaṇe samodhāneti. Tena vuccati – ‘‘bojjhaṅge samodhānetī’’ti. Gocarañca pajānātīti…pe… tena vuccati – ‘‘samatthañca paṭivijjhatī’’ti.
他如何融摄此“道”?以“观照”之义融摄正见,以“导向”之义融摄正思惟,以“摄持”之义融摄正语,以“策发”之义融摄正业,以“清净”之义融摄正命,以“精勤”之义融摄正精进,以“现起”之义融摄正念,以“不散乱”之义融摄正定。此人将此“道”融摄于此所缘。因此,称之为“他融摄道”。他了知行境……(中略)……因此,称之为“他通达平等性”。巴利
Maggaṃ samodhānetī ti kathaṃ maggaṃ samodhāneti? Dassanaṭṭhena sammādiṭṭhiṃ samodhāneti, abhiniropanaṭṭhena sammāsaṅkappaṃ samodhāneti, pariggahaṭṭhena sammāvācaṃ samodhāneti, samuṭṭhānaṭṭhena sammākammantaṃ samodhāneti, vodānaṭṭhena sammāājīvaṃ samodhāneti, paggahaṭṭhena sammāvāyāmaṃ samodhāneti, upaṭṭhānaṭṭhena sammāsatiṃ samodhāneti, avikkhepaṭṭhena sammāsamādhiṃ samodhāneti. Ayaṃ puggalo imaṃ maggaṃ imasmiṃ ārammaṇe samodhāneti. Tena vuccati – ‘‘maggaṃ samodhānetī’’ti. Gocarañca pajānātīti…pe… tena vuccati – ‘‘samatthañca paṭivijjhatī’’ti.
他如何将法归入?以“增上”的意义,将诸根归入;以“不可动摇”的意义,将诸力归入;以“出离”的意义,将诸觉支归入;以“因”的意义,将道归入;以“现起”的意义,将念处归入;以“勤”的意义,将正勤归入;以“成就”的意义,将神足归入;以“真实”的意义,将谛归入;以“不散乱”的意义,将奢摩他归入;以“随观”的意义,将毗婆舍那归入;以“一味”的意义,将止观双运归入;以“不相逾越”的意义,将双连归入;以“防护”的意义,将戒清净归入;以“不散乱”的意义,将心清净归入;以“见”的意义,将见清净归入;以“解脱”的意义,将诸解脱归入;以“通达”的意义,将明归入;以“舍离”的意义,将解脱归入;以“断除”的意义,将尽智归入;以“寂止”的意义,将无生智归入;以“根本”的意义,将欲归入;以“策发”的意义,将作意归入;以“统合”的意义,将触归入;以“会合”的意义,将受归入;以“为首”的意义,将定归入;以“增上”的意义,将念归入;以“更胜”的意义,将慧归入;以“核心”的意义,将解脱归入;以“究竟”的意义,将趣入不死的涅槃归入。这人将这些法归入此一所缘。因此称为——“他归入法”。巴利
Dhamme samodhānetī ti kathaṃ dhamme samodhāneti? Ādhipateyyaṭṭhena indriyāni samodhāneti, akampiyaṭṭhena balāni samodhāneti, niyyānaṭṭhena bojjhaṅge samodhāneti, hetuṭṭhena maggaṃ samodhāneti, upaṭṭhānaṭṭhena satipaṭṭhānaṃ samodhāneti, padahanaṭṭhena sammappadhānaṃ samodhāneti, ijjhanaṭṭhena iddhipādaṃ samodhāneti tathaṭṭhena saccaṃ samodhāneti, avikkhepaṭṭhena samathaṃ samodhāneti, anupassanaṭṭhena vipassanaṃ samodhāneti, ekarasaṭṭhena samathavipassanaṃ samodhāneti, anativattanaṭṭhena yuganaddhaṃ samodhāneti, saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhiṃ samodhāneti, avikkhepaṭṭhena cittavisuddhiṃ samodhāneti, dassanaṭṭhena diṭṭhivisuddhiṃ samodhāneti, vimuttaṭṭhena vimokkhaṃ samodhāneti , paṭivedhaṭṭhena vijjaṃ samodhāneti, pariccāgaṭṭhena vimuttiṃ samodhāneti, samucchedaṭṭhena khaye ñāṇaṃ samodhāneti , paṭippassaddhaṭṭhena anuppāde ñāṇaṃ samodhāneti, chandaṃ mūlaṭṭhena samodhāneti, manasikāraṃ samuṭṭhānaṭṭhena samodhāneti, phassaṃ samodhānaṭṭhena samodhāneti, vedanaṃ samosaraṇaṭṭhena samodhāneti, samādhiṃ pamukhaṭṭhena samodhāneti, satiṃ ādhipateyyaṭṭhena samodhāneti, paññaṃ tatuttaraṭṭhena samodhāneti, vimuttiṃ sāraṭṭhena samodhāneti, amatogadhaṃ nibbānaṃ pariyosānaṭṭhena samodhāneti. Ayaṃ puggalo ime dhamme imasmiṃ ārammaṇe samodhāneti. Tena vuccati – ‘‘dhamme samodhānetī’’ti.
他的所缘即是他的行境,他的行境即是他的所缘——这是就此人而言。了知即是慧。所谓“平等”,是指所缘的现起平等、心的不散乱平等、心的决意平等、心的清净平等。所谓“殊胜”,是指无过失义、无烦恼义、清净义、最上义。他通达所缘现起之义,通达心不散乱之义,通达心决意之义,通达心清净之义。因此称为“他通达平等性”。巴利
Gocarañca pajānātī ti yaṃ tassa ārammaṇaṃ, taṃ tassa gocaraṃ. Yaṃ tassa gocaraṃ, taṃ tassa ārammaṇaṃ pajānātī ti puggalo. Pajānanā paññā. Sama nti ārammaṇassa upaṭṭhānaṃ samaṃ, cittassa avikkhepo samaṃ, cittassa adhiṭṭhānaṃ samaṃ, cittassa vodānaṃ samaṃ. Attho ti anavajjaṭṭho nikkilesaṭṭho vodānaṭṭho paramaṭṭho. Paṭivijjhatī ti ārammaṇassa upaṭṭhānaṭṭhaṃ paṭivijjhati, cittassa avikkhepaṭṭhaṃ paṭivijjhati, cittassa adhiṭṭhānaṭṭhaṃ paṭivijjhati, cittassa vodānaṭṭhaṃ paṭivijjhati. Tena vuccati – ‘‘samatthañca paṭivijjhatī’’ti.
169 出息短时,他如何了知“我出息短”?入息短时,他如何了知“我入息短”?他将短的入息安立为“短”而入息,将短的出息安立为“短”而出息,将短的出入息安立为“短”而作入息与出息。当他将短的出入息安立为“短”而作入息与出息时,意愿生起。凭借意愿之力,他进而将更微细的短入息安立为“短”而入息。凭借意愿之力,他进而将更微细的短出息安立为“短”而出息。凭借意愿之力,他进而将更微细的短出入息安立为“短”而作入息与出息。当他凭借意愿之力,进而将更微细的短出入息安立为“短”而作入息与出息时,喜悦生起。凭借喜悦之力,他进而将更微细的短入息安立为“短”而入息;凭借喜悦之力,他进而将更微细的短出息安立为“短”而出息;凭借喜悦之力,他进而将更微细的短出入息安立为“短”而作入息与出息。当他凭借喜悦之力,进而将更微细的短出入息安立为“短”而作入息与出息时,对于这短的出入息,心回转向,舍得以安住。以这九种方式,短的出入息是身,现起是念,随观是智。身是现起,不是念;念既是现起,也是念。以彼念、彼智,他随观彼身。因此称为“于身,修身随观念处的修习”。巴利 注疏 1
Kathaṃ rassaṃ assasanto ‘‘rassaṃ assasāmī’’ti pajānāti, rassaṃ passasanto ‘‘rassaṃ passasāmī’’ti pajānāti? Rassaṃ assāsaṃ ittarasaṅkhāte assasati, rassaṃ passāsaṃ ittarasaṅkhāte passasati, rassaṃ assāsapassāsaṃ ittarasaṅkhāte assasatipi passasatipi. Rassaṃ assāsapassāsaṃ ittarasaṅkhāte assasatopi passasatopi chando uppajjati. Chandavasena tato sukhumataraṃ rassaṃ assāsaṃ ittarasaṅkhāte assasati. Chandavasena tato sukhumataraṃ rassaṃ passāsaṃ ittarasaṅkhāte passasati. Chandavasena tato sukhumataraṃ rassaṃ assāsapassāsaṃ ittarasaṅkhāte assasatipi passasatipi. Chandavasena tato sukhumataraṃ rassaṃ assāsapassāsaṃ ittarasaṅkhāte assasatopi passasatopi pāmojjaṃ uppajjati. Pāmojjavasena tato sukhumataraṃ rassaṃ assāsaṃ ittarasaṅkhāte assasati, pāmojjavasena tato sukhumataraṃ rassaṃ passāsaṃ ittarasaṅkhāte passasati, pāmojjavasena tato sukhumataraṃ rassaṃ assāsapassāsaṃ ittarasaṅkhāte assasatipi passasatipi. Pāmojjavasena tato sukhumataraṃ rassaṃ assāsapassāsaṃ ittarasaṅkhāte assasatopi passasatopi rassā assāsapassāsā cittaṃ vivattati, upekkhā saṇṭhāti. Imehi navahākārehi rassā assāsapassāsā kāyo upaṭṭhānaṃ sati anupassanā ñāṇaṃ. Kāyo upaṭṭhānaṃ, no sati; sati upaṭṭhānañceva sati ca. Tāya satiyā tena ñāṇena taṃ kāyaṃ anupassati. Tena vuccati – ‘‘kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā’’ti.
他如何随观彼身?……如此,他随观彼身。所谓“修习”,有四种修习……以“习行”之义,即是修习。他清楚地了知以短出入息为缘的心一境性与不散乱;当感受被了知时,它们便生起……当他清楚地了知以短出入息为缘的心一境性与不散乱时,他将诸根统摄……因此称为“他通达殊胜”。巴利
Anupassatī ti kathaṃ taṃ kāyaṃ anupassati…pe… evaṃ taṃ kāyaṃ anupassati. Bhāvanā ti catasso bhāvanā…pe… āsevanaṭṭhena bhāvanā. Rassaṃ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato viditā vedanā uppajjanti…pe… rassaṃ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānanto indriyāni samodhāneti…pe… tena vuccati – ‘‘samatthañca paṭivijjhatī’’ti.
170 如何是“我将觉知全身而入息”的修学,如何是“我将觉知全身而出息”的修学?所言“身”者,有两种身——名身与色身。何等为名身?受、想、思、触、作意,此名为名,亦名名身;复有所谓心行者——此即名身。何等为色身?四大种及四大种所造色,出息与入息,相与系属,复有所谓身行者——此即色身。巴利 注疏 1
Kathaṃ ‘‘sabbakāyapaṭisaṃvedī assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘sabbakāyapaṭisaṃvedī passasissāmī’’ti sikkhati? Kāyoti dve kāyā – nāmakāyo ca rūpakāyo ca. Katamo nāmakāyo? Vedanā, saññā, cetanā, phasso, manasikāro, nāmañca nāmakāyo ca, ye ca vuccanti cittasaṅkhārā – ayaṃ nāmakāyo. Katamo rūpakāyo? Cattāro ca mahābhūtā, catunnañca mahābhūtānaṃ upādāyarūpaṃ, assāso ca passāso ca, nimittañca upanibandhanā, ye ca vuccanti kāyasaṅkhārā – ayaṃ rūpakāyo.
如何是那些身被了知呢?当依长入息而了知心之一境性、不散乱时,念便现起。依彼念、彼智,那些身便得了知。当依长出息而了知心之一境性、不散乱时,念便现起。依彼念、彼智,那些身便得了知。当依短入息而了知心之一境性、不散乱时,念便现起。依彼念、彼智,那些身便得了知。当依短出息而了知心之一境性、不散乱时,念便现起。依彼念、彼智,那些身便得了知。巴利
Kathaṃ te kāyā paṭividitā honti? Dīghaṃ assāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti. Tāya satiyā tena ñāṇena te kāyā paṭividitā honti. Dīghaṃ passāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti. Tāya satiyā tena ñāṇena te kāyā paṭividitā honti. Rassaṃ assāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti. Tāya satiyā tena ñāṇena te kāyā paṭividitā honti. Rassaṃ passāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti. Tāya satiyā tena ñāṇena te kāyā paṭividitā honti.
由转向故,那些身被了知;由了知故,那些身被了知;由观察故,那些身被了知;由省察故,那些身被了知;由心决意故,那些身被了知;由信胜解故,那些身被了知;由策励精进故,那些身被了知;由令念现起故,那些身被了知;由令心得定故,那些身被了知;由以慧了知故,那些身被了知;由证知所应证知者故,那些身被了知;由遍知所应遍知者故,那些身被了知;由断除所应断除者故,那些身被了知;由修习所应修习者故,那些身被了知;由作证所应作证者故,那些身被了知。如是,那些身被了知。觉知全身而入息、出息时——身为现起处,念为随观,智即是智。身为现起处,而非念;念既是现起处,亦是念本身。依彼念、彼智,他随观彼身。因此说:“于身随观身,修习念处。”巴利
Āvajjato te kāyā paṭividitā honti, pajānato te kāyā paṭividitā honti, passato te kāyā paṭividitā honti, paccavekkhato te kāyā paṭividitā honti, cittaṃ adhiṭṭhahato te kāyā paṭividitā honti, saddhāya adhimuccato te kāyā paṭividitā honti, vīriyaṃ paggaṇhato te kāyā paṭividitā honti, satiṃ upaṭṭhāpayato te kāyā paṭividitā honti, cittaṃ samādahato te kāyā paṭividitā honti, paññāya pajānato te kāyā paṭividitā honti, abhiññeyyaṃ abhijānato te kāyā paṭividitā honti, pariññeyyaṃ parijānato te kāyā paṭividitā honti, pahātabbaṃ pajahato te kāyā paṭividitā honti, bhāvetabbaṃ bhāvayato te kāyā paṭividitā honti, sacchikātabbaṃ sacchikaroto te kāyā paṭividitā honti. Evaṃ te kāyā paṭividitā honti. Sabbakāyapaṭisaṃvedī assāsapassāsā kāyo upaṭṭhānaṃ sati anupassanā ñāṇaṃ. Kāyo upaṭṭhānaṃ, no sati. Sati upaṭṭhānañceva sati ca. Tāya satiyā tena ñāṇena taṃ kāyaṃ anupassati. Tena vuccati – ‘‘kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā’’ti.
如何随观那身呢?……这样,他随观那身。有四种修习……以修习为义,是修习。巴利
Anupassatī ti kathaṃ taṃ kāyaṃ anupassati…pe… evaṃ taṃ kāyaṃ anupassati. Bhāvanā ti catasso bhāvanā…pe… āsevanaṭṭhena bhāvanā.
觉知全身而入出息,以防护为义,是戒清净;以不散乱为义,是心清净;以见为义,是见清净。此中防护之义,即是增上戒学;此中不散乱之义,即是增上心学;此中见之义,即是增上慧学。他转向这三学而修,了知这三学而修,观察这三学而修,省察这三学而修,决意于心这三学而修,以信胜解这三学而修,策励精进这三学而修,令念现起这三学而修,令心得定这三学而修,以慧了知这三学而修,证知应证知的三学而修,遍知应遍知的三学而修,断除应断除的三学而修,修习应修习的三学而修,作证应作证的三学而修。巴利
Sabbakāyapaṭisaṃvedī assāsapassāsānaṃ saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi, avikkhepaṭṭhena cittavisuddhi, dassanaṭṭhena diṭṭhivisuddhi. Yo tattha saṃvaraṭṭho, ayaṃ adhisīlasikkhā. Yo tattha avikkhepaṭṭho, ayaṃ adhicittasikkhā. Yo tattha dassanaṭṭho, ayaṃ adhipaññāsikkhā. Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkhati, jānanto sikkhati, passanto sikkhati, paccavekkhanto sikkhati, cittaṃ adhiṭṭhahanto sikkhati, saddhāya adhimuccanto sikkhati, vīriyaṃ paggaṇhanto sikkhati, satiṃ upaṭṭhapento sikkhati, cittaṃ samādahanto sikkhati, paññāya pajānanto sikkhati, abhiññeyyaṃ abhijānanto sikkhati, pariññeyyaṃ parijānanto sikkhati, pahātabbaṃ pajahanto sikkhati, bhāvetabbaṃ bhāvento sikkhati, sacchikātabbaṃ sacchikaronto sikkhati.
当他感受全身的入出息、了知由入出息而心得一境性、不散乱时,所感知的受便生起……当他感受全身的入出息、了知由入出息而心得一境性、不散乱时,他统合诸根……因此说:“他通达平等性”。巴利
Sabbakāyapaṭisaṃvedī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato viditā vedanā uppajjanti…pe… sabbakāyapaṭisaṃvedī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānanto indriyāni samodhāneti…pe… tena vuccati – ‘‘samatthañca paṭivijjhatī’’ti.
171 如何修习“我将平静身行而入息”,修习“我将平静身行而出息”?什么是身行?长的入息属于身体层面,这些是系属于身的身行;长的出息属于身体层面,这些是系属于身的身行;短的入息与短的出息属于身体层面,这些是系属于身的身行;感受全身而入息、感受全身而出息,也属于身体层面,这些是系属于身的身行。对于这些身行,他修习使其平息、止灭、寂止。巴利 注疏 1
Kathaṃ ‘‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passasissāmī’’ti sikkhati? Katamo kāyasaṅkhāro? Dīghaṃ assāsā kāyikā. Ete dhammā kāyapaṭibaddhā kāyasaṅkhārā. Te kāyasaṅkhāre passambhento nirodhento vūpasamento sikkhati. Dīghaṃ passāsā kāyikā. Ete dhammā kāyapaṭibaddhā kāyasaṅkhārā. Te kāyasaṅkhāre passambhento nirodhento vūpasamento sikkhati. Rassaṃ assāsā rassaṃ passāsā. Sabbakāyapaṭisaṃvedī assāsā sabbakāyapaṭisaṃvedī passāsā kāyikā. Ete dhammā kāyapaṭibaddhā kāyasaṅkhārā. Te kāyasaṅkhāre passambhento nirodhento vūpasamento sikkhati.
当依某些身行而身体出现弯曲、伸展、收缩、前倾、移动、颤动、摇动、摆动时,他便修习“我将平静身行而入息”,修习“我将平静身行而出息”。当依某些身行而身体不弯曲、不伸展、不收缩、不前倾、不移动、不颤动、不摇动、不摆动,那便是宁静、微细、平静的身行,他便修习“我将平静身行而入息”,修习“我将平静身行而出息”。巴利
Yathārūpehi kāyasaṅkhārehi yā kāyassa ānamanā vinamanā sannamanā paṇamanā iñjanā phandanā calanā pakampanā – passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmīti sikkhati, passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passasissāmīti sikkhati. Yathārūpehi kāyasaṅkhārehi yā kāyassa na ānamanā na vinamanā na sannamanā na paṇamanā aniñjanā aphandanā acalanā akampanā santaṃ sukhumaṃ passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmīti sikkhati, passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passasissāmīti sikkhati.
据说,他如此修习“我将平静身行而入息”,修习“我将平静身行而出息”。若是如此,风的觉知便不显著,入出息不显著,入出息念不显著,入出息念定也不显著;然而,智者对此等至,既不能入,亦不能出。巴利
Iti kira ‘‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passasissāmī’’ti sikkhati. Evaṃ sante vātūpaladdhiyā ca pabhāvanā na hoti, assāsapassāsānañca pabhāvanā na hoti, ānāpānassatiyā ca pabhāvanā na hoti, ānāpānassatisamādhissa ca pabhāvanā na hoti; na ca naṃ taṃ samāpattiṃ paṇḍitā samāpajjantipi vuṭṭhahantipi.
正是这样,他修习“我将平静身行而入息”,修习“我将平静身行而出息”。如此修习时,对风的觉知便显发,入出息便显发,入出息念便显发,入出息念定便显发;对于这种等至,智者既能进入,也能出离。好比什么呢?如同敲击铜锣时,先有粗大的声音生起。善巧地把握粗大声音的相、善巧地作意、善巧地领会之后,当粗大的声音止息,接着微细的声音便生起。善巧地把握微细声音的相、善巧地作意、善巧地领会之后,当微细的声音也止息,心便以微细声音的相为所缘而持续运转。同样地,先是粗大的入出息生起;善巧地把握粗大入出息的相、善巧地作意、善巧地领会之后,当粗大的入出息止息,接着微细的入出息便生起。善巧地把握微细入出息的相、善巧地作意、善巧地领会之后,当微细的入出息也止息,心便以微细入出息的相为所缘,无有散乱。巴利
Iti kira ‘‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passasissāmī’’ti sikkhati. Evaṃ sante vātūpaladdhiyā ca pabhāvanā hoti, assāsapassāsānañca pabhāvanā hoti, ānāpānassatiyā ca pabhāvanā hoti. Ānāpānassatisamādhissa ca pabhāvanā hoti; tañca naṃ samāpattiṃ paṇḍitā samāpajjantipi vuṭṭhahantipi. Yathā kathaṃ viya? Seyyathāpi kaṃse ākoṭite paṭhamaṃ oḷārikā saddā pavattanti. Oḷārikānaṃ saddānaṃ nimittaṃ suggahitattā sumanasikatattā sūpadhāritattā niruddhepi oḷārike sadde, atha pacchā sukhumakā saddā pavattanti. Sukhumakānaṃ saddānaṃ nimittaṃ suggahitattā sumanasikatattā sūpadhāritattā niruddhepi sukhumake sadde, atha pacchā sukhumasaddanimittārammaṇatāpi cittaṃ pavattati. Evamevaṃ paṭhamaṃ oḷārikā assāsapassāsā pavattanti; oḷārikānaṃ assāsapassāsānaṃ nimittaṃ suggahitattā sumanasikatattā sūpadhāritattā niruddhepi oḷārike assāsapassāse, atha pacchā sukhumakā assāsapassāsā pavattanti. Sukhumakānaṃ assāsapassāsānaṃ nimittaṃ suggahitattā sumanasikatattā sūpadhāritattā niruddhepi sukhumake assāsapassāse, atha pacchā sukhumakaassāsapassāsānaṃ nimittārammaṇatāpi cittaṃ na vikkhepaṃ gacchati.
这样修习时,对风的觉知便显发,入出息便显发,入出息念便显发,入出息念定便显发;对于这种等至,智者既能进入,也能出离。在平息身行的入出息中,身是现起处,念是随观,智是慧。身是现起处,而非念;念既是现起处,也是念。依此念、依此智,他随观此身。因此说为:“于身,修习身随观念处。”巴利
Evaṃ sante vātūpaladdhiyā ca pabhāvanā hoti, assāsapassāsānañca pabhāvanā hoti, ānāpānassatiyā ca pabhāvanā hoti, ānāpānassatisamādhissa ca pabhāvanā hoti; tañca naṃ samāpattiṃ paṇḍitā samāpajjantipi vuṭṭhahantipi. Passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assāsapassāsā kāyo upaṭṭhānaṃ sati anupassanā ñāṇaṃ. Kāyo upaṭṭhānaṃ, no sati; sati upaṭṭhānañceva sati ca. Tāya satiyā tena ñāṇena taṃ kāyaṃ anupassati. Tena vuccati – ‘‘kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā’’ti.
“他如何随观彼身?……以此方式,他随观彼身。”这是四种修习……以数数修习之义,是修习。平静身行,于入出息中:以防护之义,是为戒清净;以无散乱之义,是为心清净;以照见之义,是为见清净。其中,防护之义,是增上戒学;无散乱之义,是增上心学;照见之义,是增上慧学。他作意这三学而修习……为证悟所应证悟而修习。平静身行,依入出息而了知心一境性、无散乱者,他了知所生起的受……平静身行,依入出息而了知心一境性、无散乱者,他统合诸根……因此说为:“他通达等至。”巴利
Anupassatī ti kathaṃ taṃ kāyaṃ anupassati…pe… evaṃ taṃ kāyaṃ anupassati. Bhāvanā ti catasso bhāvanā…pe… āsevanaṭṭhena bhāvanā. Passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ, assāsapassāsānaṃ saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi, avikkhepaṭṭhena cittavisuddhi, dassanaṭṭhena diṭṭhivisuddhi. Yo tattha saṃvaraṭṭho, ayaṃ adhisīlasikkhā; yo tattha avikkhepaṭṭho, ayaṃ adhicittasikkhā; yo tattha dassanaṭṭho ayaṃ adhipaññāsikkhā. Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkhati…pe… sacchikātabbaṃ sacchikaronto sikkhati, passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato viditā vedanā uppajjanti…pe… passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānanto indriyāni samodhāneti…pe… tena vuccati – ‘‘samatthañca paṭivijjhatī’’ti.
八种随观智、八种现起处念、四种经典所依,是于身修习身随观。巴利
Aṭṭha anupassanāñāṇāni, aṭṭha ca upaṭṭhānānussatiyo , cattāri suttantikavatthūni kāye kāyānupassanāya.
第二四法之分别巴利
Dutiyacatukkaniddeso
172 如何修习“我觉知喜而入息”,如何修习“我觉知喜而出息”呢?什么是喜?当一个人以长入息为缘,了知到心的统一、不散乱时,喜与欢悦便生起。那种喜、欢悦、欣喜、含笑、欢笑、雀跃、满足、振奋、心的喜悦——这就是喜。以长出息为缘……以短入息为缘……以短出息为缘……以觉知全身而入息为缘……以觉知全身而出息为缘……以平静身行而入息为缘……以平静身行而出息为缘,了知到心的统一、不散乱时,喜与欢悦便生起。那种喜、欢悦、欣喜、含笑、欢笑、雀跃、满足、振奋、心的喜悦——这就是喜。巴利 注疏 1
Kathaṃ ‘‘pītipaṭisaṃvedī assasissāmī’’ti sikkhati ‘‘pītipaṭisaṃvedī passasissāmī’’ti sikkhati? Katamā pīti? Dīghaṃ assāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato uppajjati pīti pāmojjaṃ. Yā pīti pāmojjaṃ āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti odagyaṃ attamanatā. Cittassa dīghaṃ passāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato uppajjati pīti pāmojjaṃ…pe… rassaṃ assāsavasena, rassaṃ passāsavasena, sabbakāyapaṭisaṃvedī assāsavasena, sabbakāyapaṭisaṃvedī passāsavasena, passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assāsavasena, passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato uppajjati pīti pāmojjaṃ. Yā pīti pāmojjaṃ āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti odagyaṃ attamanatā cittassa – ayaṃ pīti.
这喜是如何被感知的呢?当一个人以长入出息为缘,了知到心的统一、不散乱时,念已现前;凭借那念、那智,这喜便被感知。以长出息为缘,了知到心的统一、不散乱时,念已现前;凭借那念、那智,这喜便被感知。以短入息为缘……以短出息为缘……以体验全身而入息为缘……以体验全身而出息为缘……以平静身行而入息为缘……以平静身行而出息为缘,了知到心的统一、不散乱时,念已现前;凭借那念、那智,这喜便被感知。在转向时、在知道时、在看见时、在省察时、在令心决意时、以信胜解时、在精进努力时、在令念现前时、在令心入定时、以慧了知时、在遍知应遍知法时、在充分了知应充分了知法时、在断除应断除法时、在修习应修习法时、在证得应证得法时,这喜也被感知。如此,这喜便这样被感知了。巴利
Kathaṃ sā pīti paṭividitā hoti? Dīghaṃ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti. Tāya satiyā tena ñāṇena sā pīti paṭividitā hoti. Dīghaṃ passāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti. Tāya satiyā tena ñāṇena sā pīti paṭividitā hoti. Rassaṃ assāsavasena…pe… rassaṃ passāsavasena… sabbakāyapaṭisaṃvedī assāsavasena… sabbakāyapaṭisaṃvedī passāsavasena… passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assāsavasena… passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti. Tāya satiyā tena ñāṇena sā pīti paṭividitā hoti. Āvajjato sā pīti paṭividitā hoti, jānato…pe… passato… paccavekkhato… cittaṃ adhiṭṭhahato… saddhāya adhimuccato… vīriyaṃ paggaṇhato… satiṃ upaṭṭhāpayato… cittaṃ samādahato… paññāya pajānato… abhiññeyyaṃ abhijānato… pariññeyyaṃ parijānato… pahātabbaṃ pajahato… bhāvetabbaṃ bhāvayato… sacchikātabbaṃ sacchikaroto sā pīti paṭividitā hoti. Evaṃ sā pīti paṭividitā hoti.
对于体验喜的入出息,受是现起处,念是随观,这就是智。受是现起处,并非念;念既是现起处,也是念。凭借那念、那智,他随观那受。因此说为“于受修习受随观念处”。巴利
Pītipaṭisaṃvedī assāsapassāsavasena vedanā upaṭṭhānaṃ sati anupassanā ñāṇaṃ. Vedanā upaṭṭhānaṃ, no sati; sati upaṭṭhānañceva sati ca. Tāya satiyā tena ñāṇena taṃ vedanaṃ anupassati. Tena vuccati – ‘‘vedanāsu vedanānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā’’ti.
“随观”:如何随观那受呢?从无常的角度随观……如此随观那受。“修习”:有四种修习……以熏习之义名为修习。于体验喜的入出息,以防护之义有戒清净……当以体验喜的入出息为缘,了知心的统一、不散乱时……正了知时,他令诸根统合。因此,被称为“他同时通达义理”。巴利
Anupassatī ti kathaṃ taṃ vedanaṃ anupassati? Aniccato anupassati…pe… evaṃ taṃ vedanaṃ anupassati. Bhāvanā ti catasso bhāvanā…pe… āsevanaṭṭhena bhāvanā. Pītipaṭisaṃvedī assāsapassāsānaṃ saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi…pe… pītipaṭisaṃvedī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato…pe… pajānanto indriyāni samodhāneti. Tena vuccati – ‘‘samatthañca paṭivijjhatī’’ti.
173 如何学习“我觉知乐而入息”,如何学习“我觉知乐而出息”呢?“乐”,有两种乐:身体之乐与内心之乐。什么是身体之乐呢?凡是身体上的舒适,即是身体之乐,是由身触所生的舒适、快乐的受,由身触所生的舒适、快乐的受——这就是身体之乐。什么是内心之乐呢?凡是内心的舒适,即是内心之乐,是由心触所生的舒适、快乐的受,由心触所生的舒适、快乐的受——这就是内心之乐。巴利 注疏 1
Kathaṃ ‘‘sukhapaṭisaṃvedī assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘sukhapaṭisaṃvedī passasissāmī’’ti sikkhati? Sukhanti dve sukhāni – kāyikañca sukhaṃ, cetasikañca sukhaṃ. Katamaṃ kāyikaṃ sukhaṃ? Yaṃ kāyikaṃ sātaṃ kāyikaṃ sukhaṃ, kāyasamphassajaṃ sātaṃ sukhaṃ vedayitaṃ, kāyasamphassajā sātā sukhā vedanā – idaṃ kāyikaṃ sukhaṃ. Katamaṃ cetasikaṃ sukhaṃ? Yaṃ cetasikaṃ sātaṃ cetasikaṃ sukhaṃ, cetosamphassajaṃ sātaṃ sukhaṃ vedayitaṃ, cetosamphassajā sātā sukhā vedanā – idaṃ cetasikaṃ sukhaṃ.
这种乐是如何被觉知的呢?当以长入息为缘,了知心的统一、不散乱时,念便现前。凭借那念、那智,这种乐便被觉知。以长出息为缘,了知心的统一、不散乱时,念便现前。凭借那念、那智,这种乐便被觉知……当作证应证得之法时,这种乐便被觉知。如此,这种乐便被觉知。对于体验乐的入出息,感受是现起所缘,念是随观,这便是智。感受是现起所缘,并非就是念;而念既是现起所缘,也是念本身。凭借那念、以那智,他随观那感受。因此,称为“于感受修习受随观念处”。巴利
Kathaṃ te sukhā paṭividitā honti? Dīghaṃ assāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti. Tāya satiyā tena ñāṇena te sukhā paṭividitā honti. Dīghaṃ passāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti. Tāya satiyā tena ñāṇena te sukhā paṭividitā honti…pe… sacchikātabbaṃ sacchikaroto te sukhā paṭividitā honti. Evaṃ te sukhā paṭividitā honti. Sukhapaṭisaṃvedī assāsapassāsavasena vedanā upaṭṭhānaṃ sati anupassanā ñāṇaṃ. Vedanā upaṭṭhānaṃ, no sati; sati upaṭṭhānañceva sati ca. Tāya satiyā tena ñāṇena taṃ vedanaṃ anupassati. Tena vuccati – ‘‘vedanāsu vedanānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā’’ti.
如何观察那感受呢?从无常随观察……以此方式观察那感受。有四种修习……就反复实践的义而言,此称为修习。以体验乐受之心对待入息出息,就防护的意义而言,是戒清净……当以体验乐受之心了知由入息出息所达成的心一境性、不散乱时……在了知的过程中,他将诸根统合。因此,这称为“他证悟了具足之慧”。巴利
Anupassatī ti kathaṃ taṃ vedanaṃ anupassati. Aniccato anupassati…pe… evaṃ taṃ vedanaṃ anupassati. Bhāvanā ti catasso bhāvanā…pe… āsevanaṭṭhena bhāvanā. Sukhapaṭisaṃvedī assāsapassāsānaṃ saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi…pe… sukhapaṭisaṃvedī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato…pe… pajānanto indriyāni samodhāneti. Tena vuccati – ‘‘samatthañca paṭivijjhatī’’ti.
174 什么是“我将觉知心行而入息”的修学、“我将觉知心行而出息”的修学?什么是心行?于长入息时,伴随生起的想、受及心所——这些是与心相应、称为心行的诸法。于长出息时,伴随生起的想、受及心所——这些是与心相应、称为心行的诸法……于觉知乐受的入息时,伴随生起的……于觉知乐受的出息时,伴随生起的想、受及心所——这些是与心相应、称为心行的诸法。这就是心行。巴利
Kathaṃ ‘‘cittasaṅkhārapaṭisaṃvedī assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘cittasaṅkhārapaṭisaṃvedī passasissāmī’’ti sikkhati? Katamo cittasaṅkhāro? Dīghaṃ assāsavasena saññā ca vedanā ca cetasikā – ete dhammā cittapaṭibaddhā cittasaṅkhārā. Dīghaṃ passāsavasena saññā ca vedanā ca cetasikā – ete dhammā cittapaṭibaddhā cittasaṅkhārā…pe… sukhapaṭisaṃvedī assāsavasena… sukhapaṭisaṃvedī passāsavasena saññā ca vedanā ca cetasikā – ete dhammā cittapaṭibaddhā cittasaṅkhārā – ayaṃ cittasaṅkhāro.
如何了知这些心行?当禅修者了知由长入息所达成的心一境性、不散乱时,念即现前。依此念与此慧,那些心行便已被了知。当禅修者了知由长出息所达成的心一境性、不散乱时,念即现前。依此念与此慧,那些心行便已被了知……当禅修者证知应证知之事时,那些心行便已被了知。如此,那些心行便已被了知。以体验心行的入息出息而言,受是现起处,念是随观,这是智。受是现起处,而不是念;念既是现起处,也是念。依此念与此慧,他观察那感受。因此,这称为“于受,修习受随观念处”。巴利
Kathaṃ te cittasaṅkhārā paṭividitā honti? Dīghaṃ assāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti. Tāya satiyā tena ñāṇena te cittasaṅkhārā paṭividitā honti. Dīghaṃ passāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti. Tāya satiyā tena ñāṇena te cittasaṅkhārā paṭividitā honti…pe… sacchikātabbaṃ sacchikaroto te cittasaṅkhārā paṭividitā honti. Evaṃ te cittasaṅkhārā paṭividitā honti. Cittasaṅkhārapaṭisaṃvedī assāsapassāsavasena vedanā upaṭṭhānaṃ sati anupassanā ñāṇaṃ vedanā upaṭṭhānaṃ, no sati; sati upaṭṭhānañceva sati ca. Tāya satiyā te ñāṇena taṃ vedanaṃ anupassati. Tena vuccati – ‘‘vedanāsu vedanānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā’’ti.
那么,如何观察那个受呢?从无常的角度来观察……以此方式,来观察那个受。有四种修习……这称为修习,是就其反复实践的义理而言。以体验心行的入息出息,就防护的义理而言,是戒清净……当以体验心行了知因入息出息所达成的心一境性、不散乱时……在这样了知的过程中,他将诸根协调统一。因此,这被称为“他证悟了具足之慧”。巴利
Anupassatī ti kathaṃ taṃ vedanaṃ anupassati? Aniccato anupassati…pe… evaṃ taṃ vedanaṃ anupassati. Bhāvanā ti catasso bhāvanā…pe… āsevanaṭṭhena bhāvanā. Cittasaṅkhārapaṭisaṃvedī assāsapassāsānaṃ saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi…pe… cittasaṅkhārapaṭisaṃvedī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato…pe… pajānanto indriyāni samodhāneti. Tena vuccati – ‘‘samatthañca paṭivijjhatī’’ti.
175 什么是“我将平静心行而入息”的修学,“我将平静心行而出息”的修学?什么是心行?在长入息中,伴生的想、受和心所——这些是与心相关联的心行诸法。他修学以使这些心行平静、止息、安歇。在长出息中,伴生的想、受和心所——这些是与心相关联的心行诸法。他修学以使这些心行平静、止息、安歇。在觉知心行的入息中……在觉知心行的出息中,伴生的想、受和心所——这些是与心相关联的心行诸法。他修学以使这些心行平静、止息、安歇。以令心行平静的入息出息,受现起为念,观察为慧。这是受的现起,而非念;它既是念的现起,也是念。藉此念及此慧,他观察这个受。因此,这称为“于受,作为受随观念住处的修习”。巴利
Kathaṃ ‘‘passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ passasissāmī’’ti sikkhati? Katamo cittasaṅkhāro? Dīghaṃ assāsavasena saññā ca vedanā ca cetasikā – ete dhammā cittapaṭibaddhā cittasaṅkhārā. Te cittasaṅkhāre passambhento nirodhento vūpasamento sikkhati. Dīghaṃ passāsavasena saññā ca vedanā ca cetasikā – ete dhammā cittapaṭibaddhā cittasaṅkhārā. Te cittasaṅkhāre passambhento nirodhento vūpasamento sikkhati. Cittasaṅkhārapaṭisaṃvedī assāsavasena… cittasaṅkhārapaṭisaṃvedī passāsavasena saññā ca vedanā ca cetasikā – ete dhammā cittapaṭibaddhā cittasaṅkhārā. Te cittasaṅkhāre passambhento nirodhento vūpasamento sikkhati. Passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ assāsapassāsavasena vedanā upaṭṭhānaṃ sati anupassanā ñāṇaṃ. Vedanā upaṭṭhānaṃ, no sati; sati upaṭṭhānañceva sati ca. Tāya satiyā tena ñāṇena taṃ vedanaṃ anupassati. Tena vuccati – ‘‘vedanāsu vedanānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā’’ti.
那么,如何随观这个受呢……以此方式随观这个受。有四种修习……就反复实践的义理而言,这称为修习。以令心行平静的入出息,就防护的义理而言,是戒清净……当以令心行平静的入出息,了知心的一境性、不散乱时……在这样了知的过程中,他协调统一诸根。因此,这称为“他证悟了具足之慧”。巴利
Anupassatī ti kathaṃ taṃ vedanaṃ anupassati…pe… evaṃ taṃ vedanaṃ anupassati. Bhāvanā ti catasso bhāvanā…pe… āsevanaṭṭhena bhāvanā. Passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ assāsapassāsānaṃ saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi…pe… passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato…pe… pajānanto indriyāni samodhāneti. Tena vuccati – ‘‘samatthañca paṭivijjhatī’’ti.
八种随观智、八种现起随念、四种经典事,是于受随观受。巴利
Aṭṭha anupassanāñāṇāni aṭṭha ca upaṭṭhānānussatiyo cattāri suttantikavatthūni vedanāsu vedanānupassanāya.
第三四法分别巴利
Tatiyacatukkaniddeso
176 如何修习“觉知心而入息、觉知心而出息”呢?什么是心?依长入息,识即是心。此心即:意、思量、心藏、净白、意处、意根、识、识蕴、相应的意识界。依长出息……依觉知平静心行而入息……依觉知平静心行而出息,识即是心。此心即:意、思量、心藏、净白、意处、意根、识、识蕴、相应的意识界——这便是心。巴利 注疏 1
Kathaṃ ‘‘cittapaṭisaṃvedī assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘cittapaṭisaṃvedī passasissāmī’’ti sikkhati? Katamaṃ taṃ cittaṃ? Dīghaṃ assāsavasena viññāṇaṃ cittaṃ. Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ hadayaṃ paṇḍaraṃ mano manāyatanaṃ manindriyaṃ viññāṇaṃ viññāṇakkhandho tajjā manoviññāṇadhātu. Dīghaṃ passāsavasena …pe… passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ assāsavasena… passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ passāsavasena viññāṇaṃ cittaṃ. Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ hadayaṃ paṇḍaraṃ mano mānayatanaṃ manindriyaṃ viññāṇaṃ viññāṇakkhandho tajjā manoviññāṇadhātu – idaṃ cittaṃ.
那颗心是如何被了知的?当如实了知依长入息,心住一境、不散乱时,正念便得安立。依此正念、依此智慧,那颗心被了知。当如实了知依长出息,心住一境、不散乱时,正念便得安立。依此正念、依此智慧,那颗心被了知……当应证之法得以证得时,那颗心被了知。如是,那颗心被了知。领受于心,依入出息,心即为识,现起为念,随观为智。心是现起,而非念;念既是现起,亦是念。依此念、以此智,随观彼心。因此,这称为“于心修习心随观念处”。巴利
Kathaṃ taṃ cittaṃ paṭividitaṃ hoti? Dīghaṃ assāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti. Tāya satiyā tena ñāṇena taṃ cittaṃ paṭividitaṃ hoti. Dīghaṃ passāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato sati upaṭṭhitā hoti. Tāya satiyā tena ñāṇena taṃ cittaṃ paṭividitaṃ hoti…pe… sacchikātabbaṃ sacchikaroto taṃ cittaṃ paṭividitaṃ hoti. Evaṃ taṃ cittaṃ paṭividitaṃ hoti. Cittapaṭisaṃvedī assāsapassāsavasena viññāṇaṃ cittaṃ upaṭṭhānaṃ sati anupassanā ñāṇaṃ. Cittaṃ upaṭṭhānaṃ, no sati; sati upaṭṭhānañceva sati ca. Tāya satiyā tena ñāṇena taṃ cittaṃ anupassati. Tena vuccati – ‘‘citte cittānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā’’ti.
“随观”如何随观彼心呢?……如是随观彼心。“修习”有四种修习……以数数修习为义,是为修习。领受于心,依防护之义,是为戒清净……领受于心,当如实了知依入出息,心住一境、不散乱时……当如实了知时,他令诸根和合贯通。因此,说为“贯通”。巴利
Anupassatī ti kathaṃ taṃ cittaṃ anupassati…pe… evaṃ taṃ cittaṃ anupassati. Bhāvanā ti catasso bhāvanā…pe… āsevanaṭṭhena bhāvanā. Cittapaṭisaṃvedī assāsapassāsānaṃ saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi…pe… cittapaṭisaṃvedī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato…pe… pajānanto indriyāni samodhāneti. Tena vuccati – ‘‘samatthañca paṭivijjhatī’’ti.
177 如何修习“我将令心极喜而入息”、“我将令心极喜而出息”呢?什么是对心的极喜?当如实了知依长入息,心住一境、不散乱时,对心的极喜便会生起。那即是心的喜悦、欢喜、欢悦、踊跃、欣喜、轻快、满意。当如实了知依长出息,心住一境、不散乱时,对心的极喜便会生起。那即是心的喜悦、欢喜、欢悦、踊跃、欣喜、轻快、满意……觉知心,依入息……觉知心,依出息,当如实了知心住一境、不散乱时,对心的极喜便会生起。那即是心的喜悦、欢喜、欢悦、踊跃、欣喜、轻快、满意——这就是对心的极喜。令心极喜,依入出息,心为识,现起为念,随观为智。心是现起,而非念;念既是现起,亦是念。依此念、以此智,随观彼心。因此说:“于心修习心随观念处”。巴利 注疏 1
Kathaṃ ‘‘abhippamodayaṃ cittaṃ assasissāmī’’ti, ‘‘abhippamodayaṃ cittaṃ passasissāmī’’ti sikkhati? Katamo cittassa abhippamodo? Dīghaṃ assāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato uppajjati cittassa abhippamodo. Yā cittassa āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti odagyaṃ attamanatā. Cittassa dīghaṃ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato uppajjati cittassa abhippamodo. Yā cittassa āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti odagyaṃ attamanatā cittassa…pe… cittapaṭisaṃvedī assāsavasena… cittapaṭisaṃvedī passāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato uppajjati cittassa abhippamodo. Yā cittassa āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti odagyaṃ attamanatā cittassa – ayaṃ cittassa abhippamodo. Abhippamodayaṃ cittaṃ assāsapassāsavasena viññāṇaṃ cittaṃ upaṭṭhānaṃ sati anupassanā ñāṇaṃ. Cittaṃ upaṭṭhānaṃ, no sati; sati upaṭṭhānañceva sati ca. Tāya satiyā tena ñāṇena taṃ cittaṃ anupassati. Tena vuccati – ‘‘citte cittānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā’’ti.
“随观”者,如何随观彼心?……(中略)……如是随观彼心。“修习”有四种修习……(中略)……以数数修习之义,是修习。“令心入定”,以入出息防护之义,是戒清净……(中略)……当以入出息为缘而了知心的一境性、不散乱时,令心入定……(中略)……正在了知时,便统合诸根。因此说——“他同时也通达那意义。”巴利
Anupassatīti kathaṃ taṃ cittaṃ anupassati…pe… evaṃ taṃ cittaṃ anupassati. Bhāvanāti catasso bhāvanā…pe… āsevanaṭṭhena bhāvanā. Samādahaṃ cittaṃ assāsapassāsānaṃ saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi…pe… samādahaṃ cittaṃ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato…pe… pajānanto indriyāni samodhāneti. Tena vuccati – ‘‘samatthañca paṭivijjhatī’’ti.
178 什么是“我将令心入定而入息”而学,“我将令心入定而出息”而学?什么是定?以长入息为缘,心的一境性、不散乱,即是定——那是心的安住、稳固、确立、不涣散、不散乱、不失念的状态,是寂止、定根、定力、正定。以长出息为缘,心的一境性、不散乱,即是定……(中略)……以入息为缘,令心入定……(中略)……以出息为缘,令心入定,心的一境性、不散乱,即是定。那是心的安住、稳固、确立、不涣散、不散乱、不失念的状态,是寂止、定根、定力、正定——这就是定。“令心入定”,以入出息为缘,有识知、有心、有近住、有念、有智。心的近住,不是念;而念,既是近住,也是念。以彼念、以彼智,随观彼心。因此说——“于心上修习心随观念处。”巴利 注疏 1
Kathaṃ ‘‘samādahaṃ cittaṃ assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘samādahaṃ cittaṃ passasissāmī’’ti sikkhati? Katamo samādhi ? Dīghaṃ assāsavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi, yā cittassa ṭhiti saṇṭhiti avaṭṭhiti avisāhāro avikkhepo avisāhaṭamānasatā samatho samādhindriyaṃ samādhibalaṃ sammāsamādhi. Dīghaṃ passāsavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi…pe… samādahaṃ cittaṃ assāsavasena…pe… samādahaṃ cittaṃ passāsavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi. Yā cittassa ṭhiti saṇṭhiti avaṭṭhiti avisāhāro avikkhepo avisāhaṭamānasatā samatho samādhindriyaṃ samādhibalaṃ sammāsamādhi – ayaṃ samādhi. Samādahaṃ cittaṃ assāsapassāsavasena viññāṇaṃ cittaṃ upaṭṭhānaṃ sati anupassanā ñāṇaṃ. Cittaṃ upaṭṭhānaṃ, no sati; sati upaṭṭhānañceva sati ca. Tāya satiyā tena ñāṇena taṃ cittaṃ anupassati. Tena vuccati – ‘‘citte cittānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā’’ti.
“随观”,如何随观彼心?……(中略)……如是随观彼心。此四种修习……(中略)……以练习、修习之义,称为修习。“令心极喜”,以入出息防护之义,是戒清净……(中略)……当以入出息为缘而了知心的一境性、不散乱时,“令心极喜”……(中略)……正当了知时,便统合了诸根。因此说——“他证得了那有意义的目标。”巴利
Anupassatīti kathaṃ taṃ cittaṃ anupassati…pe… evaṃ taṃ cittaṃ anupassatīti. Bhāvanāti catasso bhāvanā…pe… āsevanaṭṭhena bhāvanā. Abhippamodayaṃ cittaṃ assāsapassāsānaṃ saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi…pe… abhippamodayaṃ cittaṃ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato…pe… pajānanto indriyāni samodhāneti. Tena vuccati – ‘‘samatthañca paṭivijjhatī’’ti.
179 如何是“我将令心解脱而入息”而学,“我将令心解脱而出息”而学?“我将令心从贪解脱而入息”而学,“我将令心从贪解脱而出息”而学。“我将令心从嗔解脱而入息”而学,“我将令心从嗔解脱而出息”而学。“我将令心从痴解脱而入息”而学……(中略)……从慢解脱、从邪见解脱、从疑解脱、从昏沉解脱、从掉举解脱、从无惭解脱、“我将令心从无愧解脱而入息”而学,“我将令心从无愧解脱而出息”而学。“令心解脱”,以入出息为缘,有识知、有心、有近住、有念……(中略)……巴利 注疏 1
Kathaṃ ‘‘vimocayaṃ cittaṃ assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘vimocayaṃ cittaṃ passasissāmī’’ti sikkhati? ‘‘Rāgato vimocayaṃ cittaṃ assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘rāgato vimocayaṃ cittaṃ passasissāmī’’ti sikkhati. ‘‘Dosato vimocayaṃ cittaṃ assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘dosato vimocayaṃ cittaṃ passasissāmī’’ti sikkhati. ‘‘Mohato vimocayaṃ cittaṃ assasissāmī’’ti sikkhati…pe… mānato vimocayaṃ cittaṃ… diṭṭhiyā vimocayaṃ cittaṃ… vicikicchāya vimocayaṃ cittaṃ… thinato vimocayaṃ cittaṃ… uddhaccato vimocayaṃ cittaṃ… ahirikato vimocayaṃ cittaṃ… ‘‘anottappato vimocayaṃ cittaṃ assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘anottappato vimocayaṃ cittaṃ passasissāmī’’ti sikkhati. Vimocayaṃ cittaṃ assāsapassāsavasena viññāṇaṃ cittaṃ upaṭṭhānaṃ sati…pe….
“随观”者,如何随观彼心?……(中略)……如是随观彼心。这四种修习……(中略)……以反复修习之义,是为修习。“令心解脱”,以入出息防护之义,是为戒清净……(中略)……了知以入出息为缘的“令心解脱”所生起之心一境性与不散乱……(中略)……当如此了知时,便统摄诸根。因此说:“他也通达那意义。”巴利
Anupassatī ti kathaṃ taṃ cittaṃ anupassati …pe… evaṃ taṃ cittaṃ anupassati . Bhāvanā ti catasso bhāvanā…pe… āsevanaṭṭhena bhāvanā. Vimocayaṃ cittaṃ assāsapassāsānaṃ saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi…pe… vimocayaṃ cittaṃ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato …pe… pajānanto indriyāni samodhāneti. Tena vuccati – ‘‘samatthañca paṭivijjhatī’’ti.
八种随观智、八种近住念、四种经教事,于心修习心随观。巴利
Aṭṭha anupassanāñāṇāni aṭṭha ca upaṭṭhānānussatiyo cattāri suttantikavatthūni citte cittānupassanāya.
第四四法分别巴利
Catutthacatukkaniddeso
180 如何是“我将随观无常而入息”而学,“我将随观无常而出息”而学?什么无常?五蕴无常。以何义故说为无常?以生起与坏灭之义,说为无常。观照五蕴之生起时,见多少相?观照其坏灭时,见多少相?观照其生灭时,见多少相?观照五蕴之生起时,见二十五相;观照其坏灭时,见二十五相。观照五蕴之生灭时,即见此五十种相。巴利 注疏 1
Kathaṃ ‘‘aniccānupassī assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘aniccānupassī passasissāmī’’ti sikkhati? Aniccanti kiṃ aniccaṃ? Pañcakkhandhā aniccā. Kenaṭṭhena aniccā? Uppādavayaṭṭhena aniccā. Pañcannaṃ khandhānaṃ udayaṃ passanto kati lakkhaṇāni passati, vayaṃ passanto kati lakkhaṇāni passati, udayabbayaṃ passanto kati lakkhaṇāni passati? Pañcannaṃ khandhānaṃ udayaṃ passanto pañcavīsati lakkhaṇāni passati, vayaṃ passanto pañcavīsati lakkhaṇāni passati. Pañcannaṃ khandhānaṃ udayabbayaṃ passanto imāni paññāsa lakkhaṇāni passati.
“随观色无常,我当入息”——如此修学,“随观色无常,我当出息”——如此修学。于受……于想……于诸行……于识……于眼……于老死中:“随观老死无常,我当入息”——如此修学,“随观老死无常,我当出息”——如此修学。依随观无常之入出息力,诸法现起,这便是念、随观、智。诸法现起,而并非念;念则既是现起,亦为念。以彼念、彼智,随观那些诸法。因此说,这是“于诸法中修习法随观念处”。巴利
‘‘Rūpe aniccānupassī assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘rūpe aniccānupassī passasissāmī’’ti sikkhati. ‘‘Vedanāya…pe… saññāya… saṅkhāresu… viññāṇe… cakkhusmiṃ…pe… jarāmaraṇe aniccānupassī assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘jarāmaraṇe aniccānupassī passasissāmī’’ti sikkhati. Aniccānupassī assāsapassāsavasena dhammā upaṭṭhānaṃ sati anupassanā ñāṇaṃ. Dhammā upaṭṭhānaṃ, no sati; sati upaṭṭhānañceva sati ca. Tāya satiyā tena ñāṇena te dhamme anupassati. Tena vuccati – ‘‘dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā’’ti.
“随观”是指如何随观那些法?……如此随观那些法。此为四种修习……依习行的意义而为修习。随观无常的入出息,依防护的意义为戒清净……于随观无常的入出息力中,了知心之专一、不散乱……了知者统合诸根。因此说:“亦证得那善巧。”巴利
Anupassatīti kathaṃ te dhamme anupassati…pe… evaṃ te dhamme anupassati. Bhāvanāti catasso bhāvanā…pe… āsevanaṭṭhena bhāvanā. Aniccānupassī assāsapassāsānaṃ saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi…pe… aniccānupassī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato…pe… pajānanto indriyāni samodhāneti. Tena vuccati – ‘‘samatthañca paṭivijjhatī’’ti.
“我修习随观离贪而入息”“我修习随观离贪而出息”——这样修学,是如何进行的呢?于色中见到过患后,对色的离欲生起意欲,成为信解具足者,其心得善安立。“我修习随观色离欲而入息”“我修习随观色离欲而出息”——这样修学。于受……于想……于诸行……于识……于眼……于老死中见到过患后,对老死的离欲生起意欲,成为信解具足者,其心得善安立。“我修习随观老死离欲而入息”“我修习随观老死离欲而出息”——这样修学。由随观离贪的入出息力,诸法现起——这是念、随观、智。这里,诸法现起,而非仅仅是念;念既是现起,也是念。以那念、以那智,随观那些法。因此说:这是“于诸法中修习法随观念处”。巴利
Kathaṃ ‘‘virāgānupassī assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘virāgānupassī passasissāmī’’ti sikkhati? Rūpe ādīnavaṃ disvā rūpavirāge chandajāto hoti saddhādhimutto, cittañcassa svādhiṭṭhitaṃ. ‘‘Rūpe virāgānupassī assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘rūpe virāgānupassī passasissāmī’’ti sikkhati. Vedanāya…pe… saññāya… saṅkhāresu… viññāṇe… cakkhusmiṃ…pe… jarāmaraṇe ādīnavaṃ disvā jarāmaraṇavirāge chandajāto hoti saddhādhimutto, cittañcassa svādhiṭṭhitaṃ. ‘‘Jarāmaraṇe virāgānupassī assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘jarāmaraṇe virāgānupassī passasissāmī’’ti sikkhati. Virāgānupassī assāsapassāsavasena dhammā upaṭṭhānaṃ sati anupassanā ñāṇaṃ. Dhammā upaṭṭhānaṃ, no sati; sati upaṭṭhānañceva sati ca. Tāya satiyā tena ñāṇena te dhamme anupassati. Tena vuccati – ‘‘dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā’’ti.
如何随观那些法?……如此随观那些法。此为四种修习……依习行的意义而为修习。随观离贪者的入出息,依防护的意义为戒清净……随观离贪者,由入出息力,了知心之专一、不散乱……了知者统合诸根。因此说:“亦证得那善巧。”巴利
Anupassatī ti kathaṃ te dhamme anupassati…pe… evaṃ te dhamme anupassati. Bhāvanā ti catasso bhāvanā…pe… āsevanaṭṭhena bhāvanā. Virāgānupassī assāsapassāsānaṃ saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi…pe… virāgānupassī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato…pe… pajānanto indriyāni samodhāneti. Tena vuccati – ‘‘samatthañca paṭivijjhatī’’ti.
“我修习随观灭而入息”、“我修习随观灭而出息”,如何这样修学呢?于色中见到过患后,对色的灭生起意欲,成为信解具足者,其心得善安立。“我修习随观色灭而入息”——他这样修学,“我修习随观色灭而出息”——他这样修学。于受……于想……于诸行……于识……于眼……于老死中见到过患后,对老死的灭生起意欲,成为信解具足者,其心得善安立。“我修习随观老死灭而入息”——他这样修学,“我修习随观老死灭而出息”——他这样修学。巴利
Kathaṃ ‘‘nirodhānupassī assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘nirodhānupassī passasissāmī’’ti sikkhati? Rūpe ādīnavaṃ disvā rūpanirodhe chandajāto hoti saddhādhimutto, cittañcassa svādhiṭṭhitaṃ. ‘‘Rūpe nirodhānupassī assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘rūpe nirodhānupassī passasissāmī’’ti sikkhati. Vedanāya…pe… saññāya… saṅkhāresu… viññāṇe… cakkhusmiṃ…pe… jarāmaraṇe ādīnavaṃ disvā jarāmaraṇanirodhe chandajāto hoti saddhādhimutto, cittañcassa svādhiṭṭhitaṃ. ‘‘Jarāmaraṇe nirodhānupassī assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘jarāmaraṇe nirodhānupassī passasissāmī’’ti sikkhati.
181 以几种行相,无明成为过患?以几种行相,无明灭去?以五种行相,无明成为过患。以八种行相,无明灭去。巴利 注疏 1
Katihākārehi avijjāya ādīnavo hoti? Katihākārehi avijjā nirujjhati? Pañcahākārehi avijjāya ādīnavo hoti. Aṭṭhahākārehi avijjā nirujjhati.
以哪五种行相,无明成为过患?以无常义,无明成为过患;以苦义,无明成为过患;以无我义,无明成为过患;以煎熬义,无明成为过患;以变易义,无明成为过患。以这五种行相,无明成为过患。巴利
Katamehi pañcahākārehi avijjāya ādīnavo hoti? Aniccaṭṭhena avijjāya ādīnavo hoti, dukkhaṭṭhena avijjāya ādīnavo hoti, anattaṭṭhena avijjāya ādīnavo hoti, santāpaṭṭhena avijjāya ādīnavo hoti, vipariṇāmaṭṭhena avijjāya ādīnavo hoti – imehi pañcahākārehi avijjāya ādīnavo hoti.
无明以哪八种方式灭尽呢?以因由灭,无明灭尽;以集灭,无明灭尽;以生灭,无明灭尽;以产生灭,无明灭尽;以因灭,无明灭尽;以缘灭,无明灭尽;以智生,无明灭尽;以灭现前,无明灭尽。以这八种方式,无明灭尽。见到无明有五种的过患之后,他对无明以这八种方式灭尽生起意欲,信解坚固,心善安住。他修习:“我将随观无明灭而入息”,也修习:“我将随观无明灭而出息”。巴利
Katamehi aṭṭhahākārehi avijjā nirujjhati? Nidānanirodhena avijjā nirujjhati, samudayanirodhena avijjā nirujjhati, jātinirodhena avijjā nirujjhati, pabhavanirodhena avijjā nirujjhati, hetunirodhena avijjā nirujjhati, paccayanirodhena avijjā nirujjhati, ñāṇuppādena avijjā nirujjhati, nirodhupaṭṭhānena avijjā nirujjhati – imehi aṭṭhahākārehi avijjā nirujjhati. Imehi pañcahākārehi avijjāya ādīnavaṃ disvā – imehi aṭṭhahākārehi avijjānirodhe chandajāto hoti saddhādhimutto, cittañcassa svādhiṭṭhitaṃ. ‘‘Avijjāya nirodhānupassī assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘avijjāya nirodhānupassī passasissāmī’’ti sikkhati.
诸行以几种方式成为过患?诸行以几种方式灭尽?……识以几种方式成为过患?识以几种方式灭尽?……名色以几种方式成为过患?名色以几种方式灭尽?……六处以几种方式成为过患?六处以几种方式灭尽?……触以几种方式成为过患?触以几种方式灭尽?……受以几种方式成为过患?受以几种方式灭尽?……渴爱以几种方式成为过患?渴爱以几种方式灭尽?……取以几种方式成为过患?取以几种方式灭尽?……有以几种方式成为过患?有以几种方式灭尽?……生以几种方式成为过患?生以几种方式灭尽?……老死以几种方式成为过患?老死以几种方式灭尽?老死以五种方式成为过患;老死以八种方式灭尽。巴利
Katihākārehi saṅkhāresu ādīnavo hoti, katihākārehi saṅkhārā nirujjhanti…pe… katihākārehi viññāṇe ādīnavo hoti, katihākārehi viññāṇaṃ nirujjhati… katihākārehi nāmarūpe ādīnavo hoti, katihākārehi nāmarūpaṃ nirujjhati… katihākārehi saḷāyatane ādīnavo hoti, katihākārehi saḷāyatanaṃ nirujjhati… katihākārehi phasse ādīnavo hoti, katihākārehi phasso nirujjhati… katihākārehi vedanāya ādīnavo hoti, katihākārehi vedanā nirujjhati… katihākārehi taṇhāya ādīnavo hoti, katihākārehi taṇhā nirujjhati… katihākārehi upādāne ādīnavo hoti, katihākārehi upādānaṃ nirujjhati… katihākārehi bhave ādīnavo hoti, katihākārehi bhavo nirujjhati… katihākārehi jātiyā ādīnavo hoti, katihākārehi jāti nirujjhati… katihākārehi jarāmaraṇe ādīnavo hoti, katihākārehi jarāmaraṇaṃ nirujjhati? Pañcahākārehi jarāmaraṇe ādīnavo hoti, aṭṭhahākārehi jarāmaraṇaṃ nirujjhati.
老死以哪五种方式成为过患呢?以无常义,老死成为过患;以苦义,老死成为过患;以无我义,老死成为过患;以煎熬义,老死成为过患;以变易义,老死成为过患。以这五种方式,老死成为过患。巴利
Katamehi pañcahākārehi jarāmaraṇe ādīnavo hoti? Aniccaṭṭhena jarāmaraṇe ādīnavo hoti, dukkhaṭṭhena…pe… anattaṭṭhena…pe… santāpaṭṭhena…pe… vipariṇāmaṭṭhena jarāmaraṇe ādīnavo hoti – imehi pañcahākārehi jarāmaraṇe ādīnavo hoti.
以哪八种方式,老死灭尽呢?由因由灭,老死灭尽;由集灭……由生灭……由产生灭……由因灭……由缘灭……由智的生起……由灭的现前,老死灭尽——以此八种方式,老死灭尽。见到以这五种方式老死的过患后,对于以这八种方式老死的灭,他生起意欲,信解坚固,心安住于善。他修习:“我将随观老死灭而入息”,他修习:“我将随观老死灭而出息”。依于随观灭的入出息,诸法现前、有念、有随观、有智。诸法是现前,并非念;念既是现前,也是念本身。以此念、以此智,他随观那些法。因此说:“于诸法中,修习法随观念处”。巴利
Katamehi aṭṭhahākārehi jarāmaraṇaṃ nirujjhati? Nidānanirodhena jarāmaraṇaṃ nirujjhati, samudayanirodhena…pe… jātinirodhena…pe… pabhavanirodhena … hetunirodhena… paccayanirodhena… ñāṇuppādena…pe… nirodhupaṭṭhānena jarāmaraṇaṃ nirujjhati – imehi aṭṭhahākārehi jarāmaraṇaṃ nirujjhati. Imehi pañcahākārehi jarāmaraṇe ādīnavaṃ disvā imehi aṭṭhahākārehi jarāmaraṇanirodhe chandajāto hoti saddhādhimutto, cittañcassa svādhiṭṭhitaṃ. ‘‘Jarāmaraṇe nirodhānupassī assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘jarāmaraṇe nirodhānupassī passasissāmī’’ti sikkhati. Nirodhānupassī assāsapassāsavasena dhammā upaṭṭhānaṃ sati anupassanā ñāṇaṃ. Dhammā upaṭṭhānaṃ, no sati; sati upaṭṭhānañceva sati ca. Tāya satiyā tena ñāṇena te dhamme anupassati. Tena vuccati – ‘‘dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā’’ti.
他如何随观那些法?……如此,他随观那些法。四种修习……以习行义为修习。依随观灭的入出息,以防护义而成就戒清净……依随观灭的入出息,他了知心的一境性、不散乱……了知时,便统合诸根。因此说:“他通达了真义”。巴利
Anupassatī ti kathaṃ te dhamme anupassati…pe… evaṃ te dhamme anupassati. Bhāvanā ti catasso bhāvanā…pe… āsevanaṭṭhena bhāvanā. Nirodhānupassī assāsapassāsānaṃ saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi…pe… nirodhānupassī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato…pe… pajānanto indriyāni samodhāneti. Tena vuccati – ‘‘samatthañca paṭivijjhatī’’ti.
182 如何是“随观弃舍,我吸入”而学,“随观弃舍,我呼出”而学?有两种弃舍:遍舍弃舍与跃入弃舍。舍弃色,这是遍舍弃舍;心跃入色的灭尽即涅槃,这是跃入弃舍。“于色随观弃舍,我吸入”而学,“于色随观弃舍,我呼出”而学。受……乃至想……诸行……识……眼……乃至老死,舍弃这些,是遍舍弃舍;心跃入老死的灭尽即涅槃,是跃入弃舍。“于老死随观弃舍,我吸入”而学,“于老死随观弃舍,我呼出”而学。依随观弃舍的入出息,诸法现起,这是念、这是随观、这是智。诸法现起,而非念;念既是现起,也是念本身。以此念、以此智,他随观那些法。因此被称为:“于诸法中,修习法随观念处”。巴利 注疏 1
Kathaṃ ‘‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’’ti sikkhati? Paṭinissaggāti dve paṭinissaggā – pariccāgapaṭinissaggo ca pakkhandanapaṭinissaggo ca. Rūpaṃ pariccajatīti – pariccāgapaṭinissaggo. Rūpanirodhe nibbāne cittaṃ pakkhandatīti – pakkhandanapaṭinissaggo. ‘‘Rūpe paṭinissaggānupassī assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘rūpe paṭinissaggānupassī passasissāmī’’ti sikkhati. Vedanaṃ…pe… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ… cakkhuṃ…pe… jarāmaraṇaṃ pariccajatīti – pariccāgapaṭinissaggo. Jarāmaraṇanirodhe nibbāne cittaṃ pakkhandatīti – pakkhandanapaṭinissaggo. ‘‘Jarāmaraṇe paṭinissaggānupassī assasissāmī’’ti sikkhati, ‘‘jarāmaraṇe paṭinissaggānupassī passasissāmī’’ti sikkhati. Paṭinissaggānupassī assāsapassāsavasena dhammā upaṭṭhānaṃ sati anupassanā ñāṇaṃ. Dhammā upaṭṭhānaṃ, no sati; sati upaṭṭhānañceva sati ca. Tāya satiyā tena ñāṇena te dhamme anupassati. Tena vuccati – ‘‘dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā’’ti.
那么,他如何随观这些法呢?他从无常随观,不从常随观;……(中略)……他弃舍,而不执取。以无常随观,他便断除常想;……(中略)……以弃舍,他便断除执取。他正是这样随观这些法。有四种修习。其中,对已生起的诸法,以不超越为义,是修习;……(中略)……以反复修行为义,是修习。依随观弃舍的入出息,以防护为义,是戒清净;以不散乱为义,是心清净;以见为义,是见清净。其中,那防护之义,即是增上戒学;那不散乱之义,即是增上心学;那见之义,即是增上慧学。他转起这三学而学,了知而学……(中略)……对应证悟的,证悟而学。巴利
Anupassatī ti kathaṃ te dhamme anupassati? Aniccato anupassati, no niccato…pe… paṭinissajjati, no ādiyati. Aniccato anupassanto niccasaññaṃ pajahati…pe… paṭinissajjanto ādānaṃ pajahati. Evaṃ te dhamme anupassati. Bhāvanā ti catasso bhāvanā. Tattha jātānaṃ dhammānaṃ anativattanaṭṭhena bhāvanā…pe… āsevanaṭṭhena bhāvanā. Paṭinissaggānupassī assāsapassāsānaṃ saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi, avikkhepaṭṭhena cittavisuddhi, dassanaṭṭhena diṭṭhivisuddhi. Yo tattha saṃvaraṭṭho, ayaṃ adhisīlasikkhā; yo tattha avikkhepaṭṭho, ayaṃ adhicittasikkhā; yo tattha dassanaṭṭho, ayaṃ adhipaññāsikkhā – imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkhati jānanto sikkhati…pe… sacchikātabbaṃ sacchikaronto sikkhati.
当他了知依随观弃舍的入出息所生的心一境性、不散乱时,感受生起时他觉知,存续时他觉知,灭去时他觉知……(中略)……在了知依随观弃舍的入出息所生的心一境性、不散乱时,他摄置诸根,了知行境,通达胜任力;他摄置诸力……他摄置觉支……他摄置道……他摄置诸法,了知行境,通达胜任力。巴利
Paṭinissaggānupassī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānato viditā vedanā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṃ gacchanti …pe… paṭinissaggānupassī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānanto indriyāni samodhāneti gocarañca pajānāti samatthañca paṭivijjhati; balāni samodhāneti… bojjhaṅge samodhāneti… maggaṃ samodhāneti… dhamme samodhāneti gocarañca pajānāti samatthañca paṭivijjhati.
那么,他如何摄置诸根呢?他以决意为义,摄置信根……(中略)……因此称之为:“他通达胜任力”。巴利
Indriyāni samodhānetī ti kathaṃ indriyāni samodhāneti? Adhimokkhaṭṭhena saddhindriyaṃ samodhāneti…pe… tena vuccati – ‘‘samatthañca paṭivijjhatī’’ti.
八种随观智、八种现起随念、四种经典所依处——这些是在诸法中修习法随观时,三十二种具念者之所具智。巴利
Aṭṭha anupassane ñāṇāni aṭṭha ca upaṭṭhānānussatiyo cattāri suttantikavatthūni dhammesu dhammānupassanāya. Imāni bāttiṃsa satokārissa ñāṇāni.
6. 智聚六分别巴利
6. Ñāṇarāsichakkaniddeso
183 什么是二十四种依定而生的智?以长入息为缘,心一境性、无散乱,是为定;以长出息为缘,心一境性、无散乱,是为定……(中略)……以令心解脱而入息,心一境性、无散乱,是为定;以令心解脱而出息,心一境性、无散乱,是为定。这些便是二十四种依定而生的智。巴利 注疏 1
Katamāni catuvīsati samādhivasena ñāṇāni? Dīghaṃ assāsavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi, dīghaṃ passāsavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi…pe… vimocayaṃ cittaṃ assāsavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi, vimocayaṃ cittaṃ passāsavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi. Imāni catuvīsati samādhivasena ñāṇāni.
什么是依观力而有的七十二种智?于长的入息,就无常随观而言,是为观;就苦随观而言,是为观;就无我随观而言,是为观。于长的出息,就无常随观而言,是为观;就苦随观而言,是为观;就无我随观而言,是为观……于令心解脱之入息,于令心解脱之出息,就无常随观而言,是为观;就苦随观而言,是为观;就无我随观而言,是为观。这些正是依观力而有的七十二种智。巴利
Katamāni dvesattati vipassanāvasena ñāṇāni? Dīghaṃ assāsaṃ aniccato anupassanaṭṭhena vipassanā, dukkhato anupassanaṭṭhena vipassanā, anattato anupassanaṭṭhena vipassanā, dīghaṃ passāsaṃ aniccato anupassanaṭṭhena vipassanā, dukkhato anupassanaṭṭhena vipassanā, anattato anupassanaṭṭhena vipassanā…pe… vimocayaṃ cittaṃ assāsaṃ, vimocayaṃ cittaṃ passāsaṃ aniccato anupassanaṭṭhena vipassanā, dukkhato anupassanaṭṭhena vipassanā, anattato anupassanaṭṭhena vipassanā. Imāni dvesattati vipassanāvasena ñāṇāni.
什么是八种厌离智?以无常随观而入息,如实知、如实见,是为厌离智。以无常随观而出息,如实知、如实见,是为厌离智……以舍遣随观而入息,如实知、如实见,是为厌离智。以舍遣随观而出息,如实知、如实见,是为厌离智。这些便是八种厌离智。巴利
Katamāni aṭṭha nibbidāñāṇāni? Aniccānupassī assāsaṃ yathābhūtaṃ jānāti passatīti – nibbidāñāṇaṃ, aniccānupassī passāsaṃ yathābhūtaṃ jānāti passatīti – nibbidāñāṇaṃ…pe… paṭinissaggānupassī assāsaṃ yathābhūtaṃ jānāti passatīti – nibbidāñāṇaṃ, paṭinissaggānupassī passāsaṃ yathābhūtaṃ jānāti passatīti – nibbidāñāṇaṃ. Imāni aṭṭha nibbidāñāṇāni.
什么是八种随顺厌离的智?以无常随观入息,在怖畏现起时的慧,是随顺厌离的智;以无常随观出息,在怖畏现起时的慧,是随顺厌离的智……以舍遣随观入息,在怖畏现起时的慧,是随顺厌离的智;以舍遣随观出息,在怖畏现起时的慧,是随顺厌离的智。这些就是八种随顺厌离的智。巴利
Katamāni aṭṭha nibbidānulome ñāṇāni? Aniccānupassī assāsaṃ bhayatupaṭṭhāne paññā nibbidānulome ñāṇaṃ, aniccānupassī passāsaṃ bhayatupaṭṭhāne paññā nibbidānulome ñāṇaṃ…pe… paṭinissaggānupassī assāsaṃ bhayatupaṭṭhāne paññā nibbidānulome ñāṇaṃ, paṭinissaggānupassī passāsaṃ bhayatupaṭṭhāne paññā nibbidānulome ñāṇaṃ – imāni aṭṭha nibbidānulome ñāṇāni.
什么是八种厌离平息智?以无常随观入息,由审察而安住的慧,是厌离平息智;以无常随观出息,由审察而安住的慧,是厌离平息智……以舍遣随观入息,由审察而安住的慧,是厌离平息智;以舍遣随观出息,由审察而安住的慧,是厌离平息智。这些就是八种厌离平息智。巴利
Katamāni aṭṭha nibbidāpaṭippassaddhiñāṇāni? Aniccānupassī assāsaṃ paṭisaṅkhā santiṭṭhanā paññā nibbidāpaṭippassaddhiñāṇaṃ, aniccānupassī passāsaṃ paṭisaṅkhā santiṭṭhanā paññā nibbidāpaṭippassaddhiñāṇaṃ…pe… paṭinissaggānupassī assāsaṃ paṭisaṅkhā santiṭṭhanā paññā nibbidāpaṭippassaddhiñāṇaṃ, paṭinissaggānupassī passāsaṃ paṭisaṅkhā santiṭṭhanā paññā nibbidāpaṭippassaddhiñāṇaṃ – imāni aṭṭha nibbidāpaṭippassaddhiñāṇāni.
什么是二十一种解脱乐智?由入流道,因有身见已断、已根绝,生起解脱乐智;因疑惑已断、已根绝,生起解脱乐智;因戒禁取已断、已根绝……因见随眠、疑随眠已断、已根绝,生起解脱乐智。由一来道,因粗品欲贪结已断、已根绝……因嗔恚结、粗品欲贪随眠、嗔恚随眠已断、已根绝,生起解脱乐智。由不来道,因细品欲贪结已断、已根绝……因嗔恚结、细品欲贪随眠、嗔恚随眠已断、已根绝,生起解脱乐智。由阿拉汉道,因色贪已断、已根绝……因无色贪、慢、掉举、无明、慢随眠、有贪随眠、无明随眠已断、已根绝,生起解脱乐智。这些就是二十一种解脱乐智。当修习以十六事为所的入出息念定时,这二百种以上的智便得生起。巴利
Katamāni ekavīsati vimuttisukhe ñāṇāni? Sotāpattimaggena sakkāyadiṭṭhiyā pahīnattā samucchinnattā uppajjati vimuttisukhe ñāṇaṃ, vicikicchāya pahīnattā samucchinnattā uppajjati vimuttisukhe ñāṇaṃ, sīlabbataparāmāsassa…pe… diṭṭhānusayassa, vicikicchānusayassa pahīnattā samucchinnattā uppajjati vimuttisukhe ñāṇaṃ, sakadāgāmimaggena oḷārikassa, kāmarāgasaññojanassa…pe… paṭighasaññojanassa, oḷārikassa kāmarāgānusayassa, paṭighānusayassa pahīnattā samucchinnattā uppajjati vimuttisukhe ñāṇaṃ, anāgāmimaggena anusahagatassa kāmarāgasaññojanassa…pe… paṭighasaññojanassa, anusahagatassa kāmarāgānusayassa, paṭighānusayassa pahīnattā samucchinnattā uppajjati vimuttisukhe ñāṇaṃ, arahattamaggena, rūparāgassa…pe… arūparāgassa, mānassa, uddhaccassa, avijjāya, mānānusayassa, bhavarāgānusayassa, avijjānusayassa pahīnattā samucchinnattā uppajjati vimuttisukhe ñāṇaṃ. Imāni ekavīsati vimuttisukhe ñāṇāni. Soḷasavatthukaṃ ānāpānassatisamādhiṃ bhāvayato samadhikāni imāni dve ñāṇasatāni uppajjanti.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31