1. 大品·第三十四 灭尽定智分别
无碍解道 · 128 段
第三十四 灭尽定智分别巴利
Nirodhasamāpattiñāṇaniddeso catuttiṃsatimo.
35. 般涅槃智分别巴利
35. Parinibbānañāṇaniddeso
86 为何说“具正知者于流转消尽中的慧,即是般涅槃智”?在此,具正知者以出离消尽欲贪的流转,以无瞋消尽瞋恚的流转,以光明想消尽昏沉睡眠的流转,以不动摇消尽掉举的流转,以法抉择消尽疑的流转……以智消尽无明的流转……以喜悦消尽不乐的流转……以初禅消尽五盖的流转……乃至以阿拉汉道消尽一切烦恼的流转。巴利 注疏 1
Kathaṃ sampajānassa pavattapariyādāne paññā parinibbāne ñāṇaṃ? Idha sampajāno nekkhammena kāmacchandassa pavattaṃ pariyādiyati, abyāpādena byāpādassa pavattaṃ pariyādiyati, ālokasaññāya thinamiddhassa pavattaṃ pariyādiyati, avikkhepena uddhaccassa pavattaṃ pariyādiyati, dhammavavatthānena vicikicchāya…pe… ñāṇena avijjāya… pāmojjena aratiyā … paṭhamena jhānena nīvaraṇānaṃ pavattaṃ pariyādiyati…pe… arahattamaggena sabbakilesānaṃ pavattaṃ pariyādiyati.
又或者,当正知者于无余依涅槃界般涅槃时,正是此眼之流转灭尽,其余眼之流转不再生起;此耳之流转灭尽……此鼻之流转……此舌之流转……此身之流转……此意之流转灭尽,其余意之流转不再生起。这便是正知者于流转耗尽中的慧,亦即般涅槃智。从遍知义而言为智,从了别义而言为慧。因此说:“正知者于流转耗尽中的慧,是般涅槃智。”巴利
Atha vā pana sampajānassa anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyantassa idañceva cakkhupavattaṃ pariyādiyati, aññañca cakkhupavattaṃ na uppajjati. Idañceva sotapavattaṃ…pe… ghānapavattaṃ… jivhāpavattaṃ… kāyapavattaṃ… manopavattaṃ pariyādiyati, aññañca manopavattaṃ na uppajjati. Idaṃ sampajānassa pavattapariyādāne paññā parinibbāne ñāṇaṃ. Taṃ ñātaṭṭhena ñāṇaṃ, pajānanaṭṭhena paññā. Tena vuccati – ‘‘sampajānassa pavattapariyādāne paññā parinibbāne ñāṇaṃ’’.
36. 等首八智之分别巴利
36. Samasīsaṭṭhañāṇaniddeso
87 何谓“于一切法正断、灭尽与不现起中,慧为齐首义智”?一切法者:五蕴、十二处、十八界、善法、不善法、无记法、欲界法、色界法、无色界法、出世间法。于此,以出离正断欲贪,以无嗔正断嗔恚,以光明想正断昏沉睡眠,以不动摇正断掉举,以法决定正断疑,以智正断无明,以喜悦正断不乐,以初禅那正断五盖……乃至以阿拉汉道正断一切烦恼。巴利 注疏 1
Kathaṃ sabbadhammānaṃ sammā samucchede nirodhe ca anupaṭṭhānatā paññā samasīsaṭṭhe ñāṇaṃ? Sabbadhammānanti – pañcakkhandhā, dvādasāyatanāni, aṭṭhārasa dhātuyo , kusalā dhammā, akusalā dhammā, abyākatā dhammā, kāmāvacarā dhammā, rūpāvacarā dhammā, arūpāvacarā dhammā, apariyāpannā dhammā. Sammā samucchedeti nekkhammena kāmacchandaṃ sammā samucchindati. Abyāpādena byāpādaṃ sammā samucchindati. Ālokasaññāya thinamiddhaṃ sammā samucchindati. Avikkhepena uddhaccaṃ sammā samucchindati. Dhammavavatthānena vicikicchaṃ sammā samucchindati. Ñāṇena avijjaṃ sammā samucchindati. Pāmojjena aratiṃ sammā samucchindati. Paṭhamena jhānena nīvaraṇe sammā samucchindati…pe… arahattamaggena sabbakilese sammā samucchindati.
于此,以出离灭尽欲贪,以无嗔灭尽嗔恚,以光明想灭尽昏沉睡眠,以不动摇灭尽掉举,以法决定灭尽疑,以智灭尽无明,以喜悦灭尽不乐,以初禅那灭尽五盖……乃至以阿拉汉道灭尽一切烦恼。巴利
Nirodhe ti nekkhammena kāmacchandaṃ nirodheti. Abyāpādena byāpādaṃ nirodheti. Ālokasaññāya thinamiddhaṃ nirodheti. Avikkhepena uddhaccaṃ nirodheti. Dhammavavatthānena vicikicchaṃ nirodheti. Ñāṇena avijjaṃ nirodheti. Pāmojjena aratiṃ nirodheti. Paṭhamena jhānena nīvaraṇe nirodheti…pe… arahattamaggena sabbakilese nirodheti.
于此,证得出离者,欲贪不现起;证得无嗔者,嗔恚不现起;证得光明想者,昏沉睡眠不现起;证得不动摇者,掉举不现起;证得法决定者,疑不现起;证得智者,无明不现起;证得喜悦者,不乐不现起;证得初禅那者,五盖不现起……乃至证得阿拉汉道者,一切烦恼不现起。巴利
Anupaṭṭhānatā ti nekkhammaṃ paṭiladdhassa kāmacchando na upaṭṭhāti. Abyāpādaṃ paṭiladdhassa byāpādo na upaṭṭhāti. Ālokasaññaṃ paṭiladdhassa thinamiddhaṃ na upaṭṭhāti. Avikkhepaṃ paṭiladdhassa uddhaccaṃ na upaṭṭhāti. Dhammavavatthānaṃ paṭiladdhassa vicikicchā na upaṭṭhāti. Ñāṇaṃ paṭiladdhassa avijjā na upaṭṭhāti. Pāmojjaṃ paṭiladdhassa arati na upaṭṭhāti. Paṭhamaṃ jhānaṃ paṭiladdhassa nīvaraṇā na upaṭṭhahanti…pe… arahattamaggaṃ paṭiladdhassa sabbakilesā na upaṭṭhahanti.
于此,由于舍断了欲贪,出离便为等同;由于舍断了嗔恚,无嗔便为等同;由于舍断了昏沉睡眠,光明想便为等同;由于舍断了掉举,不动摇便为等同;由于舍断了疑,法决定便为等同;由于舍断了无明,智便为等同;由于舍断了不乐,喜悦便为等同;由于舍断了五盖,初禅便为等同……乃至由于舍断了一切烦恼,阿拉汉道便为等同。巴利
Sama nti kāmacchandassa pahīnattā nekkhammaṃ samaṃ. Byāpādassa pahīnattā abyāpādo samaṃ. Thinamiddhassa pahīnattā ālokasaññā samaṃ. Uddhaccassa pahīnattā avikkhepo samaṃ. Vicikicchāya pahīnattā dhammavavatthānaṃ samaṃ. Avijjāya pahīnattā ñāṇaṃ samaṃ. Aratiyā pahīnattā pāmojjaṃ samaṃ. Nīvaraṇānaṃ pahīnattā paṭhamaṃ jhānaṃ samaṃ…pe… sabbakilesānaṃ pahīnattā arahattamaggo samaṃ.
有十三种首:障碍之首是渴爱,系缚之首是慢,执取之首是邪见,散乱之首是掉举,杂染之首是无明,胜解之首是信,策励之首是精进,安住之首是念,不动之首是定,见之首是慧,运转之首是命根,行境之首是解脱,诸行之首是灭。以了知为义是智,以通达为义是慧。因此这样说:“于一切法正确断除、止灭且不再现起的慧,即是诸首平等处的智。”巴利
Sīsa nti terasa sīsāni – palibodhasīsañca taṇhā, vinibandhanasīsañca māno, parāmāsasīsañca diṭṭhi, vikkhepasīsañca uddhaccaṃ, saṃkilesasīsañca avijjā, adhimokkhasīsañca saddhā, paggahasīsañca vīriyaṃ, upaṭṭhānasīsañca sati, avikkhepasīsañca samādhi, dassanasīsañca paññā, pavattasīsañca jīvitindriyaṃ, gocarasīsañca vimokkho, saṅkhārasīsañca nirodho. Taṃ ñātaṭṭhena ñāṇaṃ, pajānanaṭṭhena paññā. Tena vuccati – ‘‘sabbadhammānaṃ sammā samucchede nirodhe ca anupaṭṭhānatā paññā samasīsaṭṭhe ñāṇaṃ’’.
齐首义智分别第三十六巴利
Samasīsaṭṭhañāṇaniddeso chattiṃsatimo.
37. 减损义之智分别巴利
37. Sallekhaṭṭhañāṇaniddeso
88 如何是在摄伏种种差别与统一的光辉中,慧为减损义之智?此即是:贪是多样的,嗔是多样的,痴是多样的;忿怒……(中略)……怨恨、覆藏、恼害、嫉妒、悭吝、诡诈、谄曲、顽固、逞强、慢、过慢、骄、放逸;一切烦恼、一切恶行、一切造作、一切趣向有之业,皆是多样的。巴利 注疏 1
Kathaṃ puthunānattekattatejapariyādāne paññā sallekhaṭṭhe ñāṇaṃ? Puthūti – rāgo puthu, doso puthu, moho puthu, kodho…pe… upanāho… makkho… paḷāso… issā… macchariyaṃ… māyā… sāṭheyyaṃ… thambho… sārambho… māno… atimāno… mado… pamādo… sabbe kilesā… sabbe duccaritā… sabbe abhisaṅkhārā… sabbe bhavagāmikammā.
欲贪是差别,出离是统一;嗔恚是差别,无嗔是统一;惛眠是差别,光明想是统一;掉举是差别,不动是统一;疑是差别,法决定是统一;无明是差别,智是统一;不乐是差别,喜悦是统一;五盖是差别,初禅是统一……(中略)……一切烦恼是差别,阿拉汉道是统一。巴利
Nānattekatta nti kāmacchando nānattaṃ, nekkhammaṃ ekattaṃ. Byāpādo nānattaṃ, abyāpādo ekattaṃ. Thinamiddhaṃ nānattaṃ, ālokasaññā ekattaṃ. Uddhaccaṃ nānattaṃ, avikkhepo ekattaṃ. Vicikicchā nānattaṃ, dhammavavatthānaṃ ekattaṃ. Avijjā nānattaṃ, ñāṇaṃ ekattaṃ. Arati nānattaṃ, pāmojjaṃ ekattaṃ. Nīvaraṇā nānattaṃ, paṭhamaṃ jhānaṃ ekattaṃ…pe… sabbe kilesā nānattaṃ, arahattamaggo ekattaṃ.
有五种光辉:德行光辉、素质光辉、智慧光辉、福德光辉、法之光辉。以德行光辉而闪耀,便能摧伏无德的光辉。以素质光辉而闪耀,便能摧伏恶质的光辉。以智慧光辉而闪耀,便能摧伏劣慧的光辉。以福德光辉而闪耀,便能摧伏无福的光辉。以法之光辉而闪耀,便能摧伏非法的光辉。巴利
Tejo ti pañca tejā – caraṇatejo, guṇatejo, paññātejo, puññatejo, dhammatejo. Caraṇatejena tejitattā dussīlyatejaṃ pariyādiyati. Guṇatejena tejitattā aguṇatejaṃ pariyādiyati. Paññātejena tejitattā duppaññatejaṃ pariyādiyati. Puññatejena tejitattā apuññatejaṃ pariyādiyati. Dhammatejena tejitattā adhammatejaṃ pariyādiyati.
欲贪非为削减,出离乃是削减。嗔恚非为削减,无嗔乃是削减。昏沉睡眠非为削减,光明想乃是削减。掉举非为削减,心不动摇乃是削减。疑非为削减,于法决定乃是削减。无明非为削减,智乃是削减。不乐非为削减,喜悦乃是削减。五盖非为削减,初禅乃是削减……(中略)……一切烦恼非为削减,阿拉汉道乃是削减。以了知为义是智,以通达为义是慧。因此这样说:“在降伏种种差别与合一的光辉中,慧乃是削减处的智。”巴利
Sallekho ti kāmacchando asallekho, nekkhammaṃ sallekho . Byāpādo asallekho, abyāpādo sallekho. Thinamiddhaṃ asallekho, ālokasaññā sallekho. Uddhaccaṃ asallekho, avikkhepo sallekho. Vicikicchā asallekho, dhammavavatthānaṃ sallekho. Avijjā asallekho, ñāṇaṃ sallekho. Arati asallekho, pāmojjaṃ sallekho. Nīvaraṇā asallekho, paṭhamaṃ jhānaṃ sallekho…pe… sabbakilesā asallekho, arahattamaggo sallekho. Taṃ ñātaṭṭhena ñāṇaṃ, pajānanaṭṭhena paññā. Tena vuccati – ‘‘puthunānattatejapariyādāne paññā sallekhaṭṭhe ñāṇaṃ’’.
38. 精进策励智分别巴利
38. Vīriyārambhañāṇaniddeso
89 云何于不退缩、发奋、策励处之慧,为精进发起智?为令未生之恶不善法不生,于不退缩、发奋、策励处之慧,为精进发起智。为令已生之恶不善法断除,于不退缩、发奋、策励处之慧,为精进发起智。为令未生之善法生起,于不退缩、发奋、策励处之慧,为精进发起智。为令已生之善法住立、不忘失、增长、广大、修习、圆满,于不退缩、发奋、策励处之慧,为精进发起智。巴利 注疏 1
Kathaṃ asallīnattapahitattapaggahaṭṭhe paññā vīriyārambhe ñāṇaṃ? Anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya asallīnattapahitattapaggahaṭṭhe paññā vīriyārambhe ñāṇaṃ. Uppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya asallīnattapahitattapaggahaṭṭhe paññā vīriyārambhe ñāṇaṃ. Anuppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ uppādāya asallīnattapahitattapaggahaṭṭhe paññā vīriyārambhe ñāṇaṃ. Uppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā asallīnattapahitattapaggahaṭṭhe paññā vīriyārambhe ñāṇaṃ.
为使未生起的欲贪不再生起,于那不懈怠、精勤、策励的状态中,此慧即是精进发动处的智。为使已生起的欲贪得以断除,于那不懈怠、精勤、策励的状态中,此慧即是精进发动处的智。为使未生起的出离得以生起,于那不懈怠、精勤、策励的状态中,此慧即是精进发动处的智。为使已生起的出离安住、不忘失、增长、广大、修习、圆满,于那不懈怠、精勤、策励的状态中,此慧即是精进发动处的智……(中略)巴利
Anuppannassa kāmacchandassa anuppādāya asallīnattapahitattapaggahaṭṭhe paññā vīriyārambhe ñāṇaṃ. Uppannassa kāmacchandassa pahānāya asallīnattapahitattapaggahaṭṭhe paññā vīriyārambhe ñāṇaṃ. Anuppannassa nekkhammassa uppādāya asallīnattapahitattapaggahaṭṭhe paññā vīriyārambhe ñāṇaṃ. Uppannassa nekkhammassa ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā asallīnattapahitattapaggahaṭṭhe paññā vīriyārambhe ñāṇaṃ…pe….
为使未生起的一切烦恼不再生起,于毫不懈怠、精勤策励之中,此慧即是精进所发之智。为使已生起的一切烦恼得以断除,于毫不懈怠、精勤策励之中,此慧即是精进所发之智……为使未生起的阿拉汉道得以生起,于毫不懈怠、精勤策励之中,此慧即是精进所发之智。为使已生起的阿拉汉道安住、不忘失、增长、广大、修习、圆满,于毫不懈怠、精勤策励之中,此慧即是精进所发之智。从了知的一面称为智,从彻知的一面称为慧。因此说:于毫不懈怠、精勤策励之中,此慧即是精进所发之智。巴利
Anuppannānaṃ sabbakilesānaṃ anuppādāya asallīnattapahitattapaggahaṭṭhe paññā vīriyārambhe ñāṇaṃ. Uppannānaṃ sabbakilesānaṃ pahānāya asallīnattapahitattapaggahaṭṭhe paññā vīriyārambhe ñāṇaṃ…pe… anuppannassa arahattamaggassa uppādāya asallīnattapahitattapaggahaṭṭhe paññā vīriyārambhe ñāṇaṃ. Uppannassa arahattamaggassa ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā asallīnattapahitattapaggahaṭṭhe paññā vīriyārambhe ñāṇaṃ. Taṃ ñātaṭṭhena ñāṇaṃ, pajānanaṭṭhena paññā. Tena vuccati – ‘‘asallīnattapahitattapaggahaṭṭhe paññā vīriyārambhe ñāṇaṃ’’.
39. 义显示智分别巴利
39. Atthasandassanañāṇaniddeso
90 如何是“种种法的阐明之性,于义的开示中,此慧为智”?即:五蕴、十二处、十八界、善法、不善法、无记法、欲界法、色界法、无色界法、出世间法。巴利 注疏 1
Kathaṃ nānādhammappakāsanatā paññā atthasandassane ñāṇaṃ? Nānādhammāti pañcakkhandhā, dvādasāyatanāni, aṭṭhārasa dhātuyo, kusalā dhammā, akusalā dhammā, abyākatā dhammā, kāmāvacarā dhammā, rūpāvacarā dhammā, arūpāvacarā dhammā, apariyāpannā dhammā.
它阐明色为无常,阐明色为苦,阐明色为无我。阐明受……阐明想……阐明行……阐明识……阐明眼……阐明老死为无常,阐明老死为苦,阐明老死为无我。巴利
Pakāsanatā ti rūpaṃ aniccato pakāseti, rūpaṃ dukkhato pakāseti, rūpaṃ anattato pakāseti. Vedanaṃ…pe… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ… cakkhuṃ…pe… jarāmaraṇaṃ aniccato pakāseti, jarāmaraṇaṃ dukkhato pakāseti, jarāmaraṇaṃ anattato pakāseti.
即:断除欲贪时,开示出离之义;断除嗔恚时,开示无嗔之义;断除昏沉睡眠时,开示光明想之义;断除掉举时,开示不散乱之义;断除疑时,开示法确定之义;断除无明时,开示智之义;断除不乐时,开示喜悦之义;断除诸盖时,开示初禅之义……断除一切烦恼时,开示阿拉汉道之义。从已了知的意义来说是智,从彻知的意义来说是慧。因此称为:“种种法的阐明之性,于义的开示中,此慧为智”。巴利
Atthasandassane ti kāmacchandaṃ pajahanto nekkhammatthaṃ sandasseti. Byāpādaṃ pajahanto abyāpādatthaṃ sandasseti. Thinamiddhaṃ pajahanto ālokasaññatthaṃ sandasseti. Uddhaccaṃ pajahanto avikkhepatthaṃ sandasseti. Vicikicchaṃ pajahanto dhammavavatthānatthaṃ sandasseti. Avijjaṃ pajahanto ñāṇatthaṃ sandasseti. Aratiṃ pajahanto pāmojjatthaṃ sandasseti. Nīvaraṇe pajahanto paṭhamajhānatthaṃ sandasseti …pe… sabbakilese pajahanto arahattamaggatthaṃ sandasseti. Taṃ ñātaṭṭhena ñāṇaṃ, pajānanaṭṭhena paññā. Tena vuccati – ‘‘nānādhammapakāsanatā paññā atthasandassane ñāṇaṃ’’.
40. 见清净智之分别巴利
40. Dassanavisuddhiñāṇaniddeso
91 如何是“通达一切法的摄一性、差别性与单一性时,此慧为见清净智”?即:五蕴……出世间法。巴利 注疏 1
Kathaṃ sabbadhammānaṃ ekasaṅgahatānānattekattapaṭivedhe paññā dassanavisuddhiñāṇaṃ? Sabbadhammānanti pañcakkhandhā…pe… apariyāpannā dhammā.
一切法以十二种义总摄为一:真如义、无我义、谛义、通达义、通智义、遍知义、法义、界义、已知义、作证义、触达义、现观义。以此十二种义,一切法总摄为一。巴利
Ekasaṅgahatā ti dvādasahi ākārehi sabbe dhammā ekasaṅgahitā. Tathaṭṭhena, anattaṭṭhena, saccaṭṭhena, paṭivedhaṭṭhena, abhijānanaṭṭhena, parijānanaṭṭhena, dhammaṭṭhena, dhātuṭṭhena, ñātaṭṭhena, sacchikiriyaṭṭhena, phusanaṭṭhena, abhisamayaṭṭhena – imehi dvādasahi ākārehi sabbe dhammā ekasaṅgahitā.
欲贪是差别,出离是统一;……一切烦恼是差别,阿拉汉道是统一。巴利
Nānattekatta nti kāmacchando nānattaṃ, nekkhammaṃ ekattaṃ…pe… sabbakilesā nānattaṃ, arahattamaggo ekattaṃ.
他以遍知通达苦圣谛,以断除通达集圣谛,以作证通达灭圣谛,以修习通达道圣谛。巴利
Paṭivedhe ti dukkhasaccaṃ pariññāpaṭivedhaṃ paṭivijjhati. Samudayasaccaṃ pahānapaṭivedhaṃ paṭivijjhati. Nirodhasaccaṃ sacchikiriyāpaṭivedhaṃ paṭivijjhati. Maggasaccaṃ bhāvanāpaṭivedhaṃ paṭivijjhati.
在入流道刹那,见得以净化;在入流果刹那,见已清净。在一来道刹那,见得以净化;在一来果刹那,见已清净。在不来道刹那,见得以净化;在不来果刹那,见已清净。在阿拉汉道刹那,见得以净化;在阿拉汉果刹那,见已清净。智以已知为义,慧以了知为义。因此说:“对于一切法摄一、种种与统一的通达,慧是见清净智。”巴利
Dassanavisuddhī ti sotāpattimaggakkhaṇe dassanaṃ visujjhati; sotāpattiphalakkhaṇe dassanaṃ visuddhaṃ. Sakadāgāmimaggakkhaṇe dassanaṃ visujjhati; sakadāgāmiphalakkhaṇe dassanaṃ visuddhaṃ. Anāgāmimaggakkhaṇe dassanaṃ visujjhati; anāgāmiphalakkhaṇe dassanaṃ visuddhaṃ. Arahattamaggakkhaṇe dassanaṃ visujjhati; arahattaphalakkhaṇe dassanaṃ visuddhaṃ. Taṃ ñātaṭṭhena ñāṇaṃ, pajānanaṭṭhena paññā. Tena vuccati – ‘‘sabbadhammānaṃ ekasaṅgahatānānattekattapaṭivedhe paññā dassanavisuddhiñāṇaṃ’’.
41. 忍智分别巴利
41. Khantiñāṇaniddeso
92 如何由了知故,慧为忍智?了知色为无常,了知色为苦,了知色为无我。凡所了知,皆能忍可——因此,由了知故,慧为忍智。于受……想……行……识……眼……乃至老死,了知为无常,了知为苦,了知为无我。凡所了知,皆能忍可——因此,由了知故,慧为忍智。以已知义为智,以了知义为慧。所以说:“由了知故,慧为忍智。”巴利 注疏 1
Kathaṃ viditattā paññā khantiñāṇaṃ? Rūpaṃ aniccato viditaṃ , rūpaṃ dukkhato viditaṃ, rūpaṃ anattato viditaṃ. Yaṃ yaṃ viditaṃ taṃ taṃ khamatīti – viditattā paññā khantiñāṇaṃ. Vedanā…pe… saññā… saṅkhārā… viññāṇaṃ… cakkhu…pe… jarāmaraṇaṃ aniccato viditaṃ, jarāmaraṇaṃ dukkhato viditaṃ, jarāmaraṇaṃ anattato viditaṃ. Yaṃ yaṃ viditaṃ taṃ taṃ khamatīti – viditattā paññā khantiñāṇaṃ. Taṃ ñātaṭṭhena ñāṇaṃ, pajānanaṭṭhena paññā. Tena vuccati – ‘‘viditattā paññā khantiñāṇaṃ’’.
42. 深入智分别巴利
42. Pariyogāhaṇañāṇaniddeso
93 如何是由触达而慧即为遍取智?以无常触达色,以苦触达色,以无我触达色;凡所触达,悉能遍取,故说由触达而慧为遍取智。受、想、行、识,乃至眼……直至老死,亦复如是:以无常触达老死,以苦触达老死,以无我触达老死;凡所触达,悉能遍取,故说由触达而慧为遍取智。以已知之义为智,以了知之义为慧,是故说言:“由触达而慧是遍取智。”巴利 注疏 1
Kathaṃ phuṭṭhattā paññā pariyogāhaṇe ñāṇaṃ? Rūpaṃ aniccato phusati, rūpaṃ dukkhato phusati, rūpaṃ anattato phusati. Yaṃ yaṃ phusati taṃ taṃ pariyogāhatīti – phuṭṭhattā paññā pariyogāhaṇe ñāṇaṃ. Vedanaṃ…pe… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ… cakkhuṃ…pe… jarāmaraṇaṃ aniccato phusati, dukkhato phusati, anattato phusati. Yaṃ yaṃ phusati taṃ taṃ pariyogāhatīti – phuṭṭhattā paññā pariyogāhaṇe ñāṇaṃ. Taṃ ñātaṭṭhena ñāṇaṃ, pajānanaṭṭhena paññā. Tena vuccati – ‘‘phuṭṭhattā paññā pariyogāhaṇe ñāṇaṃ’’.
遍取智分别第四十二巴利
Pariyogāhaṇañāṇaniddeso dvecattālīsamo.
43. 部分住智分别巴利
43. Padesavihārañāṇaniddeso
94 如何理解“在和合中慧为部分住之智”?有以邪见为缘所生的感受,也有以邪见止息为缘所生的感受;有以正见为缘所生的感受,也有以正见止息为缘所生的感受;有以邪思惟为缘所生的感受,也有以邪思惟止息为缘所生的感受;有以正思惟为缘所生的感受,也有以正思惟止息为缘所生的感受……(中略)……有以邪解脱为缘所生的感受,也有以邪解脱止息为缘所生的感受;有以正解脱为缘所生的感受,也有以正解脱止息为缘所生的感受;有以欲为缘所生的感受,也有以欲止息为缘所生的感受;有以寻为缘所生的感受,也有以寻止息为缘所生的感受;有以想为缘所生的感受,也有以想止息为缘所生的感受。巴利 注疏 1
Kathaṃ samodahane paññā padesavihāre ñāṇaṃ? Micchādiṭṭhipaccayāpi vedayitaṃ, micchādiṭṭhivūpasamapaccayāpi vedayitaṃ. Sammādiṭṭhipaccayāpi vedayitaṃ, sammādiṭṭhivūpasamapaccayāpi vedayitaṃ. Micchāsaṅkappapaccayāpi vedayitaṃ, micchāsaṅkappavūpasamapaccayāpi vedayitaṃ. Sammāsaṅkappapaccayāpi vedayitaṃ, sammāsaṅkappavūpasamapaccayāpi vedayitaṃ…pe… micchāvimuttipaccayāpi vedayitaṃ, micchāvimuttivūpasamapaccayāpi vedayitaṃ. Sammāvimuttipaccayāpi vedayitaṃ, sammāvimuttivūpasamapaccayāpi vedayitaṃ. Chandapaccayāpi vedayitaṃ, chandavūpasamapaccayāpi vedayitaṃ. Vitakkapaccayāpi vedayitaṃ, vitakkavūpasamapaccayāpi vedayitaṃ. Saññāpaccayāpi vedayitaṃ, saññāvūpasamapaccayāpi vedayitaṃ.
当欲尚未止息,寻尚未止息,想尚未止息时,也依此缘而生起感受;当欲已止息,寻尚未止息,想尚未止息时,也依此缘而生起感受;当欲已止息,寻已止息,想尚未止息时,也依此缘而生起感受;当欲已止息,寻已止息,想已止息时,也依此缘而生起感受。为证得那尚未达到的,应作的仍有漏存在;当于彼阶段尚未到达时,也依此缘而生起感受。这于已知之义为智,于了知之义为慧。因此被称为:“在和合中慧为部分住之智”。巴利
Chando ca avūpasanto hoti, vitakko ca avūpasanto hoti, saññā ca avūpasantā hoti, tappaccayāpi vedayitaṃ. Chando ca vūpasanto hoti, vitakko ca avūpasanto hoti, saññā ca avūpasantā hoti, tappaccayāpi vedayitaṃ. Chando ca vūpasanto hoti, vitakko ca vūpasanto hoti, saññā ca avūpasantā hoti, tappaccayāpi vedayitaṃ. Chando ca vūpasanto hoti, vitakko ca vūpasanto hoti, saññā ca vūpasantā hoti, tappaccayāpi vedayitaṃ. Appattassa pattiyā atthi āsavaṃ, tasmimpi ṭhāne anuppatte tappaccayāpi vedayitaṃ. Taṃ ñātaṭṭhena ñāṇaṃ, pajānanaṭṭhena paññā. Tena vuccati – ‘‘samodahane paññā padesavihāre ñāṇaṃ’’.
六转智分别(第44–49经)巴利
44-49. Chavivaṭṭañāṇaniddeso
95 如何是“以增上故,慧为于想中转离之智”?以出离增上故,慧从欲贪想中转离——这便是“以增上故,慧为于想中转离之智”。以无瞋增上故,慧从瞋恚想中转离——这便是“以增上故,慧为于想中转离之智”。以光明想增上故,慧从昏沉睡眠想中转离——这便是“以增上故,慧为于想中转离之智”。以无散乱增上故,慧从掉举想中转离——这便是“以增上故,慧为于想中转离之智”。以法决定增上故,慧从疑想中转离——这便是“以增上故,慧为于想中转离之智”。以智增上故,慧从无明想中转离——这便是“以增上故,慧为于想中转离之智”。以喜悦增上故,慧从不乐想中转离——这便是“以增上故,慧为于想中转离之智”。以初禅增上故,慧从诸盖想中转离——这便是“以增上故,慧为于想中转离之智”……(中略)……以阿拉汉道增上故,慧从一切烦恼想中转离——这便是“以增上故,慧为于想中转离之智”。这在已知的意义上是智,在了知的意义上是慧。因此称为:“以增上故,慧为于想中转离之智”。巴利 注疏 1
Kathaṃ adhipatattā paññā saññāvivaṭṭe ñāṇaṃ? Nekkhammādhipatattā paññā kāmacchandato saññāya vivaṭṭatīti – adhipatattā paññā saññāvivaṭṭe ñāṇaṃ. Abyāpādādhipatattā paññā byāpādato saññāya vivaṭṭatīti – adhipatattā paññā saññāvivaṭṭe ñāṇaṃ. Ālokasaññādhipatattā paññā thinamiddhato saññāya vivaṭṭatīti – adhipatattā paññā saññāvivaṭṭe ñāṇaṃ. Avikkhepādhipatattā paññā uddhaccato saññāya vivaṭṭatīti – adhipatattā paññā saññāvivaṭṭe ñāṇaṃ. Dhammavavatthānādhipatattā paññā vicikicchāya saññāya vivaṭṭatīti – adhipatattā paññā saññāvivaṭṭe ñāṇaṃ. Ñāṇādhipatattā paññā avijjāya saññāya vivaṭṭatīti – adhipatattā paññā saññāvivaṭṭe ñāṇaṃ. Pāmojjādhipatattā paññā aratiyā saññāya vivaṭṭatīti – adhipatattā paññā saññāvivaṭṭe ñāṇaṃ. Paṭhamajjhānādhipatattā paññā nīvaraṇehi saññāya vivaṭṭatīti – adhipatattā paññā saññāvivaṭṭe ñāṇaṃ…pe… arahattamaggādhipatattā paññā sabbakilesehi saññāya vivaṭṭatīti – adhipatattā paññā saññāvivaṭṭe ñāṇaṃ . Taṃ ñātaṭṭhena ñāṇaṃ, pajānanaṭṭhena paññā. Tena vuccati – ‘‘adhipatattā paññā saññāvivaṭṭe ñāṇaṃ’’.
96 如何是“于种种中,慧为于心转离之智”?欲贪是种种,出离是一性。当心思量出离这一性时,心从欲贪中转离——这便是“于种种中,慧为于心转离之智”。瞋恚是种种,无瞋是一性。当心思量无瞋这一性时,心从瞋恚中转离——这便是“于种种中,慧为于心转离之智”。昏沉睡眠是种种,光明想是一性。当心思量光明想这一性时,心从昏沉睡眠中转离——这便是“于种种中,慧为于心转离之智”……(中略)……一切烦恼是种种,阿拉汉道是一性。当心思量阿拉汉道这一性时,心从一切烦恼中转离——这便是“于种种中,慧为于心转离之智”。这在已知的意义上是智,在了知的意义上是慧。因此称为:“于种种中,慧为于心转离之智”。巴利 注疏 1
Kathaṃ nānatte paññā cetovivaṭṭe ñāṇaṃ? Kāmacchando nānattaṃ, nekkhammaṃ ekattaṃ. Nekkhammekattaṃ cetayato kāmacchandato cittaṃ vivaṭṭatīti – nānatte paññā cetovivaṭṭe ñāṇaṃ. Byāpādo nānattaṃ, abyāpādo ekattaṃ. Abyāpādekattaṃ cetayato byāpādato cittaṃ vivaṭṭatīti – nānatte paññā cetovivaṭṭe ñāṇaṃ. Thinamiddhaṃ nānattaṃ, ālokasaññā ekattaṃ. Ālokasaññekattaṃ cetayato thinamiddhato cittaṃ vivaṭṭatīti – nānatte paññā cetovivaṭṭe ñāṇaṃ…pe… sabbakilesā nānattaṃ, arahattamaggo ekattaṃ. Arahattamaggekattaṃ cetayato sabbakilesehi cittaṃ vivaṭṭatīti – nānatte paññā cetovivaṭṭe ñāṇaṃ. Taṃ ñātaṭṭhena ñāṇaṃ, pajānanaṭṭhena paññā. Tena vuccati – ‘‘nānatte paññā cetovivaṭṭe ñāṇaṃ’’.
97 何为“于决意中,慧即心转离之智”?断除欲贪时,以出离令心决意——此即“于决意中,慧即心转离之智”。断除瞋恚时,以无瞋令心决意——此即“于决意中,慧即心转离之智”。断除昏沉睡眠时,以光明想令心决意——此即“于决意中,慧即心转离之智”……(中略)……断除一切烦恼时,以阿拉汉道令心决意——此即“于决意中,慧即心转离之智”。此于已知之义为智,于了知之义为慧。故说:“于决意中,慧即心转离之智”。巴利 注疏 1
Kathaṃ adhiṭṭhāne paññā cittavivaṭṭe ñāṇaṃ? Kāmacchandaṃ pajahanto nekkhammavasena cittaṃ adhiṭṭhātīti – adhiṭṭhāne paññā cittavivaṭṭe ñāṇaṃ. Byāpādaṃ pajahanto abyāpādavasena cittaṃ adhiṭṭhātīti – adhiṭṭhāne paññā cittavivaṭṭe ñāṇaṃ. Thinamiddhaṃ pajahanto ālokasaññāvasena cittaṃ adhiṭṭhātīti – adhiṭṭhāne paññā cittavivaṭṭe ñāṇaṃ…pe… sabbakilese pajahanto arahattamaggavasena cittaṃ adhiṭṭhātīti – adhiṭṭhāne paññā cittavivaṭṭe ñāṇaṃ. Taṃ ñātaṭṭhena ñāṇaṃ, pajānanaṭṭhena paññā. Tena vuccati – ‘‘adhiṭṭhāne paññā cittavivaṭṭe ñāṇaṃ’’.
98 应如何理解“空中的慧是智转离之智”?当如实地了知与观见“眼是空的,无我,无我所,无常,不坚固,非永恒,不离变坏法”时,智即从对眼的执取中转离——这便是“空中的慧是智转离之智”。当如实地了知与观见“耳是空的……(中略)……鼻是空的……舌是空的……身是空的……意是空的,无我,无我所,无常,不坚固,非永恒,不离变坏法”时,智即从对意的执取中转离——这便是“空中的慧是智转离之智”。此中,于已知义,是为智;于了知义,是为慧。故称“空中的慧是智转离之智”。此是已知。巴利 注疏 1
Kathaṃ suññate paññā ñāṇavivaṭṭe ñāṇaṃ? ‘‘Cakkhu suññaṃ attena vā attaniyena vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā’’ti yathābhūtaṃ jānato passato cakkhābhinivesato ñāṇaṃ vivaṭṭatīti – suññate paññā ñāṇavivaṭṭe ñāṇaṃ. ‘‘Sotaṃ suññaṃ…pe… ghānaṃ suññaṃ… jivhā suññā… kāyo suñño… mano suñño attena vā attaniyena vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā’’ti yathābhūtaṃ jānato passato manābhinivesato ñāṇaṃ vivaṭṭatīti – suññate paññā ñāṇavivaṭṭe ñāṇaṃ. Taṃ ñātaṭṭhena ñāṇaṃ, pajānanaṭṭhena paññā. Tena vuccati – ‘‘suññate paññā ñāṇavivaṭṭe ñāṇaṃ’’.
99 何谓“于舍离中,慧为解脱转离之智”?以出离舍断欲贪——于舍离中,慧为解脱转离之智。以无瞋舍断瞋恚——于舍离中,慧为解脱转离之智。以光明想舍断昏沉睡眠——于舍离中,慧为解脱转离之智。以不散乱舍断掉举——于舍离中,慧为解脱转离之智。以法拣择舍断疑——于舍离中,慧为解脱转离之智。……以阿拉汉道舍断一切烦恼——于舍离中,慧为解脱转离之智。此于已知义为智,于了知义为慧,故说为“于舍离中,慧为解脱转离之智”。巴利 注疏 1
Kathaṃ vosagge paññā vimokkhavivaṭṭe ñāṇaṃ? Nekkhammena kāmacchandaṃ vosajjatīti – vosagge paññā vimokkhavivaṭṭe ñāṇaṃ. Abyāpādena byāpādaṃ vosajjatīti – vosagge paññā vimokkhavivaṭṭe ñāṇaṃ. Ālokasaññāya thinamiddhaṃ vosajjatīti – vosagge paññā vimokkhavivaṭṭe ñāṇaṃ . Avikkhepena uddhaccaṃ vosajjatīti – vosagge paññā vimokkhavivaṭṭe ñāṇaṃ. Dhammavavatthānena vicikicchaṃ vosajjatīti – vosagge paññā vimokkhavivaṭṭe ñāṇaṃ…pe… arahattamaggena sabbakilese vosajjatīti – vosagge paññā vimokkhavivaṭṭe ñāṇaṃ. Taṃ ñātaṭṭhena ñāṇaṃ, pajānanaṭṭhena paññā. Tena vuccati – ‘‘vosagge paññā vimokkhavivaṭṭe ñāṇaṃ’’.
100 什么是在如义中,慧为谛转离之智?遍知苦的逼迫义、有为义、热恼义、变易义而转离——这是在如义中,慧为谛转离之智。遍舍集的蓄积义、因源义、结缚义、障碍义而转离——这是在如义中,慧为谛转离之智。遍证灭的出离义、远离义、无为义、不死义而转离——这是在如义中,慧为谛转离之智。遍修道谛的出离义、因义、见义、增上义而转离——这是在如义中,慧为谛转离之智。巴利 注疏 1
Kathaṃ tathaṭṭhe paññā saccavivaṭṭe ñāṇaṃ? Dukkhassa pīḷanaṭṭhaṃ saṅkhataṭṭhaṃ santāpaṭṭhaṃ vipariṇāmaṭṭhaṃ parijānanto vivaṭṭatīti – tathaṭṭhe paññā saccavivaṭṭe ñāṇaṃ. Samudayassa āyūhanaṭṭhaṃ nidānaṭṭhaṃ saññogaṭṭhaṃ palibodhaṭṭhaṃ pajahanto vivaṭṭatīti – tathaṭṭhe paññā saccavivaṭṭe ñāṇaṃ. Nirodhassa nissaraṇaṭṭhaṃ vivekaṭṭhaṃ asaṅkhataṭṭhaṃ amataṭṭhaṃ sacchikaronto vivaṭṭatīti – tathaṭṭhe paññā saccavivaṭṭe ñāṇaṃ. Maggassa niyyānaṭṭhaṃ hetuṭṭhaṃ dassanaṭṭhaṃ ādhipateyyaṭṭhaṃ bhāvento vivaṭṭatīti – tathaṭṭhe paññā saccavivaṭṭe ñāṇaṃ.
有想转离、思转离、心转离、智转离、解脱转离、谛转离。于想时转离——这是想转离。于思时转离——这是思转离。于识知时转离——这是心转离。于作智时转离——这是智转离。于弃舍时转离——这是解脱转离。于如义中转离——这是谛转离。巴利
Saññāvivaṭṭo, cetovivaṭṭo, cittavivaṭṭo, ñāṇavivaṭṭo, vimokkhavivaṭṭo , saccavivaṭṭo. Sañjānanto vivaṭṭatīti – saññāvivaṭṭo. Cetayanto vivaṭṭatīti – cetovivaṭṭo. Vijānanto vivaṭṭatīti – cittavivaṭṭo. Ñāṇaṃ karonto vivaṭṭatīti – ñāṇavivaṭṭo. Vosajjanto vivaṭṭatīti – vimokkhavivaṭṭo. Tathaṭṭhe vivaṭṭatīti – saccavivaṭṭo.
凡有想转离之处,即有思转离。凡有思转离之处,即有想转离。凡有想转离与思转离之处,即有心转离。凡有心转离之处,即有想转离与思转离。凡有想转离、思转离、心转离之处,即有智转离。凡有智转离之处,即有想转离、思转离、心转离。凡有想转离、思转离、心转离、智转离之处,即有解脱转离。凡有解脱转离之处,即有想转离、思转离、心转离、智转离。凡有想转离、思转离、心转离、智转离、解脱转离之处,即有谛转离。凡有谛转离之处,即有想转离、思转离、心转离、智转离、解脱转离。以已知义为智,以了知义为慧。因此说:“在如义中,慧为谛转离之智。”巴利
Yattha saññāvivaṭṭo, tattha cetovivaṭṭo. Yattha cetovivaṭṭo, tattha saññāvivaṭṭo. Yattha saññāvivaṭṭo cetovivaṭṭo tattha cittavivaṭṭo. Yattha cittavivaṭṭo, tattha saññāvivaṭṭo cetovivaṭṭo. Yattha saññāvivaṭṭo cetovivaṭṭo cittavivaṭṭo, tattha ñāṇavivaṭṭo. Yattha ñāṇavivaṭṭo, tattha saññāvivaṭṭo cetovivaṭṭo cittavivaṭṭo. Yattha saññāvivaṭṭo cetovivaṭṭo cittavivaṭṭo ñāṇavivaṭṭo, tattha vimokkhavivaṭṭo. Yattha vimokkhavivaṭṭo, tattha saññāvivaṭṭo cetovivaṭṭo cittavivaṭṭo ñāṇavivaṭṭo. Yattha saññāvivaṭṭo cetovivaṭṭo cittavivaṭṭo ñāṇavivaṭṭo vimokkhavivaṭṭo, tattha saccavivaṭṭo. Yattha saccavivaṭṭo, tattha saññāvivaṭṭo cetovivaṭṭo cittavivaṭṭo ñāṇavivaṭṭo vimokkhavivaṭṭo. Taṃ ñātaṭṭhena ñāṇaṃ , pajānanaṭṭhena paññā. Tena vuccati – ‘‘tathaṭṭhe paññā saccavivaṭṭe ñāṇaṃ’’.
50. 神变智分别巴利
50. Iddhividhañāṇaniddeso
101 如何是名为神变智的慧?即以身与心的统一决定、以乐想与轻快想、依决意而成就的慧,名为神变智。于此,比丘修习具足欲定勤行神足,修习具足精进定勤行神足,修习具足心定勤行神足,修习具足观定勤行神足。他对这四种神足修习心、调伏心,令心柔软、适合作业。如此修习、调伏、令心柔软适业之后,他将身统合于心,将心统合于身;以身之力引导心,以心之力引导身;以身之力决意心,以心之力决意身。在以身之力引导心、以心之力引导身,以身之力决意心、以心之力决意身之后,他于身中进入乐想与轻快想而住。以如是修习、清净、皎洁之心,他为证神变智而导引其心、令心倾向。他便证验种种神变。巴利 注疏 1
Kathaṃ kāyampi cittampi ekavavatthānatā sukhasaññañca lahusaññañca adhiṭṭhānavasena ijjhanaṭṭhe paññā iddhividhe ñāṇaṃ? Idha bhikkhu chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīriyasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, cittasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīmaṃsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. So imesu catūsu iddhipādesu cittaṃ paribhāveti paridameti, muduṃ karoti kammaniyaṃ. So imesu catūsu iddhipādesu cittaṃ paribhāvetvā paridametvā muduṃ karitvā kammaniyaṃ kāyampi citte samodahati, cittampi kāye samodahati, kāyavasena cittaṃ pariṇāmeti, cittavasena kāyaṃ pariṇāmeti, kāyavasena cittaṃ adhiṭṭhāti, cittavasena kāyaṃ adhiṭṭhāti; kāyavasena cittaṃ pariṇāmetvā cittavasena kāyaṃ pariṇāmetvā kāyavasena cittaṃ adhiṭṭhahitvā cittavasena kāyaṃ adhiṭṭhahitvā sukhasaññañca lahusaññañca kāye okkamitvā viharati. So tathābhāvitena cittena parisuddhena pariyodātena iddhividhañāṇāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti. So anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhoti.
102 他一身化多身,多身合一身;或显或隐;穿墙越壁,穿过城墙,越过山岳,无所障碍,犹如在虚空之中;于大地中出没,犹如在水中;行于水上而不破散,犹如行于大地;于虚空中结跏趺坐而行,犹如飞鸟;如此有大神通、大威力的日月,他以手触摸、摩挲;乃至于梵天世界,以身自在而行。从这个意义说,这称为智;从了知的意义说,称为慧。因此说道:“身得统一,心得决定,依乐想与轻快想,由决意而成就,此慧即是神变智。”巴利 注疏 1
Ekopi hutvā bahudhā hoti, bahudhāpi hutvā eko hoti; āvibhāvaṃ tirobhāvaṃ; tirokuṭṭaṃ tiropākāraṃ tiropabbataṃ asajjamāno gacchati, seyyathāpi ākāse; pathaviyāpi ummujjanimujjaṃ karoti, seyyathāpi udake; udakepi abhijjamāne gacchati, seyyathāpi pathaviyaṃ ; ākāsepi pallaṅkena kamati seyyathāpi pakkhī sakuṇo imepi candimasūriye evaṃmahiddhike evaṃmahānubhāve pāṇinā parāmasati parimajjati; yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vatteti. Taṃ ñātaṭṭhena ñāṇaṃ, pajānanaṭṭhena paññā. Tena vuccati – ‘‘kāyampi cittampi ekavavatthānatā sukhasaññañca lahusaññañca adhiṭṭhānavasena ijjhanaṭṭhe paññā iddhividhe ñāṇaṃ’’.
51. 耳界清净智分别巴利
51. Sotadhātuvisuddhiñāṇaniddeso
103 如何理解“以寻的扩散为因,通达种种、一一种声音之相而洞察的慧为天耳界清净智”?于此,比丘修习具足欲定……具足精进定……具足心定……具足观定与精勤行之神足。他于此四种神足中修习心、调御心,令心柔软、堪任。他于此四种神足中修习心、调御心,令心柔软、堪任之后,作意远处的声音之相,亦作意近处的声音之相;作意粗大的声音之相,亦作意微细的声音之相,作意极微细的声音之相。作意东方诸声音之相,作意西方诸声音之相,作意北方诸声音之相,作意南方诸声音之相。作意东南方向诸声音之相,作意西北方向诸声音之相,作意东北方向诸声音之相,作意西南方向诸声音之相。作意下方诸声音之相,作意上方诸声音之相。他以此已修习、已遍净、已遍清净之心,将心导向、引向天耳界清净智。他以那超越人耳界的清净天耳界,听闻两种声音:天界的声音与人界的声音,无论远近。以了知义为智,以了别义为慧。因此说:“以寻的扩散为因,通达种种、一一种声音之相而洞察的慧为天耳界清净智。”巴利 注疏 1
Kathaṃ vitakkavipphāravasena nānattekattasaddanimittānaṃ pariyogāhaṇe paññā sotadhātuvisuddhiñāṇaṃ ? Idha bhikkhu chandasamādhi…pe… vīriyasamādhi… cittasamādhi… vīmaṃsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. So imesu catūsu iddhipādesu cittaṃ paribhāveti paridameti, muduṃ karoti kammaniyaṃ. So imesu catūsu iddhipādesu cittaṃ paribhāvetvā paridametvā, muduṃ karitvā kammaniyaṃ dūrepi saddānaṃ saddanimittaṃ manasi karoti, santikepi saddānaṃ saddanimittaṃ manasi karoti, oḷārikānampi saddānaṃ saddanimittaṃ manasi karoti, sukhumānampi saddānaṃ saddanimittaṃ manasi karoti, saṇhasaṇhānampi saddānaṃ saddanimittaṃ manasi karoti, puratthimāyapi disāya saddānaṃ saddanimittaṃ manasi karoti, pacchimāyapi disāya saddānaṃ saddanimittaṃ manasi karoti, uttarāyapi disāya saddānaṃ saddanimittaṃ manasi karoti, dakkhiṇāyapi disāya saddānaṃ saddanimittaṃ manasi karoti, puratthimāyapi anudisāya saddānaṃ saddanimittaṃ manasi karoti, pacchimāyapi anudisāya saddānaṃ saddanimittaṃ manasi karoti, uttarāyapi anudisāya saddānaṃ saddanimittaṃ manasi karoti, dakkhiṇāyapi anudisāya saddānaṃ saddanimittaṃ manasi karoti, heṭṭhimāyapi disāya saddānaṃ saddanimittaṃ manasi karoti, uparimāyapi disāya saddānaṃ saddanimittaṃ manasi karoti. So tathābhāvitena cittena parisuddhena pariyodātena sotadhātuvisuddhiñāṇāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti. So dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya ubho sadde suṇāti – dibbe ca mānuse ca ye dūre santike ca. Taṃ ñātaṭṭhena ñāṇaṃ, pajānanaṭṭhena paññā. Tena vuccati – ‘‘vitakkavipphāravasena nānattekattasaddanimittānaṃ pariyogāhaṇe paññā sotadhātuvisuddhiñāṇaṃ’’.
52. 他心智分别巴利
52. Cetopariyañāṇaniddeso
104 如何是以三种心的扩散为因,依诸根的明净,而通达种种与一一种识之行的洞察慧为他心智呢?在此,比丘修习具足欲定与精勤行的神足,修习具足精进定与精勤行的神足……修习具足心定与精勤行的神足……修习具足观定与精勤行的神足。他对这四种神足修习心、调练心,令心柔软、堪任。对四种神足修习心、调练心,令心柔软、堪任之后,他如是了知:“此色身由喜根所引发,此色身由忧根所引发,此色身由舍根所引发。”他以如此已修、已遍净、已遍清净的心,将心导向他心智。他以自心遍知其他众生、其他人的心而了知:了知“有贪心”为有贪心;了知“离贪心”为离贪心;了知“有嗔心”为有嗔心;了知“离嗔心”为离嗔心;了知“有痴心”为有痴心;了知“离痴心”为离痴心;了知“收缩心”为收缩心;了知“散乱心”为散乱心;了知“广大心”为广大心;了知“非广大心”为非广大心;了知“有上心”为有上心;了知“无上心”为无上心;了知“定心”为定心;了知“非定心”为非定心;了知“解脱心”为解脱心;了知“未解脱心”为未解脱心。以了知义为智,以了别义为慧。因此说:“以三种心的扩散为因,依诸根的明净,通达种种与一一种识之行的洞察慧,为他心智。”巴利 注疏 1
Kathaṃ tiṇṇaṃ cittānaṃ vipphārattā indriyānaṃ pasādavasena nānattekattaviññāṇacariyāpariyogāhaṇe paññā cetopariyañāṇaṃ? Idha bhikkhu chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīriyasamādhi…pe… cittasamādhi…pe… vīmaṃsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. So imesu catūsu iddhipādesu cittaṃ paribhāveti paridameti, muduṃ karoti kammaniyaṃ. So imesu catūsu iddhipādesu cittaṃ paribhāvetvā paridametvā, muduṃ karitvā kammaniyaṃ evaṃ pajānāti – ‘‘idaṃ rūpaṃ somanassindriyasamuṭṭhitaṃ, idaṃ rūpaṃ domanassindriyasamuṭṭhitaṃ, idaṃ rūpaṃ upekkhindriyasamuṭṭhita’’nti . So tathābhāvitena cittena parisuddhena pariyodātena cetopariyañāṇāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti. So parasattānaṃ parapuggalānaṃ cetasā ceto paricca pajānāti – sarāgaṃ vā cittaṃ ‘‘sarāgaṃ citta’’nti pajānāti, vītarāgaṃ vā cittaṃ ‘‘vītarāgaṃ citta’’nti pajānāti, sadosaṃ vā cittaṃ…pe… vītadosaṃ vā cittaṃ… samohaṃ vā cittaṃ… vītamohaṃ vā cittaṃ… saṃkhittaṃ vā cittaṃ… vikkhittaṃ vā cittaṃ… mahaggataṃ vā cittaṃ… amahaggataṃ vā cittaṃ… sauttaraṃ vā cittaṃ… anuttaraṃ vā cittaṃ… samāhitaṃ vā cittaṃ… asamāhitaṃ vā cittaṃ… vimuttaṃ vā cittaṃ… avimuttaṃ vā cittaṃ ‘‘avimuttaṃ cittanti pajānāti. Taṃ ñātaṭṭhena ñāṇaṃ, pajānanaṭṭhena paññā. Tena vuccati – ‘‘tiṇṇaṃ cittānaṃ vipphārattā indriyānaṃ pasādavasena nānattekattaviññāṇacariyāpariyogāhaṇe paññā cetopariyañāṇaṃ’’.
他心智分别第五十二巴利
Cetopariyañāṇaniddeso dvepaññāsamo.
53. 宿住随念智分别巴利
53. Pubbenivāsānussatiñāṇaniddeso
105 如何是以因缘所转起的诸法,藉由种种或单一业行的扩散而通达洞察的慧,即宿命随念智?此处,比丘修习欲定……令心柔软、适合作业后,如是了知:“此有故彼有,此生故彼生。”即:以无明为缘而有诸行,以诸行为缘而有识,以识为缘而有名色,以名色为缘而有六处,以六处为缘而有触,以触为缘而有受,以受为缘而有渴爱,以渴爱为缘而有取着,以取着为缘而有有,以有为缘而有生,以生为缘而有老、死、愁、悲、苦、忧、恼生起;如此,这整个苦蕴便集起。巴利 注疏 1
Kathaṃ paccayapavattānaṃ dhammānaṃ nānattekattakammavipphāravasena pariyogāhaṇe paññā pubbenivāsānussatiñāṇaṃ? Idha bhikkhu chandasamādhi…pe… muduṃ karitvā kammaniyaṃ evaṃ pajānāti – ‘‘imasmiṃ sati idaṃ hoti, imassuppādā idaṃ uppajjati, yadidaṃ – avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ, nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ, saḷāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti; evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti’’.
他以如此修习、遍净、遍清净之心,将心导向、引向宿命随念智。他随念种种过去世:一生、二生、三生、四生、五生、十生、二十生、三十生、四十生、五十生、百生、千生、十万生,众多坏劫、众多成劫、众多坏成劫:“我于彼处,曾有如是名、如是族姓、如是容貌、如是饮食、如是苦乐感受、如是寿限;我从彼处死后,投生到某处。于彼处,我又有如是名、如是族姓、如是容貌、如是饮食、如是苦乐感受、如是寿限;我从彼处死后,再投生到这里。”他如此随念种种过去世的细节与相貌。了知之义为智,了别之义为慧。因此说:“以因缘所转起的诸法,藉由种种或单一业行的扩散而通达洞察的慧,即宿命随念智。”巴利
So tathābhāvitena cittena parisuddhena pariyodātena pubbenivāsānussatiñāṇāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti. So anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati, seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṃsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo, jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi, anekepi saṃvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṃvaṭṭavivaṭṭakappe – ‘‘amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṃ; tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evama āyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’’ti. Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarati. Taṃ ñātaṭṭhena ñāṇaṃ, pajānanaṭṭhena paññā. Tena vuccati – ‘‘paccayapavattānaṃ dhammānaṃ nānattekattakammavipphāravasena pariyogāhaṇe paññā pubbenivāsānussatiñāṇaṃ’’.
54. 天眼智分别巴利
54. Dibbacakkhuñāṇaniddeso
106 如何是“以光明为因,在见种种、一一种色相之事上的慧为天眼智”?于此,比丘修习具足欲定与精勤行之神足,修习具足精进定……具足心定……具足观定与精勤行之神足。他于这四种神足中修习心、调御心,令心柔软、堪任。他于这四种神足中修习心、调御心,令心柔软、堪任之后,作意光明想,确立昼想:“如昼亦然夜,如夜亦然昼。”如此,他以豁然无蔽之心,修习光明心。他以此已修习、已遍净、已遍清净之心,将心导向、引向众生死生智。他以超越人界、清净的天眼,见众生死亡、投生,了知众生随业流转——或低劣、或殊胜,或美丽、或丑陋,或善趣、或恶趣:“确实,这些尊贵众生具足身恶行、具足语恶行、具足意恶行,诽谤圣者,持有邪见,造作邪见业;他们身坏命终后,投生于苦界、恶趣、堕处、地狱。然而,那些尊贵众生具足身善行、具足语善行、具足意善行,不诽谤圣者,持有正见,造作正见业;他们身坏命终后,投生于善趣、天界。”如此,他以超越人界、清净的天眼,见众生死亡、投生,了知众生随业流转——或低劣、或殊胜,或美丽、或丑陋,或善趣、或恶趣。以了知义为智,以了别义为慧。是故说言:“以光明为因,在见种种、一一种色相之事上的慧为天眼智。”巴利 注疏 1
Kathaṃ obhāsavasena nānattekattarūpanimittānaṃ dassanaṭṭhe paññā dibbacakkhuñāṇaṃ? Idha bhikkhu chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīriyasamādhi…pe… cittasamādhi…pe… vīmaṃsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. So imesu catūsu iddhipādesu cittaṃ paribhāveti paridameti, muduṃ karoti kammaniyaṃ. So imesu catūsu iddhipādesu cittaṃ paribhāvetvā paridametvā, muduṃ karitvā kammaniyaṃ ālokasaññaṃ manasi karoti, divāsaññaṃ adhiṭṭhāti – ‘‘yathā divā tathā rattiṃ, yathā rattiṃ tathā divā’’. Iti vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṃ cittaṃ bhāveti. So tathābhāvitena cittena parisuddhena pariyodātena sattānaṃ cutūpapātañāṇāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti. So dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena, satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti – ‘‘ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā, vacīduccaritena samannāgatā, manoduccaritena samannāgatā, ariyānaṃ upavādakā, micchādiṭṭhikā, micchādiṭṭhikammasamādānā; te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā. Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā, vacīsucaritena samannāgatā, manosucaritena samannāgatā ariyānaṃ anupavādakā, sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā; te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā’’ti. Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe, sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti. Taṃ ñātaṭṭhena ñāṇaṃ, pajānanaṭṭhena paññā. Tena vuccati – ‘‘obhāsavasena nānattekattarūpanimittānaṃ dassanaṭṭhe paññā dibbacakkhuñāṇaṃ’’.
55. 漏尽智分别巴利
55. Āsavakkhayañāṇaniddeso
107 以六十四种行相,三种根自在者的慧,如何是漏尽智?此三种根是什么?即未知当知根、已知根、具知根。巴利 注疏 1
Kathaṃ catusaṭṭhiyā ākārehi tiṇṇannaṃ indriyānaṃ vasibhāvatā paññā āsavānaṃ khaye ñāṇaṃ? Katamesaṃ tiṇṇannaṃ indriyānaṃ? Anaññātaññassāmītindriyassa aññindriyassa aññātāvindriyassa.
未知当知根达到几个阶位?已知根达到几个阶位?具知根达到几个阶位?未知当知根达到一个阶位——入流道。已知根达到六个阶位——入流果、一来道、一来果、不来道、不来果、阿拉汉道。具知根达到一个阶位——阿拉汉果。巴利
Anaññātaññassāmītindriyaṃ kati ṭhānāni gacchati, aññindriyaṃ kati ṭhānāni gacchati, aññātāvindriyaṃ kati ṭhānāni gacchati? Anaññātaññassāmītindriyaṃ ekaṃ ṭhānaṃ gacchati – sotāpattimaggaṃ. Aññindriyaṃ cha ṭhānāni gacchati – sotāpattiphalaṃ , sakadāgāmimaggaṃ , sakadāgāmiphalaṃ, anāgāmimaggaṃ, anāgāmiphalaṃ, arahattamaggaṃ. Aññātāvindriyaṃ ekaṃ ṭhānaṃ gacchati – arahattaphalaṃ.
在入流道刹那,于“未知当知根”,信根以胜解为伴,精进根以策励为伴,念根以现起为伴,定根以不散乱为伴,慧根以见为伴,意根以了知为伴,喜根以遍满为伴,命根以维持相续的支配为伴。在入流道刹那生起的诸法,除心生色法之外,全部是善的,全部是无漏的,全部导向出离,全部趋于减损,全部是出世间的,全部以涅槃为所缘。在入流道刹那,对于“未知当知根”,这八个根是俱生之伴、互相之伴、依止之伴、相应之伴,它们同行、俱生、相杂、相应。它们既是它的行相,也是它的伴随。巴利
Sotāpattimaggakkhaṇe anaññātaññassāmītindriyassa saddhindriyaṃ adhimokkhaparivāraṃ hoti, vīriyindriyaṃ paggahaparivāraṃ hoti, satindriyaṃ upaṭṭhānaparivāraṃ hoti, samādhindriyaṃ avikkhepaparivāraṃ hoti, paññindriyaṃ dassanaparivāraṃ hoti, manindriyaṃ vijānanaparivāraṃ hoti, somanassindriyaṃ abhisandanaparivāraṃ hoti, jīvitindriyaṃ pavattasantatādhipateyyaparivāraṃ hoti. Sotāpattimaggakkhaṇe jātā dhammā ṭhapetvā cittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ sabbeva kusalā honti, sabbeva anāsavā honti, sabbeva niyyānikā honti, sabbeva apacayagāmino honti, sabbeva lokuttarā honti, sabbeva nibbānārammaṇā honti. Sotāpattimaggakkhaṇe anaññātaññassāmītindriyassa imāni aṭṭhindriyāni sahajātaparivārā honti, aññamaññaparivārā honti, nissayaparivārā honti, sampayuttaparivārā honti, sahagatā honti, sahajātā honti, saṃsaṭṭhā honti, sampayuttā honti. Teva tassa ākārā ceva honti parivārā ca.
于入流果刹那,就已知根而言:信根以胜解为伴,精进根以策励为伴,念根以现起为伴,定根以不散乱为伴,慧根以见为伴,意根以了知为伴,喜根以遍满为伴,命根以支配转起相续为伴。于入流果刹那所生之诸法,悉皆无记;除心生色法外,悉皆无漏,悉皆出世间,悉以涅槃为所缘。于入流果刹那,就已知根而言,此八根俱生为伴,相互为伴,依止为伴,相应为伴,同行,俱生,相杂,相应。他们既是其行相,亦是其伴随。巴利
Sotāpattiphalakkhaṇe aññindriyassa saddhindriyaṃ adhimokkhaparivāraṃ hoti, vīriyindriyaṃ paggahaparivāraṃ hoti, satindriyaṃ upaṭṭhānaparivāraṃ hoti, samādhindriyaṃ avikkhepaparivāraṃ hoti, paññindriyaṃ dassanaparivāraṃ hoti, manindriyaṃ vijānanaparivāraṃ hoti, somanassindriyaṃ abhisandanaparivāraṃ hoti, jīvitindriyaṃ pavattasantatādhipateyyaparivāraṃ hoti. Sotāpattiphalakkhaṇe jātā dhammā sabbeva abyākatā honti, ṭhapetvā cittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ sabbeva anāsavā honti, sabbeva lokuttarā honti, sabbeva nibbānārammaṇā honti. Sotāpattiphalakkhaṇe aññindriyassa imāni aṭṭhindriyāni sahajātaparivārā honti, aññamaññaparivārā honti, nissayaparivārā honti, sampayuttaparivārā honti, sahagatā honti, sahajātā honti, saṃsaṭṭhā honti, sampayuttā honti. Teva tassa ākārā ceva honti parivārā ca.
于一来道刹那……(中略)……于一来果刹那……(中略)……于不来道刹那……(中略)……于不来果刹那……(中略)……于阿拉汉道刹那,于已知根,信根以胜解为伴随……(中略)……命根以统摄相续转起为伴随。于阿拉汉道刹那所生起的诸法,除心生色法外,悉皆为善,悉皆无漏,悉皆导向出离,悉皆趣向减损,悉皆出世间,悉皆以涅槃为所缘。于阿拉汉道刹那,于已知根,此八根为俱生伴随、相互伴随、依止伴随、相应伴随、同行、俱生、混杂、相应。它们既是其行相,也是其伴随。巴利
Sakadāgāmimaggakkhaṇe …pe… sakadāgāmiphalakkhaṇe…pe… anāgāmimaggakkhaṇe…pe… anāgāmiphalakkhaṇe…pe… arahattamaggakkhaṇe aññindriyassa saddhindriyaṃ adhimokkhaparivāraṃ hoti…pe… jīvitindriyaṃ pavattasantatādhipateyyaparivāraṃ hoti. Arahattamaggakkhaṇe jātā dhammā ṭhapetvā cittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ sabbeva kusalā honti, sabbeva anāsavā honti, sabbeva niyyānikā honti, sabbeva apacayagāmino honti, sabbeva lokuttarā honti, sabbeva nibbānārammaṇā honti. Arahattamaggakkhaṇe aññindriyassa imāni aṭṭhindriyāni sahajātaparivārā honti, aññamaññaparivārā honti, nissayaparivārā honti, sampayuttaparivārā honti, sahagatā honti, sahajātā honti, saṃsaṭṭhā honti, sampayuttā honti. Teva tassa ākārā ceva honti parivārā ca.
于阿拉汉果的刹那,对“具知根”而言,信根以胜解为伴随,精进根以策励为伴随,念根以现起为伴随,定根以不散乱为伴随,慧根以见为伴随,意根以了知为伴随,喜根以遍满为伴随,命根以主导相续转起为伴随。于阿拉汉果的刹那所生起的诸法,皆是无记,除心生色法外,皆是无漏,皆是出世间,皆以涅槃为所缘。于阿拉汉果的刹那,对“具知根”,此八根是俱生伴随、互相伴随、依止伴随、相应伴随,是同行的,是俱生的,是混杂的,是相应的。它们既是它的行相,亦是它的伴随。如是,此八根各以八重伴随相而为八组,总为六十四种。巴利
Arahattaphalakkhaṇe aññātāvindriyassa saddhindriyaṃ adhimokkhaparivāraṃ hoti, vīriyindriyaṃ paggahaparivāraṃ hoti, satindriyaṃ upaṭṭhānaparivāraṃ hoti, samādhindriyaṃ avikkhepaparivāraṃ hoti, paññindriyaṃ dassanaparivāraṃ hoti, manindriyaṃ vijānanaparivāraṃ hoti, somanassindriyaṃ abhisandanaparivāraṃ hoti, jīvitindriyaṃ pavattasantatādhipateyyaparivāraṃ hoti. Arahattaphalakkhaṇe jātā dhammā sabbeva abyākatā honti, ṭhapetvā cittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ sabbeva anāsavā honti, sabbeva lokuttarā honti, sabbeva nibbānārammaṇā honti. Arahattaphalakkhaṇe aññātāvindriyassa imāni aṭṭhindriyāni sahajātaparivārā honti, aññamaññaparivārā honti, nissayaparivārā honti, sampayuttaparivārā honti, sahagatā honti, sahajātā honti, saṃsaṭṭhā honti, sampayuttā honti. Teva tassa ākārā ceva honti parivārā ca. Iti imāni aṭṭhaṭṭhakāni catusaṭṭhi honti.
何谓漏?即欲漏、有漏、见漏、无明漏。此诸漏于何处断尽?依入流道,无余断尽见漏,断尽导向恶趣的欲漏,断尽导向恶趣的有漏,断尽导向恶趣的无明漏。此诸漏即于此处断尽。依一来道,断尽粗的欲漏,与其同类的有漏亦被断尽,与其同类的无明漏亦被断尽。此诸漏即于此处断尽。依不来道,无余断尽欲漏,与其同类的有漏亦被断尽,与其同类的无明漏亦被断尽。此诸漏即于此处断尽。依阿拉汉道,无余断尽有漏,无余断尽无明漏。此诸漏即于此处断尽。依已知义为智,依彻知义为慧。是故说言:“以六十四种行相通达三根自在,于诸漏尽中为智。”巴利
Āsavā ti katame te āsavā? Kāmāsavo, bhavāsavo, diṭṭhāsavo, avijjāsavo. Katthete āsavā khīyanti? Sotāpattimaggena anavaseso diṭṭhāsavo khīyati, apāyagamanīyo kāmāsavo khīyati, apāyagamanīyo bhavāsavo khīyati, apāyagamanīyo avijjāsavo khīyati. Etthete āsavā khīyanti. Sakadāgāmimaggena oḷāriko kāmāsavo khīyati, tadekaṭṭho bhavāsavo khīyati, tadekaṭṭho avijjāsavo khīyati. Etthete āsavā khīyanti. Anāgāmimaggena anavaseso kāmāsavo khīyati, tadekaṭṭho bhavāsavo khīyati, tadekaṭṭho avijjāsavo khīyati. Etthete āsavā khīyanti. Arahattamaggena anavaseso bhavāsavo khīyati, anavaseso avijjāsavo khīyati. Etthete āsavā khīyanti. Taṃ ñātaṭṭhena ñāṇaṃ, pajānanaṭṭhena paññā. Tena vuccati – ‘‘catusaṭṭhiyā ākārehi tiṇṇannaṃ indriyānaṃ vasibhāvatā paññā āsavānaṃ khaye ñāṇaṃ’’.
谛智四法二重分别(第56–63经)巴利
56-63. Saccañāṇacatukkadvayaniddeso
108 什么是“于遍知义上的慧是苦中之智,于断除义上的慧是集之智,于证得义上的慧是灭中之智,于修习义上的慧是道中之智”?苦的逼迫义、有为义、热恼义、变易义,即是遍知义;集的积集义、因缘义、结缚义、障碍义,即是断除义;灭的出离义、远离义、无为义、不死义,即是证得义;道的出离义、因义、见义、增上义,即是修习义。从已知的意义来说是智,从了知的意义来说是慧。因此说:“于遍知义上的慧是苦中之智,于断除义上的慧是集之智,于证得义上的慧是灭中之智,于修习义上的慧是道中之智。”巴利 注疏 1
Kathaṃ pariññaṭṭhe paññā dukkhe ñāṇaṃ, pahānaṭṭhe paññā samudaye ñāṇaṃ, sacchikiriyaṭṭhe paññā nirodhe ñāṇaṃ, bhāvanaṭṭhe paññā magge ñāṇaṃ? Dukkhassa pīḷanaṭṭho saṅkhataṭṭho santāpaṭṭho vipariṇāmaṭṭho pariññātaṭṭho; samudayassa āyūhanaṭṭho nidānaṭṭho saññogaṭṭho palibodhaṭṭho pahānaṭṭho; nirodhassa nissaraṇaṭṭho vivekaṭṭho asaṅkhataṭṭho amataṭṭho sacchikiriyaṭṭho; maggassa niyyānaṭṭho hetuṭṭho dassanaṭṭho ādhipateyyaṭṭho bhāvanaṭṭho. Taṃ ñātaṭṭhena ñāṇaṃ, pajānanaṭṭhena paññā. Tena vuccati – ‘‘pariññaṭṭhe paññā dukkhe ñāṇaṃ, pahānaṭṭhe paññā samudaye ñāṇaṃ, sacchikiriyaṭṭhe paññā nirodhe ñāṇaṃ, bhāvanaṭṭhe paññā magge ñāṇaṃ’’.
109 什么是苦之智、苦集之智、苦灭之智、导向苦灭之道的智?具有道者的智,即是这苦之智,即是这苦集之智,即是这苦灭之智,即是这导向苦灭之道的智。巴利 注疏 1
Kathaṃ dukkhe ñāṇaṃ, dukkhasamudaye ñāṇaṃ, dukkhanirodhe ñāṇaṃ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ? Maggasamaṅgissa ñāṇaṃ dukkhe petaṃ ñāṇaṃ, dukkhasamudaye petaṃ ñāṇaṃ, dukkhanirodhe petaṃ ñāṇaṃ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya petaṃ ñāṇaṃ.
其中,什么是苦智?以苦为所缘而生起的慧、了知、推度、简择、择法、观察、普观、近观、聪慧、善巧、精湛、明辨、思虑、审察、广大慧、深邃慧、善导慧、观慧、正知、策励、慧、慧根、慧力、慧剑、慧殿、慧光、慧明、慧灯、慧宝、不痴、择法、正见,这称为苦智。以苦集为所缘……(中略)……以苦灭为所缘……(中略)……以导向苦灭之道为所缘而生起的慧、了知……(中略)……不痴、择法、正见,这称为导向苦灭之道智。以已知之义为智,以了知之义为慧,因此说:“苦智、苦集智、苦灭智、导向苦灭之道智”。巴利
Tattha katamaṃ dukkhe ñāṇaṃ? Dukkhaṃ ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā vicayo pavicayo dhammavicayo sallakkhaṇā upalakkhaṇā paccupalakkhaṇā paṇḍiccaṃ kosallaṃ nepuññaṃ vebhabyā cintā upaparikkhā bhūri medhā pariṇāyikā vipassanā sampajaññaṃ patodo paññā paññindriyaṃ paññābalaṃ paññāsatthaṃ paññāpāsādo paññāāloko paññāobhāso paññāpajjoto paññāratanaṃ amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ vuccati dukkhe ñāṇaṃ. Dukkhasamudayaṃ ārabbha…pe… dukkhanirodhaṃ ārabbha…pe… dukkhanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ ārabbha yā uppajjati paññā pajānanā…pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi – idaṃ vuccati dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ. Taṃ ñātaṭṭhena ñāṇaṃ, pajānanaṭṭhena paññā. Tena vuccati – ‘‘dukkhe ñāṇaṃ, dukkhasamudaye ñāṇaṃ , dukkhanirodhe ñāṇaṃ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ’’.
清净无碍解智解说(第64–67经)巴利
64-67. Suddhikapaṭisambhidāñāṇaniddeso
110 什么是义无碍解智、法无碍解智、词无碍解智、辩无碍解智?于诸义所起的智,即是义无碍解;于诸法所起的智,即是法无碍解;于诸词所起的智,即是词无碍解;于诸辩所起的智,即是辩无碍解。通达义之种种的慧,是义无碍解智;通达法之种种的慧,是法无碍解智;通达词之种种的慧,是词无碍解智;通达辩之种种的慧,是辩无碍解智。确定义的慧,是义无碍解智;确定法的慧,是法无碍解智;确定词的慧,是词无碍解智;确定辩的慧,是辩无碍解智。巴利 注疏 1
Kathaṃ atthapaṭisambhide ñāṇaṃ, dhammapaṭisambhide ñāṇaṃ, niruttipaṭisambhide ñāṇaṃ, paṭibhānapaṭisambhide ñāṇaṃ? Atthesu ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā, dhammesu ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā, niruttīsu ñāṇaṃ niruttipaṭisambhidā, paṭibhānesu ñāṇaṃ paṭibhānapaṭisambhidā. Atthanānatte paññā atthapaṭisambhide ñāṇaṃ, dhammanānatte paññā dhammapaṭisambhide ñāṇaṃ, niruttinānatte paññā niruttipaṭisambhide ñāṇaṃ, paṭibhānanānatte paññā paṭibhānapaṭisambhide ñāṇaṃ, atthavavatthāne paññā atthapaṭisambhide ñāṇaṃ, dhammavavatthāne paññā dhammapaṭisambhide ñāṇaṃ niruttivavatthāne paññā niruttipaṭisambhide ñāṇaṃ, paṭibhānavavatthāne paññā paṭibhānapaṭisambhide ñāṇaṃ.
观察义所起的慧,是义无碍解智;观察法所起的慧,是法无碍解智;观察词所起的慧,是词无碍解智;观察辩所起的慧,是辩无碍解智。随观义所起的慧,是义无碍解智;随观法所起的慧,是法无碍解智;随观词所起的慧,是词无碍解智;随观辩所起的慧,是辩无碍解智。巴利
Atthasallakkhaṇe paññā atthapaṭisambhide ñāṇaṃ, dhammasallakkhaṇe paññā dhammapaṭisambhide ñāṇaṃ, niruttisallakkhaṇe paññā niruttipaṭisambhide ñāṇaṃ, paṭibhānasallakkhaṇe paññā paṭibhānapaṭisambhide ñāṇaṃ. Atthūpalakkhaṇe paññā atthapaṭisambhide ñāṇaṃ, dhammūpalakkhaṇe paññā dhammapaṭisambhide ñāṇaṃ, niruttūpalakkhaṇe paññā niruttipaṭisambhide ñāṇaṃ, paṭibhānūpalakkhaṇe paññā paṭibhānapaṭisambhide ñāṇaṃ.
分别义所起的慧,是义无碍解智;分别法所起的慧,是法无碍解智;分别词所起的慧,是词无碍解智;分别辩所起的慧,是辩无碍解智。显了义所起的慧,是义无碍解智;显了法所起的慧,是法无碍解智;显了词所起的慧,是词无碍解智;显了辩所起的慧,是辩无碍解智。巴利
Atthappabhede paññā atthapaṭisambhide ñāṇaṃ, dhammappabhede paññā dhammapaṭisambhide ñāṇaṃ, niruttippabhede paññā niruttipaṭisambhide ñāṇaṃ, paṭibhānappabhede paññā paṭibhānapaṭisambhide ñāṇaṃ. Atthappabhāvane paññā atthapaṭisambhide ñāṇaṃ, dhammappabhāvane paññā dhammapaṭisambhide ñāṇaṃ, niruttippabhāvane paññā niruttipaṭisambhide ñāṇaṃ, paṭibhānappabhāvane paññā paṭibhānapaṭisambhide ñāṇaṃ.
对于义的阐明,那慧即是义无碍解智;对于法的阐明,那慧即是法无碍解智;对于词的阐明,那慧即是词无碍解智;对于辩的阐明,那慧即是辩无碍解智。对于义的照彻,那慧即是义无碍解智;对于法的照彻,那慧即是法无碍解智;对于词的照彻,那慧即是词无碍解智;对于辩的照彻,那慧即是辩无碍解智。对于义的显耀,那慧即是义无碍解智;对于法的显耀,那慧即是法无碍解智;对于词的显耀,那慧即是词无碍解智;对于辩的显耀,那慧即是辩无碍解智。在“已了知”的意义上,称为智;在“彻底地了知”的意义上,称为慧。因此,这被称作:义无碍解智、法无碍解智、词无碍解智、辩无碍解智。巴利
Atthajotane paññā atthapaṭisambhide ñāṇaṃ, dhammajotane paññā dhammapaṭisambhide ñāṇaṃ, niruttijotane paññā niruttipaṭisambhide ñāṇaṃ, paṭibhānajotane paññā paṭibhānapaṭisambhide ñāṇaṃ. Atthavirocane paññā atthapaṭisambhide ñāṇaṃ, dhammavirocane paññā dhammapaṭisambhide ñāṇaṃ, niruttivirocane paññā niruttipaṭisambhide ñāṇaṃ, paṭibhānavirocane paññā paṭibhānapaṭisambhide ñāṇaṃ. Atthappakāsane paññā atthapaṭisambhide ñāṇaṃ, dhammappakāsane paññā dhammapaṭisambhide ñāṇaṃ, niruttippakāsane paññā niruttipaṭisambhide ñāṇaṃ, paṭibhānappakāsane paññā paṭibhānapaṭisambhide ñāṇaṃ. Taṃ ñātaṭṭhena ñāṇaṃ, pajānanaṭṭhena paññā. Tena vuccati – ‘‘atthapaṭisambhide ñāṇaṃ, dhammapaṭisambhide ñāṇaṃ, niruttipaṭisambhide ñāṇaṃ, paṭibhānapaṭisambhide ñāṇaṃ’’.
68. 诸根上下智之分别。巴利
68. Indriyaparopariyattañāṇaniddeso
111 如来又是如何观察这些众生的呢?他见有些众生尘垢微少,有些尘垢深重;有些根器敏锐,有些根器迟钝;有些素质良善,有些素质鄙陋;有些易于教化,有些难以教化;其中一部分能见来世过患之怖畏,另一部分则不见来世过患之怖畏。巴利 注疏 1
Katamaṃ tathāgatassa indriyaparopariyatta ñāṇaṃ? Idha tathāgato satte passati apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye appekacce paralokavajjabhayadassāvino appekacce na paralokavajjabhayadassāvino.
有信心的众生尘垢微少,无信心的众生尘垢深重。精进努力的众生尘垢微少,懈怠的众生尘垢深重。正念现前的众生尘垢微少,忘失正念的众生尘垢深重。心定的众生尘垢微少,心不定的众生尘垢深重。有慧的众生尘垢微少,智慧不足的众生尘垢深重。巴利
Apparajakkhe mahārajakkhe ti saddho puggalo apparajakkho, assaddho puggalo mahārajakkho. Āraddhavīriyo puggalo apparajakkho, kusīto puggalo mahārajakkho. Upaṭṭhitassati puggalo apparajakkho, muṭṭhassati puggalo mahārajakkho. Samāhito puggalo apparajakkho, asamāhito puggalo mahārajakkho. Paññavā puggalo apparajakkho, duppañño puggalo mahārajakkho.
有信心的众生根器敏锐,无信心的众生根器迟钝。精进努力的众生根器敏锐,懈怠的众生根器迟钝。正念现前的众生根器敏锐,忘失正念的众生根器迟钝。心定的众生根器敏锐,心不定的众生根器迟钝。有慧的众生根器敏锐,智慧不足的众生根器迟钝。巴利
Tikkhindriye mudindriye ti saddho puggalo tikkhindriyo, assaddho puggalo mudindriyo. Āraddhavīriyo puggalo tikkhindriyo, kusīto puggalo mudindriyo. Upaṭṭhitassati puggalo tikkhindriyo, muṭṭhassati puggalo mudindriyo. Samāhito puggalo tikkhindriyo, asamāhito puggalo mudindriyo. Paññavā puggalo tikkhindriyo, duppañño puggalo mudindriyo.
有信之人,品性善好;无信之人,品性不善。精勤之人,品性善好;懈怠之人,品性不善。正念现前之人,品性善好;忘失正念之人,品性不善。心得定之人,品性善好;心不定之人,品性不善。具慧之人,品性善好;劣慧之人,品性不善。巴利
Svākāre dvākāre ti saddho puggalo svākāro, assaddho puggalo dvākāro. Āraddhavīriyo puggalo svākāro, kusīto puggalo dvākāro. Upaṭṭhitassati puggalo svākāro, muṭṭhassati puggalo dvākāro. Samāhito puggalo svākāro, asamāhito puggalo dvākāro. Paññavā puggalo svākāro, duppañño puggalo dvākāro.
有信之人,易于教导;无信之人,难于教导。精勤之人,易于教导;懈怠之人,难于教导。正念现前之人,易于教导;忘失正念之人,难于教导。心得定之人,易于教导;心不定之人,难于教导。具慧之人,易于教导;劣慧之人,难于教导。巴利
Suviññāpaye duviññāpaye ti saddho puggalo suviññāpayo, assaddho puggalo duviññāpayo. Āraddhavīriyo puggalo suviññāpayo, kusīto puggalo duviññāpayo. Upaṭṭhitassati puggalo suviññāpayo, muṭṭhassati puggalo duviññāpayo. Samāhito puggalo suviññāpayo , asamāhito puggalo duviññāpayo. Paññavā puggalo suviññāpayo, duppañño puggalo duviññāpayo.
有信之人,能见后世罪过之可怖;无信之人,不能见后世罪过之可怖。精勤之人,能见后世罪过之可怖;懈怠之人,不能见后世罪过之可怖。正念现前之人,能见后世罪过之可怖;忘失正念之人,不能见后世罪过之可怖。心得定之人,能见后世罪过之可怖;心不定之人,不能见后世罪过之可怖。具慧之人,能见后世罪过之可怖;劣慧之人,不能见后世罪过之可怖。巴利
Appekacce paralokavajjabhayadassāvino, appekacce na paralokavajjabhayadassāvino ti saddho puggalo paralokavajjabhayadassāvī, assaddho puggalo na paralokavajjabhayadassāvī. Āraddhavīriyo puggalo paralokavajjabhayadassāvī, kusīto puggalo na paralokavajjabhayadassāvī. Upaṭṭhitassati puggalo paralokavajjabhayadassāvī, muṭṭhassati puggalo na paralokavajjabhayadassāvī. Samāhito puggalo paralokavajjabhayadassāvī, asamāhito puggalo na paralokavajjabhayadassāvī. Paññavā puggalo paralokavajjabhayadassāvī, duppañño puggalo na paralokavajjabhayadassāvī.
112 此中所说的世间,即蕴世间、界世间、处世间、败坏有世间、败坏生起世间、成就有的世间、成就生起的世间。巴利 注疏 1
112 . Loko ti – khandhaloko, dhātuloko, āyatanaloko, vipattibhavaloko , vipattisambhavaloko, sampattibhavaloko, sampattisambhavaloko.
一世间:一切众生依食而住。二世间:名与色。三世间:三种受。四世间:四种食。五世间:五取蕴。六世间:六内处。七世间:七识住。八世间:八世间法。九世间:九众生居。十世间:十处。十二世间:十二处。十八世间:十八界。巴利
Eko loko – sabbe sattā āhāraṭṭhitikā. Dve lokā – nāmañca, rūpañca. Tayo lokā – tisso vedanā. Cattāro lokā – cattāro āhārā. Pañca lokā – pañcupādānakkhandhā. Cha lokā – cha ajjhattikāni āyatanāni. Satta lokā – satta viññāṇaṭṭhitiyo . Aṭṭha lokā – aṭṭha lokadhammā. Nava lokā – nava sattāvāsā. Dasa lokā – dasāyatanāni. Dvādasalokā – dvādasāyatanāni. Aṭṭhārasa lokā – aṭṭhārasa dhātuyo.
即:一切烦恼是过患,一切恶行是过患,一切造作是过患,一切趣有之业是过患。如此,对于此世间及这些过患,便生起强烈的怖畏想,犹如面对举刀的杀人者。依此五十行相,如来知、见、明了、证悟此五根——这便是如来知诸根利钝的智慧。巴利
Vajja nti sabbe kilesā vajjā, sabbe duccaritā vajjā, sabbe abhisaṅkhārā vajjā, sabbe bhavagāmikammā vajjā. Iti imasmiñca loke imasmiñca vajje tibbā bhayasaññā paccupaṭṭhitā hoti, seyyathāpi ukkhittāsike vadhake. Imehi paññāsāya ākārehi imāni pañcindriyāni jānāti passati aññāti paṭivijjhati – idaṃ tathāgatassa indriyaparopariyatte ñāṇaṃ.
69. 意乐随眠智分别巴利
69. Āsayānusayañāṇaniddeso
113 什么是如来对众生性向与随眠的智慧呢?于此,如来了知众生的性向,了知随眠,了知习性,了知意乐,也了知哪些众生具有潜力、哪些不具有潜力。什么是众生的性向?有的众生认为“世间是永恒的”,有的认为“世间非永恒”,有的认为“世间有边际”,有的认为“世间无边际”,有的认为“灵魂与身体是同一物”,有的认为“灵魂是一物,身体是另一物”,有的认为“如来死后存在”,有的认为“如来死后不存在”,有的认为“如来死后既存在又不存在”,有的认为“如来死后既非存在亦非不存在”。如此,有些众生依附于“有”的邪见,有些则依附于“无有”的邪见。巴利 注疏 1
Katamaṃ tathāgatassa sattānaṃ āsayānusaye ñāṇaṃ? Idha tathāgato sattānaṃ āsayaṃ jānāti, anusayaṃ jānāti, caritaṃ jānāti , adhimuttiṃ jānāti, bhabbābhabbe satte pajānāti. Katamo sattānaṃ āsayo? ‘‘Sassato loko’’ti vā, ‘‘asassato loko’’ti vā, ‘‘antavā loko’’ti vā, ‘‘anantavā loko’’ti vā, ‘‘taṃ jīvaṃ taṃ sarīra’’nti vā, ‘‘aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīra’’nti vā, ‘‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti vā, ‘‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti vā, ‘‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti vā, ‘‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti vā. Iti bhavadiṭṭhisannissitā vā sattā honti vibhavadiṭṭhisannissitā vā.
然而,有的众生不入这些两极端,于依缘而生、依条件而起的诸法,获得了随顺的忍智与如实知见。如来见有人耽著于欲乐,便知:“此人重视欲乐,性向在欲,意乐于欲。”见有人同样耽著于欲乐,便知:“此人重视离欲,性向在离欲,意乐于离欲。”见有人修习离欲,便知:“此人重视离欲,性向在离欲,意乐于离欲。”见有人同样修习离欲,便知:“此人重视欲乐,性向在欲,意乐于欲。”见有人耽著于瞋恚,便知:“此人重视瞋恚,性向在瞋,意乐于瞋。”见有人同样耽著于瞋恚,便知:“此人重视无瞋,性向在无瞋,意乐于无瞋。”见有人修习无瞋,便知:“此人重视无瞋,性向在无瞋,意乐于无瞋。”见有人同样修习无瞋,便知:“此人重视瞋恚,性向在瞋,意乐于瞋。”见有人耽著于昏沉睡眠,便知:“此人重视昏沉睡眠,性向在昏沉睡眠,意乐于昏沉睡眠。”见有人同样耽著于昏沉睡眠,便知:“此人重视光明想,性向在光明想,意乐于光明想。”见有人修习光明想,便知:“此人重视光明想,性向在光明想,意乐于光明想。”见有人同样修习光明想,便知:“此人重视昏沉睡眠,性向在昏沉睡眠,意乐于昏沉睡眠。”这便是众生的性向。巴利
Ete vā pana ubho ante anupagamma idappaccayatāpaṭiccasamuppannesu dhammesu anulomikā khanti paṭiladdhā hoti, yathābhūtaṃ vā ñāṇaṃ. Kāmaṃ sevantaññeva jānāti – ‘‘ayaṃ puggalo kāmagaruko kāmāsayo kāmādhimutto’’ti. Kāmaṃ sevantaññeva jānāti – ‘‘ayaṃ puggalo nekkhammagaruko nekkhammāsayo nekkhammādhimutto’’ti. Nekkhammaṃ sevantaññeva jānāti – ‘‘ayaṃ puggalo (nekkhammagaruko nekkhammāsayo nekkhammādhimutto’’ti. Nekkhammaṃ sevantaññeva jānāti – ‘‘ayaṃ puggalo kāmagaruko kāmāsayo kāmādhimutto’’ti. Byāpādaṃ sevantaññeva jānāti) – ‘‘ayaṃ puggalo byāpādagaruko byāpādāsayo byāpādādhimutto’’ti. Byāpādaṃ sevantaññeva jānāti – ‘‘ayaṃ puggalo (abyāpādagaruko abyāpādāsayo abyāpādādhimutto’’ti. Abyāpādaṃ sevantaññeva jānāti – ‘‘ayaṃ puggalo abyāpādagaruko abyāpādāsayo abyāpādādhimutto’’ti. Abyāpādaṃ sevantaññeva jānāti – ‘‘ayaṃ puggalo byāpādagaruko byāpādāsayo byāpādādhimutto’’ti. Thinamiddhaṃ sevantaññeva jānāti) – ‘‘ayaṃ puggalo thinamiddhagaruko thinamiddhāsayo thinamiddhādhimutto’’ti. Thinamiddhaṃ sevantaññeva jānāti – ‘‘ayaṃ puggalo ālokasaññāgaruko ālokasaññāsayo ālokasaññādhimutto’’ti. Ālokasaññaṃ sevantaññeva jānāti – ‘‘ayaṃ puggalo (ālokasaññāgaruko ālokasaññāsayo ālokasaññādhimutto’’ti. Ālokasaññaṃ sevantaññeva jānāti – ‘‘ayaṃ puggalo thinamiddhagaruko thinamiddhāsayo thinamiddhādhimutto’’ti.) Ayaṃ sattānaṃ āsayo.
114 什么是众生的随眠倾向?有七种随眠倾向:欲贪随眠倾向、瞋恚随眠倾向、慢随眠倾向、邪见随眠倾向、疑随眠倾向、有贪随眠倾向、无明随眠倾向。于世间,凡是可爱、可乐之物,众生便对其潜伏欲贪随眠倾向。于世间,凡是不可爱、不可乐之物,众生便对其潜伏瞋恚随眠倾向。如此,无明笼罩在这两种现象上,与之相伴的,还有慢、邪见与疑。这便是众生的随眠倾向。巴利 注疏 1
Katamo ca sattānaṃ anusayo? Sattānusayā – kāmarāgānusayo, paṭighānusayo, mānānusayo, diṭṭhānusayo, vicikicchānusayo, bhavarāgānusayo , avijjānusayo. Yaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ, ettha sattānaṃ kāmarāgānusayo anuseti. Yaṃ loke appiyarūpaṃ asātarūpaṃ , ettha sattānaṃ paṭighānusayo anuseti. Iti imesu dvīsu dhammesu avijjā anupatitā, tadekaṭṭho māno ca diṭṭhi ca vicikicchā ca daṭṭhabbā. Ayaṃ sattānaṃ anusayo.
什么是众生的行为方式?福行、非福行、不动行,无论是有限层面的,还是广大层面的。这就是众生的行为方式。巴利
Katamañca sattānaṃ caritaṃ? Puññābhisaṅkhāro apuññābhisaṅkhāro āneñjābhisaṅkhāro parittabhūmako vā mahābhūmako vā. Idaṃ sattānaṃ caritaṃ.
115 何谓众生的志趣?众生之中,有志趣低劣者,也有志趣高尚者。志趣低劣的众生,亲近、交往、承事志趣低劣的众生;志趣高尚的众生,亲近、交往、承事志趣高尚的众生。过去时,志趣低劣的众生同样亲近、交往、承事志趣低劣的众生,志趣高尚的众生亲近、交往、承事志趣高尚的众生;未来时,志趣低劣的众生仍将亲近、交往、承事志趣低劣的众生,志趣高尚的众生仍将亲近、交往、承事志趣高尚的众生。这就是众生的志趣。巴利 注疏 1
Katamā ca sattānaṃ adhimutti? Santi sattā hīnādhimuttikā, santi sattā paṇītādhimuttikā. Hīnādhimuttikā sattā hīnādhimuttike satte sevanti bhajanti payirupāsanti. Paṇītādhimuttikā sattā paṇītādhimuttike satte sevanti bhajanti payirupāsanti. Atītampi addhānaṃ hīnādhimuttikā sattā hīnādhimuttike satte seviṃsu bhajiṃsu payirupāsiṃsu; paṇītādhimuttikā sattā paṇītādhimuttike satte seviṃsu bhajiṃsu payirupāsiṃsu. Anāgatampi addhānaṃ hīnādhimuttikā sattā hīnādhimuttike satte sevissanti bhajissanti payirupāsissanti; paṇītādhimuttikā sattā paṇītādhimuttike satte sevissanti bhajissanti payirupāsissanti. Ayaṃ sattānaṃ adhimutti.
哪些众生不能证悟?那些为业障所覆、为烦恼障所覆、为果报障所覆的众生,无信、无愿、智慧下劣,不能入于决定的正道,不能于善法中成就正性——这些众生不能证悟。巴利
Katame sattā abhabbā? Ye te sattā kammāvaraṇena samannāgatā, kilesāvaraṇena samannāgatā, vipākāvaraṇena samannāgatā , assaddhā acchandikā duppaññā, abhabbā niyāmaṃ okkamituṃ kusalesu dhammesu sammattaṃ – ime te sattā abhabbā.
哪些众生能证悟?那些不为业障所覆、不为烦恼障所覆、不为果报障所覆的众生,具足信心、具足愿求、具足智慧,能入于决定的正道,能于善法中成就正性——这些众生能证悟。这就是如来对众生志趣与随眠的智慧。巴利
Katame sattā bhabbā? Ye te sattā na kammāvaraṇena samannāgatā, na kilesāvaraṇena samannāgatā, na vipākāvaraṇena samannāgatā, saddhā chandikā paññavanto, bhabbā niyāmaṃ okkamituṃ kusalesu dhammesu sammattaṃ – ime te sattā bhabbā. Idaṃ tathāgatassa sattānaṃ āsayānusaye ñāṇaṃ.
70. 双神变智分别巴利
70. Yamakapāṭihīrañāṇaniddeso
116 如来于此所展现的、声闻弟子所不能及的独一无二双神变,是怎样的呢?从上半身喷涌火团,从下半身流注水流;从下半身喷涌火团,从上半身流注水流;从身体前侧喷涌火团,从身体后侧流注水流;从身体后侧喷涌火团,从身体前侧流注水流;从右眼喷涌火团,从左眼流注水流;从左眼喷涌火团,从右眼流注水流;从右耳孔喷涌火团,从左耳孔流注水流;从左耳孔喷涌火团,从右耳孔流注水流;从右鼻孔喷涌火团,从左鼻孔流注水流;从左鼻孔喷涌火团,从右鼻孔流注水流;从右肩头喷涌火团,从左肩头流注水流;从左肩头喷涌火团,从右肩头流注水流;从右手喷涌火团,从左手流注水流;从左手喷涌火团,从右手流注水流;从右侧身体喷涌火团,从左侧身体流注水流;从左侧身体喷涌火团,从右侧身体流注水流;从右脚喷涌火团,从左脚流注水流;从左脚喷涌火团,从右脚流注水流;从每一根手指喷涌火团,从指缝间流注水流;从指缝间喷涌火团,从每一根手指流注水流;从每一根毛发喷涌火团,从每一根毛发流注水流;从每一个毛孔喷涌火团,从每一个毛孔流注水流。巴利 注疏 1
Katamaṃ tathāgatassa yamakapāṭihīre ñāṇaṃ? Idha tathāgato yamakapāṭihīraṃ karoti asādhāraṇaṃ sāvakehi. Uparimakāyato aggikkhandho pavattati, heṭṭhimakāyato udakadhārā pavattati; heṭṭhimakāyato aggikkhandho pavattati, uparimakāyato udakadhārā pavattati; puratthimakāyato aggikkhandho pavattati, pacchimakāyato udakadhārā pavattati; pacchimakāyato aggikkhandho pavattati, puratthimakāyato udakadhārā pavattati; dakkhiṇaakkhito aggikkhandho pavattati, vāmaakkhito udakadhārā pavattati; vāmaakkhito aggikkhandho pavattati, dakkhiṇaakkhito udakadhārā pavattati; dakkhiṇakaṇṇasotato aggikkhandho pavattati, vāmakaṇṇasotato udakadhārā pavattati; vāmakaṇṇasotato aggikkhandho pavattati, dakkhiṇakaṇṇasotato udakadhārā pavattati; dakkhiṇanāsikāsotato aggikkhandho pavattati, vāmanāsikāsotato udakadhārā pavattati; vāmanāsikāsotato aggikkhandho pavattati, dakkhiṇanāsikāsotato udakadhārā pavattati; dakkhiṇaaṃsakūṭato aggikkhandho pavattati, vāmaaṃsakūṭato udakadhārā pavattati; vāmaaṃsakūṭato aggikkhandho pavattati, dakkhiṇaaṃsakūṭato udakadhārā pavattati; dakkhiṇahatthato aggikkhandho pavattati, vāmahatthato udakadhārā pavattati; vāmahatthato aggikkhandho pavattati, dakkhiṇahatthato udakadhārā pavattati; dakkhiṇapassato aggikkhandho pavattati, vāmapassato udakadhārā pavattati; vāmapassato aggikkhandho pavattati, dakkhiṇapassato udakadhārā pavattati; dakkhiṇapādato aggikkhandho pavattati , vāmapādato udakadhārā pavattati; vāmapādato aggikkhandho pavattati, dakkhiṇapādato udakadhārā pavattati; aṅgulaṅgulehi aggikkhandho pavattati, aṅgulantarikāhi udakadhārā pavattati; aṅgulantarikāhi aggikkhandho pavattati, aṅgulaṅgulehi udakadhārā pavattati; ekekalomato aggikkhandho pavattati, ekekalomato udakadhārā pavattati; lomakūpato lomakūpato aggikkhandho pavattati, lomakūpato lomakūpato udakadhārā pavattati.
对于六种颜色——青、黄、赤、白、深红与极光净色——当世尊经行时,所化现者便或站立,或端坐,或偃卧;当世尊站立时,所化现者便或经行,或端坐,或偃卧;当世尊端坐时,所化现者便或经行,或站立,或偃卧;当世尊偃卧时,所化现者便或经行,或站立,或端坐。当所化现者经行时,世尊便或站立,或端坐,或偃卧;当所化现者站立时,世尊便或经行,或端坐,或偃卧;当所化现者端坐时,世尊便或经行,或站立,或偃卧;当所化现者偃卧时,世尊便或经行,或站立,或端坐。这便是如来的双神变智。巴利
Channaṃ vaṇṇānaṃ – nīlānaṃ, pītakānaṃ, lohitakānaṃ, odātānaṃ, mañjiṭṭhānaṃ , pabhassarānaṃ bhagavā caṅkamati, nimmito tiṭṭhati vā nisīdati vā seyyaṃ vā kappeti. Bhagavā tiṭṭhati, nimmito caṅkamati vā nisīdati vā seyyaṃ vā kappeti. Bhagavā nisīdati, nimmito caṅkamati vā tiṭṭhati vā seyyaṃ vā kappeti. Bhagavā seyyaṃ kappeti, nimmito caṅkamati vā tiṭṭhati vā nisīdati vā. Nimmito caṅkamati, bhagavā tiṭṭhati vā nisīdati vā seyyaṃ vā kappeti. Nimmito tiṭṭhati, bhagavā caṅkamati vā nisīdati vā seyyaṃ vā kappeti. Nimmito nisīdati, bhagavā caṅkamati vā tiṭṭhati vā seyyaṃ vā kappeti. Nimmito seyyaṃ kappeti, bhagavā caṅkamati vā tiṭṭhati vā nisīdati vā. Idaṃ tathāgatassa yamakapāṭihīre ñāṇaṃ.
71. 大悲智分别巴利
71. Mahākaruṇāñāṇaniddeso
117 以何等种种相观察时,诸佛世尊于众生中生起大悲?见“此世间聚落正在燃烧”——诸佛世尊如是观察时,于众生中生起大悲。见“此世间聚落正被驱赶”——诸佛世尊如是观察时,于众生中生起大悲。见“此世间聚落正被牵引离去”——诸佛世尊如是观察时,于众生中生起大悲。见“此世间聚落走上了邪路”——诸佛世尊如是观察时,于众生中生起大悲。见“此世间被带走,不能久住”——诸佛世尊如是观察时,于众生中生起大悲。见“此世间无有庇护,无有救护者”——诸佛世尊如是观察时,于众生中生起大悲。见“此世间无有属于自己的事物,须舍弃一切而离去”——诸佛世尊如是观察时,于众生中生起大悲。见“此世间不满足、已流逝过去,是渴爱的奴仆”——诸佛世尊如是观察时,于众生中生起大悲。见“此世间聚落没有保护”——诸佛世尊如是观察时,于众生中生起大悲。见“此世间聚落没有隐蔽处”——诸佛世尊如是观察时,于众生中生起大悲。见“此世间聚落没有皈依处”——诸佛世尊如是观察时,于众生中生起大悲。见“此世间聚落变得无所依怙”——诸佛世尊如是观察时,于众生中生起大悲。巴利 注疏 1
Katamaṃ tathāgatassa mahākaruṇāsamāpattiyā ñāṇaṃ? Bahukehi ākārehi passantānaṃ buddhānaṃ bhagavantānaṃ sattesu mahākaruṇā okkamati. Āditto lokasannivāsoti – passantānaṃ buddhānaṃ bhagavantānaṃ sattesu mahākaruṇā okkamati. Uyyutto lokasannivāsoti – passantānaṃ buddhānaṃ bhagavantānaṃ sattesu mahākaruṇā okkamati. Payāto lokasannivāsoti – passantānaṃ buddhānaṃ bhagavantānaṃ sattesu mahākaruṇā okkamati. Kummaggappaṭipanno lokasannivāsoti – passantānaṃ buddhānaṃ bhagavantānaṃ sattesu mahākaruṇā okkamati. Upanīyati loko addhuvoti – passantānaṃ buddhānaṃ bhagavantānaṃ sattesu mahākaruṇā okkamati. Atāṇo loko anabhissaroti – passantānaṃ buddhānaṃ bhagavantānaṃ sattesu mahākaruṇā okkamati. Assako loko , sabbaṃ pahāya gamanīyanti – passantānaṃ buddhānaṃ bhagavantānaṃ sattesu mahākaruṇā okkamati. Ūno loko atīto taṇhādāsoti – passantānaṃ buddhānaṃ bhagavantānaṃ sattesu mahākaruṇā okkamati. Atāyano lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe… aleṇo lokasannivāsoti – passantānaṃ …pe… asaraṇo lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe… asaraṇībhūto lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe….
“此世间扰攘不安,未得寂静”——诸佛世尊这样观察时……“此世间聚落身中有箭,被众箭所刺穿;除我之外,再无他人能拔除这些箭”——诸佛世尊这样观察时……“此世间聚落为无明的黑暗所覆蔽,成为漆黑一团,被弃入烦恼的竹笼;除我之外,再无他人能示现光明”——诸佛世尊这样观察时……“此世间聚落陷于无明,成黑暗一团,被全然包裹,犹如纠缠的线球般杂乱,犹如打结的丝瓜藤般缠结,犹如文阇草与波罗草般纷乱,不能超越恶趣、苦界、堕处、轮回”——诸佛世尊这样观察时……“此世间聚落为无明的毒秽所染污,变成了烦恼的泥沼”——诸佛世尊这样观察时……“此世间聚落被贪、嗔、痴的缠结所纠结;除我之外,再无他人能解此缠结”——诸佛世尊这样观察时……巴利
Uddhato loko avūpasantoti – passantānaṃ…pe… sasallo lokasannivāso, viddho puthusallehi; tassa natthañño koci sallānaṃ uddhatā, aññatra mayāti – passantānaṃ…pe… avijjandhakārāvaraṇo lokasannivāso aṇḍabhūto kilesapañjarapakkhitto; tassa natthañño koci ālokaṃ dassetā, aññatra mayāti – passantānaṃ…pe… avijjāgato lokasannivāso aṇḍabhūto pariyonaddho tantākulakajāto kulāgaṇḍikajāto muñjapabbajabhūto apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ saṃsāraṃ nātivattatīti – passantānaṃ…pe… avijjāvisadosasaṃlitto lokasannivāso kilesakalalībhūtoti – passantānaṃ…pe… rāgadosamohajaṭājaṭito lokasannivāso; tassa natthañño koci jaṭaṃ vijaṭetā, aññatra mayāti – passantānaṃ…pe….
“世间聚落被渴爱的密集网所缠缚”——诸佛世尊这样观察时……“世间聚落被渴爱的大网所覆盖”——诸佛世尊这样观察时……“世间聚落被渴爱的洪流所漂没”——诸佛世尊这样观察时……“世间聚落被渴爱的结缚所系缚”——诸佛世尊这样观察时……“世间聚落被渴爱的随眠紧随不舍”——诸佛世尊这样观察时……“世间聚落被渴爱的灼热所烧灼”——诸佛世尊这样观察时……“世间聚落被渴爱的炽燃所焚烧”——诸佛世尊这样观察时……巴利
Taṇhāsaṅghāṭapaṭimukko lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe… taṇhājālena otthaṭo lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe… taṇhāsotena vuyhati lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe… taṇhāsaññojanena saññutto lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe… taṇhānusayena anusaṭo lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe… taṇhāsantāpena santappati lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe… taṇhāpariḷāhena pariḍayhati lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe….
“这世间聚落被见结所笼罩”——诸世尊这样观察时……“这世间聚落被邪见之网所覆盖”——诸世尊这样观察时……“这世间聚落被邪见之流冲走”——诸世尊这样观察时……“这世间聚落被邪见之结所系缚”——诸世尊这样观察时……“这世间聚落被邪见的随眠所追随”——诸世尊这样观察时……“这世间聚落被邪见的灼热所燃烧”——诸世尊这样观察时……“这世间聚落被邪见的火焰所焚烧”——诸世尊这样观察时……巴利
Diṭṭhisaṅghāṭapaṭimukko lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe… diṭṭhijālena otthaṭo lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe… diṭṭhisotena vuyhati lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe… diṭṭhisaññojanena saññutto lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe… diṭṭhānusayena anusaṭo lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe… diṭṭhisantāpena santappati lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe… diṭṭhipariḷāhena pariḍayhati lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe….
“这世间聚落被生所追随”——诸世尊这样观察时……“这世间聚落被老所跟随”——诸世尊这样观察时……“这世间聚落被病所征服”——诸世尊这样观察时……“这世间聚落被死所击打”——诸世尊这样观察时……“这世间聚落立足于苦”——诸世尊这样观察时……巴利
Jātiyā anugato lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe… jarāya anusaṭo lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe… byādhinā abhibhūto lokasannivāsoti – passantānaṃ …pe… maraṇena abbhāhato lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe… dukkhe patiṭṭhito lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe….
“这世间聚落被爱欲所缠缚”——诸世尊这样观察时……“这世间聚落被老之围墙所围困”——诸世尊这样观察时……“这世间聚落被死神的套索所套住”——诸世尊这样观察时……这世间聚落被巨大的系缚所捆绑:被贪欲的系缚、嗔怒的系缚、愚痴的系缚、慢的系缚、邪见的系缚、烦恼的系缚、恶行的系缚所捆绑。除了我,还有谁能解开他们的系缚呢?——诸世尊这样观察时……这世间聚落陷入巨大的拥挤,无路可走。除了我,还有谁能为他们开辟空间呢?——诸世尊这样观察时……这世间聚落被沉重的障碍所阻碍。除了我,还有谁能斩断这些障碍呢?——诸世尊这样观察时……这世间聚落跌入巨大的悬崖。除了我,还有谁能从悬崖拉他们上来呢?——诸世尊这样观察时……这世间聚落走进巨大的荒野。除了我,还有谁能带领他们穿越荒野呢?——诸世尊这样观察时……这世间聚落踏入巨大的轮回。除了我,还有谁能将他们从轮回中解救出来呢?——诸世尊这样观察时……这世间聚落在巨大的险坑中翻滚挣扎。除了我,还有谁能将他们从险坑中救出呢?——诸世尊这样观察时……这世间聚落陷入巨大的泥沼中。除了我,还有谁能将他们从泥沼中拉出呢?——诸世尊这样观察时……巴利
Taṇhāya uḍḍito lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe… jarāpākāraparikkhitto lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe… maccupāsena parikkhitto lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe… mahābandhanabandho lokasannivāso – rāgabandhanena dosabandhanena mohabandhanena mānabandhanena diṭṭhibandhanena kilesabandhanena duccaritabandhanena; tassa natthañño koci bandhanaṃ mocetā, aññatra mayāti – passantānaṃ…pe… mahāsambādhappaṭipanno lokasannivāso; tassa natthañño koci okāsaṃ dassetā, aññatra mayāti – passantānaṃ… mahāpalibodhena palibuddho lokasannivāso; tassa natthañño koci palibodhaṃ chetā, aññatra mayāti – passantānaṃ…pe… mahāpapāte patito lokasannivāso; tassa natthañño koci papātā uddhatā, aññatra mayāti – passantānaṃ…pe… mahākantārappaṭipanno lokasannivāso; tassa natthañño koci kantāraṃ tāretā, aññatra mayāti – passantānaṃ…pe… mahāsaṃsārappaṭipanno lokasannivāso; tassa natthañño koci saṃsārā mocetā, aññatra mayāti – passantānaṃ…pe… mahāvidugge samparivattati lokasannivāso; tassa natthañño koci viduggā uddhatā, aññatra mayāti – passantānaṃ…pe… mahāpalipe palipanno lokasannivāso ; tassa natthañño koci palipā uddhatā, aññatra mayāti – passantānaṃ…pe….
被不断击打的世间众生啊——世尊见此;燃烧着的世间众生,被贪火、嗔火、痴火焚烧,被生、老、死、忧、悲、苦、恼、绝望焚烧。除了我,有谁能将其熄灭?——世尊见此;被高高吊起、常遭杀害、无护无救、受棍杖加身、不断造业的世间众生啊——世尊见此;被罪罚的绳索紧紧绑住,如同已被押赴刑场的世间众生。除了我,有谁能解开其捆绑?——世尊见此;孤苦无依、落入极度可悲境地的世间众生。除了我,有谁能救护他们?——世尊见此;被痛苦逼压、长久以来受尽折磨的世间众生啊——世尊见此;贪着不舍、永远处于饥渴的世间众生啊——世尊见此。见到这些情形,佛陀世尊对众生生起了大悲心。巴利
Abbhāhato lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe… āditto lokasannivāso – rāgagginā dosagginā mohagginā jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi; tassa natthañño koci nibbāpetā, aññatra mayāti – passantānaṃ…pe… unnītako lokasannivāso haññati niccamatāṇo pattadaṇḍo takkaroti – passantānaṃ…pe… vajjabandhanabaddho lokasannivāso āghātanapaccupaṭṭhito; tassa natthañño koci bandhanaṃ mocetā, aññatra mayāti – passantānaṃ…pe… anātho lokasannivāso paramakāruññappatto; tassa natthañño koci tāyetā, aññatra mayāti – passantānaṃ…pe… dukkhābhitunno lokasannivāso cirarattaṃ pīḷitoti – passantānaṃ…pe… gadhito lokasannivāso niccaṃ pipāsitoti – passantānaṃ…pe….
盲目的世间众生,如同没有眼睛一样啊——世尊见此;眼目被毁坏的世间众生,没有领路人啊——世尊见此;误入歧途、完全偏离正道的世间众生。除了我,有谁能将他们带回圣者之路?——世尊见此;卷入巨大瀑流的世间众生。除了我,有谁能将他们从瀑流中救出?——世尊见此。见到这些情形,佛陀世尊对众生生起了大悲心。巴利
Andho lokasannivāso acakkhukoti – passantānaṃ…pe… hatanetto lokasannivāso apariṇāyakoti – passantānaṃ…pe… vipathapakkhando lokasannivāso añjasāparaddho; tassa natthañño koci ariyapathaṃ ānetā, aññatra mayāti – passantānaṃ…pe… mahoghapakkhando lokasannivāso; tassa natthañño koci oghā uddhatā, aññatra mayāti – passantānaṃ…pe….
118 被两种邪见所缠缚的世间众生——见到这一情景的……由三种恶行而入邪途的世间众生——见到这一情景的……与四种轭连结、被四轭所羁绊的世间众生——见到这一情景的……被四种系缚所紧缚的世间众生——见到这一情景的……被四种取所执取的世间众生——见到这一情景的……轮回于五趣的世间众生——见到这一情景的……对五种欲功德深生染着的世间众生——见到这一情景的……被五盖所覆蔽的世间众生——见到这一情景的……因六种争论之根而诤论的世间众生——见到这一情景的……对六种渴爱之身深染的世间众生——见到这一情景的……被六种邪见所缠缚的世间众生——见到这一情景的……被七种随眠所随逐的世间众生——见到这一情景的……被七种结缚所系缚的世间众生——见到这一情景的……被七种慢所高举的世间众生——见到这一情景的……被八种世间法所转动的世间众生——见到这一情景的……趣向八种邪道的世间众生——见到这一情景的……染着八种人过失的世间众生——见到这一情景的……以九种嗔恨事而生起嗔恨的世间众生——见到这一情景的……被九种慢所高举的世间众生——见到这一情景的……对九种以渴爱为根本的法染着的世间众生——见到这一情景的……以十种烦恼事而染污的世间众生——见到这一情景的……以十种嗔恨事而生起嗔恨的世间众生——见到这一情景的……具足十种不善业道的世间众生——见到这一情景的……被十种结缚所系缚的世间众生——见到这一情景的……趣向十种邪道的世间众生——见到这一情景的……具足十事邪见的世间众生——见到这一情景的……具足十事边执见的世间众生——见到这一情景的……被一百零八种渴爱戏论所戏论的世间众生——见到这些情景,诸佛世尊对众生生起了大悲心。又见到被六十二种邪见紧紧缠缚的世间众生——见到这些情景,诸佛世尊对众生生起了大悲心。巴利 注疏 1
Dvīhi diṭṭhigatehi pariyuṭṭhito lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe… tīhi duccaritehi vippaṭipanno lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe… catūhi yogehi yutto lokasannivāso catuyogayojitoti – passantānaṃ…pe… catūhi ganthehi ganthito lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe… catūhi upādānehi upādiyati lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe… pañcagatisamāruḷho lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe… pañcahi kāmaguṇehi rajjati lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe… pañcahi nīvaraṇehi otthaṭo lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe… chahi vivādamūlehi vivadati lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe… chahi taṇhākāyehi rajjati lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe… chahi diṭṭhigatehi pariyuṭṭhito lokasannivāsoti – passantānaṃ …pe… sattahi anusayehi anusaṭo lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe… sattahi saññojanehi saññutto lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe… sattahi mānehi unnato lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe… aṭṭhahi lokadhammehi samparivattati lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe… aṭṭhahi micchattehi niyyāto lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe… aṭṭhahi purisadosehi dussati lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe… navahi āghātavatthūhi āghātito lokasannivāsoti – passantānaṃ …pe… navavidhamānehi unnato lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe… navahi taṇhāmūlakehi dhammehi rajjati lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe… dasahi kilesavatthūhi kilissati lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe… dasahi āghātavatthūhi āghātito lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe… dasahi akusalakammapathehi samannāgato lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe… dasahi saññojanehi saññutto lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe… dasahi micchattehi niyyāto lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe… dasavatthukāya micchādiṭṭhiyā samannāgato lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe… dasavatthukāya antaggāhikāya diṭṭhiyā samannāgato lokasannivāsoti – passantānaṃ…pe… aṭṭhasatataṇhāpapañcasatehi papañcito lokasannivāsoti – passantānaṃ buddhānaṃ bhagavantānaṃ sattesu mahākaruṇā okkamati. Dvāsaṭṭhiyā diṭṭhigatehi pariyuṭṭhito lokasannivāsoti – passantānaṃ buddhānaṃ bhagavantānaṃ sattesu mahākaruṇā okkamati.
我已渡越,世间尚未渡越;我已解脱,世间尚未解脱;我已调伏,世间尚未调伏;我已寂静,世间尚未寂静;我已安稳,世间尚未安稳;我已完全寂灭,世间尚未完全寂灭。我有这样的能力:自己既已渡越,便能令他人渡越;既已解脱,便能令他人解脱;既已调伏,便能令他人调伏;既已寂静,便能令他人寂静;既已安稳,便能令他人安稳;既已完全寂灭,便能令他人完全寂灭。诸佛世尊观见于此,对众生生起大悲心。此即如来大悲定之智。巴利
Ahañcamhi tiṇṇo, loko ca atiṇṇo ahaṃ camhi mutto, loko ca amutto; ahañcamhi danto, loko ca adanto; ahaṃ camhi santo, loko ca asanto; ahaṃ camhi assattho, loko ca anassattho; ahaṃ camhi parinibbuto, loko ca aparinibbuto; pahomi khvāhaṃ tiṇṇo tāretuṃ, mutto mocetuṃ, danto dametuṃ, santo sametuṃ, assattho assāsetuṃ, parinibbuto pare ca parinibbāpetunti – passantānaṃ buddhānaṃ bhagavantānaṃ sattesu mahākaruṇā okkamati. Idaṃ tathāgatassa mahākaruṇāsamāpattiyā ñāṇaṃ.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14