1. 双运论巴利 1. Yuganaddhakathā
无碍解道 · 56 段
二、双连品巴利
2. Yuganaddhavaggo
1 如是我闻:一时,阿难尊者(Ānanda) 住在憍赏弥(Kosambī) 的科斯达(Ghosita) 。那时,阿难尊者对诸比丘说:“贤友比丘们!”比丘们回应:“贤友!”阿难尊者这样说:巴利 注疏 1
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ āyasmā ānando kosambiyaṃ viharati ghositārāme. Tatra kho āyasmā ānando bhikkhū āmantesi – ‘‘āvuso bhikkhavo’’ti. ‘‘Āvuso’’ti kho te bhikkhū āyasmato ānandassa paccassosuṃ. Āyasmā ānando etadavoca –
“贤友们,任何比丘或比丘尼,若于我面前宣称证得阿拉汉,悉皆经由这四种道,或其中的一种。哪四种呢?巴利
‘‘Yo hi koci, āvuso, bhikkhu vā bhikkhunī vā mama santike arahattapattaṃ byākaroti, sabbaso catūhi maggehi etesaṃ vā aññatarena. Katamehi catūhi?
“贤友们,在此,有一位比丘先修止、后修观。当他如此修习时,道便生起。他对此道反复修习、培育、多修。当他反复修习、培育、多修此道时,诸结便断除,随眠便根除。巴利
‘‘Idhāvuso, bhikkhu samathapubbaṅgamaṃ vipassanaṃ bhāveti. Tassa samathapubbaṅgamaṃ vipassanaṃ bhāvayato maggo sañjāyati. So taṃ maggaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti . Tassa taṃ maggaṃ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti.
“再者,贤友们,有一位比丘先修观、后修止。当他如此先修观、后修止时,道便生起。他修习、多修、勤修此道。当他修习、多修、勤修此道时,结缚便断除,随眠便根除。巴利
‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu vipassanāpubbaṅgamaṃ samathaṃ bhāveti. Tassa vipassanāpubbaṅgamaṃ samathaṃ bhāvayato maggo sañjāyati. So taṃ maggaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti. Tassa taṃ maggaṃ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti.
“再者,贤友们,有一位比丘修习止观双运。当他如此修习止观双运时,道便生起。他修习、多修、勤修此道。当他修习、多修、勤修此道时,结缚便断除,随眠便根除。巴利
‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāveti. Tassa samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāvayato maggo sañjāyati. So taṃ maggaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti. Tassa taṃ maggaṃ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti.
“再者,贤友们,有一位比丘的心被法掉举所缠扰。贤友们,会有那样的时刻:那颗心向内自行安住、平静下来,变得专一,入于定。他的道便生起。他修习、多修、勤修此道。当他修习、多修、勤修此道时,结缚便断除,随眠便根除。巴利
‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno dhammuddhaccaviggahitaṃ mānasaṃ hoti. So, āvuso, samayo yaṃ taṃ cittaṃ ajjhattameva santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati. Tassa maggo sañjāyati. So taṃ maggaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti. Tassa taṃ maggaṃ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti.
“贤友,凡有比丘或比丘尼于我面前宣称证得阿拉汉果,皆是依此四种道,或依其中某一种道而证得的。”巴利
‘‘Yo hi koci, āvuso, bhikkhu vā bhikkhunī vā mama santike arahattapattaṃ byākaroti, sabbaso imehi catūhi maggehi, etesaṃ vā aññatarenā’’ti.
1. 经分别巴利
1. Suttantaniddeso
2 如何修习以止为先行的观?以出离为因,令心一境、无有散乱而成就定。于此,对已生起的诸法,以无常随观而修观,以苦随观而修观,以无我随观而修观。如是,先有止而后有观。因此说:“他修习以止为先导的观。”这就是四种修习:对已生起的诸法,以不背离之义为修习;以诸根同一味之义为修习;以策发相应精进之义为修习;以反复实践之义为修习。巴利 注疏 1
Kathaṃ samathapubbaṅgamaṃ vipassanaṃ bhāveti? Nekkhammavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi. Tattha jāte dhamme aniccato anupassanaṭṭhena vipassanā, dukkhato anupassanaṭṭhena vipassanā, anattato anupassanaṭṭhena vipassanā. Iti paṭhamaṃ samatho, pacchā vipassanā. Tena vuccati – ‘‘samathapubbaṅgamaṃ vipassanaṃ bhāvetī’’ti. Bhāvetīti catasso bhāvanā – tattha jātānaṃ dhammānaṃ anativattanaṭṭhena bhāvanā, indriyānaṃ ekarasaṭṭhena bhāvanā, tadupagavīriyavāhanaṭṭhena bhāvanā, āsevanaṭṭhena bhāvanā.
如何是“道生起”?以见义,正见之道生起;以导向义,正思惟之道生起;以摄持义,正语之道生起;以策动义,正业之道生起;以净化义,正命之道生起;以精勤义,正精进之道生起;以现起义,正念之道生起;以不散乱义,正定之道生起。如是,道生起。巴利
Maggo sañjāyatī ti kathaṃ maggo sañjāyati? Dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi maggo sañjāyati, abhiniropanaṭṭhena sammāsaṅkappo maggo sañjāyati, pariggahaṭṭhena sammāvācā maggo sañjāyati, samuṭṭhānaṭṭhena sammākammanto maggo sañjāyati, vodānaṭṭhena sammāājīvo maggo sañjāyati, paggahaṭṭhena sammāvāyāmo maggo sañjāyati, upaṭṭhānaṭṭhena sammāsati maggo sañjāyati, avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi maggo sañjāyati – evaṃ maggo sañjāyati.
如何是“他反复实践”?他转向时,即反复实践;他了知时,即反复实践;他照见时,即反复实践;他审察时,即反复实践;他令心安住时,即反复实践;他以信心信解时,即反复实践;他策发精进时,即反复实践;他令念现起时,即反复实践;他令心入定时,即反复实践;他以慧了知时,即反复实践;他证知应证知者时,即反复实践;他遍知应遍知者时,即反复实践;他断除应断除者时,即反复实践;他修习应修习者时,即反复实践;他证得应证得者时,即反复实践。如是,他反复实践。巴利
So taṃ maggaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti āsevatī ti kathaṃ āsevati? Āvajjanto āsevati, jānanto āsevati, passanto āsevati, paccavekkhanto āsevati, cittaṃ adhiṭṭhahanto āsevati, saddhāya adhimuccanto āsevati, vīriyaṃ paggaṇhanto āsevati, satiṃ upaṭṭhāpento āsevati, cittaṃ samādahanto āsevati, paññāya pajānanto āsevati, abhiññeyyaṃ abhijānanto āsevati, pariññeyyaṃ parijānanto āsevati, pahātabbaṃ pajahanto āsevati , bhāvetabbaṃ bhāvento āsevati, sacchikātabbaṃ sacchikaronto āsevati – evaṃ āsevati.
如何是“他修习”?他转向时,即修习;他了知时,即修习;他照见时,即修习;他审察时,即修习;他令心安住时,即修习;他以信心信解时,即修习;他策发精进时,即修习;他令念现起时,即修习;他令心入定时,即修习;他以慧了知时,即修习;他证知应证知者时,即修习;他遍知应遍知者时,即修习;他断除应断除者时,即修习;他修习应修习者时,即修习;他证得应证得者时,即修习。如是,他修习。巴利
Bhāvetī ti kathaṃ bhāveti? Āvajjanto bhāveti, jānanto bhāveti, passanto bhāveti, paccavekkhanto bhāveti, cittaṃ adhiṭṭhahanto bhāveti, saddhāya adhimuccanto bhāveti, vīriyaṃ paggaṇhanto bhāveti, satiṃ upaṭṭhāpento bhāveti, cittaṃ samādahanto bhāveti, paññāya pajānanto bhāveti, abhiññeyyaṃ abhijānanto bhāveti, pariññeyyaṃ parijānanto bhāveti, pahātabbaṃ pajahanto bhāveti, bhāvetabbaṃ bhāvento bhāveti, sacchikātabbaṃ sacchikaronto bhāveti – evaṃ bhāveti.
什么是“多作”呢?当他转向时,即为多作;当他了知时,即为多作;当他照见时,即为多作;当他审察时,即为多作;当他令心安住时,即为多作;当他以信心确信时,即为多作;当他策发精进时,即为多作;当他令念现起时,即为多作;当他令心入定时,即为多作;当他以慧通达时,即为多作;当他证知应证知者、遍知应遍知者、断除应断除者、修习应修习者、证得应证得者时,即为多作。如此,是为多作。巴利
Bahulīkarotī ti kathaṃ bahulīkaroti? Āvajjanto bahulīkaroti, jānanto bahulīkaroti, passanto bahulīkaroti, paccavekkhanto bahulīkaroti, cittaṃ adhiṭṭhahanto bahulīkaroti, saddhāya adhimuccanto bahulīkaroti, vīriyaṃ paggaṇhanto bahulīkaroti, satiṃ upaṭṭhāpento bahulīkaroti, cittaṃ samādahanto bahulīkaroti, paññāya pajānanto bahulīkaroti, abhiññeyyaṃ abhijānanto bahulīkaroti, pariññeyyaṃ parijānanto bahulīkaroti, pahātabbaṃ pajahanto bahulīkaroti, bhāvetabbaṃ bhāvento bahulīkaroti, sacchikātabbaṃ sacchikaronto bahulīkaroti – evaṃ bahulīkaroti.
如何舍断结缚、根除随眠?以入流道,舍断有身见、疑、戒禁取此三结;见随眠与疑随眠此二随眠得以根除。以一来道,舍断粗的欲贪结与瞋恚结;粗的欲贪随眠与瞋恚随眠得以根除。以不来道,舍断细的欲贪结与瞋恚结;细的欲贪随眠与瞋恚随眠得以根除。以阿拉汉道,舍断色贪、无色贪、慢、掉举、无明此五结;慢随眠、有贪随眠、无明随眠此三随眠得以根除。如此,即是舍断结缚、根除随眠。巴利
Tassa taṃ maggaṃ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saññojanāni pahīyanti anusayā byantīhontī ti kathaṃ saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti? Sotāpattimaggena, sakkāyadiṭṭhi, vicikicchā, sīlabbataparāmāso – imāni tīṇi saññojanāni pahīyanti; diṭṭhānusayo, vicikicchānusayo – ime dve anusayā byantīhonti. Sakadāgāmimaggena oḷārikaṃ kāmarāgasaññojanaṃ, paṭighasaññojanaṃ – imāni dve saññojanāni pahīyanti; oḷāriko kāmarāgānusayo, paṭighānusayo – ime dve anusayā byantīhonti. Anāgāmimaggena anusahagataṃ kāmarāgasaññojanaṃ, paṭighasaññojanaṃ – imāni dve saññojanāni pahīyanti; anusahagato kāmarāgānusayo, paṭighānusayo – ime dve anusayā byantīhonti. Arahattamaggena rūparāgo, arūparāgo, māno, uddhaccaṃ, avijjā – imāni pañca saññojanāni pahīyanti; mānānusayo, bhavarāgānusayo , avijjānusayo – ime tayo anusayā byantīhonti. Evaṃ saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti.
3 依于无嗔而心一境性、无散乱,即是定……依于光明想而心一境性、无散乱,即是定……依随观舍之出息、依随观舍之入息而心一境性、无散乱,即是定。于此,对已生起的诸法,以无常随观之义为观,以苦随观之义为观,以无我随观之义为观。如是,先有止,后有观,因此称为“修习止为先行的观”。有四种修习:对已生起的诸法,以不逾越之义为修习,以诸根同味之义为修习,以策进相应精进之义为修习,以习行之义为修习。巴利 注疏 1
Abyāpādavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi…pe… ālokasaññāvasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi…pe… paṭinissaggānupassī assāsavasena paṭinissaggānupassī passāsavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi. Tattha jāte dhamme aniccato anupassanaṭṭhena vipassanā, dukkhato anupassanaṭṭhena vipassanā, anattato anupassanaṭṭhena vipassanā. Iti paṭhamaṃ samatho, pacchā vipassanā. Tena vuccati – ‘‘samathapubbaṅgamaṃ vipassanaṃ bhāvetī’’ti. Bhāvetīti catasso bhāvanā – tattha jātānaṃ dhammānaṃ anativattanaṭṭhena bhāvanā, indriyānaṃ ekarasaṭṭhena bhāvanā, tadupagavīriyavāhanaṭṭhena bhāvanā, āsevanaṭṭhena bhāvanā.
道如何生起?以见之义,正见作为道而生起;以导向之义,正思惟作为道而生起……以不散乱之义,正定作为道而生起。道便是如此生起。巴利
Maggo sañjāyatī ti kathaṃ maggo sañjāyati? Dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi maggo sañjāyati, abhiniropanaṭṭhena sammāsaṅkappo maggo sañjāyati…pe… avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi maggo sañjāyati. Evaṃ maggo sañjāyati.
如何习行?注意者习行……证悟应证悟者习行,如此即是习行。如何修习?注意者修习,了知者修习……证悟应证悟者修习,如此即是修习。如何多修习?注意者多修习,了知者多修习……证悟应证悟者多修习,如此即是多修习。巴利
So taṃ maggaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti āsevatī ti kathaṃ āsevati? Āvajjanto āsevati…pe… sacchikātabbaṃ sacchikaronto āsevati, evaṃ āsevati. Bhāvetī ti kathaṃ bhāveti? Āvajjanto bhāveti, jānanto bhāveti…pe… sacchikātabbaṃ sacchikaronto bhāveti, evaṃ bhāveti. Bahulīkarotī ti kathaṃ bahulīkaroti? Āvajjanto bahulīkaroti, jānanto bahulīkaroti…pe… sacchikātabbaṃ sacchikaronto bahulīkaroti, evaṃ bahulīkaroti.
如何舍断诸结、根除随眠?依入流道,舍断有身见、疑、戒禁取此三结;见随眠与疑随眠此二随眠即被根除。依一来道,舍断粗的欲贪结与瞋恚结;粗欲贪随眠与瞋恚随眠即被根除。依不来道,舍断细的欲贪结与瞋恚结;细欲贪随眠与瞋恚随眠即被根除。依阿拉汉道,舍断色贪、无色贪、慢、掉举、无明此五结;慢随眠、有贪随眠、无明随眠此三随眠即被根除。如是,结得以舍断,随眠得以根除。如此修习以止为先行的观。巴利
Tassa taṃ maggaṃ āsevato bhāvayato bahulīkaroto saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhontī ti kathaṃ saññojanā pahīyanti, anusayā byantīhonti? Sotāpattimaggena sakkāyadiṭṭhi vicikicchā sīlabbataparāmāso – imāni tīṇi saññojanāni pahīyanti; diṭṭhānusayo, vicikicchānusayo – ime dve anusayā byantīhonti. Sakadāgāmimaggena oḷārikaṃ kāmarāgasaññojanaṃ, paṭighasaññojanaṃ – imāni dve saññojanāni pahīyanti; oḷāriko kāmarāgānusayo paṭighānusayo – ime dve anusayā byantīhonti. Anāgāmimaggena anusahagataṃ kāmarāgasaññojanaṃ, paṭighasaññojanaṃ – imāni dve saññojanāni pahīyanti; anusahagato kāmarāgānusayo, paṭighānusayo – ime dve anusayā byantīhonti. Arahattamaggena rūparāgo, arūparāgo, māno, uddhaccaṃ, avijjā – imāni pañca saññojanāni pahīyanti; mānānusayo, bhavarāgānusayo, avijjānusayo – ime tayo anusayā byantīhonti. Evaṃ saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti. Evaṃ samathapubbaṅgamaṃ vipassanaṃ bhāveti.
4 如何修习以观为先行的止?以无常随观之义为观,以苦随观之义为观,以无我随观之义为观。而对于已生起的诸法,以舍离为所缘、心一境性、无散乱,这便是定。如此,先是观,后是止。因此称为“修习以观为先行的止”。有四种修习:以习行为义的修习……道如何生起?……就是这样,道便生起。就是这样,结缚被舍断,随眠被根除。巴利 注疏 1
Kathaṃ vipassanāpubbaṅgamaṃ samathaṃ bhāveti? Aniccato anupassanaṭṭhena vipassanā, dukkhato anupassanaṭṭhena vipassanā, anattato anupassanaṭṭhena vipassanā. Tattha jātānaṃ dhammānañca vosaggārammaṇatā cittassa ekaggatā avikkhepo. Samādhi iti paṭhamaṃ vipassanā, pacchā samatho. Tena vuccati – ‘‘vipassanāpubbaṅgamaṃ samathaṃ bhāvetī’’ti. Bhāvetīti catasso bhāvanā – āsevanaṭṭhena bhāvanā…pe… maggo sañjāyatīti kathaṃ maggo sañjāyati…pe… evaṃ maggo sañjāyati. Evaṃ saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti.
以无常随观之义观色,是为毗婆舍那;以苦随观之义观色,是为毗婆舍那;以无我随观之义观色,是为毗婆舍那。其中,对于已生起的诸法,以舍离为所缘,心一境性、无散乱,这是定。如此,先是毗婆舍那,后是奢摩他。因此说——“修习以毗婆舍那为先行的奢摩他”。……这四种修习——以习行为义的修习……道如何生起?……道如是生起。这样,诸结缚被断除,随眠被消灭。巴利
Rūpaṃ aniccato anupassanaṭṭhena vipassanā, rūpaṃ dukkhato anupassanaṭṭhena vipassanā, rūpaṃ anattato anupassanaṭṭhena vipassanā. Tattha jātānaṃ dhammānañca vosaggārammaṇatā cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi. Iti paṭhamaṃ vipassanā, pacchā samatho. Tena vuccati – ‘‘vipassanāpubbaṅgamaṃ samathaṃ bhāvetī’’ti. Bhāvetīti catasso bhāvanā – āsevanaṭṭhena bhāvanā…pe… maggo sañjāyatīti kathaṃ maggo sañjāyati…pe… evaṃ maggo sañjāyati. Evaṃ saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti.
对受……想……行……识……眼……乃至老死,以无常随观之义而观照,这是观;对老死以苦随观之义……以无我随观之义而观照,这是观。其中,对于已生起的诸法,以舍离为所缘,心一境性、无散乱,这是定。如此,先是观,后是止。因此说——“修习以观为先行的止”。……这四种修习——以习行为义的修习……道如何生起?……道这样生起。这样,诸结缚被断除,随眠被消灭。就这样,修习以观为先行的止。巴利
Vedanaṃ…pe… saññaṃ … saṅkhāre… viññāṇaṃ… cakkhuṃ…pe… jarāmaraṇaṃ aniccato anupassanaṭṭhena vipassanā, jarāmaraṇaṃ dukkhato…pe… anattato anupassanaṭṭhena vipassanā. Tattha jātānaṃ dhammānañca vosaggārammaṇatā cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi. Iti paṭhamaṃ vipassanā, pacchā samatho. Tena vuccati – ‘‘vipassanāpubbaṅgamaṃ samathaṃ bhāvetī’’ti. Bhāvetīti catasso bhāvanā – āsevanaṭṭhena bhāvanā…pe… maggo sañjāyatīti kathaṃ maggo sañjāyati…pe… evaṃ maggo sañjāyati. Evaṃ saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti. Evaṃ vipassanāpubbaṅgamaṃ samathaṃ bhāveti.
5 如何以十六种行相修习止观双运?即以所缘义、行境义、断除义、遍舍义、出起义、回转义、寂静义、殊胜义、解脱义、无漏义、度脱义、无相义、无愿义、空义、一味义、不超越义及双运义。巴利 注疏 1
Kathaṃ samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāveti? Soḷasahi ākārehi samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāveti. Ārammaṇaṭṭhena gocaraṭṭhena pahānaṭṭhena pariccāgaṭṭhena vuṭṭhānaṭṭhena vivaṭṭanaṭṭhena santaṭṭhena paṇītaṭṭhena vimuttaṭṭhena anāsavaṭṭhena taraṇaṭṭhena animittaṭṭhena appaṇihitaṭṭhena suññataṭṭhena ekarasaṭṭhena anativattanaṭṭhena yuganaddhaṭṭhena.
断除掉举时,心的一境性、不散乱,是以灭为所缘的定;断除无明时,以随观之义,是以灭为所缘的观。如此,依所缘义,止与观成为一味,双运并行,彼此不相逾越。因此说:“依所缘义修习止观双运”。……这四种修习——依修习义而修习……道如何生起?……道如是生起。这样,诸结缚断除,随眠消灭。就这样,依所缘义修习止观双运。巴利
Kathaṃ ārammaṇaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāveti? Uddhaccaṃ pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi nirodhārammaṇo, avijjaṃ pajahato anupassanaṭṭhena vipassanā nirodhārammaṇā. Iti ārammaṇaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti, yuganaddhā honti, aññamaññaṃ nātivattantīti. Tena vuccati – ‘‘ārammaṇaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāvetī’’ti. Bhāvetīti catasso bhāvanā – āsevanaṭṭhena bhāvanā…pe… maggo sañjāyatīti kathaṃ maggo sañjāyati…pe… evaṃ maggo sañjāyati. Evaṃ saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti. Evaṃ ārammaṇaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāveti.
舍断掉举时,心一境性、不散乱的定,以灭为行境;舍断无明时,以随观义而成为观,以灭为行境。如是,止与观以行境义成为一味,双运并行,互不超越。因此说:“以行境义修习止观双运。”巴利
Kathaṃ gocaraṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāveti? Uddhaccaṃ pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi nirodhagocaro, avijjaṃ pajahato anupassanaṭṭhena vipassanā nirodhagocarā. Iti gocaraṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti, yuganaddhā honti, aññamaññaṃ nātivattantīti . Tena vuccati – ‘‘gocaraṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāvetī’’ti.
舍断与掉举俱生的烦恼及诸蕴时,心一境性、不散乱的定,以灭为行境;舍断与无明俱生的烦恼及诸蕴时,以随观义而成为观,以灭为行境。如是,止与观以舍断义成为一味,双运并行,互不超越。因此说:“以舍断义修习止观双运。”巴利
Kathaṃ pahānaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāveti? Uddhaccasahagatakilese ca khandhe ca pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi nirodhagocaro, avijjāsahagatakilese ca khandhe ca pajahato anupassanaṭṭhena vipassanā nirodhagocarā. Iti pahānaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti, yuganaddhā honti, aññamaññaṃ nātivattantīti. Tena vuccati – ‘‘pahānaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāvetī’’ti.
当断除与掉举俱行的诸烦恼和诸蕴时,心的一境性、不散乱的定以灭为行境;当断除与无明俱行的诸烦恼和诸蕴时,随观而起的观以灭为行境。如此,以断除义,止与观成为一味,成为双运,彼此不相超越。因此说:“以断除义修习止观双运。”巴利
Kathaṃ pariccāgaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāveti? Uddhaccasahagatakilese ca khandhe ca pariccajato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi nirodhagocaro, avijjāsahagatakilese ca khandhe ca pariccajato anupassanaṭṭhena vipassanā nirodhagocarā. Iti pariccāgaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti, yuganaddhā honti, aññamaññaṃ nātivattantīti. Tena vuccati – ‘‘pariccāgaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāvetī’’ti.
当从与掉举俱行的烦恼和诸蕴中出起时,心的一境性、不散乱的定以寂灭为行境;当从与无明俱行的烦恼和诸蕴中出起时,随观而起的观以寂灭为行境。如此,以出起义,止与观成为一味,成为双运,彼此不相超越。因此说:“以出起义修习止观双运。”巴利
Kathaṃ vuṭṭhānaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāveti? Uddhaccasahagatakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi nirodhagocaro, avijjāsahagatakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhahato anupassanaṭṭhena vipassanā nirodhagocarā. Iti vuṭṭhānaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti, yuganaddhā honti, aññamaññaṃ nātivattantīti. Tena vuccati – ‘‘vuṭṭhānaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāvetī’’ti.
当从与掉举俱行的烦恼和诸蕴中回转时,心的一境性、不散乱的定以寂灭为行境;当从与无明俱行的烦恼和诸蕴中回转时,随观而起的观以寂灭为行境。如此,以回转义,止与观成为一味,成为双运,彼此不相超越。因此说:“以回转义修习止观双运。”巴利
Kathaṃ vivaṭṭanaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāveti? Uddhaccasahagatakilesehi ca khandhehi ca vivaṭṭato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi nirodhagocaro, avijjāsahagatakilesehi ca khandhehi ca vivaṭṭato anupassanaṭṭhena vipassanā nirodhagocarā. Iti vivaṭṭanaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti, yuganaddhā honti, aññamaññaṃ nātivattantīti. Tena vuccati – ‘‘vivaṭṭanaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāvetī’’ti.
当他舍断掉举时,心的一境性、不散乱之定便以寂灭为境;当他舍断无明时,以随观为义的观便以寂灭为境。如此,以寂静之义,止与观成为一味,彼此双运而不相逾越。因此说:“他以寂静之义修习双运的止与观。”巴利
Kathaṃ santaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāveti? Uddhaccaṃ pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi santo honti nirodhagocaro, avijjaṃ pajahato anupassanaṭṭhena vipassanā santā hoti nirodhagocarā. Iti santaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti, yuganaddhā honti, aññamaññaṃ nātivattantīti. Tena vuccati – ‘‘santaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāvetī’’ti.
如何以殊胜之义修习双运的止与观?当舍断掉举时,心的一境性、不散乱之定成为殊胜,并以寂灭为境;当舍断无明时,以随观为义的观成为殊胜,并以寂灭为境。如是,以殊胜之义,止与观成为一味,彼此双运而不相逾越。因此说:“他以殊胜之义修习双运的止与观。”巴利
Kathaṃ paṇītaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāveti? Uddhaccaṃ pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi paṇīto hoti nirodhagocaro, avijjaṃ pajahato anupassanaṭṭhena vipassanā paṇītā hoti nirodhagocarā . Iti paṇītaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti, yuganaddhā honti, aññamaññaṃ nātivattantīti. Tena vuccati – ‘‘paṇītaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāvetī’’ti.
“如何以解脱之义修习止观双运?”当他舍断掉举时,心的一境性、不散乱、定便从欲漏中解脱,以灭为行境;当他舍断无明时,以随观为义的观便从无明漏中解脱,以灭为行境。如是,由离贪而心解脱、离无明而慧解脱,从解脱之义,止与观成为一味,双运并行,彼此不相逾越。因此说:“他以解脱之义修习止观双运。”巴利
Kathaṃ vimuttaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāveti? Uddhaccaṃ pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi kāmāsavā vimutto hoti nirodhagocaro, avijjaṃ pajahato anupassanaṭṭhena vipassanā avijjāsavā vimuttā hoti nirodhagocarā. Iti rāgavirāgā cetovimutti avijjāvirāgā paññā vimuttaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti, yuganaddhā honti, aññamaññaṃ nātivattantīti. Tena vuccati – ‘‘vimuttaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāvetī’’ti.
断除掉举时,心的一境性、不散乱,是因离欲漏而无漏、以灭为行境的定;断除无明时,以随观之义,是因离无明漏而无漏、以灭为行境的观。如此,依无漏义,止与观成为一味,双运并行,彼此不相逾越。因此说:“依无漏义修习止观双运”。巴利
Kathaṃ anāsavaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāveti? Uddhaccaṃ pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi kāmāsavena anāsavo hoti nirodhagocaro, avijjaṃ pajahato anupassanaṭṭhena vipassanā avijjāsavena anāsavā hoti nirodhagocarā. Iti anāsavaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti, yuganaddhā honti, aññamaññaṃ nātivattantīti. Tena vuccati – ‘‘anāsavaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāvetī’’ti.
如何以超越义修习止观双运?当超越与掉举俱行的烦恼和蕴时,心的一境性、不散乱的定,即以灭为行境;当超越与无明俱行的烦恼和蕴时,以随观义的观,即以灭为行境。如此,依超越义,止与观成为一味,双运并行,彼此不相逾越。因此说:“依超越义修习止观双运”。巴利
Kathaṃ taraṇaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāveti? Uddhaccasahagatakilese ca khandhe ca tarato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi nirodhagocaro, avijjāsahagatakilese ca khandhe ca tarato anupassanaṭṭhena vipassanā nirodhagocarā. Iti taraṇaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti, yuganaddhā honti, aññamaññaṃ nātivattantīti. Tena vuccati – ‘‘taraṇaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāvetī’’ti.
如何以无相之义修习止观双运?当他舍断掉举时,心的一境性、不散乱、定便无相,以灭为行境;当他舍断无明时,以随观为义的观便无相,以灭为行境。如是,由无相之义,止与观成为一味,双运并行,彼此不相逾越。因此说:“他以无相之义修习止观双运。”巴利
Kathaṃ animittaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāveti? Uddhaccaṃ pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi sabbanimittehi animitto hoti nirodhagocaro, avijjaṃ pajahato anupassanaṭṭhena vipassanā sabbanimittehi animittā hoti nirodhagocarā. Iti animittaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti, yuganaddhā honti, aññamaññaṃ nātivattantīti. Tena vuccati – ‘‘animittaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāvetī’’ti.
如何以无愿之义修习止观双运?当他舍断掉举时,心的一境性、不散乱、定便成为无愿,以灭为行境;当他舍断无明时,以随观为义的观便成为无愿,以灭为行境。如是,由无愿之义,止与观成为一味,双运并行,彼此不相逾越。因此说:“他以无愿之义修习止观双运。”巴利
Kathaṃ appaṇihitaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāveti? Uddhaccaṃ pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi sabbapaṇidhīhi appaṇihito hoti nirodhagocaro, avijjaṃ pajahato anupassanaṭṭhena vipassanā sabbapaṇidhīhi appaṇihitā hoti nirodhagocarā. Iti appaṇihitaṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti, yuganaddhā honti, aññamaññaṃ nātivattantīti. Tena vuccati – ‘‘appaṇihitaṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāvetī’’ti.
如何以空义修习止观双运?当舍断掉举时,心的一境性、不散乱之定于一切执取而为空,并以寂灭为境;当舍断无明时,以随观为义的观于一切执取而为空,并以寂灭为境。如是,以空之义,止与观成为一味,彼此双运而不相逾越。因此说:“以空义修习止观双运。”这便是以空义修习止观双运——以四种修习……以习行义而修习……(中略)……道如何生起?……(中略)……道如是生起。结使如是断除,随眠如是根绝。如此,以空义修习止观双运。他以这十六种方式修习止观双运。如此,便是止观双运的修习。巴利
Kathaṃ suññataṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāveti? Uddhaccaṃ pajahato cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi sabbābhinivesehi suñño hoti nirodhagocaro, avijjaṃ pajahato anupassanaṭṭhena vipassanā sabbābhinivesehi suññā hoti nirodhagocarā. Iti suññataṭṭhena samathavipassanā ekarasā honti, yuganaddhā honti, aññamaññaṃ nātivattantīti. Tena vuccati – ‘‘suññataṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāvetī’’ti. Bhāvetīti catasso bhāvanā – āsevanaṭṭhena bhāvanā…pe… maggo sañjāyatīti kathaṃ maggo sañjāyati…pe… evaṃ maggo sañjāyati. Evaṃ saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti. Evaṃ suññataṭṭhena samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāveti. Imehi soḷasahi ākārehi samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāveti, evaṃ samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāveti.
2. 法掉举品分别巴利
2. Dhammuddhaccavāraniddeso
6 云何心被法掉举所挟持?当作意无常时,光明生起;他转念“此光明是法”,因而生起散乱与掉举。当他的心被此掉举扰乱时,便不能如实了知无常的现起、苦的现起、无我的现起。因此说:“当心被法掉举所扰乱时,那时,心便只向内安立、沉潜、专一而得定。其道生起。”道如何生起?……(中略)……道如是生起。如是,结被断除,随眠得根绝。巴利 注疏 1
Kathaṃ dhammuddhaccaviggahitaṃ mānasaṃ hoti? Aniccato manasikaroto obhāso uppajjati, obhāso dhammoti obhāsaṃ āvajjati, tato vikkhepo uddhaccaṃ. Tena uddhaccena viggahitamānaso aniccato upaṭṭhānaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, dukkhato upaṭṭhānaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, anattato upaṭṭhānaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti. Tena vuccati – ‘‘dhammuddhaccaviggahitamānaso hoti so samayo, yaṃ taṃ cittaṃ ajjhattameva santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati . Tassa maggo sañjāyatī’’ti kathaṃ maggo sañjāyati…pe… evaṃ maggo sañjāyati, evaṃ saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti.
当对无常作意时,智生起,喜生起,轻安生起,乐生起,胜解生起,策励生起,念现前生起,舍生起,喜好生起。他将心转向那喜好,同时作意:“喜好也是法。”由此生出散乱与掉举。心被那掉举所挟持,便不能如实了知无常之现起,不能如实了知苦之现起,不能如实了知无我之现起。因此说:“当心被法掉举所挟持时,那时,此心才于内住立、沉潜、专一、得定。其道生起。”道如何生起?……此道如是生起。如此,结被断除,随眠被根除。巴利
Aniccato manasikaroto ñāṇaṃ uppajjati, pīti uppajjati, passaddhi uppajjati, sukhaṃ uppajjati, adhimokkho uppajjati, paggaho uppajjati, upaṭṭhānaṃ uppajjati, upekkhā uppajjati, nikanti uppajjati, ‘nikanti dhammo’ti nikantiṃ āvajjati. Tato vikkhepo uddhaccaṃ. Tena uddhaccena viggahitamānaso aniccato upaṭṭhānaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, dukkhato upaṭṭhānaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, anattato upaṭṭhānaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti. Tena vuccati – ‘‘dhammuddhaccaviggahitamānaso hoti so samayo, yaṃ taṃ cittaṃ ajjhattameva santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati. Tassa maggo sañjāyatī’’ti. Kathaṃ maggo sañjāyati…pe… evaṃ maggo sañjāyati, evaṃ saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti.
对苦作意时……对无我作意时,光明生起……智生起,喜生起,轻安生起,乐生起,胜解生起,策励生起,念现前生起,舍生起,喜好生起。他将心转向那喜好,同时作意:“喜好也是法。”由此生出散乱与掉举。心被那掉举所挟持,便不能如实了知无我之现起,不能如实了知无常之现起,不能如实了知苦之现起。因此说:“当心被法掉举所挟持时……如此,结被断除,随眠被根除。”巴利
Dukkhato manasikaroto…pe… anattato manasikaroto obhāso uppajjati…pe… ñāṇaṃ uppajjati, pīti uppajjati, passaddhi uppajjati, sukhaṃ uppajjati, adhimokkho uppajjati, paggaho uppajjati, upaṭṭhānaṃ uppajjati, upekkhā uppajjati, nikanti uppajjati, ‘nikanti dhammo’ti nikantiṃ āvajjati. Tato vikkhepo uddhaccaṃ. Tena uddhaccena viggahitamānaso anattato upaṭṭhānaṃ, aniccato upaṭṭhānaṃ, dukkhato upaṭṭhānaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti . Tena vuccati – ‘‘dhammuddhaccaviggahitamānaso…pe… evaṃ saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti’’.
对色作意为无常时……对色作意为苦时……对色作意为无我时……对受……对想……对行……对识……对眼……乃至对老死作意为无常时……对老死作意为苦时,对老死作意为无我时,光明生起……智生起,喜生起,轻安生起,乐生起,胜解生起,策励生起,念现前生起,舍生起,喜好生起。他将心转向那喜好,同时作意:“喜好也是法。”由此生出散乱与掉举。心被那掉举所挟持,便不能如实了知老死无我之现起,不能如实了知老死无常之现起,不能如实了知老死苦之现起。因此说:“当心被法掉举所挟持时,那时,此心才于内住立、沉潜、专一、得定,其道生起。”道如何生起?……此道如是生起。如此,结被断除,随眠被根除。这就是心被法掉举所挟持。巴利
Rūpaṃ aniccato manasikaroto…pe… rūpaṃ dukkhato manasikaroto… rūpaṃ anattato manasikaroto… vedanaṃ…pe… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ… cakkhuṃ…pe… jarāmaraṇaṃ aniccato manasikaroto…pe… jarāmaraṇaṃ dukkhato manasikaroto, jarāmaraṇaṃ anattato manasikaroto obhāso uppajjati…pe… ñāṇaṃ uppajjati, pīti uppajjati, passaddhi uppajjati, sukhaṃ uppajjati, adhimokkho uppajjati, paggaho uppajjati, upaṭṭhānaṃ uppajjati, upekkhā uppajjati, nikanti uppajjati, ‘nikanti dhammo’ti nikantiṃ āvajjati. Tato vikkhepo uddhaccaṃ. Tena uddhaccena viggahitamānaso. Jarāmaraṇaṃ anattato upaṭṭhānaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti. Jarāmaraṇaṃ aniccato upaṭṭhānaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti, jarāmaraṇaṃ dukkhato upaṭṭhānaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti. Tena vuccati – ‘‘dhammuddhaccaviggahitamānaso hoti. So samayo, yaṃ taṃ cittaṃ ajjhattameva santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati. Tassa maggo sañjāyatī’’ti. Kathaṃ maggo sañjāyati…pe… evaṃ maggo sañjāyati. Evaṃ saññojanāni pahīyanti, anusayā byantīhonti. Evaṃ dhammuddhaccaviggahitaṃ mānasaṃ hoti.
7 于光明相与智,于喜,心则动摇;
在轻安与乐中,心也因此而震动。
于胜解、策励与现起念,心则摇动;
既因转向舍,也因对舍的喜著。
若有人于此十种处,智慧纯熟;
他便善巧于法掉举,而不陷于迷惑。
若心散乱且染污,心的修习便会退堕。
若心散乱而不染污,修习亦会衰退。
若心散乱而不染污,修习便不衰退。
心不散乱,亦无染污,所修之心不退失。巴利 注疏 1
Obhāse ceva ñāṇe ca, pītiyā ca vikampati; Passaddhiyā sukhe ceva, yehi cittaṃ pavedhati. Adhimokkhe ca paggāhe, upaṭṭhāne ca kampati; Upekkhāvajjanāya ceva, upekkhāya ca nikantiyā. Imāni dasa ṭhānāni, paññā yassa pariccitā; Dhammuddhaccakusalo hoti, na ca sammoha gacchati. Vikkhipati ceva kilissati ca, cavati cittabhāvanā; Vikkhipati na kilissati, bhāvanā parihāyati. Vikkhipati na kilissati, bhāvanā na parihāyati; Na ca vikkhipate cittaṃ na kilissati, na cavati cittabhāvanā.
凭借这四种方式,他于心的收摄、散乱与调伏,以十种形态清楚地了知。巴利
Imehi catūhi ṭhānehi cittassa saṅkhepavikkhepaviggahitaṃ dasa ṭhāne sampajānātīti.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31