1. 大品·4. 第四经分别
无碍解道 · 144 段
4. 第四经分别巴利
4. Catutthasuttantaniddeso
198 前因缘论。
“诸比丘,有五根。哪五种呢?信根、精进根、念根、定根、慧根——诸比丘,这便是五根。诸比丘,这五根当以几种行相、依何种义而观?这五根当以六种行相、依这些义而观——即增上义、首清净义、增广义、安住义、遍取义、建立义。”巴利 注疏 1
Purimanidānaṃ . ‘‘Pañcimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Saddhindriyaṃ, vīriyindriyaṃ, satindriyaṃ, samādhindriyaṃ, paññindriyaṃ – imāni kho, bhikkhave, pañcindriyāni. Imāni pañcindriyāni katihākārehi kenaṭṭhena daṭṭhabbāni? Imāni pañcindriyāni chahākārehi tenaṭṭhena daṭṭhabbāni – ādhipateyyaṭṭhena ādivisodhanaṭṭhena adhimattaṭṭhena, adhiṭṭhānaṭṭhena, pariyādānaṭṭhena, patiṭṭhāpakaṭṭhena’’.
Ka. 增上义分别巴利
Ka. ādhipateyyaṭṭhaniddeso
199 如何呢?断除不信时,应从决意增上之义味观察信根;依信根之力,从策励之义味观察精进根;从安住之义味观察念根;从不散乱之义味观察定根;从见之义味观察慧根。断除懈怠时,应从策励增上之义味观察精进根;依精进根之力,从安住之义味观察念根;从不散乱之义味观察定根;从见之义味观察慧根;从决意之义味观察信根。断除放逸时,应从安住增上之义味观察念根;依念根之力,从不散乱之义味观察定根;从见之义味观察慧根;从决意之义味观察信根;从策励之义味观察精进根。断除掉举时,应从不散乱增上之义味观察定根;依定根之力,从见之义味观察慧根;从决意之义味观察信根;从策励之义味观察精进根;从安住之义味观察念根。断除无明时,应从见增上之义味观察慧根;依慧根之力,从决意之义味观察信根;从策励之义味观察精进根;从安住之义味观察念根;从不散乱之义味观察定根;从见之义味观察慧根。巴利 注疏 1
Kathaṃ ādhipateyyaṭṭhena indriyāni daṭṭhabbāni? Assaddhiyaṃ pajahato adhimokkhādhipateyyaṭṭhena saddhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, saddhindriyassa vasena paggahaṭṭhena vīriyindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, upaṭṭhānaṭṭhena satindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, avikkhepaṭṭhena samādhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, dassanaṭṭhena paññindriyaṃ daṭṭhabbaṃ. Kosajjaṃ pajahato paggahādhipateyyaṭṭhena vīriyindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, vīriyindriyassa vasena upaṭṭhānaṭṭhena satindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, avikkhepaṭṭhena samādhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, dassanaṭṭhena paññindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, adhimokkhaṭṭhena saddhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ. Pamādaṃ pajahato upaṭṭhānādhipateyyaṭṭhena satindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, satindriyassa vasena avikkhepaṭṭhena samādhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, dassanaṭṭhena paññindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, adhimokkhaṭṭhena saddhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, paggahaṭṭhena vīriyindriyaṃ daṭṭhabbaṃ. Uddhaccaṃ pajahato avikkhepādhipateyyaṭṭhena samādhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, samādhindriyassa vasena dassanaṭṭhena paññindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, adhimokkhaṭṭhena saddhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, paggahaṭṭhena vīriyindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, upaṭṭhānaṭṭhena satindriyaṃ daṭṭhabbaṃ. Avijjaṃ pajahato dassanādhipateyyaṭṭhena paññindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, paññindriyassa vasena adhimokkhaṭṭhena saddhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, paggahaṭṭhena vīriyindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, upaṭṭhānaṭṭhena satindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, avikkhepaṭṭhena samādhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, dassanaṭṭhena paññindriyaṃ daṭṭhabbaṃ.
对于舍弃欲贪的人,由出离而具有决意与增上的意义,应视之为信根;依信根之力,以策励的意义,应视之为精进根;以安住的意义,应视之为念根;以不散乱的意义,应视之为定根;以见的意义,应视之为慧根。对于舍弃欲贪的人,由出离而具有策励与增上的意义,应视之为精进根;依精进根之力,以安住的意义,应视之为念根;以不散乱的意义,应视之为定根;以见的意义,应视之为慧根;以决意的意义,应视之为信根。对于舍弃欲贪的人,由出离而具有安住与增上的意义,应视之为念根;依念根之力,以不散乱的意义,应视之为定根;以见的意义,应视之为慧根;以决意的意义,应视之为信根;以策励的意义,应视之为精进根。对于舍弃欲贪的人,由出离而具有不散乱与增上的意义,应视之为定根;依定根之力,以见的意义,应视之为慧根;以决意的意义,应视之为信根;以策励的意义,应视之为精进根;以安住的意义,应视之为念根。对于舍弃欲贪的人,由出离而具有见与增上的意义,应视之为慧根;依慧根之力,以决意的意义,应视之为信根;以策励的意义,应视之为精进根;以安住的意义,应视之为念根;以不散乱的意义,应视之为定根。巴利
Kāmacchandaṃ pajahato nekkhammavasena adhimokkhādhipateyyaṭṭhena saddhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, saddhindriyassa vasena paggahaṭṭhena vīriyindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, upaṭṭhānaṭṭhena satindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, avikkhepaṭṭhena samādhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, dassanaṭṭhena paññindriyaṃ daṭṭhabbaṃ. Kāmacchandaṃ pajahato nekkhammavasena paggahādhipateyyaṭṭhena vīriyindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, vīriyindriyassa vasena upaṭṭhānaṭṭhena satindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, avikkhepaṭṭhena samādhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, dassanaṭṭhena paññindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, adhimokkhaṭṭhena saddhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ. Kāmacchandaṃ pajahato nekkhammavasena upaṭṭhānādhipateyyaṭṭhena satindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, satindriyassa vasena avikkhepaṭṭhena samādhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, dassanaṭṭhena paññindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, adhimokkhaṭṭhena saddhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, paggahaṭṭhena vīriyindriyaṃ daṭṭhabbaṃ. Kāmacchandaṃ pajahato nekkhammavasena avikkhepādhipateyyaṭṭhena samādhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, samādhindriyassa vasena dassanaṭṭhena paññindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, adhimokkhaṭṭhena saddhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, paggahaṭṭhena vīriyindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, upaṭṭhānaṭṭhena satindriyaṃ daṭṭhabbaṃ. Kāmacchandaṃ pajahato nekkhammavasena dassanādhipateyyaṭṭhena paññindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, paññindriyassa vasena adhimokkhaṭṭhena saddhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, paggahaṭṭhena vīriyindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, upaṭṭhānaṭṭhena satindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, avikkhepaṭṭhena samādhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ.
若人舍离嗔恚,依无嗔而成就决意与增上之义,当知此为信根。……(中略)……若人舍离昏沉睡眠,依光明想而成就决意与增上之义,当知此为信根。……(中略)……若人舍离一切烦恼,依阿拉汉道而成就决意与增上之义,当知此为信根;依信根之力,策励之义即是精进根,安住之义即是念根,不散乱之义即是定根,见之义即是慧根。……(中略)……若人舍离一切烦恼,依阿拉汉道而成就见与增上之义,当知此为慧根;依慧根之力,决意之义即是信根,策励之义即是精进根,安住之义即是念根,不散乱之义即是定根。应当如是依增上之义而观诸根。巴利
Byāpādaṃ pajahato abyāpādavasena…pe… thinamiddhaṃ pajahato ālokasaññāvasena…pe… sabbakilese pajahato arahattamaggavasena adhimokkhādhipateyyaṭṭhena saddhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, saddhindriyassa vasena paggahaṭṭhena vīriyindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, upaṭṭhānaṭṭhena satindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, avikkhepaṭṭhena samādhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, dassanaṭṭhena paññindriyaṃ daṭṭhabbaṃ…pe… sabbakilese pajahato arahattamaggavasena dassanādhipateyyaṭṭhena paññindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, paññindriyassa vasena adhimokkhaṭṭhena saddhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, paggahaṭṭhena vīriyindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, upaṭṭhānaṭṭhena satindriyaṃ daṭṭhabbaṃ, avikkhepaṭṭhena samādhindriyaṃ daṭṭhabbaṃ. Evaṃ ādhipateyyaṭṭhena indriyāni daṭṭhabbāni.
卡。最初清净义之分别巴利
Kha. ādivisodhanaṭṭhaniddeso
200 如何以决意为义来观察信根?以防护不信为义的戒清净,即是信根的前导净化。如何以策励为义来观察精进根?以防护懈怠为义的戒清净,即是精进根的前导净化。如何以近住为义来观察念根?以防护放逸为义的戒清净,即是念根的前导净化。如何以不散乱为义来观察定根?以防护掉举为义的戒清净,即是定根的前导净化。如何以看见为义来观察慧根?以防护无明为义的戒清净,即是慧根的前导净化。在出离中的五根,以防护欲贪为义的戒清净,即是五根的前导净化。在无嗔恚中的五根,以防护嗔恚为义的戒清净,即是五根的前导净化……(中略)……在阿拉汉道中的五根,以防护一切烦恼为义的戒清净,即是五根的前导净化。应当如此,以前导净化为义来观察诸根。巴利 注疏 1
Kathaṃ ādivisodhanaṭṭhena indriyāni daṭṭhabbāni? Adhimokkhaṭṭhena saddhindriyaṃ, assaddhiyasaṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi – saddhindriyassa ādivisodhanā. Paggahaṭṭhena vīriyindriyaṃ, kosajjasaṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi – vīriyindriyassa ādivisodhanā. Upaṭṭhānaṭṭhena satindriyaṃ, pamādasaṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi – satindriyassa ādivisodhanā. Avikkhepaṭṭhena samādhindriyaṃ, uddhaccasaṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi – samādhindriyassa ādivisodhanā. Dassanaṭṭhena paññindriyaṃ, avijjāsaṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi – paññindriyassa ādivisodhanā. Nekkhamme pañcindriyāni, kāmacchandasaṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi – pañcannaṃ indriyānaṃ ādivisodhanā. Abyāpāde pañcindriyāni, byāpādasaṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi – pañcannaṃ indriyānaṃ ādivisodhanā…pe… arahattamagge pañcindriyāni, sabbakilesasaṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi – pañcannaṃ indriyānaṃ ādivisodhanā. Evaṃ ādivisodhanaṭṭhena indriyāni daṭṭhabbāni.
喀 增上义分别巴利
Ga. adhimattaṭṭhaniddeso
201 如何由修习信根而生起意欲?——以意欲之力与信之力,信根便得强盛。由意欲之力而生起喜悦——以喜悦之力与信之力,信根便得强盛。由喜悦之力而生起喜——以喜之力与信之力,信根便得强盛。由喜之力而生起轻安——以轻安之力与信之力,信根便得强盛。由轻安之力而生起乐——以乐之力与信之力,信根便得强盛。由乐之力而生起光明——以光明之力与信之力,信根便得强盛。由光明之力而生起悚惧感——以悚惧感之力与信之力,信根便得强盛。生起悚惧感已,令心得定——以定之力与信之力,信根便得强盛。如此得定之心,他善加策励——以策励之力与信之力,信根便得强盛。如此被策励之心,他善加保持中舍——以中舍之力与信之力,信根便得强盛。以中舍之力,心从种种烦恼中解脱——以解脱之力与信之力,信根便得强盛。因为已得解脱,那些法成为一味——以一味之义、修习之力与信之力,信根便得强盛。因为已得修习,它们从此转趣更殊胜——以转向之力与信之力,信根便得强盛。因为已得转向,它们从此舍弃——以舍弃之力与信之力,信根便得强盛。因为已得舍弃,它们从此灭去——以灭之力与信之力,信根便得强盛。以灭之力,有两种舍断:遍舍断与进入断。他遍舍烦恼与诸蕴——这是遍舍断。心进入灭尽涅槃界——这是进入断。以灭之力,有此二种舍断。巴利 注疏 1
Kathaṃ adhimattaṭṭhena indriyāni daṭṭhabbāni? Saddhindriyassa bhāvanāya chando uppajjati – chandavasena saddhāvasena saddhindriyaṃ adhimattaṃ hoti . Chandavasena pāmojjaṃ uppajjati – pāmojjavasena saddhāvasena saddhindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Pāmojjavasena pīti uppajjati – pītivasena saddhāvasena saddhindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Pītivasena passaddhi uppajjati – passaddhivasena saddhāvasena saddhindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Passaddhivasena sukhaṃ uppajjati – sukhavasena saddhāvasena saddhindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Sukhavasena obhāso uppajjati – obhāsavasena saddhāvasena saddhindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Obhāsavasena saṃvego uppajjati – saṃvegavasena saddhāvasena saddhindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Saṃvejetvā cittaṃ samādahati – samādhivasena saddhāvasena saddhindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Tathā samāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ paggaṇhāti – paggahavasena saddhāvasena saddhindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Tathāpaggahitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhati – upekkhāvasena saddhāvasena saddhindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Upekkhāvasena nānattakilesehi cittaṃ vimuccati – vimokkhavasena saddhāvasena saddhindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Vimuttattā te dhammā ekarasā honti – ekarasaṭṭhena bhāvanāvasena saddhāvasena saddhindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Bhāvitattā tato paṇītatare vivaṭṭanti – vivaṭṭanāvasena saddhāvasena saddhindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Vivaṭṭitattā tato vosajjati – vosaggavasena saddhāvasena saddhindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Vosajjitattā tato nirujjhanti – nirodhavasena saddhāvasena saddhindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Nirodhavasena dve vosaggā – pariccāgavosaggo ca, pakkhandanavosaggo ca. Kilese ca khandhe ca pariccajatīti – pariccāgavosaggo. Nirodhanibbānadhātuyā cittaṃ pakkhandatīti – pakkhandanavosaggo. Nirodhavasena ime dve vosaggā.
为断除不信而生起意欲……(中略)……为断除不信的苦恼而生起意欲……为断除可见处的烦恼而生起意欲……为断除粗重的烦恼而生起意欲……为断除随眠的烦恼而生起意欲……为断除一切烦恼而生起意欲——依意欲力、信力,信根强盛。……(中略)……为修习精进根而生起意欲……(中略)……为断除懈怠而生起意欲……为断除懈怠的苦恼而生起意欲……为断除可见处的烦恼而生起意欲……(中略)……为断除一切烦恼而生起意欲……为修习念根而生起意欲……(中略)……为断除放逸而生起意欲……为断除放逸的苦恼而生起意欲……(中略)……为断除一切烦恼而生起意欲……为修习定根而生起意欲……(中略)……为断除掉举而生起意欲……为断除掉举的苦恼而生起意欲……(中略)……为断除一切烦恼而生起意欲……为修习慧根而生起意欲……(中略)……为断除无明而生起意欲……为断除无明的苦恼而生起意欲……为断除可见处的烦恼而生起意欲……为断除粗重的烦恼而生起意欲……为断除随眠的烦恼而生起意欲……为断除一切烦恼而生起意欲——依意欲力、慧力,慧根强盛。依意欲力而生起喜悦——依喜悦力与慧力,慧根强盛。依喜悦力而生起喜——依喜力与慧力,慧根强盛。依喜力而生起轻安——依轻安力与慧力,慧根强盛。依轻安力而生起乐——依乐力与慧力,慧根强盛。依乐力而生起光明——依光明力与慧力,慧根强盛。依光明力而生起悚惧——依悚惧力与慧力,慧根强盛。生起悚惧之后,令心得定——依定力与慧力,慧根强盛。如是得定之心,他妥善策励——依策励力与慧力,慧根强盛。如是策励之心,他妥善保持中舍——依中舍力与慧力,慧根强盛。依中舍力,心从种种烦恼中解脱——依解脱力与慧力,慧根强盛。因解脱故,那些诸法成为一味——依修习力与慧力,慧根强盛。因修习故,诸法由此转向更为殊胜——依转向力与慧力,慧根强盛。因转向故,由此舍弃——依舍弃力与慧力,慧根强盛。因舍弃故,由此灭去——依灭力与慧力,慧根强盛。依灭力故,有这两种舍断:遍舍之舍断与进入之舍断。他遍舍了烦恼与诸蕴——此为遍舍之舍断。心进入灭尽涅槃界——此为进入之舍断。依灭力故,有这两种舍断。应当如此以强盛之义观察诸根。巴利
Assaddhiyassa pahānāya chando uppajjati…pe… assaddhiyapariḷāhassa pahānāya chando uppajjati… diṭṭhekaṭṭhānaṃ kilesānaṃ pahānāya chando uppajjati… oḷārikānaṃ kilesānaṃ pahānāya chando uppajjati… anusahagatānaṃ kilesānaṃ pahānāya chando uppajjati… sabbakilesānaṃ pahānāya chando uppajjati – chandavasena saddhāvasena saddhindriyaṃ adhimattaṃ hoti…pe… vīriyindriyassa bhāvanāya chando uppajjati…pe… kosajjassa pahānāya chando uppajjati… kosajjapariḷāhassa pahānāya chando uppajjati… diṭṭhekaṭṭhānaṃ kilesānaṃ pahānāya chando uppajjati…pe… sabbakilesānaṃ pahānāya chando uppajjati… satindriyassa bhāvanāya chando uppajjati…pe… pamādassa pahānāya chando uppajjati… pamādapariḷāhassa pahānāya chando uppajjati…pe… sabbakilesānaṃ pahānāya chando uppajjati… samādhindriyassa bhāvanāya chando uppajjati…pe… uddhaccassa pahānāya chando uppajjati uddhaccapariḷāhassa pahānāya chando uppajjati…pe… sabbakilesānaṃ pahānāya chando uppajjati… paññindriyassa bhāvanāya chando uppajjati…pe… avijjāya pahānāya chando uppajjati… avijjāpariḷāhassa pahānāya chando uppajjati… diṭṭhekaṭṭhānaṃ kilesānaṃ pahānāya chando uppajjati… oḷārikānaṃ kilesānaṃ pahānāya chando uppajjati… anusahagatānaṃ kilesānaṃ pahānāya chando uppajjati… sabbakilesānaṃ pahānāya chando uppajjati – chandavasena paññāvasena paññindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Chandavasena pāmojjaṃ uppajjati – pāmojjavasena paññāvasena paññindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Pāmojjavasena pīti uppajjati – pītivasena paññā vasena paññindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Pītivasena passaddhi uppajjati – passaddhivasena paññāvasena paññindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Passaddhivasena sukhaṃ uppajjati – sukhavasena paññāvasena paññindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Sukhavasena obhāso uppajjati – obhāsavasena paññāvasena paññindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Obhāsavasena saṃvego uppajjati – saṃvegavasena paññāvasena paññindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Saṃvejetvā cittaṃ samādahati – samādhivasena paññāvasena paññindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Tathāsamāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ paggaṇhāti – paggahavasena paññāvasena paññindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Tathāpaggahitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhati – upekkhāvasena paññāvasena paññindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Upekkhāvasena nānattakilesehi cittaṃ vimuccati – vimokkhavasena paññāvasena paññindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Vimuttattā te dhammā ekarasā honti – bhāvanāvasena paññāvasena paññindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Bhāvitattā tato paṇītatare vivaṭṭanti – vivaṭṭanāvasena paññāvasena paññindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Vivaṭṭitattā tato vosajjati – vosaggavasena paññāvasena paññindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Vosajjitattā tato nirujjhanti – nirodhavasena paññāvasena paññindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Nirodhavasena dve vosaggā – pariccāgavosaggo ca, pakkhandanavosaggo ca. Kilese ca khandhe ca pariccajatīti – pariccāgavosaggo. Nirodhanibbānadhātuyā cittaṃ pakkhandatīti – pakkhandanavosaggo. Nirodhavasena ime dve vosaggā. Evaṃ adhimattaṭṭhena indriyāni daṭṭhabbāni.
嘎 确立义分别巴利
Gha. adhiṭṭhānaṭṭhaniddeso
202 如何依决意之义观察诸根?修习信根而生起意欲——由意欲之力与信之力,信根得以决意。由意欲之力生起喜悦——由喜悦之力与信之力,信根得以决意……(中略)……应当如此依决意之义观察诸根。巴利 注疏 1
Kathaṃ adhiṭṭhānaṭṭhena indriyāni daṭṭhabbāni? Saddhindriyassa bhāvanāya chando uppajjati – chandavasena saddhāvasena saddhindriyaṃ adhiṭṭhāti. Chandavasena pāmojjaṃ uppajjati – pāmojjavasena saddhāvasena saddhindriyaṃ adhiṭṭhāti…pe… evaṃ adhiṭṭhānaṭṭhena indriyāni daṭṭhabbāni.
遍取义分别巴利
Ṅa. pariyādānaṭṭhaniddeso
如何依征服之义观察诸根?信根以胜解为义,征服不信,也征服不信的热恼。精进根以策励为义,征服懈怠及懈怠的热恼。念根以现起为义,征服放逸及放逸的热恼。定根以不散乱为义,征服掉举及掉举的热恼。慧根以照见为义,征服无明及无明的热恼。在出离中,五根征服欲贪;在无嗔中征服嗔恚;在光明想中征服昏沉睡眠;在不散乱中征服掉举……在阿拉汉道中,五根征服一切烦恼。应当如此依征服之义观察诸根。巴利
Kathaṃ pariyādānaṭṭhena indriyāni daṭṭhabbāni? Adhimokkhaṭṭhena saddhindriyaṃ assaddhiyaṃ pariyādiyati , assaddhiyapariḷāhaṃ pariyādiyati. Paggahaṭṭhena vīriyindriyaṃ kosajjaṃ pariyādiyati, kosajjapariḷāhaṃ pariyādiyati. Upaṭṭhānaṭṭhena satindriyaṃ pamādaṃ pariyādiyati, pamādapariḷāhaṃ pariyādiyati. Avikkhepaṭṭhena samādhindriyaṃ uddhaccaṃ pariyādiyati, uddhaccapariḷāhaṃ pariyādiyati. Dassanaṭṭhena paññindriyaṃ avijjaṃ pariyādiyati, avijjāpariḷāhaṃ pariyādiyati. Nekkhamme pañcindriyāni kāmacchandaṃ pariyādiyanti. Abyāpāde pañcindriyāni byāpādaṃ pariyādiyanti. Ālokasaññāya pañcindriyāni thinamiddhaṃ pariyādiyanti. Avikkhepe pañcindriyāni uddhaccaṃ pariyādiyanti…pe… arahattamagge pañcindriyāni sabbakilese pariyādiyanti. Evaṃ pariyādānaṭṭhena indriyāni daṭṭhabbāni.
建立义分别巴利
Ca. patiṭṭhāpakaṭṭhaniddeso
203 如何从安立的意义来观察诸根?具信者将信根安立于胜解,具信之人将信根安立于胜解。具精进者将精进根安立于策励,具精进之人将精进根安立于策励。具念者将念根安立于现起,具念之人将念根安立于现起。得定者将定根安立于不散乱,得定之人将定根安立于不散乱。具慧者将慧根安立于照见,具慧之人将慧根安立于照见。行道者将五根安立于出离,行道者的五根安立于出离。行道者将五根安立于无嗔,行道者的五根安立于无嗔。行道者将五根安立于光明想,行道者的五根安立于光明想。行道者将五根安立于不散乱,行道者的五根安立于不散乱……行道者将五根安立于阿拉汉道,行道者的五根安立于阿拉汉道。应当这样从安立的意义来观察诸根。巴利 注疏 1
Kathaṃ patiṭṭhāpakaṭṭhena indriyāni daṭṭhabbāni? Saddho saddhindriyaṃ adhimokkhe patiṭṭhāpeti, saddhassa saddhindriyaṃ adhimokkhe patiṭṭhāpeti. Vīriyavā vīriyindriyaṃ paggahe patiṭṭhāpeti, vīriyavato vīriyindriyaṃ paggahe patiṭṭhāpeti. Satimā satindriyaṃ upaṭṭhāne patiṭṭhāpeti, satimato satindriyaṃ upaṭṭhāne patiṭṭhāpeti. Samāhito samādhindriyaṃ avikkhepe patiṭṭhāpeti, samāhitassa samādhindriyaṃ avikkhepe patiṭṭhāpeti. Paññavā paññindriyaṃ dassane patiṭṭhāpeti, paññavato paññindriyaṃ dassane patiṭṭhāpeti. Yogāvacaro pañcindriyāni nekkhamme patiṭṭhāpeti, yogāvacarassa pañcindriyāni nekkhamme patiṭṭhāpenti. Yogāvacaro pañcindriyāni abyāpāde patiṭṭhāpeti, yogāvacarassa pañcindriyāni abyāpāde patiṭṭhāpenti. Yogāvacaro pañcindriyāni ālokasaññāya patiṭṭhāpeti, yogāvacarassa pañcindriyāni ālokasaññāya patiṭṭhāpenti. Yogāvacaro pañcindriyāni avikkhepe patiṭṭhāpeti , yogāvacarassa pañcindriyāni avikkhepe patiṭṭhāpenti…pe… yogāvacaro pañcindriyāni arahattamagge patiṭṭhāpeti, yogāvacarassa pañcindriyāni arahattamagge patiṭṭhāpenti. Evaṃ patiṭṭhāpakaṭṭhena indriyāni daṭṭhabbāni.
5. 根等至巴利
5. Indriyasamodhānaṃ
204 凡夫修习定时,以几种方式善巧于所缘现起?有学修习定时,以几种方式善巧于所缘现起?离贪者修习定时,以几种方式善巧于所缘现起?凡夫修习定时,以七种方式善巧于所缘现起。有学修习定时,以八种方式善巧于所缘现起。离贪者修习定时,以十种方式善巧于所缘现起。巴利 注疏 1
Puthujjano samādhiṃ bhāvento katihākārehi upaṭṭhānakusalo hoti? Sekkho samādhiṃ bhāvento katihākārehi upaṭṭhānakusalo hoti? Vītarāgo samādhiṃ bhāvento katihākārehi upaṭṭhānakusalo hoti? Puthujjano samādhiṃ bhāvento sattahi ākārehi upaṭṭhānakusalo hoti. Sekkho samādhiṃ bhāvento aṭṭhahi ākārehi upaṭṭhānakusalo hoti. Vītarāgo samādhiṃ bhāvento dasahi ākārehi upaṭṭhānakusalo hoti.
凡夫修习定时,以哪七种方式善巧于所缘现起?因转向之力,善巧于所缘现起;善巧于止相现起;善巧于策励相现起;善巧于不散乱现起;善巧于光明现起;善巧于胜喜现起;善巧于舍现起。凡夫修习定时,即以这七种方式善巧于所缘现起。巴利
Puthujjano samādhiṃ bhāvento katamehi sattahākārehi upaṭṭhānakusalo hoti? Āvajjitattā ārammaṇūpaṭṭhānakusalo hoti, samathanimittūpaṭṭhānakusalo hoti, paggahanimittūpaṭṭhānakusalo hoti, avikkhepūpaṭṭhānakusalo hoti, obhāsūpaṭṭhānakusalo hoti, sampahaṃsanūpaṭṭhānakusalo hoti, upekkhūpaṭṭhānakusalo hoti – puthujjano samādhiṃ bhāvento imehi sattahi ākārehi upaṭṭhānakusalo hoti.
有学修习定时,由哪八种方式而为善巧面对所缘者?因善巧转向,为善巧面对所缘者;为善巧止相之现起者;为善巧策励相之现起者;为善巧无散乱之现起者;为善巧光明之现起者;为善巧胜喜之现起者;为善巧舍之现起者;为善巧一境性之现起者。有学修习定时,即由此八种方式而为善巧面对所缘者。巴利
Sekkho samādhiṃ bhāvento katamehi aṭṭhahi ākārehi upaṭṭhānakusalo hoti? Āvajjitattā ārammaṇūpaṭṭhānakusalo hoti, samathanimittūpaṭṭhānakusalo hoti, paggahanimittūpaṭṭhānakusalo hoti, avikkhepūpaṭṭhānakusalo hoti, obhāsūpaṭṭhānakusalo hoti, sampahaṃsanūpaṭṭhānakusalo hoti, upekkhūpaṭṭhānakusalo hoti, ekattūpaṭṭhānakusalo hoti – sekkho samādhiṃ bhāvento imehi aṭṭhahi ākārehi upaṭṭhānakusalo hoti.
离贪者修习定时,由哪十种方式而为善巧面对所缘者?因善巧转向,为善巧面对所缘者……为善巧一境性之现起者;为善巧智之现起者;为善巧解脱之现起者。离贪者修习定时,即由此十种方式而为善巧面对所缘者。巴利
Vītarāgo samādhiṃ bhāvento katamehi dasahi ākārehi upaṭṭhānakusalo hoti? Āvajjitattā ārammaṇūpaṭṭhānakusalo hoti…pe… ekattūpaṭṭhānakusalo hoti, ñāṇūpaṭṭhānakusalo hoti, vimuttūpaṭṭhānakusalo hoti – vītarāgo samādhiṃ bhāvento imehi dasahi ākārehi upaṭṭhānakusalo hoti.
205 凡夫修习观时,以几种方式为善巧面对所缘者,又以几种方式为非善巧面对所缘者?有学修习观时,以几种方式为善巧面对所缘者,又以几种方式为非善巧面对所缘者?离欲者修习观时,以几种方式为善巧面对所缘者,又以几种方式为非善巧面对所缘者?巴利 注疏 1
Puthujjano vipassanaṃ bhāvento katihākārehi upaṭṭhānakusalo hoti, katihākārehi anupaṭṭhānakusalo hoti? Sekkho vipassanaṃ bhāvento katihākārehi upaṭṭhānakusalo hoti , katihākārehi anupaṭṭhānakusalo hoti? Vītarāgo vipassanaṃ bhāvento katihākārehi upaṭṭhānakusalo hoti, katihākārehi anupaṭṭhānakusalo hoti?
凡夫修习观时,能以九种方式善巧观照所缘,能依九种方式不善巧观照所缘。有学修习观时,能以十种方式善巧观照所缘,能依十种方式不善巧观照所缘。离欲者修习观时,能以十二种方式善巧观照所缘,能依十二种方式不善巧观照所缘。巴利
Puthujjano vipassanaṃ bhāvento navahi ākārehi upaṭṭhānakusalo hoti, navahi ākārehi anupaṭṭhānakusalo hoti. Sekkho vipassanaṃ bhāvento dasahi ākārehi upaṭṭhānakusalo hoti, dasahi ākārehi anupaṭṭhānakusalo hoti. Vītarāgo vipassanaṃ bhāvento dvādasahi ākārehi upaṭṭhānakusalo hoti, dvādasahi ākārehi anupaṭṭhānakusalo hoti.
凡夫修观时,以何等九种方式善巧观照所缘?又以何等九种方式不善巧观照所缘?他以无常的方式善巧观照所缘,以常的方式不善巧观照所缘。他以苦的方式善巧观照所缘,以乐的方式不善巧观照所缘。他以无我的方式善巧观照所缘,以有我的方式不善巧观照所缘。他以坏灭的方式善巧观照所缘,以坚实的方式不善巧观照所缘。他以衰灭的方式善巧观照所缘,以积聚的方式不善巧观照所缘。他以变易的方式善巧观照所缘,以恒常的方式不善巧观照所缘。他以无相的方式善巧观照所缘,以有相的方式不善巧观照所缘。他以无愿的方式善巧观照所缘,以有愿的方式不善巧观照所缘。他以空的方式善巧观照所缘,以执著的方式不善巧观照所缘。凡夫修观时,便是以此九种方式善巧观照所缘,以此九种方式不善巧观照所缘。巴利
Puthujjano vipassanaṃ bhāvento katamehi navahi ākārehi upaṭṭhānakusalo hoti, katamehi navahi ākārehi anupaṭṭhānakusalo hoti? Aniccato upaṭṭhānakusalo hoti, niccato anupaṭṭhānakusalo hoti. Dukkhato upaṭṭhānakusalo hoti, sukhato anupaṭṭhānakusalo hoti. Anattato upaṭṭhānakusalo hoti, attato anupaṭṭhānakusalo hoti. Khayato upaṭṭhānakusalo hoti, ghanato anupaṭṭhānakusalo hoti. Vayato upaṭṭhānakusalo hoti, āyūhanānupaṭṭhānakusalo hoti. Vipariṇāmūpaṭṭhānakusalo hoti, dhuvato anupaṭṭhānakusalo hoti. Animittūpaṭṭhānakusalo hoti, nimittānupaṭṭhānakusalo hoti. Appaṇihitūpaṭṭhānakusalo hoti, paṇidhianupaṭṭhānakusalo hoti. Suññatūpaṭṭhānakusalo hoti, abhinivesānupaṭṭhānakusalo hoti – puthujjano vipassanaṃ bhāvento imehi navahi ākārehi upaṭṭhānakusalo hoti, imehi navahi ākārehi anupaṭṭhānakusalo hoti.
206 有学修习观时,以何十种方式善巧安住所缘?以何十种方式不善巧安住所缘?他以“无常”的方式善巧安住所缘,以“常”的方式不善巧安住所缘……(中略)……他以“空”的方式善巧安住所缘,以“执著”的方式不善巧安住所缘。他以“智”的方式善巧安住所缘,以“无智”的方式不善巧安住所缘——有学修习观时,以此十种方式善巧安住所缘,以此十种方式不善巧安住所缘。巴利 注疏 1
Sekkho vipassanaṃ bhāvento katamehi dasahi ākārehi upaṭṭhānakusalo hoti, katamehi dasahi ākārehi anupaṭṭhānakusalo hoti? Aniccato upaṭṭhānakusalo hoti, niccato anupaṭṭhānakusalo hoti…pe… suññatūpaṭṭhānakusalo hoti, abhinivesānūpaṭṭhānakusalo hoti. Ñāṇūpaṭṭhānakusalo hoti, añāṇaanupaṭṭhānakusalo hoti – sekkho vipassanaṃ bhāvento imehi dasahi ākārehi upaṭṭhānakusalo hoti, imehi dasahi ākārehi anupaṭṭhānakusalo hoti.
离欲者在修习观时,以哪十二种方式善巧面对所缘,又以哪十二种方式不善巧面对所缘?他以“无常”而善巧面对所缘,以“常”而不善巧面对所缘……(中略)……他以“智”而善巧面对所缘,以“无智”而不善巧面对所缘。他以“离系”而善巧面对所缘,以“系缚”而不善巧面对所缘。他以“灭”而善巧面对所缘,以“诸行”而不善巧面对所缘。离欲者在修习观时,即以此十二种方式善巧面对所缘,以此十二种方式不善巧面对所缘。巴利
Vītarāgo vipassanaṃ bhāvento katamehi dvādasahi ākārehi upaṭṭhānakusalo hoti, katamehi dvādasahi ākārehi anupaṭṭhānakusalo hoti? Aniccato upaṭṭhānakusalo hoti, niccato anupaṭṭhānakusalo hoti…pe… ñāṇūpaṭṭhānakusalo hoti, añāṇānupaṭṭhānakusalo hoti. Visaññogūpaṭṭhānakusalo hoti, saññogānupaṭṭhānakusalo hoti. Nirodhūpaṭṭhānakusalo hoti, saṅkhārānupaṭṭhānakusalo hoti – vītarāgo vipassanaṃ bhāvento imehi dvādasahi ākārehi upaṭṭhānakusalo hoti, imehi dvādasahi ākārehi anupaṭṭhānakusalo hoti.
由转向故,依善巧面对所缘之力,他令诸根和合,亦了知行境,亦通达堪能。……他于诸法上令诸根和合,亦了知行境,亦通达堪能。如何令诸根和合呢?以胜解之义而和合信根……(中略)……依善巧面对止相之力,依善巧面对策励相之力,依善巧面对无散乱之力,依善巧面对光明之力,依善巧面对欣喜之力,依善巧面对舍之力,依善巧面对一境之力,依善巧面对智之力,依善巧面对解脱之力。巴利
Āvajjitattā ārammaṇūpaṭṭhānakusalavasena indriyāni samodhāneti, gocarañca pajānāti, samatthañca paṭivijjhati…pe… dhamme samodhāneti, gocarañca pajānāti, samatthañca paṭivijjhati. Indriyāni samodhānetīti kathaṃ indriyāni samodhāneti? Adhimokkhaṭṭhena saddhindriyaṃ samodhāneti…pe… samathanimittūpaṭṭhānakusalavasena, paggahanimittūpaṭṭhānakusalavasena, avikkhepūpaṭṭhānakusalavasena, obhāsūpaṭṭhānakusalavasena, sampahaṃsanūpaṭṭhānakusalavasena, upekkhūpaṭṭhānakusalavasena , ekattūpaṭṭhānakusalavasena, ñāṇūpaṭṭhānakusalavasena, vimuttūpaṭṭhānakusalavasena.
善以无常为现起,善以常为不现起;善以苦为现起,善以乐为不现起;善以无我为现起,善以我为不现起;善以灭尽为现起,善以坚实为不现起;善以坏灭为现起,善以积聚为不现起;善以变易为现起,善以恒常为不现起;善以无相为现起,善以相为不现起;善以无愿为现起,善以愿求为不现起;善以空为现起,善以执著为不现起;善以智为现起,善以无明为不现起;善以离系为现起,善以系缚为不现起;善以灭为现起,善以诸行为不现起。他令诸根和合,了知行境,并通达其功能。巴利
Aniccato upaṭṭhānakusalavasena, niccato anupaṭṭhānakusalavasena, dukkhato upaṭṭhānakusalavasena, sukhato anupaṭṭhānakusalavasena, anattato upaṭṭhānakusalavasena, attato anupaṭṭhānakusalavasena, khayato upaṭṭhānakusalavasena, ghanato anupaṭṭhānakusalavasena, vayato upaṭṭhānakusalavasena, āyūhanānupaṭṭhānakusalavasena, vipariṇāmūpaṭṭhānakusalavasena, dhuvato anupaṭṭhānakusalavasena, animittūpaṭṭhānakusalavasena, nimittānupaṭṭhānakusalavasena, appaṇihitūpaṭṭhānakusalavasena, paṇidhianupaṭṭhānakusalavasena, suññatūpaṭṭhānakusalavasena, abhinivesānupaṭṭhānakusalavasena, ñāṇūpaṭṭhānakusalavasena, añāṇānupaṭṭhānakusalavasena, visaññogūpaṭṭhānakusalavasena, saññogānupaṭṭhānakusalavasena , nirodhūpaṭṭhānakusalavasena, saṅkhārānupaṭṭhānakusalavasena indriyāni samodhāneti, gocarañca pajānāti, samatthañca paṭivijjhati.
207 以六十四种行相对三根完全自在所生的慧,即是漏尽智。哪三种根?未知当知根、已知根、具知根。巴利 注疏 1
Catusaṭṭhiyā ākārehi tiṇṇannaṃ indriyānaṃ vasībhāvatāpaññā āsavānaṃ khaye ñāṇaṃ. Katamesaṃ tiṇṇannaṃ indriyānaṃ? Anaññātaññassāmītindriyassa, aññindriyassa, aññātāvindriyassa.
未知当知根进入几个阶段?已知根进入几个阶段?具知根进入几个阶段?未知当知根进入一个阶段:入流道。已知根进入六个阶段:入流果、一来道、一来果、不来道、不来果、阿拉汉道。具知根进入一个阶段:阿拉汉果。巴利
Anaññātaññassāmītindriyaṃ kati ṭhānāni gacchati? Aññindriyaṃ kati ṭhānāni gacchati? Aññātāvindriyaṃ kati ṭhānāni gacchati? Anaññātaññassāmītindriyaṃ ekaṃ ṭhānaṃ gacchati – sotāpattimaggaṃ. Aññindriyaṃ cha ṭhānāni gacchati – sotāpattiphalaṃ, sakadāgāmimaggaṃ, sakadāgāmiphalaṃ, anāgāmimaggaṃ, anāgāmiphalaṃ, arahattamaggaṃ. Aññātāvindriyaṃ ekaṃ ṭhānaṃ gacchati – arahattaphalaṃ.
在入流道刹那,未知当知根有信根为胜解随从,有精进根为策励随从,有念根为现起随从,有定根为无散乱随从,有慧根为见随从,有意根为了知随从,有喜根为润泽随从,有命根为维持相续而作主导随从。于入流道刹那所生起的诸法,除心生色法外,悉皆是善、悉皆无漏、悉皆导向出离、悉皆趋向损减、悉皆出世间、悉皆以涅槃为所缘。在入流道刹那,未知当知根的这八种根,是俱生随从、相互随从、依止随从、相应随从。它们同一所行、同时生起、相互交融、彼此相应。这些既是它的行相,也是它的随从。巴利
Sotāpattimaggakkhaṇe anaññātaññassāmītindriyassa saddhindriyaṃ adhimokkhaparivāraṃ hoti, vīriyindriyaṃ paggahaparivāraṃ hoti, satindriyaṃ upaṭṭhānaparivāraṃ hoti, samādhindriyaṃ avikkhepaparivāraṃ hoti, paññindriyaṃ dassanaparivāraṃ hoti, manindriyaṃ vijānanaparivāraṃ hoti, somanassindriyaṃ abhisandanaparivāraṃ hoti, jīvitindriyaṃ pavattasantatādhipateyyaparivāraṃ hoti. Sotāpattimaggakkhaṇe jātā dhammā, ṭhapetvā cittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ, sabbeva kusalā honti, sabbeva anāsavā honti, sabbeva niyyānikā honti, sabbeva apacayagāmino honti, sabbeva lokuttarā honti, sabbeva nibbānārammaṇā honti. Sotāpattimaggakkhaṇe anaññātaññassāmītindriyassa imāni aṭṭhindriyāni sahajātaparivārā honti, aññamaññaparivārā honti, nissayaparivārā honti, sampayuttaparivārā honti, sahagatā honti, sahajātā honti, saṃsaṭṭhā honti, sampayuttā honti. Teva tassa ākārā ceva honti parivārā ca.
在入流果刹那……(中略)……在阿拉汉果刹那,具知根以信根为胜解随从……(中略)……以命根为持续与主导相续之随从。于阿拉汉果刹那所生起的一切法,皆为无记,唯除心生色法外,悉是无漏,悉是出世间,悉以涅槃为所缘。于阿拉汉果刹那,具知根的这八种根,是俱生随从。这些既是它的行相,也是它的随从。如是,八个八组,总为六十四种。巴利
Sotāpattiphalakkhaṇe…pe… arahattaphalakkhaṇe aññātāvindriyassa saddhindriyaṃ adhimokkhaparivāraṃ hoti…pe… jīvitindriyaṃ pavattasantatādhipateyyaparivāraṃ hoti. Arahattaphalakkhaṇe jātā dhammā sabbeva abyākatā honti, ṭhapetvā cittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ sabbeva anāsavā honti, sabbeva lokuttarā honti, sabbeva nibbānārammaṇā honti. Arahattaphalakkhaṇe aññātāvindriyassa imāni aṭṭhindriyāni sahajātaparivārā honti . Teva tassa ākārā ceva honti parivārā ca. Iti imāni aṭṭha aṭṭhakāni catusaṭṭhi honti.
何等为彼诸漏?即欲漏、有漏、见漏、无明漏。此诸漏于何处被断尽?由入流道,见漏无余被断尽;能导至恶趣的欲漏被断尽,能导至恶趣的有漏被断尽,能导至恶趣的无明漏被断尽。此诸漏即于此处被断尽。由一来道,粗重之欲漏被断尽,与之相应的那部分有漏被断尽,与之相应的那部分无明漏被断尽。此诸漏即于此处被断尽。由不来道,欲漏无余被断尽,与之相应的那部分有漏被断尽,与之相应的那部分无明漏被断尽。此诸漏即于此处被断尽。由阿拉汉道,有漏无余被断尽,无明漏无余被断尽。此诸漏即于此处被断尽。巴利
Āsavā ti katame te āsavā? Kāmāsavo, bhavāsavo, diṭṭhāsavo, avijjāsavo. Katthete āsavā khīyanti ? Sotāpattimaggena anavaseso diṭṭhāsavo khīyati. Apāyagamanīyo kāmāsavo khīyati, apāyagamanīyo bhavāsavo khīyati, apāyagamanīyo avijjāsavo khīyati. Etthete āsavā khīyanti. Sakadāgāmimaggena oḷāriko kāmāsavo khīyati, tadekaṭṭho bhavāsavo khīyati, tadekaṭṭho avijjāsavo khīyati. Etthete āsavā khīyanti. Anāgāmimaggena anavaseso kāmāsavo khīyati, tadekaṭṭho bhavāsavo khīyati, tadekaṭṭho avijjāsavo khīyati. Etthete āsavā khīyanti. Arahattamaggena anavaseso bhavāsavo khīyati, anavaseso avijjāsavo khīyati. Etthete āsavā khīyanti.
208 于此,于他并无任何未见之事,亦无任何未了知而应了知者;
如来已遍知一切应知应导之法,因此,他被称为全眼者。巴利 注疏 1
Na tassa addiṭṭhamidhatthi kiñci, atho aviññātamajānitabbaṃ; Sabbaṃ abhiññāsi yadatthi neyyaṃ, tathāgato tena samantacakkhūti.
依何义而称为全眼者?有十四种佛智:苦智为佛智,苦集智为佛智……(中略)……一切知智为佛智,无碍智为佛智。这是十四种佛智。此十四种佛智中,有八种智与声闻共,六种智为声闻所不共。巴利
Samantacakkhū ti kenaṭṭhena samantacakkhu? Cuddasa buddhañāṇāni – dukkhe ñāṇaṃ buddhañāṇaṃ, dukkhasamudaye ñāṇaṃ buddhañāṇaṃ…pe… sabbaññutañāṇaṃ buddhañāṇaṃ, anāvaraṇañāṇaṃ buddhañāṇaṃ. Imāni cuddasa buddhañāṇāni. Imesaṃ cuddasannaṃ buddhañāṇānaṃ aṭṭha ñāṇāni sāvakasādhāraṇāni, cha ñāṇāni asādhāraṇāni sāvakehi.
凡是苦的苦义已了知,便再无不曾了知的苦义——这就是全眼者。这全眼者即是慧根。依凭慧根之力,由决意之义而立信根,由策励之义而立精进根,由现前安立之义而立念根,由不散乱之义而立定根。凡是苦的苦义,已被见到、辨识、亲证,为智慧所触,便再无不被智慧所触的苦义——这就是全眼者。这全眼者即是慧根。依凭慧根之力,由决意之义而立信根,由策励之义而立精进根,由现前安立之义而立念根,由不散乱之义而立定根。凡是集的集义……(省略)……凡是灭的灭义……凡是道的道义……凡是义无碍解的义无碍解义……凡是法无碍解的法无碍解义……凡是词无碍解的词无碍解义……凡是辩无碍解的辩无碍解义……凡是知根之胜劣的智……凡是知众生意向与随眠的智……凡是双神变的智……凡是入大悲定的智……于有诸天神、魔、梵的世间,于沙门、婆罗门、天、人众中,凡已被见、被闻、被觉、被知、被达、被寻求、以意遍行者,那些都已被智慧所知、见、识、证、触。再无不被智慧所触者——这就是全眼者。这全眼者即是慧根。依凭慧根之力,由决意之义而立信根,由策励之义而立精进根,由现前安立之义而立念根,由不散乱之义而立定根。巴利
Yāvatā dukkhassa dukkhaṭṭho ñāto, aññāto dukkhaṭṭho natthīti – samantacakkhu. Yaṃ samantacakkhu taṃ paññindriyaṃ. Paññindriyassa vasena adhimokkhaṭṭhena saddhindriyaṃ, paggahaṭṭhena vīriyindriyaṃ, upaṭṭhānaṭṭhena satindriyaṃ, avikkhepaṭṭhena samādhindriyaṃ. Yāvatā dukkhassa dukkhaṭṭho diṭṭho vidito sacchikato phassito paññāya; aphassito paññāya dukkhaṭṭho natthīti – samantacakkhu. Yaṃ samantacakkhu taṃ paññindriyaṃ. Paññindriyassa vasena adhimokkhaṭṭhena saddhindriyaṃ, paggahaṭṭhena vīriyindriyaṃ, upaṭṭhānaṭṭhena satindriyaṃ, avikkhepaṭṭhena samādhindriyaṃ. Yāvatā samudayassa samudayaṭṭho…pe… yāvatā nirodhassa nirodhaṭṭho… yāvatā maggassa maggaṭṭho… yāvatā atthapaṭisambhidāya atthapaṭisambhidaṭṭho… yāvatā dhammapaṭisambhidāya dhammapaṭisambhidaṭṭho… yāvatā niruttipaṭisambhidāya niruttipaṭisambhidaṭṭho… yāvatā paṭibhānapaṭisambhidāya paṭibhānapaṭisambhidaṭṭho… yāvatā indriyaparopariyatte ñāṇaṃ… yāvatā sattānaṃ āsayānusaye ñāṇaṃ… yāvatā yamakapāṭihīre ñāṇaṃ… yāvatā mahākaruṇāsamāpattiyā ñāṇaṃ… yāvatā sadevakassa lokassa samārakassa sabrahmakassa sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā, taṃ ñātaṃ diṭṭhaṃ viditaṃ sacchikataṃ phassitaṃ paññāya. Aphassitaṃ paññāya natthīti – samantacakkhu. Yaṃ samantacakkhu taṃ paññindriyaṃ. Paññindriyassa vasena adhimokkhaṭṭhena saddhindriyaṃ, paggahaṭṭhena vīriyindriyaṃ, upaṭṭhānaṭṭhena satindriyaṃ, avikkhepaṭṭhena samādhindriyaṃ.
正在相信的人策励着,正在策励的人相信着。正在相信的人令念现前,令念现前的人相信着。正在相信的人令心定,令心定的人相信着。正在相信的人了知着,正在了知的人相信着。正在策励的人令念现前,令念现前的人策励着。正在策励的人令心定,令心定的人策励着。正在策励的人了知着,正在了知的人策励着。正在策励的人相信着,正在相信的人策励着。令念现前的人令心定,令心定的人令念现前。令念现前的人了知着,正在了知的人令念现前。令念现前的人相信着,正在相信的人令念现前。令念现前的人策励着,正在策励的人令念现前。令心定的人了知着,正在了知的人令心定。令心定的人相信着,正在相信的人令心定。令心定的人策励着,正在策励的人令心定。令心定的人令念现前,令念现前的人令心定。正在了知的人相信着,正在相信的人了知着。正在了知的人策励着,正在策励的人了知着。正在了知的人令念现前,令念现前的人了知着。正在了知的人令心定,令心定的人了知着。巴利
Saddahanto paggaṇhāti, paggaṇhanto saddahati. Saddahanto upaṭṭhāpeti, upaṭṭhāpento saddahati. Saddahanto samādahati, samādahanto saddahati. Saddahanto pajānāti, pajānanto saddahati. Paggaṇhanto upaṭṭhāpeti, upaṭṭhāpento paggaṇhāti. Paggaṇhanto samādahati, samādahanto paggaṇhāti. Paggaṇhanto pajānāti, pajānanto paggaṇhāti. Paggaṇhanto saddahati, saddahanto paggaṇhāti. Upaṭṭhāpento samādahati, samādahanto upaṭṭhāpeti. Upaṭṭhāpento pajānāti, pajānanto upaṭṭhāpeti. Upaṭṭhāpento saddahati, saddahanto upaṭṭhāpeti. Upaṭṭhāpento paggaṇhāti, paggaṇhanto upaṭṭhāpeti. Samādahanto pajānāti, pajānanto samādahati. Samādahanto saddahati, saddahanto samādahati. Samādahanto paggaṇhāti, paggaṇhanto samādahati. Samādahanto upaṭṭhāpeti, upaṭṭhāpento samādahati. Pajānanto saddahati, saddahanto pajānāti. Pajānanto paggaṇhāti, paggaṇhanto pajānāti. Pajānanto upaṭṭhāpeti, upaṭṭhāpento pajānāti. Pajānanto samādahati, samādahanto pajānāti.
由有信心故有策励,由有策励故有信心。由有信心故令念现前,由令念现前故有信心。由有信心故令心得定,由令心得定故有信心。由有信心故有了知,由有了知故有信心。由有策励故令念现前,由令念现前故有策励。由有策励故令心得定,由令心得定故有策励。由有策励故有了知,由有了知故有策励。由有策励故有信心,由有信心故有策励。由令念现前故令心得定,由令心得定故令念现前。由令念现前故有了知,由有了知故令念现前。由令念现前故有信心,由有信心故令念现前。由令念现前故有策励,由有策励故令念现前。由令心得定故有了知,由有了知故令心得定。由令心得定故有信心,由有信心故令心得定。由令心得定故有策励,由有策励故令心得定。由令心得定故令念现前,由令念现前故令心得定。由有了知故有信心,由有信心故有了知。由有了知故有策励,由有策励故有了知。由有了知故令念现前,由令念现前故有了知。由有了知故令心得定,由令心得定故有了知。巴利
Saddahitattā paggahitaṃ, paggahitattā saddahitaṃ. Saddahitattā upaṭṭhāpitaṃ, upaṭṭhāpitattā saddahitaṃ. Saddahitattā samādahitaṃ, samādahitattā saddahitaṃ. Saddahitattā pajānitaṃ, pajānitattā saddahitaṃ. Paggahitattā upaṭṭhāpitaṃ , upaṭṭhāpitattā paggahitaṃ. Paggahitattā samādahitaṃ, samādahitattā paggahitaṃ. Paggahitattā pajānitaṃ pajānitattā paggahitaṃ. Paggahitattā saddahitaṃ, saddahitattā paggahitaṃ. Upaṭṭhāpitattā samādahitaṃ, samādahitattā upaṭṭhāpitaṃ. Upaṭṭhāpitattā pajānitaṃ, pajānitattā upaṭṭhāpitaṃ. Upaṭṭhāpitattā saddahitaṃ, saddahitattā upaṭṭhāpitaṃ. Upaṭṭhāpitattā paggahitaṃ, paggahitattā upaṭṭhāpitaṃ. Samādahitattā pajānitaṃ, pajānitattā samādahitaṃ. Samādahitattā saddahitaṃ, saddahitattā samādahitaṃ. Samādahitattā paggahitaṃ, paggahitattā samādahitaṃ. Samādahitattā upaṭṭhāpitaṃ, upaṭṭhāpitattā samādahitaṃ. Pajānitattā saddahitaṃ, saddahitattā pajānitaṃ. Pajānitattā paggahitaṃ, paggahitattā pajānitaṃ. Pajānitattā upaṭṭhāpitaṃ, upaṭṭhāpitattā pajānitaṃ. Pajānitattā samādahitaṃ, samādahitattā pajānitaṃ.
所谓佛眼,即是佛智;所谓佛智,即是佛眼。如来以此眼观察众生:有的尘垢少,有的尘垢多;有的根机敏锐,有的根机迟钝;有的品行良善,有的品行恶劣;有的易于教导,有的难以教导;有一部分能见到来世过患的怖畏,有一部分则不能。巴利
Yaṃ buddhacakkhu taṃ buddhañāṇaṃ, yaṃ buddhañāṇaṃ taṃ buddhacakkhu, yena cakkhunā tathāgato satte passati apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye appekacce paralokavajjabhayadassāvino , appekacce naparalokavajjabhayadassāvino.
也就是说,有信者尘垢少,无信者尘垢多;精进者尘垢少,懈怠者尘垢多;正念现前者尘垢少,忘失正念者尘垢多;心得定者尘垢少,心散乱者尘垢多;具足智慧者尘垢少,智慧薄弱者尘垢多。巴利
Apparajakkhe mahārajakkhe ti saddho puggalo apparajakkho, assaddho puggalo mahārajakkho. Āraddhavīriyo puggalo apparajakkho, kusīto puggalo mahārajakkho. Upaṭṭhitassati puggalo apparajakkho, muṭṭhassati puggalo mahārajakkho. Samāhito puggalo apparajakkho, asamāhito puggalo mahārajakkho. Paññavā puggalo apparajakkho, duppañño puggalo mahārajakkho.
也就是说,有信者根机敏锐,无信者根机迟钝;……有智慧者根机敏锐,智慧薄弱者根机迟钝。也就是说,有信者品行良善,无信者品行恶劣;……有智慧者品行良善,智慧薄弱者品行恶劣。也就是说,有信者易受教导,无信者难以教导;……有智慧者易受教导,智慧薄弱者难以教导。巴利
Tikkhindriye mudindriye ti saddho puggalo tikkhindriyo, assaddho puggalo mudindriyo…pe… paññavā puggalo tikkhindriyo, duppañño puggalo mudindriyo. Svākāre dvākāre ti saddho puggalo svākāro, assaddho puggalo dvākāro…pe… paññavā puggalo svākāro, duppañño puggalo dvākāro. Suviññāpaye duviññāpaye ti saddho puggalo suviññāpayo, assaddho puggalo duviññāpayo…pe… paññavā puggalo suviññāpayo, duppañño puggalo duviññāpayo.
也就是说,有信者能见来世过错的怖畏,无信者不见来世过错的怖畏;精进者能见来世过错的怖畏,懈怠者不见来世过错的怖畏;……具足智慧者能见来世过错的怖畏,智慧薄弱者不见来世过错的怖畏。巴利
Appekacce paralokavajjabhayadassāvino, appekacce naparalokavajjabhayadassāvino ti saddho puggalo paralokavajjabhayadassāvī, assaddho puggalo naparalokavajjabhayadassāvī. Āraddhavīriyo puggalo paralokavajjabhayadassāvī , kusīto puggalo naparalokavajjabhayadassāvī…pe… paññavā puggalo paralokavajjabhayadassāvī, duppañño puggalo naparalokavajjabhayadassāvī.
112 也就是:蕴的世界、界的世界、处的世界,衰败的有世界、衰败的生起世界,圆满的有世界、圆满的生起世界。巴利
Loko ti khandhaloko dhātuloko āyatanaloko vipattibhavaloko vipattisambhavaloko sampattibhavaloko sampattisambhavaloko.
一世界:一切众生依食而住。二世界:名与色。三世界:三种受。四世界:四种食。五世界:五种执取蕴。六世界:六内处。七世界:七识住。八世界:八世间法。九世界:九众生居。十世界:十处。十二世界:十二处。十八世界:十八界。巴利
Eko loko – sabbe sattā āhāraṭṭhitikā. Dve lokā – nāmañca rūpañca. Tayo lokā – tisso vedanā. Cattāro lokā – cattāro āhārā. Pañca lokā – pañcupādānakkhandhā. Cha lokā – cha ajjhattikāni āyatanāni. Satta lokā – satta viññāṇaṭṭhitiyo. Aṭṭha lokā – aṭṭha lokadhammā. Nava lokā – nava sattāvāsā. Dasa lokā – dasāyatanāni. Dvādasa lokā – dvādasāyatanāni. Aṭṭhārasa lokā – aṭṭhārasa dhātuyo.
如是,一切烦恼皆应远离,一切恶行皆应远离,一切造作皆应远离,一切趣有之业皆应远离。如是,于此世间、于此应远离法,现起强烈的怖畏想,犹如面对举刀的杀手。以此五十种行相,他了知、看见、识知、通达此五根。巴利
Vajja nti sabbe kilesā vajjā, sabbe duccaritā vajjā, sabbe abhisaṅkhārā vajjā, sabbe bhavagāmikammā vajjā. Iti imasmiñca loke imasmiñca vajje tibbā bhayasaññā paccupaṭṭhitā honti, seyyathāpi ukkhittāsike vadhake. Imehi paññāsāya ākārehi imāni pañcindriyāni jānāti passati aññāti paṭivijjhatīti.
209 前已述及:“诸比丘,有三种解脱。哪三种?空解脱、无相解脱、无愿解脱。诸比丘,此即三种解脱。”巴利 注疏 1
Purimanidānaṃ . ‘‘Tayome , bhikkhave, vimokkhā. Katame tayo? Suññato vimokkho, animitto vimokkho, appaṇihito vimokkho – ime kho, bhikkhave, tayo vimokkhā.
“另有六十八种解脱:空解脱、无相解脱、无愿解脱;内出起解脱、外出起解脱、双出起解脱;四种内出起解脱、四种外出起解脱、四种双出起解脱;四种顺内出起解脱、四种顺外出起解脱、四种顺双出起解脱;四种息内出起解脱、四种息外出起解脱、四种息双出起解脱;‘内有色想见外色’解脱、‘内无色想见外色’解脱、‘专注清净’解脱;空无边处解脱、识无边处解脱、无所有处解脱;非想非非想处解脱、想受灭解脱;暂时的解脱、非暂时的解脱;有时的解脱、无时的解脱;可退失的解脱、不可退失的解脱;世间的解脱、出世间的解脱;有漏的解脱、无漏的解脱;有执取的解脱、无执取的解脱;超无执取的无执取解脱、有愿解脱、无愿解脱、息有愿解脱;有联结的解脱、无联结的解脱;同一的解脱、差异的解脱;想解脱、智解脱;清凉寂静的解脱、禅那解脱、无执取心解脱。巴利
‘‘Api ca, aṭṭhasaṭṭhi vimokkhā – suññato vimokkho, animitto vimokkho, appaṇihito vimokkho; ajjhattavuṭṭhāno vimokkho, bahiddhāvuṭṭhāno vimokkho, dubhato vuṭṭhāno vimokkho; ajjhattavuṭṭhānā cattāro vimokkhā, bahiddhāvuṭṭhānā cattāro vimokkhā, dubhato vuṭṭhānā cattāro vimokkhā; ajjhattavuṭṭhānānaṃ anulomā cattāro vimokkhā, bahiddhāvuṭṭhānānaṃ anulomā cattāro vimokkhā, dubhato vuṭṭhānānaṃ anulomā cattāro vimokkhā; ajjhattavuṭṭhānapaṭippassaddhī cattāro vimokkhā, bahiddhāvuṭṭhānapaṭippassaddhī cattāro vimokkhā, dubhato vuṭṭhānapaṭippassaddhī cattāro vimokkhā; rūpī rūpāni passatīti vimokkho, ajjhattaṃ arūpasaññī bahiddhā rūpāni passatīti vimokkho, subhaṃ teva adhimutto hotīti vimokkho; ākāsānañcāyatanasamāpatti vimokkho, viññāṇañcāyatanasamāpatti vimokkho, ākiñcaññāyatanasamāpatti vimokkho; nevasaññānāsaññāyatanasamāpatti vimokkho, saññāvedayitanirodhasamāpatti vimokkho; samayavimokkho, asamayavimokkho; sāmayiko vimokkho, asāmayiko vimokkho; kuppo vimokkho, akuppo vimokkho; lokiyo vimokkho, lokuttaro vimokkho; sāsavo vimokkho, anāsavo vimokkho; sāmiso vimokkho, nirāmiso vimokkho; nirāmisānirāmisataro vimokkho, paṇihito vimokkho, appaṇihito vimokkho, paṇihitappaṭippassaddhi vimokkho; saññutto vimokkho, visaññutto vimokkho; ekattavimokkho, nānattavimokkho , saññāvimokkho, ñāṇavimokkho; sītisiyāvimokkho , jhānavimokkho, anupādācittassa vimokkho’’.
210 什么是空解脱?比丘或至林中,或至树下,或至空寂之处,如此省察:“此是空,无我、无我所。”于彼处不作执取——这便是空解脱。巴利 注疏 1
Katamo suññato vimokkho? Idha bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā iti paṭisañcikkhati – ‘‘suññamidaṃ attena vā attaniyena vā’’ti. So tattha abhinivesaṃ na karotīti – suññato vimokkho. Ayaṃ suññato vimokkho.
什么是无相解脱?在此,有比丘前往林野,或来到树下,或进入空寂之处,这样省察:“此是空,无我、无我所。”他在那里不取相——这便是无相解脱。这就是无相解脱。巴利
Katamo animitto vimokkho? Idha bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā iti paṭisañcikkhati – ‘‘suññamidaṃ attena vā attaniyena vā’’ti. So tattha nimittaṃ na karotīti – animitto vimokkho. Ayaṃ animitto vimokkho.
什么是无愿解脱?在此,有比丘前往林野,或来到树下,或进入空寂之处,这样省察:“此是空,无我、无我所。”他在那里不起愿求——这便是无愿解脱。这就是无愿解脱。巴利
Katamo appaṇihito vimokkho? Idha bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā iti paṭisañcikkhati – ‘‘suññamidaṃ attena vā attaniyena vā’’ti. So tattha paṇidhiṃ na karotīti – appaṇihito vimokkho. Ayaṃ appaṇihito vimokkho.
什么是内向出起解脱?四种禅那,即是内向出起解脱。什么是外向出起解脱?四种无色定,即是外向出起解脱。什么是双向出起解脱?四种圣道,即是双向出起解脱。巴利
Katamo ajjhattavuṭṭhāno vimokkho? Cattāri jhānāni – ayaṃ ajjhattavuṭṭhāno vimokkho. Katamo bahiddhāvuṭṭhāno vimokkho? Catasso arūpasamāpattiyo – ayaṃ bahiddhāvuṭṭhāno vimokkho. Katamo dubhato vuṭṭhāno vimokkho? Cattāro ariyamaggā – ayaṃ dubhato vuṭṭhāno vimokkho.
哪四种呢?初禅从五盖出起;第二禅从寻、伺出起;第三禅从喜出起;第四禅从乐与苦出起。这四种是内向出起的解脱。巴利
Katame ajjhattavuṭṭhānā cattāro vimokkhā? Paṭhamaṃ jhānaṃ nīvaraṇehi vuṭṭhāti. Dutiyaṃ jhānaṃ vitakkavicārehi vuṭṭhāti. Tatiyaṃ jhānaṃ pītiyā vuṭṭhāti. Catutthaṃ jhānaṃ sukhadukkhehi vuṭṭhāti. Ime ajjhattavuṭṭhānā cattāro vimokkhā.
哪四种呢?空无边处定从色想、有对想、种种想出起;识无边处定从空无边处想出起;无所有处定从识无边处想出起;非想非非想处定从无所有处想出起。这四种是外向出起的解脱。巴利
Katame bahiddhāvuṭṭhānā cattāro vimokkhā? Ākāsānañcāyatanasamāpatti rūpasaññāya paṭighasaññāya nānattasaññāya vuṭṭhāti. Viññāṇañcāyatanasamāpatti ākāsānañcāyatanasaññāya vuṭṭhāti. Ākiñcaññāyatanasamāpatti viññāṇañcāyatanasaññāya vuṭṭhāti. Nevasaññānāsaññāyatanasamāpatti ākiñcaññāyatanasaññāya vuṭṭhāti. Ime bahiddhāvuṭṭhānā cattāro vimokkhā.
哪四种呢?入流道从身见、疑、戒禁取、见随眠、疑随眠出起,从随此而起的烦恼与蕴出起,并从外一切相出起。一来道从粗的欲贪结、恚结、粗的欲贪随眠、恚随眠出起,从随此而起的烦恼与蕴出起,并从外一切相出起。不来道从微细的欲贪结、恚结、微细的欲贪随眠、恚随眠出起,从随此而起的烦恼与蕴出起,并从外一切相出起。阿拉汉道从色贪、无色贪、慢、掉举、无明、慢随眠、有贪随眠、无明随眠出起,从随此而起的烦恼与蕴出起,并从外一切相出起。这四种是双向出起的解脱。巴利
Katame dubhato vuṭṭhānā cattāro vimokkhā? Sotāpattimaggo sakkāyadiṭṭhivicikicchāsīlabbataparāmāsā diṭṭhānusayā vicikicchānusayā vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti. Sakadāgāmimaggo oḷārikā kāmarāgasaññojanā paṭighasaññojanā oḷārikā kāmarāgānusayā paṭighānusayā vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti . Anāgāmimaggo anusahagatā kāmarāgasaññojanā paṭighasaññojanā anusahagatā kāmarāgānusayā paṭighānusayā vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti. Arahattamaggo rūparāgā arūparāgā mānā uddhaccā avijjāya mānānusayā bhavarāgānusayā avijjānusayā vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti. Ime dubhato vuṭṭhānā cattāro vimokkhā.
211 为证得初禅,有寻、伺、喜、乐、心一境性;为证得第二禅……为证得第三禅……为证得第四禅,有寻、伺、喜、乐、心一境性。这四种,是顺向内出离的四种解脱。巴利 注疏 1
Katame ajjhattavuṭṭhānānaṃ anulomā cattāro vimokkhā? Paṭhamaṃ jhānaṃ paṭilābhatthāya vitakko ca vicāro ca pīti ca sukhañca cittekaggatā ca, dutiyaṃ jhānaṃ paṭilābhatthāya…pe… tatiyaṃ jhānaṃ paṭilābhatthāya…pe… catutthaṃ jhānaṃ paṭilābhatthāya vitakko ca vicāro ca pīti ca sukhañca cittekaggatā ca – ime ajjhattavuṭṭhānānaṃ anulomā cattāro vimokkhā.
为证得空无边处定,有寻、伺、喜、乐、心一境性;为证得识无边处定……为证得无所有处定……为证得非想非非想处定,有寻、伺、喜、乐、心一境性。这四种,是顺向外在出离的四种解脱。巴利
Katame bahiddhāvuṭṭhānānaṃ anulomā cattāro vimokkhā? Ākāsānañcāyatanasamāpattiṃ paṭilābhatthāya vitakko ca vicāro ca pīti ca sukhañca cittekaggatā ca, viññāṇañcāyatanasamāpattiṃ…pe… ākiñcaññāyatanasamāpattiṃ …pe… nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiṃ paṭilābhatthāya vitakko ca vicāro ca pīti ca sukhañca cittekaggatā ca – ime bahiddhāvuṭṭhānānaṃ anulomā cattāro vimokkhā.
为证得入流道——无常随观、苦随观、无我随观;为证得一来道……为证得不来道……为证得阿拉汉道——无常随观、苦随观、无我随观。这四种,是顺向两端出离的四种解脱。巴利
Katame dubhato vuṭṭhānānaṃ anulomā cattāro vimokkhā? Sotāpattimaggaṃ paṭilābhatthāya aniccānupassanā,dukkhānupassanā,anattānupassanā. Sakadāgāmimaggaṃ paṭilābhatthāya…pe… anāgāmimaggaṃ paṭilābhatthāya…pe… arahattamaggaṃ paṭilābhatthāya aniccānupassanā,dukkhānupassanā,anattānupassanā – ime dubhato vuṭṭhānānaṃ anulomā cattāro vimokkhā.
初禅的证得或果报、第二禅的证得或果报、第三禅的证得或果报、第四禅的证得或果报——这四种是内在出起的安息,名为四解脱。巴利
Katame ajjhattavuṭṭhānapaṭippassaddhī cattāro vimokkhā? Paṭhamassa jhānassa paṭilābho vā vipāko vā, dutiyassa jhānassa…pe… tatiyassa jhānassa…pe… catutthassa jhānassa paṭilābho vā vipāko vā – ime ajjhattavuṭṭhānapaṭippassaddhī cattāro vimokkhā.
入流道的入流果、一来道的一来果、不来道的不来果、阿拉汉道的阿拉汉果——这四种是两边出起的安息,名为四解脱。巴利
Katame dubhato vuṭṭhānapaṭippassaddhī cattāro vimokkhā? Sotāpattimaggassa sotāpattiphalaṃ, sakadāgāmimaggassa sakadāgāmiphalaṃ , anāgāmimaggassa anāgāmiphalaṃ, arahattamaggassa arahattaphalaṃ – ime dubhato vuṭṭhānapaṭippassaddhī cattāro vimokkhā.
212 如何于此有一种人,于内、于自身作意青色相,取得青色想。他善巧把握那个相,善巧忆持,善巧安立。如此善巧把握、忆持、安立之后,他将心导向外在的青色相,取得青色想。他善巧把握那个相,善巧忆持,善巧安立。如此善巧把握、忆持、安立之后,他反复修习、培育、多修。他如是思惟:“内在与外在,此二者皆为色。”他便成为有“色想”者。同样地,有一种人于内、于自身作意黄色相……作意红色相……作意白色相,取得白色想。他善巧把握那个相,善巧忆持,善巧安立。如此善巧把握、忆持、安立之后,他将心导向外在的白色相,取得白色想。他善巧把握那个相,善巧忆持,善巧安立。如此善巧把握、忆持、安立之后,他反复修习、培育、多修。他如是思惟:“内在与外在,此二者皆为色。”他便成为有“色想”者。这便是“有色者见诸色”——一种解脱。巴利 注疏 1
Kathaṃ rūpī rūpāni passatīti – vimokkho? Idhekacco ajjhattaṃ paccattaṃ nīlanimittaṃ manasikaroti, nīlasaññaṃ paṭilabhati. So taṃ nimittaṃ suggahitaṃ karoti, sūpadhāritaṃ upadhāreti, svāvatthitaṃ avatthāpeti. So taṃ nimittaṃ suggahitaṃ katvā sūpadhāritaṃ upadhāretvā svāvatthitaṃ avatthāpetvā bahiddhā nīlanimitte cittaṃ upasaṃharati, nīlasaññaṃ paṭilabhati. So taṃ nimittaṃ suggahitaṃ karoti, sūpadhāritaṃ upadhāreti, svāvatthitaṃ avatthāpeti. So taṃ nimittaṃ suggahitaṃ katvā upadhāretvā svāvatthitaṃ avatthāpetvā āsevati bhāveti bahulīkaroti. Tassa evaṃ hoti – ‘‘ajjhattañca bahiddhā ca ubhayamidaṃ rūpa’’nti, rūpasaññī hoti. Idhekacco ajjhattaṃ paccattaṃ pītanimittaṃ…pe… lohitanimittaṃ…pe… odātanimittaṃ manasikaroti, odātasaññaṃ paṭilabhati. So taṃ nimittaṃ suggahitaṃ karoti, sūpadhāritaṃ upadhāreti, svāvatthitaṃ avatthāpeti. So taṃ nimittaṃ suggahitaṃ katvā sūpadhāritaṃ upadhāretvā svāvatthitaṃ avatthāpetvā bahiddhā odātanimitte cittaṃ upasaṃharati, odātasaññaṃ paṭilabhati. So taṃ nimittaṃ suggahitaṃ karoti, sūpadhāritaṃ upadhāreti, svāvatthitaṃ avatthāpeti. So taṃ nimittaṃ suggahitaṃ katvā sūpadhāritaṃ upadhāretvā svāvatthitaṃ avatthāpetvā āsevati bhāveti bahulīkaroti. Tassa evaṃ hoti – ‘‘ajjhattañca bahiddhā ca ubhayamidaṃ rūpa’’nti, rūpasaññī hoti. Evaṃ rūpī rūpāni passatīti – vimokkho.
如何于此有一种人,于内、于自身不留意青色相,不取得青色想;而将心投向外部青色相,取得青色想。他善巧把握那个相,善巧忆持,善巧安立。如此善巧把握、忆持、安立之后,他反复修习、培育、多修。他如是思惟:“内是无色,外是色。”他便成为有“色想”者。同样地,有一种人于内、于自身不留意黄色相……不留意红色相……不留意白色相,不取得白色想;而将心投向外部白色相,取得白色想。他善巧把握那个相,善巧忆持,善巧安立。如此善巧把握、忆持、安立之后,他反复修习、培育、多修。他如是思惟:“内是无色,外是色。”他便成为有“色想”者。这便是“内无色想者,外见诸色”——一种解脱。巴利
Kathaṃ ajjhattaṃ arūpasaññī bahiddhā rūpāni passatīti – vimokkho? Idhekacco ajjhattaṃ paccattaṃ nīlanimittaṃ na manasikaroti, nīlasaññaṃ na paṭilabhati; bahiddhā nīlanimitte cittaṃ upasaṃharati, nīlasaññaṃ paṭilabhati. So taṃ nimittaṃ suggahitaṃ karoti, sūpadhāritaṃ upadhāreti, svāvatthitaṃ avatthāpeti. So taṃ nimittaṃ suggahitaṃ katvā sūpadhāritaṃ upadhāretvā svāvatthitaṃ avatthāpetvā āsevati bhāveti bahulīkaroti. Tassa evaṃ hoti – ‘‘ajjhattaṃ arūpaṃ, bahiddhā rūpamida’’nti, rūpasaññī hoti. Idhekacco ajjhattaṃ paccattaṃ pītanimittaṃ…pe… lohitanimittaṃ…pe… odātanimittaṃ na manasikaroti, odātasaññaṃ na paṭilabhati; bahiddhā odātanimitte cittaṃ upasaṃharati, odātasaññaṃ paṭilabhati. So taṃ nimittaṃ suggahitaṃ karoti, sūpadhāritaṃ upadhāreti, svāvatthitaṃ avatthāpeti. So taṃ nimittaṃ suggahitaṃ katvā sūpadhāritaṃ upadhāretvā svāvatthitaṃ avatthāpetvā āsevati bhāveti bahulīkaroti. Tassa evaṃ hoti – ‘‘ajjhattaṃ arūpaṃ bahiddhā rūpamida’’nti, rūpasaññī hoti. Evaṃ ajjhattaṃ arūpasaññī bahiddhā rūpāni passatīti – vimokkho.
如何于此,比丘以慈俱行之心遍满一方而住,同样遍满第二方、第三方、第四方。如是向上、向下、横向,遍一切处,视一切众生如己,以广大、崇高、无量、无怨恨、无恼害的慈俱行之心遍满一切世间而住。因修习慈心故,众生不令其厌恶。以悲俱之心……因修习悲心故,众生不令其厌恶。以喜俱之心……因修习喜心故,众生不令其厌恶。以舍俱之心遍满一方而住……因修习舍心故,众生不令其厌恶。如此,“他决意于清净”——这是解脱。巴利
Kathaṃ ‘‘subha’’nteva adhimutto hotīti – vimokkho? Idha bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. Mettāya bhāvitattā sattā appaṭikūlā honti. Karuṇāsahagatena cetasā…pe… karuṇāya bhāvitattā sattā appaṭikūlā honti. Muditāsahagatena cetasā…pe… muditāya bhāvitattā sattā appaṭikūlā honti. Upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati…pe… upekkhāya bhāvitattā sattā appaṭikūlā honti. Evaṃ ‘‘subhaṃ’’ teva adhimutto hotīti – vimokkho.
213 于此,比丘完全超越一切色想,平息有对想,不再作意种种想,便证得并安住于“空无边”的空无边处定——这便是空无边处定解脱。巴利 注疏 1
Katamo ākāsānañcāyatanasamāpatti vimokkho? Idha bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘‘ananto ākāso’’ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati – ayaṃ ākāsānañcāyatanasamāpatti vimokkho.
于此,比丘完全超越空无边处,便证得并安住于“识无边”的识无边处定——这便是识无边处定解脱。巴利
Katamo viññāṇañcāyatanasamāpatti vimokkho? Idha bhikkhu sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘‘anantaṃ viññāṇa’’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati – ayaṃ viññāṇañcāyatanasamāpatti vimokkho.
于此,比丘完全超越识无边处,便证得并安住于“什么都没有”的无所有处定——这便是无所有处定解脱。巴利
Katamo ākiñcaññāyatanasamāpatti vimokkho? Idha bhikkhu sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘‘natthi kiñcī’’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati – ayaṃ ākiñcaññāyatanasamāpatti vimokkho .
于此,比丘完全超越无所有处,便证得并安住于非想非非想处——这便是非想非非想处定解脱。巴利
Katamo nevasaññānāsaññāyatanasamāpatti vimokkho? Idha bhikkhu sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati – ayaṃ nevasaññānāsaññāyatanasamāpatti vimokkho.
何谓想受灭定解脱?于此,比丘完全超越非想非非想处,证入并安住于想受灭——这便是想受灭定解脱。巴利
Katamo saññāvedayitanirodhasamāpatti vimokkho? Idha bhikkhu sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharati – ayaṃ saññāvedayitanirodhasamāpatti vimokkho.
何谓时解脱?即四禅那与四无色定。巴利
Katamo samayavimokkho? Cattāri ca jhānāni catasso ca arūpasamāpattiyo – ayaṃ samayavimokkho.
四圣道、四沙门果与涅槃,即是非时解脱。巴利
Katamo asamayavimokkho? Cattāro ca ariyamaggā, cattāri ca sāmaññaphalāni, nibbānañca – ayaṃ asamayavimokkho.
四禅那与四无色定,即是时解脱。巴利
Katamo sāmayiko vimokkho? Cattāri ca jhānāni, catasso ca arūpasamāpattiyo – ayaṃ sāmayiko vimokkho.
四圣道、四沙门果与涅槃,即是非时解脱。巴利
Katamo asāmayiko vimokkho? Cattāro ca ariyamaggā, cattāri ca sāmaññaphalāni, nibbānañca – ayaṃ asāmayiko vimokkho.
何谓动摇的解脱?即四禅那与四无色定。巴利
Katamo kuppo vimokkho? Cattāri ca jhānāni, catasso ca arūpasamāpattiyo – ayaṃ kuppo vimokkho.
何谓不动摇的解脱?即四圣道、四沙门果与涅槃。巴利
Katamo akuppo vimokkho? Cattāro ca ariyamaggā, cattāri ca sāmaññaphalāni, nibbānañca – ayaṃ akuppo vimokkho.
何谓世间的解脱?即四禅那与四无色定。巴利
Katamo lokiyo vimokkho? Cattāri ca jhānāni, catasso ca arūpasamāpattiyo – ayaṃ lokiyo vimokkho.
何谓出世间解脱?即四圣道、四沙门果与涅槃。巴利
Katamo lokuttaro vimokkho? Cattāro ca ariyamaggā, cattāri ca sāmaññaphalāni, nibbānañca – ayaṃ lokuttaro vimokkho.
何谓有漏的解脱?即四禅那与四无色定。巴利
Katamo sāsavo vimokkho? Cattāri ca jhānāni, catasso ca arūpasamāpattiyo – ayaṃ sāsavo vimokkho.
何谓无漏的解脱?即四圣道、四沙门果与涅槃。巴利
Katamo anāsavo vimokkho? Cattāro ca ariyamaggā, cattāri ca sāmaññaphalāni, nibbānañca – ayaṃ anāsavo vimokkho.
何谓有食味的解脱?即与色相应的解脱。巴利
Katamo sāmiso vimokkho? Rūpappaṭisaññutto vimokkho – ayaṃ sāmiso vimokkho.
何谓无食味的解脱?即与无色相应的解脱。巴利
Katamo nirāmiso vimokkho? Arūpappaṭisaññutto vimokkho – ayaṃ nirāmiso vimokkho.
何谓较无食味更无食味的解脱?即四圣道、四种沙门果与涅槃。巴利
Katamo nirāmisā nirāmisataro vimokkho? Cattāro ca ariyamaggā, cattāri ca sāmaññaphalāni, nibbānañca – ayaṃ nirāmisānirāmisataro vimokkho.
何谓有愿解脱?即四禅那与四无色定。何谓无愿解脱?即四圣道、四种沙门果与涅槃。巴利
Katamo paṇihito vimokkho? Cattāri ca jhānāni, catasso ca arūpasamāpattiyo – ayaṃ paṇihito vimokkho. Katamo appaṇihito vimokkho? Cattāro ca ariyamaggā, cattāri ca sāmaññaphalāni, nibbānañca – ayaṃ appaṇihito vimokkho.
何谓有愿止息解脱?即初禅那的证得或果报……乃至非想非非想处定的证得或果报。巴利
Katamo paṇihitappaṭippassaddhi vimokkho? Paṭhamassa jhānassa paṭilābho vā vipāko vā …pe… nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā paṭilābho vā vipāko vā – ayaṃ paṇihitappaṭippassaddhi vimokkho.
何谓相应解脱?即四禅那与四无色定。巴利
Katamo saññutto vimokkho? Cattāri ca jhānāni, catasso ca arūpasamāpattiyo – ayaṃ saññutto vimokkho.
何谓离系解脱?即四圣道、四种沙门果与涅槃。巴利
Katamo visaññutto vimokkho? Cattāro ca ariyamaggā, cattāri ca sāmaññaphalāni, nibbānañca – ayaṃ visaññutto vimokkho.
什么是同一性解脱?即四圣道、四种沙门果与涅槃——这称为同一性解脱。巴利
Katamo ekattavimokkho? Cattāro ca ariyamaggā, cattāri ca sāmaññaphalāni, nibbānañca – ayaṃ ekattavimokkho.
什么是差异性解脱?即四禅那与四无色定——这称为差异性解脱。巴利
Katamo nānattavimokkho? Cattāri ca jhānāni, catasso ca arūpasamāpattiyo – ayaṃ nānattavimokkho.
214 什么是经由“想”的解脱?从所缘基础和教说方式上说,一个“想”的解脱可以成为十个“想”的解脱,十个“想”的解脱可以成为一个“想”的解脱。为什么可以这样呢?无常随观的智,能从恒常的想中解脱出来,所以叫“想”的解脱。苦随观的智,能从快乐的想中解脱出来,所以叫“想”的解脱。无我随观的智,能从有我的想中解脱出来,所以叫“想”的解脱。厌离随观的智,能从欢喜的想中解脱出来,所以叫“想”的解脱。离贪随观的智,能从贪欲的想中解脱出来,所以叫“想”的解脱。灭随观的智,能从生起的想中解脱出来,所以叫“想”的解脱。舍遣随观的智,能从执取的想中解脱出来,所以叫“想”的解脱。无相随观的智,能从有相的想中解脱出来,所以叫“想”的解脱。无愿随观的智,能从有愿求的想中解脱出来,所以叫“想”的解脱。空随观的智,能从有执著的想中解脱出来,所以叫“想”的解脱。就是这样,从所缘基础和教说方式上说,一个“想”的解脱可以成为十个“想”的解脱,十个“想”的解脱可以成为一个“想”的解脱。巴利 注疏 1
Katamo saññāvimokkho? Siyā eko saññāvimokkho dasa saññāvimokkhā honti, dasa saññāvimokkhā eko saññāvimokkho hoti, vatthuvasena pariyāyena. Kathañca siyā? Aniccānupassanāñāṃ niccato saññāya muccatīti – saññāvimokkho . Dukkhānupassanāñāṃ sukhato saññāya muccatīti – saññāvimokkho. Anattānupassanāñāṇaṃ attato saññāya muccatīti – saññāvimokkho. Nibbidānupassanāñāṇaṃ nandiyā saññāya muccatīti – saññāvimokkho. Virāgānupassanāñāṇaṃ rāgato saññāya muccatīti – saññāvimokkho. Nirodhānupassanāñāṇaṃ samudayato saññāya muccatīti – saññāvimokkho. Paṭinissaggānupassanāñāṇaṃ ādānato saññāya muccatīti – saññāvimokkho. Animittānupassanāñāṇaṃ nimittato saññāya muccatīti – saññāvimokkho. Appaṇihitānupassanāñāṇaṃ paṇidhiyā saññāya muccatīti – saññāvimokkho. Suññatānupassanāñāṇaṃ abhinivesato saññāya muccatīti – saññāvimokkho. Evaṃ siyā eko saññāvimokkho dasa saññāvimokkhā honti, dasa saññāvimokkhā eko saññāvimokkho hoti vatthuvasena pariyāyena.
于色,无常随观智,从常想中解脱,故名想解脱……(中略)……于色,空随观智,从执著想中解脱,故名想解脱。如是,依所缘事及教说方式,一想解脱可为十想解脱,十想解脱可为一想解脱。巴利
Rūpe aniccānupassanāñāṇaṃ niccato saññāya muccatīti – saññāvimokkho…pe… rūpe suññatānupassanāñāṇaṃ abhinivesato saññāya muccatīti – saññāvimokkho. Evaṃ siyā eko saññāvimokkho dasa saññāvimokkhā honti, dasa saññāvimokkhā eko saññāvimokkho hoti vatthuvasena pariyāyena.
于受……于想……于诸行……于识……于眼……(中略)……于老死,无常随观之智能从恒常之想中解脱,故称“想”的解脱……(中略)……于老死,空随观之智能从执取之想中解脱,故称“想”的解脱。如是,就所缘基础与分别方式而言,一个“想”的解脱可成为十个“想”的解脱,十个“想”的解脱可成为一个“想”的解脱——此即“想”的解脱。巴利
Vedanāya…pe… saññāya… saṅkhāresu… viññāṇe… cakkhusmiṃ…pe… jarāmaraṇe aniccānupassanāñāṇaṃ niccato saññāya muccatīti – saññāvimokkho…pe… jarāmaraṇe suññatānupassanāñāṇaṃ abhinivesato saññāya muccatīti – saññāvimokkho . Evaṃ siyā, eko saññāvimokkho dasa saññāvimokkhā honti, dasa saññāvimokkhā eko saññāvimokkho hoti vatthuvasena pariyāyena – ayaṃ saññāvimokkho.
215 什么是“智”的解脱?依所缘基础与分析方式而言,一个“智”的解脱可成十个“智”的解脱,十个“智”的解脱亦可成一个“智”的解脱。何以如此?由如实了知的无常随观智,能从对恒常的迷惑与无知中解脱,故称“智”的解脱。由如实了知的苦随观智,能从对快乐的迷惑与无知中解脱,故称“智”的解脱。由如实了知的无我随观智,能从对有我的迷惑与无知中解脱,故称“智”的解脱。由如实了知的厌离随观智,能从对欢喜的迷惑与无知中解脱,故称“智”的解脱。由如实了知的离贪随观智,能从对贪欲的迷惑与无知中解脱,故称“智”的解脱。由如实了知的寂灭随观智,能从对集起的迷惑与无知中解脱,故称“智”的解脱。由如实了知的舍遣随观智,能从对执取的迷惑与无知中解脱,故称“智”的解脱。由如实了知的无相随观智,能从对有相的迷惑与无知中解脱,故称“智”的解脱。由如实了知的无愿随观智,能从对有愿求的迷惑与无知中解脱,故称“智”的解脱。由如实了知的空随观智,能从对有执著的迷惑与无知中解脱,故称“智”的解脱。如是,依所缘基础与分析方式而言,一个“智”的解脱可成十个“智”的解脱,十个“智”的解脱亦可成一个“智”的解脱。巴利 注疏 1
Katamo ñāṇavimokkho? Siyā eko ñāṇavimokkho dasa ñāṇavimokkhā honti, dasa ñāṇavimokkhā eko ñāṇavimokkho hoti vatthuvasena pariyāyena siyāti . Kathañca siyā? Aniccānupassanā yathābhūtaṃ ñāṇaṃ niccato sammohā aññāṇā muccatīti – ñāṇavimokkho. Dukkhānupassanā yathābhūtaṃ ñāṇaṃ sukhato sammohā aññāṇā muccatīti – ñāṇavimokkho. Anattānupassanā yathābhūtaṃ ñāṇaṃ attato sammohā aññāṇā muccatīti – ñāṇavimokkho. Nibbidānupassanā yathābhūtaṃ ñāṇaṃ nandiyā sammohā aññāṇā muccatīti – ñāṇavimokkho. Virāgānupassanā yathābhūtaṃ ñāṇaṃ rāgato sammohā aññāṇā muccatīti – ñāṇavimokkho. Nirodhānupassanā yathābhūtaṃ ñāṇaṃ samudayato sammohā aññāṇā muccatīti – ñāṇavimokkho. Paṭinissaggānupassanā yathābhūtaṃ ñāṇaṃ ādānato sammohā aññāṇā muccatīti – ñāṇavimokkho. Animittānupassanā yathābhūtaṃ ñāṇaṃ nimittato sammohā aññāṇā muccatīti – ñāṇavimokkho. Appaṇihitānupassanā thābhūtaṃ ñāṇaṃ paṇidhiyā sammohā aññāṇā muccatīti – ñāṇavimokkho. Suññatānupassanā yathābhūtaṃ ñāṇaṃ abhinivesato sammohā aññāṇā muccatīti – ñāṇavimokkho. Evaṃ siyā eko ñāṇavimokkho dasa ñāṇavimokkhā honti, dasa ñāṇavimokkhā eko ñāṇavimokkho hoti vatthuvasena pariyāyena.
于色法,如实修习无常随观智,从对于常的迷惑与无知中解脱——这称为智解脱……于色法,如实修习空随观智,从对于执取的迷惑与无知中解脱——这称为智解脱。如此,一个智解脱可以成为十个智解脱,十个智解脱也可以成为一个智解脱,这是依所缘与教说方式而成立的。巴利
Rūpe aniccānupassanā yathābhūtaṃ ñāṇaṃ niccato sammohā aññāṇā muccatīti – ñāṇavimokkho…pe… rūpe suññatānupassanā yathābhūtaṃ ñāṇaṃ abhinivesato sammohā aññāṇā muccatīti – ñāṇavimokkho. Evaṃ siyā eko ñāṇavimokkho dasa ñāṇavimokkhā honti, dasa ñāṇavimokkhā eko ñāṇavimokkho hoti vatthuvasena pariyāyena.
于受……于想……于诸行……于识……于眼……于老死,如实修习无常随观智,从对于常的迷惑与无知中解脱——这称为智解脱……于老死,如实修习空随观智,从对于执取的迷惑与无知中解脱——这称为智解脱。如此,一个智解脱可以成为十个智解脱,十个智解脱也可以成为一个智解脱,这是依所缘与教说方式而成立的——这便是智解脱。巴利
Vedanāya …pe… saññāya… saṅkhāresu… viññāṇe… cakkhusmiṃ…pe… jarāmaraṇe aniccānupassanā yathābhūtaṃ ñāṇaṃ niccato sammohā aññāṇā muccatīti – ñāṇavimokkho…pe… jarāmaraṇe suññatānupassanā yathābhūtaṃ ñāṇaṃ abhinivesato sammohā aññāṇā muccatīti – ñāṇavimokkho. Evaṃ siyā eko ñāṇavimokkho dasa ñāṇavimokkhā honti, dasa ñāṇavimokkhā eko ñāṇavimokkho hoti vatthuvasena pariyāyena – ayaṃ ñāṇavimokkho.
216 什么是清凉解脱?依所缘与教说方式,一个清凉解脱可以成为十个清凉解脱,十个清凉解脱也可以成为一个清凉解脱。如何成立呢?以无常随观的无上清凉智,从常的炽燃、烧灼与苦恼中解脱——这称为清凉解脱。以苦随观的无上清凉智,从乐的炽燃、烧灼与苦恼中解脱——这称为清凉解脱。以无我随观的无上清凉智,从我的炽燃、烧灼与苦恼中解脱——这称为清凉解脱。以厌离随观的无上清凉智,从欢喜的炽燃、烧灼与苦恼中解脱——这称为清凉解脱。以离贪随观的无上清凉智,从贪欲的炽燃、烧灼与苦恼中解脱——这称为清凉解脱。以灭随观的无上清凉智,从集的炽燃、烧灼与苦恼中解脱——这称为清凉解脱。以舍遣随观的无上清凉智,从执取的炽燃、烧灼与苦恼中解脱——这称为清凉解脱。以无相随观的无上清凉智,从相的炽燃、烧灼与苦恼中解脱——这称为清凉解脱。以无愿随观的无上清凉智,从愿求的炽燃、烧灼与苦恼中解脱——这称为清凉解脱。以空随观的无上清凉智,从邪执的炽燃、烧灼与苦恼中解脱——这称为清凉解脱。如此,一个清凉解脱成为十个清凉解脱,十个清凉解脱成为一个清凉解脱,这是依所缘与教法而成立的。巴利 注疏 1
Katamo sītisiyāvimokkho? Siyā eko sītisiyāvimokkho dasa sītisiyāvimokkhā honti, dasa sītisiyāvimokkhā eko sītisiyāvimokkho hoti vatthuvasena pariyāyena siyāti. Kathañca siyā? Aniccānupassanā anuttaraṃ sītibhāvaṃ ñāṇaṃ niccato santāpapariḷāhadarathā muccatīti – sītisiyāvimokkho. Dukkhānupassanā anuttaraṃ sītibhāvaṃ ñāṇaṃ sukhato santāpapariḷāhadarathā muccatīti – sītisiyāvimokkho. Anattānupassanā anuttaraṃ sītibhāvaṃ ñāṇaṃ attato santāpapariḷāhadarathā muccatīti – sītisiyāvimokkho. Nibbidānupassanā anuttaraṃ sītibhāvaṃ ñāṇaṃ nandiyā santāpapariḷāhadarathā muccatīti – sītisiyāvimokkho. Virāgānupassanā anuttaraṃ sītibhāvaṃ ñāṇaṃ rāgato santāpapariḷāhadarathā muccatīti – sītisiyāvimokkho . Nirodhānupassanā anuttaraṃ sītibhāvaṃ ñāṇaṃ samudayato santāpapariḷāhadarathā muccatīti – sītisiyāvimokkho. Paṭinissaggānupassanā anuttaraṃ sītibhāvaṃ ñāṇaṃ ādānato santāpapariḷāhadarathā muccatīti – sītisiyāvimokkho. Animittānupassanā anuttaraṃ sītibhāvaṃ ñāṇaṃ nimittato santāpapariḷāhadarathā muccatīti – sītisiyāvimokkho. Appaṇihitānupassanā anuttaraṃ sītibhāvaṃ ñāṇaṃ paṇidhiyā santāpapariḷāhadarathā muccatīti – sītisiyāvimokkho. Suññatānupassanā anuttaraṃ sītibhāvaṃ ñāṇaṃ abhinivesato santāpapariḷāhadarathā muccatīti – sītisiyāvimokkho. Evaṃ siyā eko sītisiyāvimokkho dasa sītisiyāvimokkhā honti, dasa sītisiyāvimokkhā eko sītisiyāvimokkho hoti vatthuvasena pariyāyena.
于色法,以无常随观的无上清凉智,从常的炽燃、烧灼与苦恼中解脱——这称为清凉解脱;……于色法,以空随观的无上清凉智,从邪执的炽燃、烧灼与苦恼中解脱——这称为清凉解脱。如此,一个清凉解脱成为十个清凉解脱,十个清凉解脱成为一个清凉解脱,这是依所缘与教法而成立的。巴利
Rūpe aniccānupassanā anuttaraṃ sītibhāvaṃ ñāṇaṃ niccato santāpapariḷāhadarathā muccatīti – sītisiyāvimokkho…pe… rūpe suññatānupassanā anuttaraṃ sītibhāvaṃ ñāṇaṃ abhinivesato santāpapariḷāhadarathā muccatīti – sītisiyāvimokkho. Evaṃ siyā eko sītisiyāvimokkho dasa sītisiyāvimokkhā honti, dasa sītisiyāvimokkhā eko sītisiyāvimokkho hoti vatthuvasena pariyāyena.
于受……于想……于诸行……于识……于眼……乃至于老死,以无常随观的无上清凉智,从常执所生的炽燃、烧灼、苦恼中解脱——这称为清凉解脱。……乃至于老死,以空随观的无上清凉智,从邪执所生的炽燃、烧灼、苦恼中解脱——这称为清凉解脱。如是,一个清凉解脱可成为十个清凉解脱,十个清凉解脱也可成为一个清凉解脱,这是依于事相与教说方式而成立的。巴利
Vedanāya…pe… saññāya… saṅkhāresu… viññāṇe… cakkhusmiṃ…pe… jarāmaraṇe aniccānupassanā anuttaraṃ sītibhāvaṃ ñāṇaṃ niccato santāpapariḷāhadarathā muccatīti – sītisiyāvimokkho…pe… jarāmaraṇe suññatānupassanā anuttaraṃ sītibhāvaṃ ñāṇaṃ abhinivesato santāpapariḷāhadarathā muccatīti – sītisiyāvimokkho. Evaṃ siyā eko sītisiyāvimokkho dasa sītisiyāvimokkhā honti, dasa sītisiyāvimokkhā eko sītisiyāvimokkho hoti vatthuvasena pariyāyena – ayaṃ sītisiyāvimokkho.
217 什么是禅那?‘出离’在修习禅,所以是禅那;它烧尽欲贪,所以是禅那。在修习禅中解脱,称为禅那解脱。在烧尽中解脱,称为禅那解脱。‘在修习禅’指的是诸法;‘烧尽’指的是烦恼。对于已修习者和已烧尽者都了知,所以是禅那解脱。‘无嗔’在修习禅,所以是禅那;它烧尽嗔恚,所以是禅那。在修习禅中解脱,称为禅那解脱。在烧尽中解脱,称为禅那解脱。‘在修习禅’指的是诸法;‘烧尽’指的是烦恼。对于已修习者和已烧尽者都了知,所以是禅那解脱。‘光明想’在修习禅,所以是禅那;它烧尽昏沉睡眠,所以是禅那……(省略重复句式)‘不散乱’在修习禅,所以是禅那;它烧尽掉举,所以是禅那。‘法分别’在修习禅,所以是禅那;它烧尽疑,所以是禅那。‘智’在修习禅,所以是禅那;它烧尽无明,所以是禅那。‘喜悦’在修习禅,所以是禅那;它烧尽不乐,所以是禅那。初禅在修习禅,所以是禅那;它烧尽五盖,所以是禅那……(省略重复句式)阿拉汉道在修习禅,所以是禅那;它烧尽一切烦恼,所以是禅那。在修习禅中解脱,称为禅那解脱。在烧尽中解脱,称为禅那解脱。‘在修习禅’指的是诸法;‘烧尽’指的是烦恼。对于已修习者和已烧尽者都了知,所以是禅那解脱——这是禅那解脱。巴利 注疏 1
Katamo jhānavimokkho? Nekkhammaṃ jhāyatīti jhānaṃ. Kāmacchandaṃ jhāpetīti – jhānaṃ. Jhāyanto muccatīti – jhānavimokkho. Jhāpento muccatīti – jhānavimokkho. Jhāyantīti – dhammā. Jhāpetīti – kilese. Jhāte ca jhāpe ca jānātīti – jhānavimokkho. Abyāpādo jhāyatīti – jhānaṃ. Byāpādaṃ jhāpetīti – jhānaṃ. Jhāyanto muccatīti – jhānavimokkho. Jhāpento muccatīti – jhānavimokkho. Jhāyantīti – dhammā. Jhāpetīti – kilese. Jhāte ca jhāpe ca jānātīti – jhānavimokkho. Ālokasaññā jhāyatīti – jhānaṃ. Thinamiddhaṃ jhāpetīti – jhānaṃ…pe… avikkhepo jhāyatīti – jhānaṃ. Uddhaccaṃ jhāpetīti – jhānaṃ. Dhammavavatthānaṃ jhāyatīti – jhānaṃ. Vicikicchaṃ jhāpetīti – jhānaṃ. Ñāṇaṃ jhāyatīti – jhānaṃ. Avijjaṃ jhāpetīti – jhānaṃ. Pāmojjaṃ jhāyatīti – jhānaṃ. Aratiṃ jhāpetīti – jhānaṃ. Paṭhamaṃ jhānaṃ jhāyatīti – jhānaṃ. Nīvaraṇe jhāpetīti – jhānaṃ…pe… arahattamaggo jhāyatīti – jhānaṃ. Sabbakilese jhāpetīti – jhānaṃ. Jhāyanto muccatīti – jhānavimokkho. Jhāpento muccatīti – jhānavimokkho. Jhāyantīti – dhammā. Jhāpetīti – kilese. Jhāte ca jhāpe ca jānātīti – jhānavimokkho – ayaṃ jhānavimokkho.
218 依所缘基础与教说方式,如何一种无执取心的解脱能成为十种无执取心的解脱,而十种无执取心的解脱又能成为一种无执取心的解脱?这如何可能?无常随观智从执常的执取中解脱——这是无执取心的解脱。苦随观智从执乐的执取中解脱——这是无执取心的解脱。无我随观智从执我的执取中解脱——这是无执取心的解脱。厌离随观智从执喜的执取中解脱——这是无执取心的解脱。离贪随观智从执贪的执取中解脱——这是无执取心的解脱。灭随观智从执生的执取中解脱——这是无执取心的解脱。舍遣随观智从执持的执取中解脱——这是无执取心的解脱。无相随观智从执相的执取中解脱——这是无执取心的解脱。无愿随观智从执愿的执取中解脱——这是无执取心的解脱。空随观智从执著的执取中解脱——这是无执取心的解脱。如此,依所缘基础与教说方式,一种无执取心的解脱可以成为十种无执取心的解脱,十种无执取心的解脱也可以成为一种无执取心的解脱。巴利 注疏 1
Katamo anupādā cittassa vimokkho? Siyā eko anupādācittassa vimokkho dasa anupādācittassa vimokkhā honti, dasa anupādācittassa vimokkhā eko anupādācittassa vimokkho hoti vatthuvasena pariyāyena siyāti . Kathañca siyā? Aniccānupassanāñāṇaṃ niccato upādānā muccatīti – anupādācittassa vimokkho. Dukkhānupassanāñāṇaṃ sukhato upādānā muccatīti – anupādācittassa vimokkho. Anattānupassanāñāṇaṃ attato upādānā muccatīti – anupādācittassa vimokkho. Nibbidānupassanāñāṇaṃ nandiyā upādānā muccatīti – anupādācittassa vimokkho. Virāgānupassanāñāṇaṃ rāgato upādānā muccatīti – anupādācittassa vimokkho. Nirodhānupassanāñāṇaṃ samudayato upādānā muccatīti – anupādācittassa vimokkho. Paṭinissaggānupassanāñāṇaṃ ādānato upādānā muccatīti – anupādācittassa vimokkho. Animittānupassanāñāṇaṃ nimittato upādānā muccatīti – anupādācittassa vimokkho. Appaṇihitānupassanāñāṇaṃ paṇidhiyā upādānā muccatīti – anupādācittassa vimokkho. Suññatānupassanāñāṇaṃ abhinivesato upādānā muccatīti – anupādācittassa vimokkho. Evaṃ siyā eko anupādācittassa vimokkho dasa anupādācittassa vimokkhā honti, dasa anupādācittassa vimokkhā eko anupādācittassa vimokkho hoti vatthuvasena pariyāyena.
对于色,无常随观智从执取常中解脱——这是无执取心解脱。……(中略)……对于色,空随观智从执取邪见中解脱——这是无执取心解脱。如是,依于可能,一种无执取心解脱即成为十种;依于事理与教说,十种无执取心解脱便是一种无执取心解脱。巴利
Rūpe aniccānupassanāñāṇaṃ niccato upādānā muccatīti – anupādācittassa vimokkho…pe… rūpe suññatānupassanāñāṇaṃ abhinivesato upādānā muccatīti – anupādācittassa vimokkho. Evaṃ siyā eko anupādācittassa vimokkho dasa anupādācittassa vimokkhā honti, dasa anupādācittassa vimokkhā eko anupādācittassa vimokkho hoti vatthuvasena pariyāyena.
于感受……(中略)……于想……于诸行……于识……于眼……(中略)……于老死,无常随观智从执常的执取中解脱——此即无执取心解脱。……(中略)……于老死,空随观智从执著的执取中解脱——此即无执取心解脱。如是,一种无执取心解脱可成十种;依所缘事与教说,十种无执取心解脱亦成一种无执取心解脱。巴利
Vedanāya…pe… saññāya… saṅkhāresu… viññāṇe… cakkhusmiṃ…pe… jarāmaraṇe aniccānupassanāñāṇaṃ niccato upādānā muccatīti – anupādācittassa vimokkho…pe… jarāmaraṇe suññatānupassanāñāṇaṃ abhinivesato upādānā muccatīti – anupādācittassa vimokkho. Evaṃ siyā eko anupādācittassa vimokkho dasa anupādācittassa vimokkhā honti , dasa anupādācittassa vimokkhā eko anupādācittassa vimokkho hoti vatthuvasena pariyāyena.
无常随观智从几种取中解脱?苦随观智从几种取中解脱?无我随观智从几种取中解脱?厌离随观智……(中略)……离贪随观智……灭尽随观智……舍遣随观智……无相随观智……无愿随观智……空随观智从几种取中解脱?巴利
Aniccānupassanāñāṇaṃ katihupādānehi muccati? Dukkhānupassanāñāṇaṃ katihupādānehi muccati? Anattānupassanāñāṇaṃ katihupādānehi muccati? Nibbidānupassanāñāṇaṃ…pe… virāgānupassanāñāṇaṃ… nirodhānupassanāñāṇaṃ… paṭinissaggānupassanāñāṇaṃ… animittānupassanāñāṇaṃ… appaṇihitānupassanāñāṇaṃ… suññatānupassanāñāṇaṃ katihupādānehi muccatīti?
无常随观智从三种取中解脱。苦随观智从一种取中解脱。无我随观智从三种取中解脱。厌离随观智从一种取中解脱。离贪随观智从一种取中解脱。灭尽随观智从四种取中解脱。舍遣随观智从四种取中解脱。无相随观智从三种取中解脱。无愿随观智从一种取中解脱。空随观智从三种取中解脱。巴利
Aniccānupassanāñāṇaṃ tīhupādānehi muccati. Dukkhānupassanāñāṇaṃ ekupādānā muccati. Anattānupassanāñāṇaṃ tīhupādānehi muccati. Nibbidānupassanāñāṇaṃ ekupādānā muccati. Virāgānupassanāñāṇaṃ ekupādānā muccati. Nirodhānupassanāñāṇaṃ catūhupādānehi muccati. Paṭinissaggānupassanāñāṇaṃ catūhupādānehi muccati. Animittānupassanāñāṇaṃ tīhupādānehi muccati. Appaṇihitānupassanāñāṇaṃ ekupādānā muccati. Suññatānupassanāñāṇaṃ tīhupādānehi muccati.
无常随观智从哪三种取中解脱?从见取、戒禁取、我语取——无常随观智由此三种取中解脱。苦随观智从哪一种取中解脱?从欲取——苦随观智由此一种取中解脱。无我随观智从哪三种取中解脱?从见取、戒禁取、我语取——无我随观智由此三种取中解脱。厌离随观智从哪一种取中解脱?从欲取——厌离随观智由此一种取中解脱。离贪随观智从哪一种取中解脱?从欲取——离贪随观智由此一种取中解脱。灭尽随观智从哪四种取中解脱?从欲取、见取、戒禁取、我语取——灭尽随观智由此四种取中解脱。舍遣随观智从哪四种取中解脱?从欲取、见取、戒禁取、我语取——舍遣随观智由此四种取中解脱。无相随观智从哪三种取中解脱?从见取、戒禁取、我语取——无相随观智由此三种取中解脱。无愿随观智从哪一种取中解脱?从欲取——无愿随观智由此一种取中解脱。空随观智从哪三种取中解脱?从见取、戒禁取、我语取——空随观智由此三种取中解脱。巴利
Aniccānupassanāñāṇaṃ katamehi tīhupādānehi muccati? Diṭṭhupādānā, sīlabbatupādānā, attavādupādānā – aniccānupassanāñāṇaṃ imehi tīhupādānehi muccati. Dukkhānupassanāñāṇaṃ katamā ekupādānā muccati? Kāmupādānā – dukkhānupassanāñāṇaṃ idaṃ ekupādānā muccati. Anattānupassanāñāṇaṃ katamehi tīhupādānehi muccati? Diṭṭhupādānā, sīlabbatupādānā, attavādupādānā – anattānupassanāñāṇaṃ imehi tīhupādānehi muccati. Nibbidānupassanāñāṇaṃ katamā ekupādānā muccati? Kāmupādānā – nibbidānupassanāñāṇaṃ idaṃ ekupādānā muccati. Virāgānupassanāñāṇaṃ katamā ekupādānā muccati? Kāmupādānā – virāgānupassanāñāṇaṃ idaṃ ekupādānā muccati. Nirodhānupassanāñāṇaṃ katamehi catūhupādānehi muccati? Kāmupādānā, diṭṭhupādānā, sīlabbatupādānā, attavādupādānā – nirodhānupassanāñāṇaṃ imehi catūhupādānehi muccati. Paṭinissaggānupassanāñāṇaṃ katamehi catūhupādānehi muccati? Kāmupādānā, diṭṭhupādānā, sīlabbatupādānā, attavādupādānā – paṭinissaggānupassanāñāṇaṃ imehi catūhupādānehi muccati. Animittānupassanāñāṇaṃ katamehi tīhupādānehi muccati? Diṭṭhupādānā, sīlabbatupādānā, attavādupādānā – animittānupassanāñāṇaṃ imehi tīhupādānehi muccati. Appaṇihitānupassanāñāṇaṃ katamā ekupādānā muccati? Kāmupādānā – appaṇihitānupassanāñāṇaṃ idaṃ ekupādānā muccati. Suññatānupassanāñāṇaṃ katamehi tīhupādānehi muccati? Diṭṭhupādānā, sīlabbatupādānā, attavādupādānā – suññatānupassanāñāṇaṃ imehi tīhupādānehi muccati.
那无常随观智、那无我随观智、那无相随观智、那空随观智——这四种智从三种取中解脱:见取、戒禁取、我语取。那苦随观智、那厌离随观智、那离贪随观智、那无愿随观智——这四种智从一种取中解脱:欲取。那灭尽随观智与那舍遣随观智——这两种智从四种取中解脱:欲取、见取、戒禁取、我语取。这便是无执取心的解脱。巴利
Yañca aniccānupassanāñāṇaṃ, yañca anattānupassanāñāṇaṃ, yañca animittānupassanāñāṇaṃ, yañca suññatānupassanāñāṇaṃ – imāni cattāri ñāṇāni tīhupādānehi muccanti – diṭṭhupādānā, sīlabbatupādānā, attavādupādānā. Yañca dukkhānupassanāñāṇaṃ, yaṃ ca nibbidānupassanāñāṇaṃ, yañca virāgānupassanāñāṇaṃ, yañca appaṇihitānupassanāñāṇaṃ – imāni cattāri ñāṇāni ekupādānā muccanti – kāmupādānā. Yañca nirodhānupassanāñāṇaṃ, yañca paṭinissaggānupassanāñāṇaṃ – imāni dve ñāṇāni catūhupādānehi muccanti – kāmupādānā, diṭṭhupādānā, sīlabbatupādānā, attavādupādānā – ayaṃ anupādācittassa vimokkho.
解脱论·第一诵分巴利
Vimokkhakathāya paṭhamabhāṇavāro.
219 然而,确实有这三种解脱门,导向出离世间:通过观察一切行,了知它们有限、周遍,心跃入无相界;通过对一切行心生策励,心跃入无愿界;通过将一切法观为外物,心跃入空界。这三种解脱门导向出离世间。巴利 注疏 1
Tīṇi kho panimāni vimokkhamukhāni lokaniyyānāya saṃvattanti. Sabbasaṅkhāre paricchedaparivaṭumato samanupassanatāya animittāya ca dhātuyā cittasampakkhandanatāya, sabbasaṅkhāresu manosamuttejanatāya appaṇihitāya ca dhātuyā cittasampakkhandanatāya, sabbadhamme parato samanupassanatāya suññatāya ca dhātuyā cittasampakkhandanatāya – imāni tīṇi vimokkhamukhāni lokaniyyānāya saṃvattanti.
作意无常时,诸行如何呈现?作意苦时,诸行如何呈现?作意无我时,诸行如何呈现?作意无常时,诸行呈现为坏灭;作意苦时,诸行呈现为恐怖;作意无我时,诸行呈现为空。巴利
Aniccato manasikaroto kathaṃ saṅkhārā upaṭṭhanti? Dukkhato manasikaroto kathaṃ saṅkhārā upaṭṭhanti? Anattato manasikaroto kathaṃ saṅkhārā upaṭṭhanti? Aniccato manasikaroto khayato saṅkhārā upaṭṭhanti, dukkhato manasikaroto bhayato saṅkhārā upaṭṭhanti, anattato manasikaroto suññato saṅkhārā upaṭṭhanti.
作意无常时,心中以什么为多?作意苦时,心中以什么为多?作意无我时,心中以什么为多?作意无常时,心中以胜解为多;作意苦时,心中以轻安为多;作意无我时,心中以智慧为多。巴利
Aniccato manasikaroto kiṃ bahulaṃ cittaṃ hoti? Dukkhato manasikaroto kiṃ bahulaṃ cittaṃ hoti? Anattato manasikaroto kiṃ bahulaṃ cittaṃ hoti? Aniccato manasikaroto adhimokkhabahulaṃ cittaṃ hoti . Dukkhato manasikaroto passaddhibahulaṃ cittaṃ hoti. Anattato manasikaroto vedabahulaṃ cittaṃ hoti.
若常作意无常、胜解增上者,得何根?若常作意苦、轻安增上者,得何根?若常作意无我、智增上者,得何根?常作意无常、胜解增上者,得信根。常作意苦、轻安增上者,得定根。常作意无我、智增上者,得慧根。巴利
Aniccato manasikaronto adhimokkhabahulo katamindriyaṃ paṭilabhati? Dukkhato manasikaronto passaddhibahulo katamindriyaṃ paṭilabhati? Anattato manasikaronto vedabahulo katamindriyaṃ paṭilabhati? Aniccato manasikaronto adhimokkhabahulo saddhindriyaṃ paṭilabhati. Dukkhato manasikaronto passaddhibahulo samādhindriyaṃ paṭilabhati. Anattato manasikaronto vedabahulo paññindriyaṃ paṭilabhati.
若常作意无常、胜解增上者,以何根为增上?修习时,余诸根如何随转?他们以俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘为缘,同一味。以何义说为修习?谁在修习?若常作意苦、轻安增上者,以何根为增上?修习时,余诸根如何随转?他们以俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘为缘,同一味。以何义说为修习?谁在修习?若常作意无我、智增上者,以何根为增上?修习时,余诸根如何随转?他们以俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘为缘,同一味。以何义说为修习?谁在修习?常作意无常、胜解增上者,信根为增上。修习时,余四根随转,以俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘为缘,同一味。以同一味之义,说为修习。正行道之人,彼在修习;邪行道之人,则无根的修习。常作意苦、轻安增上者,定根为增上。修习时,余四根随转,以俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘为缘,同一味。以同一味之义,说为修习。正行道之人,彼在修习;邪行道之人,则无根的修习。常作意无我、智增上者,慧根为增上。修习时,余四根随转,以俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘为缘,同一味。以同一味之义,说为修习。正行道之人,彼在修习;邪行道之人,则无根的修习。巴利
Aniccato manasikaroto adhimokkhabahulassa katamindriyaṃ ādhipateyyaṃ hoti, bhāvanāya katindriyāni tadanvayā honti, sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti, ekarasā honti, kenaṭṭhena bhāvanā, ko bhāveti? Dukkhato manasikaroto passaddhibahulassa katamindriyaṃ ādhipateyyaṃ hoti, bhāvanāya katindriyāni tadanvayā honti, sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti, ekarasā honti, kenaṭṭhena bhāvanā, ko bhāveti? Anattato manasikaroto vedabahulassa katamindriyaṃ ādhipateyyaṃ hoti, bhāvanāya katindriyāni tadanvayā honti, sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti, ekarasā honti, kenaṭṭhena bhāvanā, ko bhāveti? Aniccato manasikaroto adhimokkhabahulassa saddhindriyaṃ ādhipateyyaṃ hoti. Bhāvanāya cattārindriyāni tadanvayā honti, sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti, ekarasā honti. Ekarasaṭṭhena bhāvanā. Yo sammāpaṭipanno so bhāveti; natthi micchāpaṭipannassa indriyabhāvanā. Dukkhato manasikaroto passaddhibahulassa samādhindriyaṃ ādhipateyyaṃ hoti. Bhāvanāya cattārindriyāni tadanvayā honti , sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti , ekarasā honti. Ekarasaṭṭhena bhāvanā. Yo sammāpaṭipanno so bhāveti; natthi micchāpaṭipannassa indriyabhāvanā. Anattato manasikaroto vedabahulassa paññindriyaṃ ādhipateyyaṃ hoti. Bhāvanāya cattārindriyāni tadanvayā honti, sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti, ekarasā honti. Ekarasaṭṭhena bhāvanā. Yo sammāpaṭipanno so bhāveti; natthi micchāpaṭipannassa indriyabhāvanā.
220 若有人持续作意无常,且胜解力强,则以何根为主导?于修习阶段,哪些根会随顺彼而生起?它们之间是否具有俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘的关系?于通达时刻,又以何根为主导?为得通达,哪些根会随顺彼而生起?它们之间是否具有俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘的关系,并成就同一作用?从何意义而言,名为修习?从何意义而言,名为通达?若有人持续作意苦,且轻安力强,则以何根为主导?于修习阶段,哪些根会随顺彼而生起?它们之间是否具有俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘的关系?于通达时刻,又以何根为主导?为得通达,哪些根会随顺彼而生起?它们之间是否具有俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘的关系,并成就同一作用?从何意义而言,名为修习?从何意义而言,名为通达?若有人持续作意无我,且智觉力强,则以何根为主导?于修习阶段,哪些根会随顺彼而生起?它们之间是否具有俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘的关系?于通达时刻,又以何根为主导?为得通达,哪些根会随顺彼而生起?它们之间是否具有俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘的关系,并成就同一作用?从何意义而言,名为修习?从何意义而言,名为通达?巴利 注疏 1
Aniccato manasikaroto adhimokkhabahulassa katamindriyaṃ ādhipateyyaṃ hoti? Bhāvanāya katindriyāni tadanvayā honti, sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti? Paṭivedhakāle katamindriyaṃ ādhipateyyaṃ hoti? Paṭivedhāya katindriyāni tadanvayā honti, sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti, ekarasā honti? Kenaṭṭhena bhāvanā? Kenaṭṭhena paṭivedho? Dukkhato manasikaroto passaddhibahulassa katamindriyaṃ ādhipateyyaṃ hoti? Bhāvanāya katindriyāni tadanvayā honti, sahajātapaccayā honti , aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti? Paṭivedhakāle katamindriyaṃ ādhipateyyaṃ hoti? Paṭivedhāya katindriyāni tadanvayā honti, sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti, ekarasā honti? Kenaṭṭhena bhāvanā? Kenaṭṭhena paṭivedho? Anattato manasikaroto vedabahulassa katamindriyaṃ ādhipateyyaṃ hoti? Bhāvanāya katindriyāni tadanvayā honti, sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti? Paṭivedhakāle katamindriyaṃ ādhipateyyaṃ hoti? Paṭivedhāya katindriyāni tadanvayā honti, sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti, ekarasā honti? Kenaṭṭhena bhāvanā? Kenaṭṭhena paṭivedho?
对于常作意无常且胜解增上者,信根便成主导。于修习时,四根随此信根俱起,他们之间以俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘而相关。于通达位,慧根便成主导。为通达故,四根随彼慧根俱起,他们之间以俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘而相关,且成就同一作用。由成就同一作用而言,即是修习;由见道而言,即是通达。如是,正在通达者亦在修习,正在修习者亦在通达。对于常作意苦且轻安增上者,定根便成主导。于修习时,四根随此定根俱起,他们之间以俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘而相关。于通达位,慧根便成主导。为通达故,四根随彼慧根俱起,他们之间以俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘而相关,且成就同一作用。由成就同一作用而言,即是修习;由见道而言,即是通达。如是,正在通达者亦在修习,正在修习者亦在通达。对于常作意无我且慧观增上者,慧根便成主导。于修习时,四根随此慧根俱起,他们之间以俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘而相关。于通达位,慧根便成主导。为通达故,四根随彼慧根俱起,他们之间以俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘而相关,且成就同一作用。由成就同一作用而言,即是修习;由见道而言,即是通达。如是,正在通达者亦在修习,正在修习者亦在通达。巴利
Aniccato manasikaroto adhimokkhabahulassa saddhindriyaṃ ādhipateyyaṃ hoti. Bhāvanāya cattārindriyāni tadanvayā honti, sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti , sampayuttapaccayā honti. Paṭivedhakāle paññindriyaṃ ādhipateyyaṃ hoti. Paṭivedhāya cattārindriyāni tadanvayā honti, sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti, ekarasā honti. Ekarasaṭṭhena bhāvanā. Dassanaṭṭhena paṭivedho. Evaṃ paṭivijjhantopi bhāveti, bhāventopi paṭivijjhati. Dukkhato manasikaroto passaddhibahulassa samādhindriyaṃ ādhipateyyaṃ hoti. Bhāvanāya cattārindriyāni tadanvayā honti, sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti. Paṭivedhakāle paññindriyaṃ ādhipateyyaṃ hoti. Paṭivedhāya cattārindriyāni tadanvayā honti, sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti, ekarasā honti. Ekarasaṭṭhena bhāvanā. Dassanaṭṭhena paṭivedho. Evaṃ paṭivijjhantopi bhāveti, bhāventopi paṭivijjhati. Anattato manasikaroto vedabahulassa paññindriyaṃ ādhipateyyaṃ hoti. Bhāvanāya cattārindriyāni tadanvayā honti, sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti. Paṭivedhakālepi paññindriyaṃ ādhipateyyaṃ hoti. Paṭivedhāya cattārindriyāni tadanvayā honti, sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti, ekarasā honti. Ekarasaṭṭhena bhāvanā. Dassanaṭṭhena paṭivedho. Evaṃ paṭivijjhantopi bhāveti, bhāventopi paṭivijjhati.
221 对于常作意无常者,何根会得增胜?因何根增胜,而成为信解脱者?对于常作意苦者,何根会得增胜?因何根增胜,而成为身证者?对于常作意无我者,何根会得增胜?因何根增胜,而成为见至者?巴利 注疏 1
Aniccato manasikaroto katamindriyaṃ adhimattaṃ hoti? Katamindriyassa adhimattattā saddhāvimutto hoti? Dukkhato manasikaroto katamindriyaṃ adhimattaṃ hoti? Katamindriyassa adhimattattā kāyasakkhī hoti? Anattato manasikaroto katamindriyaṃ adhimattaṃ hoti? Katamindriyassa adhimattattā diṭṭhippatto hoti?
常作意无常者,信根增胜。以信根增胜故,成为信解脱者。常作意苦者,定根增胜。以定根增胜故,成为身证者。常作意无我者,慧根增胜。以慧根增胜故,成为见至者。巴利
Aniccato manasikaroto saddhindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Saddhindriyassa adhimattattā saddhāvimutto hoti. Dukkhato manasikaroto samādhindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Samādhindriyassa adhimattattā kāyasakkhī hoti. Anattato manasikaroto paññindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Paññindriyassa adhimattattā diṭṭhippatto hoti.
信解而解脱者,名为信解脱者。以身触证者,名为身证者。由见而到达者,名为见至者。信而解脱者,即是信解脱者。先触证禅那之触,而后作证寂灭涅槃者,即是身证者。对于“诸行是苦,寂灭是乐”已有知、有见、有解悟、有作证、有触证,并以智慧照见者,即是见至者。而这信解脱者、身证者、见至者三种人,从所依和方便的角度而言,一人可能同时兼具信解脱者、身证者与见至者。何以故?持续作意无常者,信根增胜;以信根增胜故,成为信解脱者。持续作意苦者,信根增胜;以信根增胜故,成为信解脱者。持续作意无我者,信根增胜;以信根增胜故,成为信解脱者。如是,此三种人皆依信根之力而成为信解脱者。巴利
Saddahanto vimuttoti – saddhāvimutto. Phuṭṭhattā sacchikatoti – kāyasakkhī. Diṭṭhattā pattoti – diṭṭhippatto. Saddahanto vimuccatīti – saddhāvimutto. Jhānaphassaṃ paṭhamaṃ phusati, pacchā nirodhaṃ nibbānaṃ sacchikarotīti – kāyasakkhī. ‘‘Dukkhā saṅkhārā, sukho nirodho’’ti ñātaṃ hoti diṭṭhaṃ viditaṃ sacchikataṃ phassitaṃ paññāyāti – diṭṭhippatto. Yo cāyaṃ puggalo saddhāvimutto, yo ca kāyasakkhī, yo ca diṭṭhippatto, siyā ime tayo puggalā saddhāvimuttāpi kāyasakkhīpi diṭṭhippattāpi vatthuvasena pariyāyena siyāti. Kathañca siyā? Aniccato manasikaroto saddhindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Saddhindriyassa adhimattattā saddhāvimutto hoti. Dukkhato manasikaroto saddhindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Saddhindriyassa adhimattattā saddhāvimutto hoti. Anattato manasikaroto saddhindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Saddhindriyassa adhimattattā saddhāvimutto hoti. Evaṃ ime tayo puggalā saddhindriyassa vasena saddhāvimuttā.
持续作意苦者,定根增胜;以定根增胜故,成为身证者。持续作意无我者,定根增胜;以定根增胜故,成为身证者。持续作意无常者,定根增胜;以定根增胜故,成为身证者。如是,此三种人皆依定根之力而成为身证者。巴利
Dukkhato manasikaroto samādhindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Samādhindriyassa adhimattattā kāyasakkhī hoti. Anattato manasikaroto samādhindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Samādhindriyassa adhimattattā kāyasakkhī hoti. Aniccato manasikaroto samādhindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Samādhindriyassa adhimattattā kāyasakkhī hoti. Evaṃ ime tayo puggalā samādhindriyassa vasena kāyasakkhī.
作意无我者,慧根极为强盛,因慧根极为强盛而成为见至者。作意无常者,慧根极为强盛,因慧根极为强盛而成为见至者。作意苦者,慧根极为强盛,因慧根极为强盛而成为见至者。如是,此三种人由慧根之力成为见至者。巴利
Anattato manasikaroto paññindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Paññindriyassa adhimattattā diṭṭhippatto hoti. Aniccato manasikaroto paññindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Paññindriyassa adhimattattā diṭṭhippatto hoti. Dukkhato manasikaroto paññindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Paññindriyassa adhimattattā diṭṭhippatto hoti. Evaṃ ime tayo puggalā paññindriyassa vasena diṭṭhippattā.
所谓信解脱者、身证者与见至者,依所缘而言,这三类人既可称为信解脱者,亦可称为身证者,还可称为见至者。而信解脱者、身证者与见至者,也可如此……信解脱者是一类,身证者是另一类,见至者又是另一类。此为何故?当对无常作意时,信根极为强盛;因信根极强盛,他便成为信解脱者。当对苦作意时,定根极为强盛;因定根极强盛,他便成为身证者。当对无我作意时,慧根极为强盛;因慧根极强盛,他便成为见至者。如此,信解脱者、身证者与见至者,依所缘可说这三类人既是信解脱者,又是身证者,又是见至者。然而,信解脱者实为另一类,身证者为另一类,见至者为另一类。巴利
Yo cāyaṃ puggalo saddhāvimutto, yo ca kāyasakkhī, yo ca diṭṭhippatto, evaṃ siyā ime tayo puggalā saddhāvimuttāpi kāyasakkhīpi diṭṭhippattāpi vatthuvasena pariyāyena. Yo cāyaṃ puggalo saddhāvimutto, yo ca kāyasakkhī, yo ca diṭṭhippatto, siyā ime tayo puggalā…pe… aññoyeva saddhāvimutto, añño kāyasakkhī, añño diṭṭhippatto siyāti. Kathañca siyā? Aniccato manasikaroto saddhindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Saddhindriyassa adhimattattā saddhāvimutto hoti. Dukkhato manasikaroto samādhindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Samādhindriyassa adhimattattā kāyasakkhī hoti. Anattato manasikaroto paññindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Paññindriyassa adhimattattā diṭṭhippatto hoti. Yo cāyaṃ puggalo saddhāvimutto, yo ca kāyasakkhī, yo ca diṭṭhippatto, evaṃ siyā ime tayo puggalā saddhāvimuttāpi kāyasakkhīpi diṭṭhippattāpi vatthuvasena pariyāyena. Aññoyeva saddhāvimutto, añño kāyasakkhī, añño diṭṭhippatto.
对无常作意时,信根极为强盛;因信根极强盛,他便证得入流道,因此名为“信随行者”。其余四根随之转起,以俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘而生。依于信根之力,有此四根的修习。凡是依信根之力证得入流道者,皆是信随行者。巴利
Aniccato manasikaroto saddhindriyaṃ adhimattaṃ hoti, saddhindriyassa adhimattattā sotāpattimaggaṃ paṭilabhati; tena vuccati – ‘‘saddhānusārī’’. Cattārindriyāni tadanvayā honti, sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti. Saddhindriyassa vasena catunnaṃ indriyānaṃ bhāvanā hoti. Ye hi keci saddhindriyassa vasena sotāpattimaggaṃ paṭilabhanti , sabbe te saddhānusārino.
对无常作意时,信根极为强盛;因信根极强盛,他便亲证入流果,因此名为“信解脱者”。其余四根随之转起,以俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘而生。依于信根之力,四根得以修习、得以善修。凡是依信根之力亲证入流果者,皆是信解脱者。巴利
Aniccato manasikaroto saddhindriyaṃ adhimattaṃ hoti, saddhindriyassa adhimattattā sotāpattiphalaṃ sacchikataṃ hoti; tena vuccati – ‘‘saddhāvimutto’’. Cattārindriyāni tadanvayā honti, sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti. Saddhindriyassa vasena cattārindriyāni bhāvitāni honti subhāvitāni . Yehi keci saddhindriyassa vasena sotāpattiphalaṃ sacchikatā, sabbe te saddhāvimuttā.
当人作意无常时,信根变得极为强盛。由于信根极为强盛,他证得一来道……亲证一来果……证得不来道……亲证不来果……证得阿拉汉道……亲证阿拉汉果;因此被称为“信解脱者”。其余四根随之转起……以相应缘而生起。依信根之力,四根得以修习、得以善修习。凡是依信根之力亲证阿拉汉果者,皆是信解脱者。巴利
Aniccato manasikaroto saddhindriyaṃ adhimattaṃ hoti, saddhindriyassa adhimattattā sakadāgāmimaggaṃ paṭilabhati…pe… sakadāgāmiphalaṃ sacchikataṃ hoti…pe… anāgāmimaggaṃ paṭilabhati… anāgāmiphalaṃ sacchikataṃ hoti…pe… arahattamaggaṃ paṭilabhati… arahattaṃ sacchikataṃ hoti; tena vuccati – ‘‘saddhāvimutto’’. Cattārindriyāni tadanvayā honti…pe… sampayuttapaccayā honti. Saddhindriyassa vasena cattārindriyāni bhāvitāni honti subhāvitāni. Yehi keci saddhindriyassa vasena arahattaṃ sacchikatā, sabbe te saddhāvimuttā.
当对苦作意时,定根变得极为强盛。由定根极为强盛故,他证得入流道;由此被称为“身证者”。其余四根随之转起,以俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘而生起。依定根之力,这四根得以修习。凡依定根之力证得入流道者,一切皆是身证者。巴利
Dukkhato manasikaroto samādhindriyaṃ adhimattaṃ hoti, samādhindriyassa adhimattattā sotāpattimaggaṃ paṭilabhati; tena vuccati – ‘‘kāyasakkhī’’. Cattārindriyāni tadanvayā honti, sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti , sampayuttapaccayā honti. Samādhindriyassa vasena catunnaṃ indriyānaṃ bhāvanā hoti. Ye hi keci samādhindriyassa vasena sotāpattimaggaṃ paṭilabhanti, sabbe te kāyasakkhī.
作意于苦者,其定根变得特别强盛;由于定根特别强盛,证得入流果……进一步证得一来道……进一步证得一来果……进一步获得不来道……进一步证得不来果……进一步获得阿拉汉道……进一步证得阿拉汉果;由此便被称为“身证者”。其余四根成为随从,以俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘而转起。依定根之力,四根得以修习、得以善巧修习。凡由定根之力证得阿拉汉果者,一切皆是身证者。巴利
Dukkhato manasikaroto samādhindriyaṃ adhimattaṃ hoti, samādhindriyassa adhimattattā sotāpattiphalaṃ sacchikataṃ hoti…pe… sakadāgāmimaggaṃ paṭilabhati…pe… sakadāgāmiphalaṃ sacchikataṃ hoti…pe… anāgāmimaggaṃ paṭilabhati…pe… anāgāmiphalaṃ sacchikataṃ hoti…pe… arahattamaggaṃ paṭilabhati…pe… arahattaṃ sacchikataṃ hoti; tena vuccati – ‘‘kāyasakkhī’’. Cattārindriyāni tadanvayā honti, sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti. Samādhindriyassa vasena cattārindriyāni bhāvitāni honti subhāvitāni. Yehi keci samādhindriyassa vasena arahattaṃ sacchikatā, sabbe te kāyasakkhī.
持续作意无我者,慧根增胜;以慧根增胜故,证得入流道,因此名为“法随者”。其余四根随之而生……为相应缘。依慧根之力,四根得以修习。凡依慧根之力而证入流道者,皆为法随者。巴利
Anattato manasikaroto paññindriyaṃ adhimattaṃ hoti, paññindriyassa adhimattattā sotāpattimaggaṃ paṭilabhati; tena vuccati – ‘‘dhammānusārī’’. Cattārindriyāni tadanvayā honti…pe… sampayuttapaccayā honti. Paññindriyassa vasena catunnaṃ indriyānaṃ bhāvanā hoti. Ye hi keci paññindriyassa vasena sotāpattimaggaṃ paṭilabhanti, sabbe te dhammānusārino.
对于作意无我者,慧根变得极为强盛;由于慧根极为强盛,便证入流果,由此称为“见至者”。其余四根随之转起……成为相应缘。由慧根之力,四根已被修习、善修习。凡由慧根之力证入流果者,皆是见至者。巴利
Anattato manasikaroto paññindriyaṃ adhimattaṃ hoti, paññindriyassa adhimattattā sotāpattiphalaṃ sacchikataṃ hoti; tena vuccati – ‘‘diṭṭhippatto’’. Cattārindriyāni tadanvayā honti…pe… sampayuttapaccayā honti. Paññindriyassa vasena cattārindriyāni bhāvitāni honti subhāvitāni. Yehi keci paññindriyassa vasena sotāpattiphalaṃ sacchikatā, sabbe te diṭṭhippattā.
对于作意无我者,慧根变得极为强盛;由于慧根极为强盛,他证得一来道……继而一来果得以证得……证得不来道……继而不来果得以证得……证得阿拉汉道……继而阿拉汉果得以证得;因此称之为“见至者”。四根随之生起,以俱生缘、相互缘、依止缘、相应缘而存在。由于慧根之力,四根得到修习、得到善修习。凡是凭慧根之力证得阿拉汉果者,皆是见至者。巴利
Anattato manasikaroto paññindriyaṃ adhimattaṃ hoti, paññindriyassa adhimattattā sakadāgāmimaggaṃ paṭilabhati…pe… sakadāgāmiphalaṃ sacchikataṃ hoti…pe… anāgāmimaggaṃ paṭilabhati…pe… anāgāmiphalaṃ sacchikataṃ hoti…pe… arahattamaggaṃ paṭilabhati…pe… arahattaṃ sacchikataṃ hoti; tena vuccati – ‘‘diṭṭhippatto’’. Cattārindriyāni tadanvayā honti, sahajātapaccayā honti, aññamaññapaccayā honti, nissayapaccayā honti, sampayuttapaccayā honti. Paññindriyassa vasena cattārindriyāni bhāvitāni honti subhāvitāni. Yehi keci paññindriyassa vasena arahattaṃ sacchikatā, sabbe te diṭṭhippattā.
222 凡是已修习、正在修习或将要修习出离者,凡是已证得、正在证得或将要证得者,凡是已达到、正在达到或将要达到者,凡是已获得、正在获得或将要获得者,凡是已通达、正在通达或将要通达者,凡是已作证、正在作证或将要作证者,凡是已触达、正在触达或将要触达者,凡是已得自在、正在得自在或将要得自在者,凡是已得圆满、正在得圆满或将要得圆满者,凡是已得无畏、正在得无畏或将要得无畏者——所有这些人,依信根之力而为信解脱者,依定根之力而为身证者,依慧根之力而为见至者。巴利 注疏 1
Ye hi keci nekkhammaṃ bhāvitā vā bhāventi vā bhāvissanti vā, adhigatā vā adhigacchanti vā adhigamissanti vā, pattā vā pāpuṇanti vā pāpuṇissanti vā, paṭiladdhā vā paṭilabhanti vā paṭilabhissanti vā, paṭividdhā vā paṭivijjhanti vā paṭivijjhissanti vā, sacchikatā vā sacchikaronti vā sacchikarissanti vā, phassitā vā phassanti vā phassissanti vā, vasippattā vā pāpuṇanti vā pāpuṇissanti vā, pāramippattā vā pāpuṇanti vā pāpuṇissanti vā, vesārajjappattā vā pāpuṇanti vā pāpuṇissanti vā, sabbe te saddhindriyassa vasena saddhāvimuttā, samādhindriyassa vasena kāyasakkhī, paññindriyassa vasena diṭṭhippattā.
凡是于无嗔已修习、正修习或将修习者;于光明想……于不散乱……于法决定……于智……于喜悦……于初禅……于第二禅……于第三禅……于第四禅……于空无边处等至……于识无边处等至……于无所有处等至……于非想非非想处等至……于无常随观……于苦随观……于无我随观……于厌离随观……于离贪随观……于灭随观……于舍遣随观……于尽随观……于坏灭随观……于变易随观……于无相随观……于无愿随观……于空随观……于增上慧法观……于如实知见……于过患随观……于思察随观……于出离随观……于入流道……于一来道……于不来道……于阿拉汉道已修习、正修习或将修习者,……巴利
Ye hi keci abyāpādaṃ…pe… ālokasaññaṃ… avikkhepaṃ… dhammavavatthānaṃ… ñāṇaṃ… pāmojjaṃ… paṭhamaṃ jhānaṃ… dutiyaṃ jhānaṃ… tatiyaṃ jhānaṃ… catutthaṃ jhānaṃ… ākāsānañcāyatanasamāpattiṃ… viññāṇañcāyatanasamāpattiṃ … ākiñcaññāyatanasamāpattiṃ… nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiṃ… aniccānupassanaṃ… dukkhānupassanaṃ… anattānupassanaṃ… nibbidānupassanaṃ… virāgānupassanaṃ … nirodhānupassanaṃ… paṭinissaggānupassanaṃ… khayānupassanaṃ… vayānupassanaṃ… vipariṇāmānupassanaṃ… animittānupassanaṃ… appaṇihitānupassanaṃ… suññatānupassanaṃ… adhipaññādhammavipassanaṃ… yathābhūtañāṇadassanaṃ… ādīnavānupassanaṃ… paṭisaṅkhānupassanaṃ… vivaṭṭanānupassanaṃ… sotāpattimaggaṃ… sakadāgāmimaggaṃ… anāgāmimaggaṃ… arahattamaggaṃ….
无论任何人,于四念处……四正勤……四神足……五根……五力……七觉支……八圣道;无论任何人,于八解脱,已修习、正修习、或当修习;已证得、正证得、或当证得;已到达、正到达、或当到达;已获得、正获得、或当获得;已通达、正通达、或当通达;已体证、正体证、或当体证;已触证、正触证、或当触证;已得自在、正得自在、或当得自在;已得圆满、正得圆满、或当得圆满;已得无畏、正得无畏、或当得无畏——凡这些人,依信根而为信解脱者,依定根而为身证者,依慧根而为见至者。巴利
Ye hi keci cattāro satipaṭṭhāne… cattāro sammappadhāne… cattāro iddhipāde… pañcindriyāni… pañca balāni… satta bojjhaṅge… ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ… ye hi keci aṭṭha vimokkhe bhāvitā vā bhāventi vā bhāvissanti vā, adhigatā vā adhigacchanti vā adhigamissanti vā, pattā vā pāpuṇanti vā pāpuṇissanti vā, paṭiladdhā vā paṭilabhanti vā paṭilabhissanti vā, paṭividdhā vā paṭivijjhanti vā paṭivijjhissanti vā, sacchikatā vā sacchikaronti vā sacchikarissanti vā, phassitā vā phassanti vā phassissanti vā, vasippattā vā pāpuṇanti vā pāpuṇissanti vā pāramippattā vā pāpuṇanti vā pāpuṇissanti vā, vesārajjappattā vā pāpuṇanti vā pāpuṇissanti vā, sabbe te saddhindriyassa vasena saddhāvimuttā, samādhindriyassa vasena kāyasakkhī, paññindriyassa vasena diṭṭhippattā.
任何人,不论是已证得、正证得或当证得四无碍解……(中略)……这些人,皆依信根而为信解脱者,依定根而为身证者,依慧根而为见至者。巴利
Ye hi keci catasso paṭisambhidā pattā vā pāpuṇanti vā pāpuṇissanti vā…pe… sabbe te saddhindriyassa vasena saddhāvimuttā, samādhindriyassa vasena kāyasakkhī, paññindriyassa vasena diṭṭhippattā.
任何人,不论是已通达、正通达或当通达三明……(中略)……这些人,皆依信根而为信解脱者,依定根而为身证者,依慧根而为见至者。巴利
Ye hi keci tisso vijjā paṭividdhā vā paṭivijjhanti vā paṭivijjhissanti vā…pe… sabbe te saddhindriyassa vasena saddhāvimuttā, samādhindriyassa vasena kāyasakkhī, paññindriyassa vasena diṭṭhippattā.
无论是谁,于三学——或已学、或正学、或当学;或已体证、或正体证、或当体证;或已触及、或正触及、或当触及;或已证得自在、或正证得自在、或当证得自在;或已证得圆满、或正证得圆满、或当证得圆满;或已证得无畏、或正证得无畏、或当证得无畏——所有这些人,皆依信根而为信解脱者,依定根而为身证者,依慧根而为见至者。巴利
Ye hi keci tisso sikkhā sikkhitā vā sikkhanti vā sikkhissanti vā, sacchikatā vā sacchikaronti vā sacchikarissanti vā, phassitā vā phassanti vā phassissanti vā, vasippattā vā pāpuṇanti vā pāpuṇissanti vā, pāramippattā vā pāpuṇanti vā pāpuṇissanti vā, vesārajjappattā vā pāpuṇanti vā pāpuṇissanti vā, sabbe te saddhindriyassa vasena saddhāvimuttā, samādhindriyassa vasena kāyasakkhī, paññindriyassa vasena diṭṭhippattā.
凡遍知苦、断除集、体证灭、修习道者,皆依信根而为信解脱者,依定根而为身证者,依慧根而为见至者。巴利
Ye hi keci dukkhaṃ parijānanti samudayaṃ pajahanti nirodhaṃ sacchikaronti maggaṃ bhāventi, sabbe te saddhindriyassa vasena saddhāvimuttā, samādhindriyassa vasena kāyasakkhī, paññindriyassa vasena diṭṭhippattā.
谛的证悟有几种方式?以几种方式证悟诸谛?以四种方式而有谛的证悟,以四种方式而证悟诸谛。他以遍知而证悟苦谛,以断除而证悟集谛,以体证而证悟灭谛,以修习而证悟道谛。以这四种方式,而有谛的证悟。以这四种方式证悟诸谛者,依信根则成为信解脱者,依定根则成为身证者,依慧根则成为见至者。巴利
Katihākārehi saccappaṭivedho hoti? Katihākārehi saccāni paṭivijjhati? Catūhākārehi saccappaṭivedho hoti. Catūhākārehi saccāni paṭivijjhati. Dukkhasaccaṃ pariññāpaṭivedhaṃ paṭivijjhati, samudayasaccaṃ pahānappaṭivedhaṃ paṭivijjhati, nirodhasaccaṃ sacchikiriyāpaṭivedhaṃ paṭivijjhati, maggasaccaṃ bhāvanāpaṭivedhaṃ paṭivijjhati. Imehi catūhākārehi saccappaṭivedho hoti. Imehi catūhākārehi saccāni paṭivijjhanto saddhindriyassa vasena saddhāvimutto, samādhindriyassa vasena kāyasakkhī, paññindriyassa vasena diṭṭhippatto.
诸谛的证悟有几种方式?以几种方式证悟诸谛?诸谛的证悟有九种方式,以九种方式证悟诸谛。以遍知证悟苦圣谛,以断除证悟集圣谛,以作证证悟灭圣谛,以修习证悟道圣谛。又有:以通智证悟一切法,以遍知证悟一切行,以断除证悟一切不善,以修习证悟四种道,以作证证悟灭。以这九种方式而有诸谛的证悟。以这九种方式证悟诸谛者,由信根力而成为信解脱者,由定根力而成为身证者,由慧根力而成为见至者。巴利
Katihākārehi saccappaṭivedho hoti? Katihākārehi saccāni paṭivijjhati ? Navahākārehi saccappaṭivedho hoti, navahākārehi saccāni paṭivijjhati. Dukkhasaccaṃ pariññāpaṭivedhaṃ paṭivijjhati, samudayasaccaṃ pahānappaṭivedhaṃ paṭivijjhati, nirodhasaccaṃ sacchikiriyāpaṭivedhaṃ paṭivijjhati, maggasaccaṃ bhāvanāpaṭivedhaṃ paṭivijjhati. Abhiññāpaṭivedho ca sabbadhammānaṃ, pariññāpaṭivedho ca sabbasaṅkhārānaṃ, pahānappaṭivedho ca sabbākusalānaṃ, bhāvanāpaṭivedho ca catunnaṃ maggānaṃ, sacchikiriyāpaṭivedho ca nirodhassa. Imehi navahākārehi saccappaṭivedho hoti. Imehi navahākārehi saccāni paṭivijjhanto saddhindriyassa vasena saddhāvimutto, samādhindriyassa vasena kāyasakkhī, paññindriyassa vasena diṭṭhippatto.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14