1. 大慧论巴利
1. Mahāpaññākathā
1 修习并多修习无常随观,能圆满何种智慧?修习并多修习苦随观,能圆满何种智慧?修习并多修习无我随观,能圆满何种智慧?……(中略)……修习并多修习舍遣随观,能圆满何种智慧?巴利 注疏 1
Aniccānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti? Dukkhānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti? Anattānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti…pe… paṭinissaggānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti?
修习并多修习无常随观,则圆满速疾慧;修习并多修习苦随观,则圆满穿透慧;修习并多修习无我随观,则圆满大慧;修习并多修习厌离随观,则圆满锐利慧;修习并多修习离欲随观,则圆满广大慧;修习并多修习灭随观,则圆满甚深慧;修习并多修习舍遣随观,则圆满不共慧。修习并多修习这七种慧,则圆满贤善;修习并多修习这八种慧,则圆满种种慧;修习并多修习这九种慧,则圆满喜悦慧。巴利
Aniccānupassanā bhāvitā bahulīkatā javanapaññaṃ paripūreti. Dukkhānupassanā bhāvitā bahulīkatā nibbedhikapaññaṃ paripūreti. Anattānupassanā bhāvitā bahulīkatā mahāpaññaṃ paripūreti. Nibbidānupassanā bhāvitā bahulīkatā tikkhapaññaṃ paripūreti. Virāgānupassanā bhāvitā bahulīkatā vipulapaññaṃ paripūreti. Nirodhānupassanā bhāvitā bahulīkatā gambhīrapaññaṃ paripūreti. Paṭinissaggānupassanā bhāvitā bahulīkatā asāmantapaññaṃ paripūreti. Imā satta paññā bhāvitā bahulīkatā paṇḍiccaṃ paripūrenti. Imā aṭṭha paññā bhāvitā bahulīkatā puthupaññaṃ paripūrenti. Imā nava paññā bhāvitā bahulīkatā hāsapaññaṃ paripūrenti.
喜悦慧即是辩无碍解。由确定其义,义无碍解已获得、已作证、以慧触达;由确定法,法无碍解已获得、已作证、以慧触达;由确定词,词无碍解已获得、已作证、以慧触达;由确定辩,辩无碍解已获得、已作证、以慧触达。他的这四种无碍解,都已获得、已作证、以慧触达。巴利
Hāsapaññā paṭibhānapaṭisambhidā. Tassā atthavavatthānato atthapaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya. Dhammavavatthānato dhammapaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya. Niruttivavatthānato niruttipaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya. Paṭibhānavavatthānato paṭibhānapaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya. Tassimā catasso paṭisambhidāyo adhigatā honti sacchikatā phassitā paññāya.
于色修习、多修习无常随观,能圆满何种慧?……(中略)……于色修习、多修习舍遣随观,能圆满何种慧?于色修习、多修习无常随观,能圆满速疾慧……(中略)……于色修习、多修习舍遣随观,能圆满不共慧。修习、多修习这七种慧,能圆满贤善慧;修习、多修习这八种慧,能圆满种种慧;修习、多修习这九种慧,能圆满喜悦慧。巴利
Rūpe aniccānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti…pe… rūpe paṭinissaggānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti? Rūpe aniccānupassanā bhāvitā bahulīkatā javanapaññaṃ paripūreti…pe… rūpe paṭinissaggānupassanā bhāvitā bahulīkatā asāmantapaññaṃ paripūreti. Imā satta paññā bhāvitā bahulīkatā paṇḍiccaṃ paripūrenti. Imā aṭṭha paññā bhāvitā bahulīkatā puthupaññaṃ paripūrenti. Imā nava paññā bhāvitā bahulīkatā hāsapaññaṃ paripūrenti.
喜悦慧即是辩无碍解。由确定其义,义无碍解已获得、已作证、以慧触达;由确定法,法无碍解已获得、已作证、以慧触达;由确定词,词无碍解已获得、已作证、以慧触达;由确定辩,辩无碍解已获得、已作证、以慧触达。他的这四种无碍解,都已获得、已作证、以慧触达。巴利
Hāsapaññā paṭibhānapaṭisambhidā. Tassā atthavavatthānato atthapaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya. Dhammavavatthānato dhammapaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya. Niruttivavatthānato niruttipaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya. Paṭibhānavavatthānato paṭibhānapaṭisambhidā adhigatā hoti, sacchikatā phassitā paññāya. Tassimā catasso paṭisambhidāyo adhigatā honti sacchikatā phassitā paññāya.
对于受……对于想……对于行……对于识……对于眼……乃至对于老死,修习、多修习无常随观,能圆满何等慧?……对于老死,修习、多修习舍遣随观,能圆满何等慧?对于老死,修习、多修习无常随观,能圆满速疾慧……对于老死,修习、多修习舍遣随观,能圆满不共慧。这七种慧,修习、多修习,能圆满聪慧;这八种慧,修习、多修习,能圆满种种慧;这九种慧,修习、多修习,能圆满喜悦慧。巴利
Vedanāya…pe… saññāya… saṅkhāresu… viññāṇe… cakkhusmiṃ…pe… jarāmaraṇe aniccānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti…pe… jarāmaraṇe paṭinissaggānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti? Jarāmaraṇe aniccānupassanā bhāvitā bahulīkatā javanapaññaṃ paripūreti…pe… jarāmaraṇe paṭinissaggānupassanā bhāvitā bahulīkatā asāmantapaññaṃ paripūreti. Imā satta paññā bhāvitā bahulīkatā paṇḍiccaṃ paripūrenti. Imā aṭṭha paññā bhāvitā bahulīkatā puthupaññaṃ paripūrenti. Imā nava paññā bhāvitā bahulīkatā hāsapaññaṃ paripūrenti.
喜悦慧即是辩无碍解。由确定其义,义无碍解已获得、已作证、以慧触达;由确定法,法无碍解已获得、已作证、以慧触达;由确定词,词无碍解已获得、已作证、以慧触达;由确定辩,辩无碍解已获得、已作证、以慧触达。他的这四种无碍解,都已获得、已作证、以慧触达。巴利
Hāsapaññā paṭibhānapaṭisambhidā. Tassā atthavavatthānato atthapaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya . Dhammavavatthānato dhammapaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya. Niruttivavatthānato niruttipaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya. Paṭibhānavavatthānato paṭibhānapaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya. Tassimā catasso paṭisambhidāyo adhigatā honti sacchikatā phassitā paññāya.
2 于色修习无常随观,多所修习,能圆满何等慧?于过去、未来、现在之色修习无常随观,多所修习,能圆满何等慧?于色修习苦随观,多所修习,能圆满何等慧?于过去、未来、现在之色修习苦随观,多所修习,能圆满何等慧?于色修习无我随观,多所修习,能圆满何等慧?于过去、未来、现在之色修习无我随观,多所修习,能圆满何等慧?于色修习厌离随观,多所修习,能圆满何等慧?于过去、未来、现在之色修习厌离随观,多所修习,能圆满何等慧?于色修习离欲随观,多所修习,能圆满何等慧?于过去、未来、现在之色修习离欲随观,多所修习,能圆满何等慧?于色修习灭尽随观,多所修习,能圆满何等慧?于过去、未来、现在之色修习灭尽随观,多所修习,能圆满何等慧?于色修习舍遣随观,多所修习,能圆满何等慧?于过去、未来、现在之色修习舍遣随观,多所修习,能圆满何等慧?巴利 注疏 1
Rūpe aniccānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti? Atītānāgatapaccuppanne rūpe aniccānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti? Rūpe dukkhānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti? Atītānāgatapaccuppanne rūpe dukkhānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti? Rūpe anattānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti? Atītānāgatapaccuppanne rūpe anattānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti? Rūpe nibbidānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti? Atītānāgatapaccuppanne rūpe nibbidānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti? Rūpe virāgānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti? Atītānāgatapaccuppanne rūpe virāgānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti? Rūpe nirodhānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti? Atītānāgatapaccuppanne rūpe nirodhānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti? Rūpe paṭinissaggānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti? Atītānāgatapaccuppanne rūpe paṭinissaggānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti?
于色修习无常随观,多修习后,能圆满速疾慧。于过去、未来、现在的色修习无常随观,多修习后,能圆满速疾慧。于色修习苦随观,多修习后,能圆满穿透慧。于过去、未来、现在的色修习苦随观,多修习后,能圆满速疾慧。于色修习无我随观,多修习后,能圆满大慧。于过去、未来、现在的色修习无我随观,多修习后,能圆满速疾慧。于色修习厌离随观,多修习后,能圆满锐利慧。于过去、未来、现在的色修习厌离随观,多修习后,能圆满速疾慧。于色修习离欲随观,多修习后,能圆满博广慧。于过去、未来、现在的色修习离欲随观,多修习后,能圆满速疾慧。于色修习灭尽随观,多修习后,能圆满深奥慧。于过去、未来、现在的色修习灭尽随观,多修习后,能圆满速疾慧。于色修习舍遣随观,多修习后,能圆满无等慧。于过去、未来、现在的色修习舍遣随观,多修习后,能圆满速疾慧。这七种慧,修习多修习后,能圆满聪慧;这八种慧,修习多修习后,能圆满种种慧;这九种慧,修习多修习后,能圆满喜悦慧。巴利
Rūpe aniccānupassanā bhāvitā bahulīkatā javanapaññaṃ paripūreti. Atītānāgatapaccuppanne rūpe aniccānupassanā bhāvitā bahulīkatā javanapaññaṃ paripūreti. Rūpe dukkhānupassanā bhāvitā bahulīkatā nibbedhikapaññaṃ paripūreti. Atītānāgatapaccuppanne rūpe dukkhānupassanā bhāvitā bahulīkatā javanapaññaṃ paripūreti. Rūpe anattānupassanā bhāvitā bahulīkatā mahāpaññaṃ paripūreti. Atītānāgatapaccuppanne rūpe anattānupassanā bhāvitā bahulīkatā javanapaññaṃ paripūreti. Rūpe nibbidānupassanā bhāvitā bahulīkatā tikkhapaññaṃ paripūreti. Atītānāgatapaccuppanne rūpe nibbidānupassanā bhāvitā bahulīkatā javanapaññaṃ paripūreti. Rūpe virāgānupassanā bhāvitā bahulīkatā vipulapaññaṃ paripūreti. Atītānāgatapaccuppanne rūpe virāgānupassanā bhāvitā bahulīkatā javanapaññaṃ paripūreti. Rūpe nirodhānupassanā bhāvitā bahulīkatā gambhīrapaññaṃ paripūreti. Atītānāgatapaccuppanne rūpe nirodhānupassanā bhāvitā bahulīkatā javanapaññaṃ paripūreti. Rūpe paṭinissaggānupassanā bhāvitā bahulīkatā asāmantapaññaṃ paripūreti. Atītānāgatapaccuppanne rūpe paṭinissaggānupassanā bhāvitā bahulīkatā javanapaññaṃ paripūreti. Imā satta paññā bhāvitā bahulīkatā paṇḍiccaṃ paripūrenti. Imā aṭṭha paññā bhāvitā bahulīkatā puthupaññaṃ paripūrenti. Imā nava paññā bhāvitā bahulīkatā hāsapaññaṃ paripūrenti.
喜悦慧即是辩无碍解。由确定其义,义无碍解已获得、已作证、以慧触达;由确定法,法无碍解已获得、已作证、以慧触达;由确定词,词无碍解已获得、已作证、以慧触达;由确定辩,辩无碍解已获得、已作证、以慧触达。他的这四种无碍解,都已获得、已作证、以慧触达。巴利
Hāsapaññā paṭibhānapaṭisambhidā. Tassā atthavavatthānato atthapaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya. Dhammavavatthānato dhammapaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya. Niruttivavatthānato niruttipaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya. Paṭibhānavavatthānato paṭibhānapaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya. Tassimā catasso paṭisambhidāyo adhigatā honti sacchikatā phassitā paññāya.
于受……(中略)……于想……于诸行……于识……于眼……(中略)……于老死修习无常随观,多所修习,能圆满何等慧?于过去、未来、现在之老死修习无常随观,多所修习,能圆满何等慧?……(中略)……于老死修习舍遣随观,多所修习,能圆满何等慧?于过去、未来、现在之老死修习舍遣随观,多所修习,能圆满何等慧?于老死修习无常随观,多所修习,能圆满速疾慧。于过去、未来、现在之老死修习无常随观,多所修习,能圆满速疾慧。……(中略)……他的这四种无碍解已获得、已作证、以慧触达。巴利
Vedanāya…pe… saññāya… saṅkhāresu… viññāṇe… cakkhusmiṃ…pe… jarāmaraṇe aniccānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti? Atītānāgatapaccuppanne jarāmaraṇe aniccānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti…pe… jarāmaraṇe paṭinissaggānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti? Atītānāgatapaccuppanne jarāmaraṇe paṭinissaggānupassanā bhāvitā bahulīkatā katamaṃ paññaṃ paripūreti? Jarāmaraṇe aniccānupassanā bhāvitā bahulīkatā javanapaññaṃ paripūreti. Atītānāgatapaccuppanne jarāmaraṇe aniccānupassanā bhāvitā bahulīkatā javanapaññaṃ paripūreti…pe… tassimā catasso paṭisambhidāyo adhigatā honti sacchikatā phassitā paññāya.
3 “诸比丘,此四种法,修习、多修习之后,能导向入流果的证得。哪四种?亲近善士,听闻正法,如理作意,法随法行——诸比丘,此四种法,修习、多修习之后,能导向入流果的证得。”巴利 注疏 1
‘‘Cattārome , bhikkhave , dhammā bhāvitā bahulīkatā sotāpattiphalasacchikiriyāya saṃvattanti. Katame cattāro? Sappurisasaṃsevo, saddhammassavanaṃ, yonisomanasikāro, dhammānudhammapaṭipatti – ime kho, bhikkhave, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā sotāpattiphalasacchikiriyāya saṃvattanti.
“诸比丘,此四种法,修习、多修习之后,能导向一来果的证得……能导向不来果的证得……能导向阿拉汉果的证得。哪四种?亲近善士,听闻正法,如理作意,法随法行——诸比丘,此四种法,修习、多修习之后,能导向阿拉汉果的证得。”巴利
‘‘Cattārome, bhikkhave, dhammā bhāvitā bahulīkatā sakadāgāmiphalasacchikiriyāya saṃvattanti…pe… anāgāmiphalasacchikiriyāya saṃvattanti…pe… arahattaphalasacchikiriyāya saṃvattanti. Katame cattāro? Sappurisasaṃsevo, saddhammassavanaṃ, yonisomanasikāro, dhammānudhammapaṭipatti – ime kho, bhikkhave, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā arahattamaggaphalasacchikiriyāya saṃvattanti.
“诸比丘,有四种法,修习、多修习,能导向慧的获得……导向慧的增长,导向慧的广布,导向大慧的状态,导向种种慧的状态,导向广大慧的状态,导向甚深慧的状态,导向无等慧的状态,导向广博慧的状态,导向慧的丰足,导向敏锐慧的状态,导向轻快慧的状态,导向喜悦慧的状态,导向迅捷慧的状态,导向锋利慧的状态,导向洞察慧的状态。是哪四种法呢?亲近善士,听闻正法,如理作意,法随法行。诸比丘,正是这四种法,修习、多修习,能导向慧的获得,导向慧的增长……导向洞察慧的状态。巴利
‘‘Cattārome , bhikkhave, dhammā bhāvitā bahulīkatā paññāpaṭilābhāya saṃvattanti…pe… paññābuddhiyā saṃvattanti, paññāvepullāya saṃvattanti, mahāpaññatāya saṃvattanti, puthupaññatāya saṃvattanti, vipulapaññatāya saṃvattanti, gambhīrapaññatāya saṃvattanti, asāmantapaññatāya saṃvattanti, bhūripaññatāya saṃvattanti, paññābāhullāya saṃvattanti, sīghapaññatāya saṃvattanti, lahupaññatāya saṃvattanti, hāsapaññatāya saṃvattanti, javanapaññatāya saṃvattanti, tikkhapaññatāya saṃvattanti, nibbedhikapaññatāya saṃvattanti. Katame cattāro? Sappurisasaṃsevo, saddhammassavanaṃ, yonisomanasikāro, dhammānudhammapaṭipatti – ime kho, bhikkhave, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā paññāpaṭilābhāya saṃvattanti, paññābuddhiyā saṃvattanti…pe… nibbedhikapaññatāya saṃvattanti’’.
1. 十六慧分别巴利
1. Soḷasapaññāniddeso
4 “能导向智慧的获得”——什么是智慧的获得?即是获得、证得、到达、成就、触证、作证、具足四种道智、四种果智、四种无碍解智、六种神通智、七十三种智、七十七种智。这就是智慧的获得。“能导向智慧的获得”的意思是:这就是慧的获得。巴利 注疏 1
4 . Paññāpaṭilābhāya saṃvattantī ti katamo paññāpaṭilābho? Catunnaṃ maggañāṇānaṃ, catunnaṃ phalañāṇānaṃ, catunnaṃ paṭisambhidāñāṇānaṃ, channaṃ abhiññāñāṇānaṃ, tesattatīnaṃ ñāṇānaṃ, sattasattatīnaṃ ñāṇānaṃ lābho paṭilābho patti sampatti phassanā sacchikiriyā upasampadā. Paññāpaṭilābhāya saṃvattantīti – ayaṃ paññā paṭilābho.
什么是智慧的增长?七有学圣者与善凡夫的智慧得以增长,阿拉汉的智慧亦复增长。这种已然增长、持续增长的状态,能令智慧更为增上——这便是智慧的增长。巴利
Paññābuddhiyā saṃvattantī ti katamā paññābuddhi? Sattannañca sekkhānaṃ puthujjanakalyāṇakassa ca paññā vaḍḍhati, arahato paññā vaḍḍhati. Vaḍḍhitavaḍḍhanā paññābuddhiyā saṃvattantīti – ayaṃ paññābuddhi.
什么是智慧的广博?七有学圣者与善凡夫的智慧趋向广博;阿拉汉的智慧已臻广博,并能导向智慧的广博——这便是智慧的广博。巴利
Paññāvepullāya saṃvattantī ti katamaṃ paññāvepullaṃ? Sattannaṃ sekkhānaṃ puthujjanakalyāṇakassa ca paññāvepullaṃ gacchati. Arahato paññā vepullagatā paññāvepullāya saṃvattantīti – idaṃ paññāvepullaṃ.
什么是大智慧?慧之大者,在于能把握大的义理,是为大智慧;能把握大的法义,是为大智慧;能把握大的词句,是为大智慧;能把握大的辩才,是为大智慧;能把握大的戒蕴,是为大智慧;能把握大的定蕴,是为大智慧;能把握大的慧蕴,是为大智慧;能把握大的解脱蕴,是为大智慧;能把握大的解脱知见蕴,是为大智慧;能把握大的处非处,是为大智慧;能把握大的住定与等至,是为大智慧;能把握大的圣谛,是为大智慧;能把握大的念处,是为大智慧;能把握大的正勤,是为大智慧;能把握大的神足,是为大智慧;能把握大的根,是为大智慧;能把握大的力,是为大智慧;能把握大的觉支,是为大智慧;能把握大的圣道,是为大智慧;能把握大的沙门果,是为大智慧;能把握大的神通,是为大智慧;能把握大的第一义——涅槃,是为大智慧。这种能导向大智慧的状态,便是大智慧。巴利
Mahāpaññatāya saṃvattantī ti katamā mahāpaññā? Mahante atthe pariggaṇhātīti – mahāpaññā. Mahante dhamme pariggaṇhātīti – mahāpaññā. Mahantā niruttiyo pariggaṇhātīti – mahāpaññā. Mahantāni paṭibhānāni pariggaṇhātīti – mahāpaññā. Mahante sīlakkhandhe pariggaṇhātīti – mahāpaññā. Mahante samādhikkhandhe pariggaṇhātīti – mahāpaññā. Mahante paññākkhandhe pariggaṇhātīti – mahāpaññā. Mahante vimuttikkhandhe pariggaṇhātīti – mahāpaññā . Mahante vimuttiñāṇadassanakkhandhe pariggaṇhātīti – mahāpaññā. Mahantāni ṭhānāṭṭhānāni pariggaṇhātīti – mahāpaññā. Mahantā vihārasamāpattiyo pariggaṇhātīti – mahāpaññā. Mahantāni ariyasaccāni pariggaṇhātīti – mahāpaññā. Mahante satipaṭṭhāne pariggaṇhātīti – mahāpaññā. Mahante sammappadhāne pariggaṇhātīti – mahāpaññā. Mahante iddhipāde pariggaṇhātīti – mahāpaññā. Mahantāni indriyāni pariggaṇhātīti – mahāpaññā. Mahantāni balāni pariggaṇhātīti – mahāpaññā. Mahante bojjhaṅge pariggaṇhātīti – mahāpaññā. Mahantaṃ ariyamaggaṃ pariggaṇhātīti – mahāpaññā. Mahantāni sāmaññaphalāni pariggaṇhātīti – mahāpaññā. Mahantā abhiññāyo pariggaṇhātīti – mahāpaññā. Mahantaṃ paramatthaṃ nibbānaṃ pariggaṇhātīti – mahāpaññā. Mahāpaññatāya saṃvattantīti – ayaṃ mahāpaññā.
什么是种种智慧?智慧在种种不同的蕴中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的界中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的处中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的缘起中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的空与无所得中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的义理中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的法中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的词句中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的辩才中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的戒蕴中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的定蕴中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的慧蕴中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的解脱蕴中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的解脱知见蕴中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的处非处中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的住定与等至中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的圣谛中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的念处中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的正勤中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的神足中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的根中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的力中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的觉支中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的圣道中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的沙门果中运转,因此称为种种智慧。智慧在种种不同的神通中运转,因此称为种种智慧。超越与凡夫共通之法,智慧在第一义的涅槃中运转,因此称为种种智慧。能导向种种智慧的状态,这就是种种智慧。巴利
Puthupaññatāya saṃvattantī ti katamā puthupaññā? Puthunānākhandhesu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānādhātūsu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānāāyatanesu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānāpaṭiccasamuppādesu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānāsuññatamanupalabbhesu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānāatthesu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānādhammesu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānāniruttīsu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānāpaṭibhānesu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānāsīlakkhandhesu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānāsamādhikkhandhesu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānāpaññākkhandhesu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānāvimuttikkhandhesu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānāvimuttiñāṇadassanakkhandhesu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānāṭhānāṭṭhānesu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānāvihārasamāpattīsu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānāariyasaccesu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānāsatipaṭṭhānesu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānāsammappadhānesu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānāiddhipādesu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānāindriyesu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānābalesu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānābojjhaṅgesu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānāariyamaggesu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānāsāmaññaphalesu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthunānāabhiññāsu ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthujjanasādhāraṇe dhamme atikkamma paramatthe nibbāne ñāṇaṃ pavattatīti – puthupaññā. Puthupaññatāya saṃvattantīti – ayaṃ puthupaññā.
什么才是广慧?遍摄广大之义理者,即是广慧;遍摄广大之诸法者,即是广慧;遍摄广大之词句者,即是广慧;遍摄广大之辩才者,即是广慧;遍摄广大之戒蕴者,即是广慧;遍摄广大之定蕴者,即是广慧;遍摄广大之慧蕴者,即是广慧;遍摄广大之解脱蕴者,即是广慧;遍摄广大之解脱知见蕴者,即是广慧;遍摄广大之处非处者,即是广慧;遍摄广大之等至与住定者,即是广慧;遍摄广大之四圣谛者,即是广慧;遍摄广大之四念处者,即是广慧;遍摄广大之四正勤者,即是广慧;遍摄广大之四神足者,即是广慧;遍摄广大之五根者,即是广慧;遍摄广大之五力者,即是广慧;遍摄广大之七觉支者,即是广慧;遍摄广大之八圣道者,即是广慧;遍摄广大之沙门果者,即是广慧;遍摄广大之六神通者,即是广慧;遍摄广大之无上涅槃者,即是广慧;能成就此广慧之性者,即是广慧。巴利
Vipulapaññatāya saṃvattantī ti katamā vipulapaññā? Vipule atthe pariggaṇhātīti – vipulapaññā. Vipule dhamme pariggaṇhātīti – vipulapaññā. Vipulā niruttiyo pariggaṇhātīti – vipulapaññā. Vipulāni paṭibhānāni pariggaṇhātīti – vipulapaññā. Vipule sīlakkhandhe pariggaṇhātīti – vipulapaññā. Vipule samādhikkhandhe pariggaṇhātīti – vipulapaññā. Vipule paññākkhandhe pariggaṇhātīti – vipulapaññā. Vipule vimuttikkhandhe pariggaṇhātīti – vipulapaññā. Vipule vimuttiñāṇadassanakkhandhe pariggaṇhātīti – vipulapaññā. Vipulāni ṭhānāṭṭhānāni pariggaṇhātīti – vipulapaññā. Vipulā vihārasamāpattiyo pariggaṇhātīti – vipulapaññā. Vipulāni ariyasaccāni pariggaṇhātīti – vipulapaññā. Vipule satipaṭṭhāne pariggaṇhātīti – vipulapaññā. Vipule sammappadhāne pariggaṇhātīti – vipulapaññā. Vipule iddhipāde pariggaṇhātīti – vipulapaññā. Vipulāni indriyāni pariggaṇhātīti – vipulapaññā. Vipulāni balāni pariggaṇhātīti – vipulapaññā. Vipule bojjhaṅge pariggaṇhātīti – vipulapaññā. Vipule ariyamagge pariggaṇhātīti – vipulapaññā. Vipulāni sāmaññaphalāni pariggaṇhātīti – vipulapaññā. Vipulā abhiññāyo pariggaṇhātīti – vipulapaññā. Vipulaṃ paramatthaṃ nibbānaṃ pariggaṇhātīti – vipulapaññā. Vipulapaññatāya saṃvattantīti – ayaṃ vipulapaññā.
什么是深慧?于深奥的诸蕴中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的诸界中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的诸处中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的缘起法中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的、不可执取的空性中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的义理中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的诸法中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的词句中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的辩才中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的戒蕴中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的定蕴中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的慧蕴中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的解脱蕴中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的解脱知见蕴中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的合理与不合理中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的住定与等至中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的四圣谛中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的四念处中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的四正勤中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的四神足中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的五根中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的五力中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的七觉支中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的八圣道中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的沙门果中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的六神通中,智慧运转——这便是深慧。于深奥的最上涅槃中,智慧运转——这便是深慧。能成就深慧性者——这便是深慧。巴利
Gambhīrapaññatāya saṃvattantī ti katamā gambhīrapaññā? Gambhīresu khandhesu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīrāsu dhātūsu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīresu āyatanesu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīresu paṭiccasamuppādesu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīresu suññatamanupalabbhesu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīresu atthesu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīresu dhammesu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīrāsu niruttīsu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīresu paṭibhānesu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīresu sīlakkhandhesu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīresu samādhikkhandhesu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā . Gambhīresu paññākkhandhesu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīresu vimuttikkhandhesu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīresu vimuttiñāṇadassanakkhandhesu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīresu ṭhānāṭṭhānesu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīrāsu vihārasamāpattīsu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīresu ariyasaccesu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīresu satipaṭṭhānesu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīresu sammappadhānesu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīresu iddhipādesu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīresu indriyesu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīresu balesu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīresu bojjhaṅgesu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīresu ariyamaggesu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīresu sāmaññaphalesu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīrāsu abhiññāsu ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīre paramatthe nibbāne ñāṇaṃ pavattatīti – gambhīrapaññā. Gambhīrapaññatāya saṃvattantīti – ayaṃ gambhīrapaññā.
什么叫做非近慧?若有一人:由决断义理,他证得了、亲证了、以智慧触达了义无碍解;由决断诸法,他证得了、亲证了、以智慧触达了法无碍解;由决断词句,他证得了、亲证了、以智慧触达了词无碍解;由决断辩才,他证得了、亲证了、以智慧触达了辩无碍解。对于他的义理、诸法、词句与辩才,没有任何其他人能够与之匹敌。他不可被其他人超越——这就是非近慧者。巴利
Asāmantapaññatāya saṃvattantī ti katamā asāmantapaññā? Yassa puggalassa atthavavatthānato atthapaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya, dhammavavatthānato dhammapaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya, niruttivavatthānato niruttipaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya, paṭibhānavavatthānato paṭibhānapaṭisambhidā adhigatā hoti sacchikatā phassitā paññāya, tassa atthe ca dhamme ca niruttiyā ca paṭibhāne ca na añño koci sakkoti abhisambhavituṃ. Anabhisambhavanīyo ca so aññehīti – asāmantapañño.
善凡夫的智慧,比起第八圣者的智慧,甚远、极远、无比遥远,不相对、不在近处。以善凡夫为参照,第八圣者即为非近慧者。第八圣者的智慧,比起入流者的智慧,甚远、极远、无比遥远,不相对、不在近处。以第八圣者为参照,入流者即为非近慧者。入流者的智慧,比起一来者的智慧,甚远、极远、无比遥远,不相对、不在近处。以入流者为参照,一来者即为非近慧者。一来者的智慧,比起不来者的智慧,甚远、极远、无比遥远,不相对、不在近处。以一来者为参照,不来者即为非近慧者。不来者的智慧,比起阿拉汉的智慧,甚远、极远、无比遥远,不相对、不在近处。以不来者为参照,阿拉汉即为非近慧者。阿拉汉的智慧,比起独觉佛的智慧,甚远、极远、无比遥远,不相对、不在近处。以阿拉汉为参照,独觉佛即为非近慧者。以独觉佛及诸天世间为参照,如来、阿拉汉、正自觉者,乃是至高无上的非近慧者。巴利
Puthujjanakalyāṇakassa paññā aṭṭhamakassa paññāya dūre vidūre suvidūre na santike na sāmantā. Puthujjanakalyāṇakaṃ upādāya aṭṭhamako asāmantapañño. Aṭṭhamakassa paññā sotāpannassa paññāya dūre vidūre suvidūre na santike na sāmantā. Aṭṭhamakaṃ upādāya sotāpanno asāmantapañño. Sotāpannassa paññā sakadāgāmissa paññāya dūre vidūre suvidūre na santike na sāmantā. Sotāpannaṃ upādāya sakadāgāmi asāmantapañño. Sakadāgāmissa paññā anāgāmissa paññāya dūre vidūre suvidūre na santike na sāmantā. Sakadāgāmiṃ upādāya anāgāmī asāmantapañño. Anāgāmissa paññā arahato paññāya dūre vidūre suvidūre na santike na sāmantā. Anāgāmiṃ upādāya arahā asāmantapañño. Arahato paññā paccekasambuddhassa paññāya dūre vidūre suvidūre na santike na sāmantā. Arahantaṃ upādāya paccekabuddho asāmantapañño. Paccekabuddhañca sadevakañca lokaṃ upādāya tathāgato arahaṃ sammāsambuddho aggo asāmantapañño.
5 他善慧辨别,具足分明的智,证得了无碍解,达至四无畏,持有十力,是人中魁首、人中之狮、人中之龙、人中最胜、人中雄骏,具有无量的智、无量的威光、无量的名声,是富足者、大财富者、拥有财富者,是引导者、善调御者、善劝发者、善晓谕者、善令审察者、善令正见者、善令净信者。正因这位世尊,使未生之道得以生起,使未成之道得以成就,使未宣之道得以宣说;他是道知者、道见者、道通达者。而如今,他的弟子众正是此道的随行者,于后成就。巴利 注疏 1
Paññāpabhedakusalo pabhinnañāṇo adhigatappaṭisambhido catuvesārajjappatto dasabaladhārī purisāsabho purisasīho purisanāgo purisājañño purisadhorayho anantañāṇo anantatejo anantayaso aḍḍho mahaddhano dhanavā netā vinetā anunetā paññāpetā nijjhāpetā pekkhetā pasādetā. So hi bhagavā anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā , anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū maggavidū maggakovido maggānugāmī ca panassa etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatā.
彼世尊,于知时即知,于见时即见,是眼成就者、智成就者、法成就者、梵成就者,是宣说者、善宣说者、义理的引导者、不死的赐予者、法主、如来。对彼世尊而言,没有什么是未知、未见、未解、未亲证、未被智慧所触及的。过去、未来、现在的一切法,以一切行相皆呈现于佛陀世尊的智门之前。凡是可称为应了知的事物,那一切都应当了知。自利之义、利他之义、自他两利之义,现世之义、来世之义,浅显之义、深奥之义,隐秘之义、遮蔽之义,应引导之义、已引导之义,无过失之义、无烦恼之义、清净之义、最上之义——这一切都在佛陀世尊的智慧运行之中。巴利
So hi bhagavā jānaṃ jānāti, passaṃ passati, cakkhubhūto ñāṇabhūto dhammabhūto brahmabhūto vattā pavattā atthassa ninnetā amatassa dātā dhammassāmī tathāgato. Natthi tassa bhagavato aññātaṃ adiṭṭhaṃ aviditaṃ asacchikataṃ aphassitaṃ paññāya. Atītaṃ anāgataṃ paccuppannaṃ upādāya sabbe dhammā sabbākārena buddhassa bhagavato ñāṇamukhe āpāthaṃ āgacchanti. Yaṃ kiñci neyyaṃ nāma atthi taṃ sabbaṃ jānitabbaṃ . Attattho vā parattho vā ubhayattho vā diṭṭhadhammiko vā attho samparāyiko vā attho uttāno vā attho gambhīro vā attho gūḷho vā attho paṭicchanno vā attho neyyo vā attho nīto vā attho anavajjo vā attho nikkileso vā attho vodāno vā attho paramattho vā attho, sabbaṃ taṃ antobuddhañāṇe parivattati.
佛陀世尊的一切身业,都随智慧而行;一切语业,都随智慧而行;一切意业,都随智慧而行。佛陀世尊于过去世的智慧无有障碍,于未来世的智慧无有障碍,于现在世的智慧无有障碍。有多少所应知,就有多少智慧;有多少智慧,就有多少所应知。智慧以所应知为边际,所应知以智慧为边际。若超出了所应知,智慧便不生起;若超出了智慧,便无了知所应知的道路。这些法,彼此互为边际而安立。正如两只严丝合缝的盒盖,下盖不超出上盖,上盖不超出下盖,彼此互以对方为边际。同样地,佛陀世尊的所应知与智慧,也彼此互以对方为边际。有多少所应知,就有多少智慧;有多少智慧,就有多少所应知。智慧以所应知为边际,所应知以智慧为边际。若超出了所应知,智慧便不生起;若超出了智慧,便无了知所应知的道路。这些法,彼此互为边际而安立。佛陀世尊的智慧,在一切法上运行。巴利
Sabbaṃ kāyakammaṃ buddhassa bhagavato ñāṇānuparivatti . Sabbaṃ vacīkammaṃ buddhassa bhagavato ñāṇānuparivatti. Sabbaṃ manokammaṃ buddhassa bhagavato ñāṇānuparivatti. Atīte buddhassa bhagavato appaṭihataṃ ñāṇaṃ. Anāgate buddhassa bhagavato appaṭihataṃ ñāṇaṃ. Paccuppanne buddhassa bhagavato appaṭihataṃ ñāṇaṃ. Yāvatakaṃ neyyaṃ tāvatakaṃ ñāṇaṃ, yāvatakaṃ ñāṇaṃ tāvatakaṃ neyyaṃ. Neyyapariyantikaṃ ñāṇaṃ, ñāṇapariyantikaṃ neyyaṃ. Neyyaṃ atikkamitvā ñāṇaṃ nappavattati. Ñāṇaṃ atikkamitvā neyyapatho natthi. Aññamaññapariyantaṭṭhāyino te dhammā. Yathā dvinnaṃ samuggapaṭalānaṃ sammā phusitānaṃ heṭṭhimaṃ samuggapaṭalaṃ uparimaṃ nātivattati, uparimaṃ samuggapaṭalaṃ heṭṭhimaṃ nātivattati, aññamaññapariyantaṭṭhāyino; evameva buddhassa bhagavato neyyañca ñāṇañca aññamaññapariyantaṭṭhāyino. Yāvatakaṃ neyyaṃ tāvatakaṃ ñāṇaṃ, yāvatakaṃ ñāṇaṃ tāvatakaṃ neyyaṃ. Neyyapariyantikaṃ ñāṇaṃ, ñāṇapariyantikaṃ neyyaṃ. Neyyaṃ atikkamitvā ñāṇaṃ nappavattati. Ñāṇaṃ atikkamitvā neyyapatho natthi. Aññamaññapariyantaṭṭhāyino te dhammā. Sabbadhammesu buddhassa bhagavato ñāṇaṃ pavattati.
一切法,都系属于佛陀世尊的转向、愿望、作意与心念的生起。佛陀世尊的智慧,在一切众生中运行。佛陀了知一切众生的习性、随眠、性行与意乐。他晓了众生:尘垢寡少或尘垢众多,根器猛利或根器迟钝,行相良善或行相恶劣,易受教导或难受教导,具足能力或不具能力。包括天、魔、梵的世间以及沙门、婆罗门、天人等众,都在佛陀的智慧中运转。巴利
Sabbe dhammā buddhassa bhagavato āvajjanappaṭibaddhā ākaṅkhappaṭibaddhā manasikārappaṭibaddhā cittuppādappaṭibaddhā. Sabbasattesu buddhassa bhagavato ñāṇaṃ pavattati. Sabbesaṃ sattānaṃ buddho āsayaṃ jānāti, anusayaṃ jānāti, caritaṃ jānāti, adhimuttiṃ jānāti . Apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye bhabbābhabbe satte pajānāti. Sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā antobuddhañāṇe parivattati.
正如所有鱼龟之类,乃至如鲸的大鱼,皆于大海中游转;如是,含摄天、魔、梵的世间,以及沙门、婆罗门、天、人等众,亦皆在佛陀的智慧中游转。正如一切鸟类,乃至金翅鸟,皆在虚空的一隅飞转;如是,即使智慧如舍利弗之人,亦只能在佛陀智慧的一隅游转。佛陀的智慧遍满,凌驾于天人之智而巍然屹立。那些聪慧的刹帝利、聪慧的婆罗门、聪慧的长者、聪慧的沙门,精通论辩,犹如能射穿毫毛的箭手,以智慧摧破种种邪见;他们反复构设问题前来面见如来,探问隐密与深藏之事,这些问题都由世尊解说、开示、指明其理,并在世尊这里得到圆满的解答。在那些场合,世尊便以此智慧特显其光芒。世尊至高无上,具足“无等伦慧”,成就无等伦慧——这就是无等伦慧。巴利
Yathā ye keci macchakacchapā, antamaso timitimiṅgalaṃ upādāya, antomahāsamudde parivattanti, evamevaṃ sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā antobuddhañāṇe parivattati. Yathā ye keci pakkhino, antamaso garuḷaṃ venateyyaṃ upādāya, ākāsassa padese parivattanti; evameva yepi te sāriputtasamā paññāya tepi buddhañāṇassa padese parivattanti. Buddhañāṇaṃ devamanussānaṃ paññaṃ pharitvā atighaṃsitvā tiṭṭhati. Yepi te khattiyapaṇḍitā brāhmaṇapaṇḍitā gahapatipaṇḍitā samaṇapaṇḍitā nipuṇā kataparappavādā vālavedhirūpā vobhindantā maññe caranti paññāgatena diṭṭhigatāni, te pañhaṃ abhisaṅkharitvā abhisaṅkharitvā tathāgataṃ upasaṅkamitvā pucchanti gūḷhāni ca paṭicchannāni ca, kathitā visajjitā ca te pañhā bhagavatā honti niddiṭṭhakāraṇā . Upakkhittakā ca te bhagavato sampajjanti. Atha kho bhagavā tattha atirocati yadidaṃ paññāyāti. Aggo asāmantapañño, asāmantapaññatāya saṃvattantīti – ayaṃ asāmantapaññā.
6 什么是广慧?能降伏贪欲,故为广慧;已为降伏者,故为广慧。能降伏嗔恚,故为广慧;已为降伏者,故为广慧。能降伏愚痴,故为广慧;已为降伏者,故为广慧。能降伏忿怒……能降伏怨恨……能降伏覆藏……能降伏恼害……能降伏嫉妒……能降伏悭吝……能降伏诳惑……能降伏谄曲……能降伏顽固……能降伏攻击……能降伏骄慢……能降伏过慢……能降伏骄……能降伏放逸……能降伏一切烦恼……能降伏一切恶行……能降伏一切造作……乃至能降伏一切导致再生的业,故为广慧;已为降伏者,故为广慧。贪是怨敌,摧破此怨敌的慧即是广慧;嗔是怨敌,摧破此怨敌的慧即是广慧;痴是怨敌,摧破此怨敌的慧即是广慧。忿怒……乃至过慢……骄……放逸……一切烦恼……一切恶行……一切造作……一切导致再生的业是怨敌,摧破此怨敌的慧即是广慧。‘Bhūri’意指大地。如同大地那般宽广、广博的慧,具足如是慧,故名广慧。再者,这也是慧的异名。‘广慧’、‘大智’、‘引导者’,这些名称所说的即是广慧。成就了广慧——这就是广慧。巴利 注疏 1
6 . Bhūripaññatāya saṃvattantī ti katamā bhūripaññā? Rāgaṃ abhibhuyyatīti – bhūripaññā. Abhibhavitāti – bhūripaññā. Dosaṃ abhibhuyyatīti – bhūripaññā. Abhibhavitāti – bhūripaññā. Mohaṃ abhibhuyyatīti – bhūripaññā. Abhibhavitāti – bhūripaññā. Kodhaṃ…pe… upanāhaṃ … makkhaṃ… paḷāsaṃ… issaṃ… macchariyaṃ… māyaṃ… sāṭheyyaṃ… thambhaṃ… sārambhaṃ… mānaṃ… atimānaṃ… madaṃ… pamādaṃ… sabbe kilese… sabbe duccarite… sabbe abhisaṅkhāre…pe… sabbe bhavagāmikamme abhibhuyyatīti – bhūripaññā. Abhibhavitāti – bhūripaññā. Rāgo ari. Taṃ ariṃ maddanipaññāti – bhūripaññā. Doso ari. Taṃ ariṃ maddanipaññāti – bhūripaññā. Moho ari. Taṃ ariṃ maddanipaññāti – bhūripaññā. Kodho…pe… upanāho… makkho… paḷāso… issā… macchariyaṃ… māyā… sāṭheyyaṃ… thambho… sārambho… māno… atimāno… mado… pamādo… sabbe kilesā… sabbe duccaritā… sabbe abhisaṅkhārā…pe… sabbe bhavagāmikammā ari. Taṃ ariṃ maddanipaññāti – bhūripaññā. Bhūri vuccati pathavī . Tāya pathavisamāya vitthatāya vipulāya paññāya samannāgatoti – bhūripaññā. Api ca, paññāya metaṃ adhivacanaṃ. Bhūri medhā pariṇāyikāti – bhūripaññā. Bhūripaññatāya saṃvattantīti – ayaṃ bhūripaññā.
什么是慧广多?在此,有一类人尊敬慧,以慧为行,依止于慧,胜解于慧,以慧为旗帜,以慧为标帜,以慧为增上,多行简择,多行深察,多行审视,多行细察,法随观慧而住于明彻,以慧为习性,以慧为尊,以慧为重,趣向于慧,倾向于慧,唯倾注于慧,胜解于慧,以慧为增上。例如:敬重僧众的人被称为“僧广多者”,敬重衣服的人被称为“衣广多者”,敬重钵的人被称为“钵广多者”,敬重住所的人被称为“住所广多者”;同样地,在此有一类人尊敬慧,以慧为行……胜解于慧,以慧为增上,多行简择,多行深察,多行审视,多行细察,法随观慧而住于明彻,以慧为习性,以慧为尊,以慧为重,趣向、倾向于慧,唯倾注于慧,胜解于慧,以慧为增上。成就了慧广多——这就是慧广多。巴利
Paññābāhullāya saṃvattantī ti katamaṃ paññābāhullaṃ? Idhekacco paññāgaruko hoti paññācarito paññāsayo paññādhimutto paññādhajo paññāketu paññādhipateyyo vicayabahulo pavicayabahulo okkhāyanabahulo samokkhāyanabahulo sampekkhāyanadhammo vibhūtavihārī taccarito taggaruko tabbahulo tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyo. Yathā gaṇagaruko vuccati ‘‘gaṇabāhuliko’’ti, cīvaragaruko vuccati ‘‘cīvarabāhuliko’’ti, pattagaruko vuccati ‘‘pattabāhuliko’’ti, senāsanagaruko vuccati ‘‘senāsanabāhuliko’’ti; evamevaṃ idhekacco paññā garuko hoti paññācarito paññāsayo paññādhimutto paññādhajo paññāketu paññādhipateyyo vicayabahulo pavicayabahulo okkhāyanabahulo samokkhāyanabahulo sampekkhāyanadhammo vibhūtavihārī taccarito taggaruko tabbahulo tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyo. Paññābāhullāya saṃvattantīti – idaṃ paññābāhullaṃ.
什么是速慧?能够迅速圆满戒,故称速慧。能够迅速圆满根律仪,故称速慧。能够迅速圆满于食知量,故称速慧。能够迅速圆满警寤精进,故称速慧。能够迅速圆满戒蕴,故称速慧。能够迅速圆满定蕴,故称速慧。能够迅速圆满慧蕴,故称速慧。能够迅速圆满解脱蕴,故称速慧。能够迅速圆满解脱智见蕴,故称速慧。能够迅速通达理与非理,故称速慧。能够迅速圆满诸住定等至,故称速慧。能够迅速通达四圣谛,故称速慧。能够迅速修习四念处,故称速慧。能够迅速修习四正勤,故称速慧。能够迅速修习四神足,故称速慧。能够迅速修习五根,故称速慧。能够迅速修习五力,故称速慧。能够迅速修习七觉支,故称速慧。能够迅速修习圣道,故称速慧。能够迅速证得沙门果,故称速慧。能够迅速通达诸神通,故称速慧。能够迅速证得胜义涅槃,故称速慧。成就此速慧者——即名为速慧。巴利
Sīghapaññatāya saṃvattantī ti katamā sīghapaññā? Sīghaṃ sīghaṃ sīlāni paripūretīti – sīghapaññā. Sīghaṃ sīghaṃ indriyasaṃvaraṃ paripūretīti – sīghapaññā. Sīghaṃ sīghaṃ bhojane mattaññutaṃ paripūretīti – sīghapaññā. Sīghaṃ sīghaṃ jāgariyānuyogaṃ paripūretīti – sīghapaññā. Sīghaṃ sīghaṃ sīlakkhandhaṃ paripūretīti – sīghapaññā. Sīghaṃ sīghaṃ samādhikkhandhaṃ paripūretīti – sīghapaññā. Sīghaṃ sīghaṃ paññākkhandhaṃ paripūretīti – sīghapaññā . Sīghaṃ sīghaṃ vimuttikkhandhaṃ paripūretīti – sīghapaññā. Sīghaṃ sīghaṃ vimuttiñāṇadassanakkhandhaṃ paripūretīti – sīghapaññā. Sīghaṃ sīghaṃ ṭhānāṭṭhānāni paṭivijjhatīti – sīghapaññā. Sīghaṃ sīghaṃ vihārasamāpattiyo paripūretīti – sīghapaññā. Sīghaṃ sīghaṃ ariyasaccāni paṭivijjhatīti – sīghapaññā. Sīghaṃ sīghaṃ satipaṭṭhāne bhāvetīti – sīghapaññā. Sīghaṃ sīghaṃ sammappadhāne bhāvetīti – sīghapaññā. Sīghaṃ sīghaṃ iddhipāde bhāvetīti – sīghapaññā. Sīghaṃ sīghaṃ indriyāni bhāvetīti – sīghapaññā. Sīghaṃ sīghaṃ balāni bhāvetīti – sīghapaññā. Sīghaṃ sīghaṃ bojjhaṅge bhāvetīti – sīghapaññā. Sīghaṃ sīghaṃ ariyamaggaṃ bhāvetīti – sīghapaññā. Sīghaṃ sīghaṃ sāmaññaphalāni sacchikarotīti – sīghapaññā. Sīghaṃ sīghaṃ abhiññāyo paṭivijjhatīti – sīghapaññā. Sīghaṃ sīghaṃ paramatthaṃ nibbānaṃ sacchikarotīti – sīghapaññā. Sīghapaññatāya saṃvattantīti – ayaṃ sīghapaññā.
什么是轻捷慧?便捷圆满诸戒,是名轻捷慧。便捷圆满根律仪,是名轻捷慧。便捷圆满于食知量,是名轻捷慧。便捷圆满警寤精进,是名轻捷慧。便捷圆满戒蕴,是名轻捷慧。便捷圆满定蕴,是名轻捷慧。便捷圆满慧蕴,是名轻捷慧。便捷圆满解脱蕴,是名轻捷慧。便捷圆满解脱智见蕴,是名轻捷慧。便捷通达理与非理,是名轻捷慧。便捷圆满诸定等至,是名轻捷慧。便捷通达四圣谛,是名轻捷慧。便捷修习四念处,是名轻捷慧。便捷修习四正勤,是名轻捷慧。便捷修习四神足,是名轻捷慧。便捷修习五根,是名轻捷慧。便捷修习五力,是名轻捷慧。便捷修习七觉支,是名轻捷慧。便捷修习圣道,是名轻捷慧。便捷证得沙门果,是名轻捷慧。便捷通达诸神通,是名轻捷慧。便捷证得胜义涅槃,是名轻捷慧。导向轻捷慧,是即轻捷慧。巴利
Lahupaññatāya saṃvattantī ti katamā lahupaññā? Lahuṃ lahuṃ sīlāni paripūretīti – lahupaññā. Lahuṃ lahuṃ indriyasaṃvaraṃ paripūretīti – lahupaññā. Lahuṃ lahuṃ bhojane mattaññutaṃ paripūretīti – lahupaññā. Lahuṃ lahuṃ jāgariyānuyogaṃ paripūretīti – lahupaññā. Lahuṃ lahuṃ sīlakkhandhaṃ …pe… samādhikkhandhaṃ … paññākkhandhaṃ… vimuttikkhandhaṃ… vimuttiñāṇadassanakkhandhaṃ paripūretīti – lahupaññā. Lahuṃ lahuṃ ṭhānāṭṭhānāni paṭivijjhatīti – lahupaññā. Lahuṃ lahuṃ vihārasamāpattiyo paripūretīti – lahupaññā. Lahuṃ lahuṃ ariyasaccāni paṭivijjhatīti – lahupaññā. Lahuṃ lahuṃ satipaṭṭhāne bhāvetīti – lahupaññā. Lahuṃ lahuṃ sammappadhāne bhāvetīti – lahupaññā. Lahuṃ lahuṃ iddhipāde bhāvetīti – lahupaññā. Lahuṃ lahuṃ indriyāni bhāvetīti – lahupaññā. Lahuṃ lahuṃ balāni bhāvetīti – lahupaññā. Lahuṃ lahuṃ bojjhaṅge bhāvetīti – lahupaññā. Lahuṃ lahuṃ ariyamaggaṃ bhāvetīti – lahupaññā. Lahuṃ lahuṃ sāmaññaphalāni sacchikarotīti – lahupaññā. Lahuṃ lahuṃ abhiññāyo paṭivijjhatīti – lahupaññā. Lahuṃ lahuṃ paramatthaṃ nibbānaṃ sacchikarotīti – lahupaññā. Lahupaññatāya saṃvattantīti – ayaṃ lahupaññā.
什么是喜慧?有人多具欢笑、多具喜乐、多具满足、多具欣悦,以此圆满诸戒,是名喜慧。多具欢笑、多具喜乐、多具满足、多具欣悦,以此圆满根律仪,是名喜慧。多具欢笑、多具喜乐、多具满足、多具欣悦,以此圆满于食知量,是名喜慧。多具欢笑、多具喜乐、多具满足、多具欣悦,以此圆满警寤精进,是名喜慧。多具欢笑、多具喜乐、多具满足、多具欣悦,以此圆满戒蕴,是名喜慧。多具欢笑、多具喜乐、多具满足、多具欣悦,以此圆满定蕴,是名喜慧。多具欢笑、多具喜乐、多具满足、多具欣悦,以此圆满慧蕴,是名喜慧。多具欢笑、多具喜乐、多具满足、多具欣悦,以此圆满解脱蕴,是名喜慧。多具欢笑、多具喜乐、多具满足、多具欣悦,以此圆满解脱智见蕴,是名喜慧。多具欢笑、多具喜乐、多具满足、多具欣悦,以此通达理与非理,是名喜慧。多具欢笑、多具喜乐、多具满足、多具欣悦,以此圆满诸定等至,是名喜慧。多具欢笑、多具喜乐、多具满足、多具欣悦,以此通达四圣谛,是名喜慧。多具欢笑、多具喜乐、多具满足、多具欣悦,以此修习四念处,是名喜慧。多具欢笑、多具喜乐、多具满足、多具欣悦,以此修习四正勤,是名喜慧。多具欢笑、多具喜乐、多具满足、多具欣悦,以此修习四神足,是名喜慧。多具欢笑、多具喜乐、多具满足、多具欣悦,以此修习五根,是名喜慧。多具欢笑、多具喜乐、多具满足、多具欣悦,以此修习五力,是名喜慧。多具欢笑、多具喜乐、多具满足、多具欣悦,以此修习七觉支,是名喜慧。多具欢笑、多具喜乐、多具满足、多具欣悦,以此修习圣道,是名喜慧。多具欢笑、多具喜乐、多具满足、多具欣悦,以此证得沙门果,是名喜慧。多具欢笑、多具喜乐、多具满足、多具欣悦,以此通达诸神通,是名喜慧。多具欢笑、多具喜乐、多具满足、多具欣悦,以此证得胜义涅槃,是名喜慧。导向喜慧——这即是喜慧。巴利
Hāsapaññatāya saṃvattantī ti katamā hāsapaññā? Idhekacco hāsabahulo vedabahulo tuṭṭhibahulo pāmojjabahulo sīlāni paripūretīti – hāsapaññā. Hāsabahulo vedabahulo tuṭṭhibahulo pāmojjabahulo indriyasaṃvaraṃ paripūretīti – hāsapaññā. Hāsabahulo vedabahulo tuṭṭhibahulo pāmojjabahulo bhojane mattaññutaṃ paripūretīti – hāsapaññā. Hāsabahulo vedabahulo tuṭṭhibahulo pāmojjabahulo jāgariyānuyogaṃ paripūretīti – hāsapaññā. Hāsabahulo vedabahulo tuṭṭhibahulo pāmojjabahulo sīlakkhandhaṃ…pe… samādhikkhandhaṃ… paññākkhandhaṃ… vimuttikkhandhaṃ… vimuttiñāṇadassanakkhandhaṃ paripūretīti…pe… ṭhānāṭṭhānāni paṭivijjhatīti… vihārasamāpattiyo paripūretīti … ariyasaccāni paṭivijjhatīti… satipaṭṭhāne bhāvetīti… sammappadhāne bhāvetīti… iddhipāde bhāvetīti… indriyāni bhāvetīti… balāni bhāvetīti… bojjhaṅge bhāvetīti … ariyamaggaṃ bhāvetīti…pe… sāmaññaphalāni sacchikarotīti – hāsapaññā. Hāsabahulo vedabahulo tuṭṭhibahulo pāmojjabahulo abhiññāyo paṭivijjhatīti – hāsapaññā. Hāsabahulo vedabahulo tuṭṭhibahulo pāmojjabahulo paramatthaṃ nibbānaṃ sacchikarotīti – hāsapaññā. Hāsapaññatāya saṃvattantīti – ayaṃ hāsapaññā.
7 什么是速疾慧?对于任何色,无论过去、未来、现在,内或外,粗或细,劣或胜,远或近,一切色,速疾通达为无常——此即速疾慧。速疾通达为苦——此即速疾慧。速疾通达为无我——此即速疾慧。对于任何受……任何想……任何行……任何识,无论过去、未来、现在,内或外,粗或细,劣或胜,远或近,一切识,速疾通达为无常——此即速疾慧。速疾通达为苦——此即速疾慧。速疾通达为无我——此即速疾慧。于眼……乃至老死,无论过去、未来、现在,速疾通达为无常——此即速疾慧。速疾通达为苦——此即速疾慧。速疾通达为无我——此即速疾慧。巴利 注疏 1
7 . Javanapaññatāya saṃvattantī ti katamā javanapaññā? Yaṃ kiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā, sabbaṃ rūpaṃ aniccato khippaṃ javatīti – javanapaññā. Dukkhato khippaṃ javatīti – javanapaññā. Anattato khippaṃ javatīti – javanapaññā. Yā kāci vedanā…pe… yā kāci saññā… ye keci saṅkhārā… yaṃ kiñci viññāṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā, sabbaṃ viññāṇaṃ aniccato khippaṃ javatīti – javanapaññā. Dukkhato khippaṃ javatīti – javanapaññā. Anattato khippaṃ javatīti – javanapaññā. Cakkhu…pe… jarāmaraṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ aniccato khippaṃ javatīti – javanapaññā. Dukkhato khippaṃ javatīti – javanapaññā . Anattato khippaṃ javatīti – javanapaññā.
于过去、未来、现在之色,以无常为灭尽义、以苦为可怖义、以无我为无实质义,如是思量、推度、审察、令其显了之后,速疾趋入色灭尽的涅槃——此即速疾慧。于受……想……行……识……眼……乃至老死,无论过去、未来、现在,以无常为灭尽义、以苦为可怖义、以无我为无实质义,如是思量、推度、审察、令其显了之后,速疾趋入老死灭尽的涅槃——此即速疾慧。巴利
Rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ aniccaṃ khayaṭṭhena dukkhaṃ bhayaṭṭhena anattā asārakaṭṭhenāti tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā rūpanirodhe nibbāne khippaṃ javatīti – javanapaññā. Vedanā…pe… saññā… saṅkhārā… viññāṇaṃ… cakkhu…pe… jarāmaraṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ aniccaṃ khayaṭṭhena dukkhaṃ bhayaṭṭhena anattā asārakaṭṭhenāti tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā jarāmaraṇanirodhe nibbāne khippaṃ javatīti – javanapaññā.
于过去、未来、现在之色,作无常、有为、缘生、灭尽法、坏灭法、离贪法、寂灭法之思,如是思量、推度、审察、令其显了之后,速疾趋入色灭尽的涅槃——此即速疾慧。于受……想……行……识……眼……乃至老死,无论过去、未来、现在,作无常、有为、缘生、灭尽法、坏灭法、离贪法、寂灭法之思,如是思量、推度、审察、令其显了之后,速疾趋入老死灭尽的涅槃——此即速疾慧。能导向速疾慧——这便是速疾慧。巴利
Rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ aniccaṃ saṅkhataṃ paṭiccasamuppannaṃ khayadhammaṃ vayadhammaṃ virāgadhammaṃ nirodhadhammanti tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā rūpanirodhe nibbāne khippaṃ javatīti – javanapaññā. Vedanā…pe… saññā… saṅkhārā… viññāṇaṃ… cakkhu…pe… jarāmaraṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ aniccaṃ saṅkhataṃ paṭiccasamuppannaṃ khayadhammaṃ vayadhammaṃ virāgadhammaṃ nirodhadhammanti tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā jarāmaraṇanirodhe nibbāne khippaṃ javatīti – javanapaññā. Javanapaññatāya saṃvattantīti – ayaṃ javanapaññā.
什么是利慧?能迅速断除烦恼,即是利慧。于所生起的欲寻,不随它转,便舍弃、驱除、消融、终结,令归于无有——这是利慧。于所生起的嗔寻,不随它转,便舍弃、驱除、消融、终结,令归于无有——这是利慧。于所生起的害寻……于任何所生起的恶不善法,不随它转,便舍弃、驱除、消融、终结,令归于无有——这是利慧。于所生起的贪,不随它转,便舍弃、驱除、消融、终结,令归于无有——这是利慧。于所生起的嗔……所生起的痴……所生起的忿……恨……覆……恼……嫉……悭……诳……谄……愩……诤……慢……过慢……骄……放逸……一切烦恼……一切恶行……一切造作……一切趣向有的业行,不随它转,便舍弃、驱除、消融、终结,令归于无有——这是利慧。于一座中,四圣道、四沙门果、四无碍解、六神通得以证得、实现、亲证、以慧了知——这是利慧。以此为目的之慧,即是利慧。巴利
Tikkhapaññatāya saṃvattantī ti katamā tikkhapaññā? Khippaṃ kilese chindatīti – tikkhapaññā. Uppannaṃ kāmavitakkaṃ nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gametīti – tikkhapaññā. Uppannaṃ byāpādavitakkaṃ nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gametīti – tikkhapaññā. Uppannaṃ vihiṃsāvitakkaṃ nādhivāseti…pe… uppannuppanne pāpake akusale dhamme nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gametīti – tikkhapaññā. Uppannaṃ rāgaṃ nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gametīti – tikkhapaññā. Uppannaṃ dosaṃ…pe… uppannaṃ mohaṃ … uppannaṃ kodhaṃ… uppannaṃ upanāhaṃ… makkhaṃ… paḷāsaṃ… issaṃ… macchariyaṃ… māyaṃ… sāṭheyyaṃ… thambhaṃ… sārambhaṃ… mānaṃ… atimānaṃ… madaṃ… pamādaṃ… sabbe kilese… sabbe duccarite… sabbe abhisaṅkhāre…pe… sabbe bhavagāmikamme nādhivāseti pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gametīti – tikkhapaññā. Ekasmiṃ āsane cattāro ca ariyamaggā cattāri ca sāmaññaphalāni catasso paṭisambhidāyo cha abhiññāyo adhigatā honti sacchikatā phassitā paññāyāti – tikkhapaññā. Tikkhapaññatāya saṃvattantīti – ayaṃ tikkhapaññā.
什么是穿透慧?于此教法中,有一类人对一切行多修厌患想、多修畏惧想、多修厌离想、多修不乐想、多修无喜想,其心向外,不于一切行中寻乐。对于先前未被穿透、未被击破的贪蕴,他予以穿透、予以击破——这是穿透慧。对于先前未被穿透、未被击破的嗔蕴,他予以穿透、予以击破——这是穿透慧。对于先前未被穿透、未被击破的痴蕴,他予以穿透、予以击破——这是穿透慧。对于先前未被穿透、未被击破的忿……恨……覆……恼……嫉……悭……诳……谄……愩……诤……慢……过慢……骄……放逸……一切烦恼……一切恶行……一切造作……一切引向再有的业,他予以穿透、予以击破——这是穿透慧。以此为目的之慧,即是穿透慧。巴利
Nibbedhikapaññatāya saṃvattantī ti katamā nibbedhikapaññā? Idhekacco sabbasaṅkhāresu ubbegabahulo hoti uttāsabahulo ukkaṇṭhanabahulo aratibahulo anabhiratibahulo. Bahimukho na ramati sabbasaṅkhāresu. Anibbiddhapubbaṃ appadālitapubbaṃ lobhakkhandhaṃ nibbijjhati padāletīti – nibbedhikapaññā. Anibbiddhapubbaṃ appadālitapubbaṃ dosakkhandhaṃ nibbijjhati padāletīti – nibbedhikapaññā. Anibbiddhapubbaṃ appadālitapubbaṃ mohakkhandhaṃ nibbijjhati padāletīti – nibbedhikapaññā . Anibbiddhapubbaṃ appadālitapubbaṃ kodhaṃ…pe… upanāhaṃ… makkhaṃ… paḷāsaṃ… issaṃ… macchariyaṃ… māyaṃ… sāṭheyyaṃ… thambhaṃ… sārambhaṃ… mānaṃ… atimānaṃ… madaṃ… pamādaṃ… sabbe kilese… sabbe duccarite… sabbe abhisaṅkhāre…pe… sabbe bhavagāmikamme nibbijjhati padāletīti – nibbedhikapaññā. Nibbedhikapaññatāya saṃvattantīti – ayaṃ nibbedhikapaññā.
以上为十六种慧。具足此十六种慧的人,证得无碍解。巴利
Imā soḷasa paññāyo. Imāhi soḷasahi paññāhi samannāgato puggalo paṭisambhidappatto.
2. 补特伽罗殊胜分别巴利
2. Puggalavisesaniddeso
8 有两种证得无碍解的人:一种具足宿世修习,一种不具足宿世修习。其中,具足宿世修习者,因此更为超胜、更为卓越、更为殊特。他的智慧迸发而出。巴利 注疏 1
Dve puggalā paṭisambhidappattā – eko pubbayogasampanno, eko na pubbayogasampanno. Yo pubbayogasampanno so tena atireko hoti, adhiko hoti, viseso hoti. Tassa ñāṇaṃ pabhijjati.
有两种证得无碍解的人,二者皆具足宿世修习。然而,一者为多闻者,一者非多闻者。那位多闻者,因此更为超胜、更为卓越、更为殊特。他的智慧迸发而出。巴利
Dve puggalā paṭisambhidappattā, dvepi pubbayogasampannā – eko bahussuto, eko na bahussuto . Yo bahussuto, so tena atireko hoti, adhiko hoti, viseso hoti. Tassa ñāṇaṃ pabhijjati.
有两种证得无碍解的人,两者皆具备宿世修习,两者皆是多闻者——但其中一位是常说法者,另一位则不是。那位常说法者,由此因缘,便更为超胜、更为卓越、更为殊特;他的智慧得以广大流布。巴利
Dve puggalā paṭisambhidappattā, dvepi pubbayogasampannā, dvepi bahussutā – eko desanābahulo, eko na desanābahulo. Yo desanābahulo, so tena atireko hoti, adhiko hoti, viseso hoti. Tassa ñāṇaṃ pabhijjati.
有两种证得无碍解的人,两者皆具备宿世修习,两者皆是多闻者,两者皆是常说法者——但其中一位是依止导师者,另一位则不是。那位依止导师者,由此因缘,便更为超胜、更为卓越、更为殊特;他的智慧得以广大流布。巴利
Dve puggalā paṭisambhidappattā, dvepi pubbayogasampannā, dvepi bahussutā, dvepi desanābahulā – eko garūpanissito, eko na garūpanissito . Yo garūpanissito, so tena atireko hoti, adhiko hoti, viseso hoti. Tassa ñāṇaṃ pabhijjati.
有两种证得无碍解的人,两者皆具备宿世修习,两者皆是多闻者,两者皆是常说法者,两者皆是依止导师者——但其中一位是常安住于禅定者,另一位则不是。那位常安住于禅定者,由此因缘,便更为超胜、更为卓越、更为殊特;他的智慧得以广大流布。巴利
Dve puggalā paṭisambhidappattā, dvepi pubbayogasampannā, dvepi bahussutā, dvepi desanābahulā, dvepi garūpanissitā – eko vihārabahulo, eko na vihārabahulo. Yo vihārabahulo, so tena atireko hoti, adhiko hoti, viseso hoti. Tassa ñāṇaṃ pabhijjati.
有两个人,都证得了无碍解。两人都具足宿世修行,两人都多闻,两人都常说法,两人都依止师长,两人都常安住于禅定——然而,其中一人常行省察,另一人不常省察。那位常行省察的人,由此而更优越、更殊胜、更卓越。他的智慧得以开显。巴利
Dve puggalā paṭisambhidappattā, dvepi pubbayogasampannā, dvepi bahussutā, dvepi desanābahulā, dvepi garūpanissitā, dvepi vihārabahulā – eko paccavekkhaṇābahulo , eko na paccavekkhaṇābahulo. Yo paccavekkhaṇābahulo, so tena atireko hoti, adhiko hoti, viseso hoti. Tassa ñāṇaṃ pabhijjati.
有两个人,都证得了无碍解。两人都具足宿世修行,两人都多闻,两人都常说法,两人都依止师长,两人都常安住于禅定,两人都常行省察——其中一人是有学无碍解者,另一人是无学无碍解者。那位无学无碍解者,由此而更优越、更殊胜、更卓越。他的智慧得以开显。巴利
Dve puggalā paṭisambhidappattā, dvepi pubbayogasampannā, dvepi bahussutā, dvepi desanābahulā, dvepi garūpanissitā, dvepi vihārabahulā, dvepi paccavekkhaṇābahulā – eko sekhapaṭisambhidappatto, eko asekhapaṭisambhidappatto. Yo asekhapaṭisambhidappatto, so tena atireko hoti, adhiko hoti, viseso hoti. Tassa ñāṇaṃ pabhijjati.
有两个人,都证得了无碍解。两人都具足宿世修行,两人都多闻,两人都常说法,两人都依止师长,两人都常安住于禅定,两人都常行省察,两人都是无学无碍解者——其中一人已达声闻波罗蜜圆满,另一人未达声闻波罗蜜圆满。那位已达声闻波罗蜜圆满者,由此而更优越、更殊胜、更卓越。他的智慧得以开显。巴利
Dve puggalā paṭisambhidappattā, dvepi pubbayogasampannā, dvepi bahussutā, dvepi desanābahulā, dvepi garūpanissitā, dvepi vihārabahulā, dvepi paccavekkhaṇābahulā, dvepi asekhapaṭisambhidappattā – eko sāvakapāramippatto, eko na sāvakapāramippatto. Yo sāvakapāramippatto , so tena atireko hoti, adhiko hoti, viseso hoti. Tassa ñāṇaṃ pabhijjati.
有两种人都证得了无碍解:两者都宿修具足,两者都广学多闻,两者都多说法要,两者都依止师长,两者都多住于定,两者都多行省察,两者都是无学而无碍解成就者——然而,一者为声闻波罗蜜圆满者,一者为独觉佛。那位独觉佛,依此更为超胜,更为殊特,更为卓越。他的智慧由此得以开展。巴利
Dve puggalā paṭisambhidappattā, dvepi pubbayogasampannā, dvepi bahussutā, dvepi desanābahulā, dvepi garūpanissitā, dvepi vihārabahulā, dvepi paccavekkhaṇābahulā, dvepi asekhapaṭisambhidappattā – eko sāvakapāramippatto, eko paccekasambuddho. Yo paccekasambuddho, so tena atireko hoti, adhiko hoti, viseso hoti. Tassa ñāṇaṃ pabhijjati.
若合独觉佛及诸天世间而观之,如来、阿拉汉、正自觉者亦是最上等的无碍解成就者,善能剖析差别智,智慧已开展,已实证无碍解,成就四无畏,持十力,是人中英杰,人中之狮……即便是那些刹帝利智者、婆罗门智者、居士智者、沙门智者,心思精细,能破他宗,其辩锋犹如射穿毫发的神箭手,以智慧游走,摧破种种邪见,他们反复推敲,罗织成问,来向如来诘问深细难见的隐密论题。那些问题,世尊便一一开释、解答,并为点明缘由,那些人遂为世尊所折服。于此之中,世尊便以智慧而熠熠生辉,也就是说:他正是最上等的无碍解成就者。巴利
Paccekabuddhañca sadevakañca lokaṃ upādāya tathāgato arahaṃ sammāsambuddho aggo paṭisambhidappatto paññāpabhedakusalo pabhinnañāṇo adhigatapaṭisambhido catuvesārajjappatto dasabaladhārī purisāsabho purisasīho…pe… yepi te khattiyapaṇḍitā brāhmaṇapaṇḍitā gahapatipaṇḍitā samaṇapaṇḍitā nipuṇā kataparappavādā vālavedhirūpā vobhindantā maññe caranti paññāgatena diṭṭhigatāni, te pañhaṃ abhisaṅkharitvā abhisaṅkharitvā tathāgataṃ upasaṅkamitvā pucchanti gūḷhāni ca paṭicchannāni ca. Kathitā visajjitā ca te pañhā bhagavatā honti niddiṭṭhakāraṇā, upakkhittakā ca te bhagavato sampajjanti. Atha kho bhagavā tattha atirocati, yadidaṃ paññāyāti aggo paṭisambhidappattoti.
9 什么是神变?神变有多少种?神变有几种地、几种足、几种足句、几种根?以成就义为神变。有十种神变。神变有四种地、四种足、八种足句、十六种根。巴利 注疏 1
Kā iddhi? Kati iddhiyo? Iddhiyā kati bhūmiyo, kati pādā, kati padāni, kati mūlāni? Kā iddhīti? Ijjhanaṭṭhena iddhi. Kati iddhiyoti? Dasa iddhiyo. Iddhiyā kati bhūmiyoti? Iddhiyā catasso bhūmiyo, cattāro pādā, aṭṭha padāni, soḷasa mūlāni.
10 哪十种神变?决意神变、变化神变、意所成神变、智遍满神变、定遍满神变、圣神变、业所生神变、有福者神变、明所成神变,以及于诸处由正方便因缘成就义之神变。巴利 注疏 2
Katamā dasa iddhiyo? Adhiṭṭhānā iddhi, vikubbanā iddhi, manomayā iddhi, ñāṇavipphārā iddhi, samādhivipphārā iddhi, ariyā iddhi, kammavipākajā iddhi, puññavato iddhi, vijjāmayā iddhi, tattha tattha sammā payogapaccayā ijjhanaṭṭhena iddhi.
离生地即是初禅,喜乐地即是二禅,舍乐地即是三禅,不苦不乐地即是四禅。这四种地是神通地,能导向神通之获得、神通之证得、神通之展现、神通之发挥、于神通得自在、于神通得无畏。巴利
Vivekajābhūmi paṭhamaṃ jhānaṃ, pītisukhabhūmi dutiyaṃ jhānaṃ, upekkhāsukhabhūmi tatiyaṃ jhānaṃ, adukkhamasukhābhūmi catutthaṃ jhānaṃ. Iddhiyā imā catasso bhūmiyo iddhilābhāya iddhipaṭilābhāya iddhivikubbanatāya iddhivisavitāya iddhivasībhāvāya iddhivesārajjāya saṃvattantīti.
在此,比丘修习具足欲定与精勤行的神足,修习具足心定与精勤行的神足,修习具足精进定与精勤行的神足,修习具足观定与精勤行的神足。这四种神足,能导向神通之获得、神通之证得、神通之展现、神通之发挥、于神通得自在、于神通得无畏。巴利
Idha bhikkhu chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, cittasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīriyasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīmaṃsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. Iddhiyā ime cattāro pādā iddhilābhāya iddhipaṭilābhāya iddhivikubbanatāya iddhivisavitāya iddhivasībhāvāya iddhivesārajjāya saṃvattantīti.
比丘若依止欲而获得定、获得心一境性,则欲非定,定非欲;欲是一者,定是另一者。比丘若依止精进而获得定、获得心一境性,则精进非定,定非精进;精进是一者,定是另一者。比丘若依止心而获得定、获得心一境性,则心非定,定非心;心是一者,定是另一者。比丘若依止观而获得定、获得心一境性,则观非定,定非观;观是一者,定是另一者。这八种神足句,能导向神通之获得、神通之证得、神通之展现、神通之发挥、于神通得自在、于神通得无畏。巴利
Chandaṃ ce bhikkhu nissāya labhati samādhiṃ, labhati cittassa ekaggataṃ. Chando na samādhi, samādhi na chando. Añño chando, añño samādhi. Vīriyaṃ ce bhikkhu nissāya labhati samādhiṃ, labhati cittassa ekaggataṃ. Vīriyaṃ na samādhi, samādhi na vīriyaṃ. Aññaṃ vīriyaṃ, añño samādhi. Cittaṃ ce bhikkhu nissāya labhati samādhiṃ, labhati cittassa ekaggataṃ. Cittaṃ na samādhi, samādhi na cittaṃ. Aññaṃ cittaṃ, añño samādhi. Vīmaṃsaṃ ce bhikkhu nissāya labhati samādhiṃ, labhati cittassa ekaggataṃ. Vīmaṃsā na samādhi, samādhi na vīmaṃsā. Aññā vīmaṃsā, añño samādhi. Iddhiyā imāni aṭṭha padāni iddhilābhāya iddhipaṭilābhāya iddhivikubbanatāya iddhivisavitāya iddhivasībhāvāya iddhivesārajjāya saṃvattantīti.
心不低沉,便不因懈怠而动摇——这便是不动。心不傲慢,便不因浮躁而动摇——这便是不动。心不偏向,便不因贪欲而动摇——这便是不动。心不排斥,便不因嗔恚而动摇——这便是不动。心不依附,便不因邪见而动摇——这便是不动。心不缠缚,便不因欲贪而动摇——这便是不动。心彻底解脱,便不因欲乐贪染而动摇——这便是不动。心完全脱离,便不因烦恼而动摇——这便是不动。心打破界限,便不因烦恼的边界而动摇——这便是不动。心归于单一,便不因种种烦恼而动摇——这便是不动。心被信心摄持,便不因不信而动摇——这便是不动。心被精进摄持,便不因懈怠而动摇——这便是不动。心被正念摄持,便不因放逸而动摇——这便是不动。心被定力摄持,便不因浮躁而动摇——这便是不动。心被慧摄持,便不因无明而动摇——这便是不动。心进入光明,便不因无明黑暗而动摇——这便是不动。这十六种根本,依神通力而导至得神通、获神通、变化神通、施展神通、神通自在、神通无畏。巴利
Anonataṃ cittaṃ kosajje na iñjatīti – āneñjaṃ. Anunnataṃ cittaṃ uddhacce na iñjatīti – āneñjaṃ. Anabhinataṃ cittaṃ rāge na iñjatīti – āneñjaṃ. Anapanataṃ cittaṃ byāpāde na iñjatīti – āneñjaṃ. Anissitaṃ cittaṃ diṭṭhiyā na iñjatīti – āneñjaṃ. Appaṭibaddhaṃ cittaṃ chandarāge na iñjatīti – āneñjaṃ. Vippamuttaṃ cittaṃ kāmarāge na iñjatīti – āneñjaṃ . Visaññuttaṃ cittaṃ kilese na iñjatīti – āneñjaṃ. Vimariyādikataṃ cittaṃ kilesamariyāde na iñjatīti – āneñjaṃ. Ekattagataṃ cittaṃ nānattakilesehi na iñjatīti – āneñjaṃ. Saddhāya pariggahitaṃ cittaṃ assaddhiye na iñjatīti – āneñjaṃ. Vīriyena pariggahitaṃ cittaṃ kosajje na iñjatīti – āneñjaṃ. Satiyā pariggahitaṃ cittaṃ pamāde na iñjatīti – āneñjaṃ. Samādhinā pariggahitaṃ cittaṃ uddhacce na iñjatīti – āneñjaṃ. Paññāya pariggahitaṃ cittaṃ avijjāya na iñjatīti – āneñjaṃ. Obhāsagataṃ cittaṃ avijjandhakāre na iñjatīti – āneñjaṃ. Iddhiyā imāni soḷasa mūlāni iddhilābhāya iddhipaṭilābhāya iddhivikubbanatāya iddhivisavitāya iddhivasībhāvāya iddhivesārajjāya saṃvattantīti.
10 什么是决意神变?比丘如何现证种种神通智?他可由一身变作多身,由多身合为一身;或显现,或隐没;穿墙越壁、越城垣、越山岳,毫无障碍,如同行于虚空。他于大地中出没,如同在水中;于不被破开的水上行走,如同在地上;于空中结跏趺坐而行,如同有翅之鸟。他以手触摸、抚摩有如此大神力、大威德的日月,乃至以身体自在游于梵天世界。巴利 注疏 2
Katamā adhiṭṭhānā iddhi? Idha bhikkhu anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhoti – ekopi hutvā bahudhā hoti, bahudhāpi hutvā eko hoti; āvibhāvaṃ tirobhāvaṃ; tirokuṭṭaṃ tiropākāraṃ tiropabbataṃ asajjamāno gacchati, seyyathāpi ākāse. Pathaviyāpi ummujjanimujjaṃ karoti, seyyathāpi udake. Udakepi abhijjamāne gacchati, seyyathāpi pathaviyaṃ. Ākāsepi pallaṅkena kamati, seyyathāpi pakkhī sakuṇo. Imepi candimasūriye evaṃmahiddhike evaṃmahānubhāve pāṇinā parāmasati parimajjati. Yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vattetīti.
“在此处”,即于此见、于此忍可、于此乐欲、于此执取、于此法、于此律、于此法与律、于此教说、于此梵行、于此师教之中,因此说“在此处”。他或是有善根的凡夫比丘,或是有学,或是阿拉汉并具足不动法。他现证种种神通智。“一人”,指他本是一人,决意成为多人,或百、或千、或十万。决意后,以智确定:“我成多人”。他便成为多人。正如尊者小方道由一人变为多人一样,那位具神通、心得自在者也是如此,由一人变为多人。“多人变成一人”,指他本是多人,决意成为一人;决意后,以智确定:“我成一人”。他便成为一人。正如尊者小方道由多人变为一人一样,那位具神通、心得自在者也是如此,由多人变为一人。巴利
Idhā ti imissā diṭṭhiyā imissā khantiyā imissā ruciyā imasmiṃ ādāye imasmiṃ dhamme imasmiṃ vinaye imasmiṃ dhammavinaye imasmiṃ pāvacane imasmiṃ brahmacariye imasmiṃ satthusāsane. Tena vuccati – ‘‘idhā’’ti. Bhikkhū ti puthujjanakalyāṇako vā hoti bhikkhu sekho vā arahā vā akuppadhammo. Anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhotī ti nānappakāraṃ iddhividhaṃ paccanubhoti. Ekopi hutvā bahudhā hotī ti pakatiyā eko bahukaṃ āvajjati, sataṃ vā sahassaṃ vā satasahassaṃ vā āvajjati. Āvajjitvā ñāṇena adhiṭṭhāti – ‘‘bahulo homī’’ti . Bahulo hoti. Yathāyasmā cūḷapanthako ekopi hutvā bahudhā hoti, evamevaṃ so iddhimā cetovasippatto ekopi hutvā bahudhā hoti. Bahudhāpi hutvā eko hotī ti pakatiyā bahuko ekaṃ āvajjati; āvajjitvā ñāṇena adhiṭṭhāti – ‘‘eko homī’’ti. Eko hoti. Yathāyasmā cūḷapanthako bahudhāpi hutvā eko hoti, evamevaṃ so iddhimā cetovasippatto bahudhāpi hutvā eko hoti.
11 “显现”,是指不被任何所障,没有遮蔽、未被覆盖、敞开、显露。“隐没”,是指被某物所障,被遮蔽、被覆盖、关闭、倒扣。“他”原本已证得空遍定。他决意墙壁、城垣、山岳;决意后,以智确定:“成为虚空”。那里便成为虚空。他穿越墙壁、越过城垣、越过山岳,毫无障碍。如同无神通的普通人在空旷无遮碍之处毫无障碍地行走一样,那位具神通、心得自在者也是如此,穿越墙壁、越过城垣、越过山岳,毫无障碍,犹如行于空中。巴利 注疏 1
11 . Āvibhāva nti kenaci anāvaṭaṃ hoti appaṭicchannaṃ vivaṭaṃ pākaṭaṃ. Tirobhāva nti kenaci āvaṭaṃ hoti paṭicchannaṃ pihitaṃ paṭikujjitaṃ. Tirokuṭṭaṃ tiropākāraṃ tiropabbataṃ asajjamāno gacchati, seyyathāpi ākāse ti pakatiyā ākāsakasiṇasamāpattiyā lābhī hoti. Tirokuṭṭaṃ tiropākāraṃ tiropabbataṃ āvajjati. Āvajjitvā ñāṇena adhiṭṭhāti – ‘‘ākāso hotū’’ti. Ākāso hoti. Tirokuṭṭaṃ tiropākāraṃ tiropabbataṃ asajjamāno gacchati. Yathā manussā pakatiyā aniddhimanto kenaci anāvaṭe aparikkhitte asajjamānā gacchanti, evamevaṃ so iddhimā cetovasippatto tirokuṭṭaṃ tiropākāraṃ tiropabbataṃ asajjamāno gacchati, seyyathāpi ākāse.
“他”原本已证得水遍定。他决意大地;决意后,以智确定:“成为水”。那里便成为水。他在大地中浮沉出入。如同无神通的普通人在水中浮沉出入一样,那位具神通、心得自在者也是如此,在大地中浮沉出入,犹如行于水中。巴利
Pathaviyāpi ummujjanimujjaṃ karoti, seyyathāpi udake ti pakatiyā āpokasiṇasamāpattiyā lābhī hoti. Pathaviṃ āvajjati. Āvajjitvā ñāṇena adhiṭṭhāti – ‘‘udakaṃ hotū’’ti. Udakaṃ hoti. So pathaviyā ummujjanimujjaṃ karoti. Yathā manussā pakatiyā aniddhimanto udake ummujjanimujjaṃ karonti, evamevaṃ so iddhimā cetovasippatto pathaviyā ummujjanimujjaṃ karoti, seyyathāpi udake.
他本已证得地遍定。他作意于水;作意之后,以智决意:“成为地”。水即成为地。他在不破裂的水面上行走。犹如无神通的普通人在不破开的大地上行走,同样地,这位具足神通、心得自在者在不破裂的水面上行走,如履平地。巴利
Udakepi abhijjamāne gacchati, seyyathāpi pathaviya nti pakatiyā pathavīkasiṇasamāpattiyā lābhī hoti. Udakaṃ āvajjati. Āvajjitvā ñāṇena adhiṭṭhāti – ‘‘pathavī hotū’’ti. Pathavī hoti. So abhijjamāne udake gacchati. Yathā manussā pakatiyā aniddhimanto abhijjamānāya pathaviyā gacchanti, evamevaṃ so iddhimā cetovasippatto abhijjamāne udake gacchati, seyyathāpi pathaviyaṃ.
他本已证得地遍定。他将心转向虚空;转向后以智决意:“成为地”。即成为地。他于虚空、空中经行,亦站立,亦坐下,亦作躺卧,犹如飞鸟。犹如无神通的普通人在地上经行、站立、坐下、躺卧,同样地,这位具足神通、心得自在者于虚空、空中经行、站立、坐下、躺卧,犹如飞鸟。巴利
Ākāsepi pallaṅkena kamati, seyyathāpi pakkhī sakuṇo ti pakatiyā pathavīkasiṇasamāpattiyā lābhī hoti. Ākāsaṃ āvajjati . Āvajjitvā ñāṇena adhiṭṭhāti – ‘‘pathavī hotū’’ti. Pathavī hoti. So ākāse antalikkhe caṅkamatipi tiṭṭhatipi nisīdatipi seyyampi kappeti. Yathā manussā pakatiyā aniddhimanto pathaviyā caṅkamantipi tiṭṭhantipi nisīdantipi seyyampi kappenti, evamevaṃ so iddhimā cetovasippatto ākāse antalikkhe caṅkamatipi tiṭṭhatipi nisīdatipi seyyampi kappeti, seyyathāpi pakkhī sakuṇo.
12 此处,这位具足神通、心得自在者,或坐或卧,将心转向日月。转向之后,以智决意:“愿日月近在手边”。日月便近在手边。他或坐或卧,用手触摸日月,碰触、抚摩。犹如普通无神通之人,用手触摸、碰触、抚摩近旁任何可见之物,同样地,这位具足神通、心得自在者或坐或卧,用手触摸日月,碰触、抚摩。巴利 注疏 1
12 . Imepi candimasūriye evaṃmahiddhike evaṃmahānubhāve pāṇinā parāmasati parimajjatī ti idha so iddhimā cetovasippatto nisinnako vā nipannako vā candimasūriye āvajjati. Āvajjitvā ñāṇena adhiṭṭhāti – ‘‘hatthapāse hotū’’ti. Hatthapāse hoti. So nisinnako vā nipannako vā candimasūriye pāṇinā āmasati parāmasati parimajjati. Yathā manussā pakatiyā aniddhimanto kiñcideva rūpagataṃ hatthapāse āmasanti parāmasanti parimajjanti, evamevaṃ so iddhimā cetovasippatto nisinnako vā nipannako vā candimasūriye pāṇinā āmasati parāmasati parimajjati.
若此具神通、心得自在者欲往梵天世界,于远处亦决意:“成为近处”,远处即成为近处。于近处亦决意:“成为远处”,近处即成为远处。于多亦决意:“成为少”,多即成为少。于少亦决意:“成为多”,少即成为多。他以天眼观见那位梵天神的色身,以天耳界听闻那位梵天神的音声,以他心智了知那位梵天神的心。若此具神通、心得自在者欲以可见的身体前往梵天世界,他依于身体而调转心,依于身体而决意心;在依于身体调转心、依于身体决意心之后,入于乐想与轻快想,以可见的身体往至梵天世界。若此具神通、心得自在者欲以不可见的身体前往梵天世界,他依于心而调转身,依于心而决意身;在依于心调转身、依于心决意身之后,入于乐想与轻快想,以不可见的身体往至梵天世界。他便在那位梵天神面前化现出一个有色的意生身,具足一切大肢小节,诸根无缺。若此具神通者行走,那化身也在其处行走;若此具神通者站立,那化身也在其处站立;若此具神通者坐下,那化身也在其处坐下;若此具神通者躺卧,那化身也在其处躺卧;若此具神通者冒烟,那化身也在其处冒烟;若此具神通者燃烧,那化身也在其处燃烧;若此具神通者说法,那化身也在其处说法。若此具神通者提问,那化身也在其处提问;若此具神通者被问而作答,那化身也在其处被问而作答;若此具神通者与那位梵天神一同站立、交谈、共作论议,那化身也在其处与那位梵天神一同站立、交谈、共作论议。此具神通者做什么,那化身便做什么——此即决意神通。巴利
Yāva brahmalokāpi kāyena vasaṃ vattetī ti sace so iddhimā cetovasippatto brahmalokaṃ gantukāmo hoti, dūrepi santike adhiṭṭhāti – ‘‘santike hotū’’ti. Santike hoti. Santikepi dūre adhiṭṭhāti – ‘‘dūre hotū’’ti. Dūre hoti. Bahukampi thokaṃ adhiṭṭhāti – ‘‘thokaṃ hotū’’ti. Thokaṃ hoti. Thokampi bahukaṃ adhiṭṭhāti – ‘‘bahukaṃ hotū’’ti. Bahukaṃ hoti. Dibbena cakkhunā tassa brahmuno rūpaṃ passati. Dibbāya sotadhātuyā tassa brahmuno saddaṃ suṇāti. Cetopariyañāṇena tassa brahmuno cittaṃ pajānāti. Sace so iddhimā cetovasippatto dissamānena kāyena brahmalokaṃ gantukāmo hoti, kāyavasena cittaṃ pariṇāmeti, kāyavasena cittaṃ adhiṭṭhāti. Kāyavasena cittaṃ pariṇāmetvā, kāyavasena cittaṃ adhiṭṭhahitvā, sukhasaññañca lahusaññañca okkamitvā dissamānena kāyena brahmalokaṃ gacchati. Sace so iddhimā cetovasippatto adissamānena kāyena brahmalokaṃ gantukāmo hoti, cittavasena kāyaṃ pariṇāmeti, cittavasena kāyaṃ adhiṭṭhāti. Cittavasena kāyaṃ pariṇāmetvā, cittavasena kāyaṃ adhiṭṭhahitvā sukhasaññañca lahusaññañca okkamitvā adissamānena kāyena brahmalokaṃ gacchati. So tassa brahmuno purato rūpiṃ abhinimmināti manomayaṃ sabbaṅgapaccaṅgiṃ ahīnindriyaṃ. Sace so iddhimā caṅkamati, nimmitopi tattha caṅkamati. Sace so iddhimā tiṭṭhati, nimmitopi tattha tiṭṭhati. Sace so iddhimā nisīdati, nimmitopi tattha nisīdati. Sace so iddhimā seyyaṃ kappeti, nimmitopi tattha seyyaṃ kappeti. Sace so iddhimā dhūmāyati, nimmitopi tattha dhūmāyati. Sace so iddhimā pajjalati, nimmitopi tattha pajjalati. Sace so iddhimā dhammaṃ bhāsati, nimmitopi tattha dhammaṃ bhāsati. Sace so iddhimā pañhaṃ pucchati, nimmitopi tattha pañhaṃ pucchati. Sace so iddhimā pañhaṃ puṭṭho visajjeti, nimmitopi tattha pañhaṃ puṭṭho visajjeti. Sace so iddhimā tena brahmunā saddhiṃ santiṭṭhati sallapati sākacchaṃ samāpajjati, nimmitopi tattha tena brahmunā saddhiṃ santiṭṭhati sallapati sākacchaṃ samāpajjati. Yaññadeva so iddhimā karoti, taṃ tadeva hi so nimmito karotīti – ayaṃ adhiṭṭhānā iddhi.
13 什么是尸弃佛、阿拉汉、正自觉者的弟子——名为阿毗浮者,立于梵天世界,以音声使一千个世界知晓?他以可见的身体说法,也以不可见的身体说法;又以可见的下半身与不可见的上半身说法;又以可见的上半身与不可见的下半身说法。他舍离平常的相貌,现童子形,或现龙形,或现金翅鸟形,或现夜叉形,或现因陀罗形,或现天形,或现梵天形,或现大海形,或现山形,或现森林形,或现狮形,或现虎形,或现豹形,也现象、马、车、步兵,也现种种军阵——这便是变化神通。巴利 注疏 1
Katamā vikubbanā iddhi? Sikhissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa abhibhū nāma sāvako brahmaloke ṭhito sahassilokadhātuṃ sarena viññāpesi. So dissamānenapi kāyena dhammaṃ desesi; adissamānenapi kāyena dhammaṃ desesi; dissamānenapi heṭṭhimena upaḍḍhakāyena adissamānenapi uparimena upaḍḍhakāyena dhammaṃ desesi. Dissamānenapi uparimena upaḍḍhakāyena, adissamānenapi heṭṭhimena upaḍḍhakāyena dhammaṃ desesi. So pakativaṇṇaṃ vijahitvā kumārakavaṇṇaṃ vā dasseti, nāgavaṇṇaṃ vā dasseti, supaṇṇavaṇṇaṃ vā dasseti, yakkhavaṇṇaṃ vā dasseti, indavaṇṇaṃ vā dasseti, devavaṇṇaṃ vā dasseti , brahmavaṇṇaṃ vā dasseti, samuddavaṇṇaṃ vā dasseti, pabbatavaṇṇaṃ vā dasseti, vanavaṇṇaṃ vā dasseti, sīhavaṇṇaṃ vā dasseti, byagghavaṇṇaṃ vā dasseti, dīpivaṇṇaṃ vā dasseti, hatthimpi dasseti, assampi dasseti, rathampi dasseti, pattimpi dasseti, vividhampi senābyūhaṃ dassetīti – ayaṃ vikubbanā iddhi.
14 什么是比丘从此身化现另一身,有色、意所成、具足所有大肢小节、诸根不缺的呢?譬如有人从芒草中抽出箸叶,他会这样想:“这是芒草,这是箸叶;芒草是芒草,箸叶是箸叶,而箸叶正是从芒草抽出来的。”又好比有人从鞘中拔出剑,他会这样想:“这是剑,这是鞘;剑是剑,鞘是鞘,而剑正是从鞘拔出来的。”又好比有人从蛇箱中取出蛇,他会这样想:“这是蛇,这是蛇箱;蛇是蛇,蛇箱是蛇箱,而蛇正是从蛇箱中取出来的。”同样地,比丘从此身化现另一身,有色、意所成、具足所有大肢小节、诸根不缺。这就是意所成神通。巴利 注疏 1
Katamā manomayā iddhi? Idha bhikkhu imamhā kāyā aññaṃ kāyaṃ abhinimmināti rūpiṃ manomayaṃ sabbaṅgapaccaṅgiṃ ahīnindriyaṃ. Seyyathāpi puriso muñjamhā īsikaṃ pavāheyya. Tassa evamassa – ‘‘ayaṃ muñjo, ayaṃ īsikā. Añño muñjo, aññā īsikā. Muñjamhā tveva īsikā pavāḷhā’’ti. Seyyathā vā pana puriso asiṃ kosiyā pavāheyya. Tassa evamassa – ‘‘ayaṃ asi, ayaṃ kosi. Añño asi, aññā kosi. Kosiyā tveva asi pavāḷho’’ti. Seyyathā vā pana puriso ahiṃ karaṇḍā uddhareyya. Tassa evamassa – ‘‘ayaṃ ahi, ayaṃ karaṇḍo. Añño ahi, añño karaṇḍo. Karaṇḍā tveva ahi ubbhato’’ti. Evamevaṃ bhikkhu imamhā kāyā aññaṃ kāyaṃ abhinimmināti rūpiṃ manomayaṃ sabbaṅgapaccaṅgiṃ ahīnindriyaṃ. Ayaṃ manomayā iddhi.
15 什么是无常随观令舍弃常想之义成就?这便是智遍满神通。苦随观令舍弃乐想之义成就……无我随观令舍弃我想之义成就……厌离随观令舍弃欢喜之义成就……离贪随观令舍弃贪之义成就……灭随观令舍弃集之义成就……舍遣随观令舍弃执取之义成就——这便是智遍满神通。拔古喇尊者的智遍满神通、桑基卡尊者的智遍满神通、布塔巴拉尊者的智遍满神通。这就是智遍满神通。巴利 注疏 1
Katamā ñāṇavipphārā iddhi? Aniccānupassanā niccasaññāya pahānaṭṭho ijjhatīti – ñāṇavipphārā iddhi. Dukkhānupassanā sukhasaññāya… anattānupassanā attasaññāya… nibbidānupassanāya nandiyā… virāgānupassanāya rāgassa… nirodhānupassanāya samudayassa… paṭinissaggānupassanāya ādānassa pahānaṭṭho ijjhatīti – ñāṇavipphārā iddhi. Āyasmato bākulassa ñāṇavipphārā iddhi, āyasmato saṃkiccassa ñāṇavipphārā iddhi, āyasmato bhūtapālassa ñāṇavipphārā iddhi. Ayaṃ ñāṇavipphārā iddhi.
16 什么是“以初禅舍断诸盖之义成就”?此即定威力的神变。以第二禅舍断寻伺之义成就——是定威力的神变。以第三禅舍断喜之义成就……以第四禅舍断乐与苦之义成就……以空无边处定舍断色想、有对想、种种想之义成就……以识无边处定舍断空无边处想之义成就……以无所有处定舍断识无边处想之义成就……以非想非非想处定舍断无所有处想之义成就——是定威力的神变。具寿舍利弗的定威力神变,具寿三积瓦的定威力神变,具寿卡努贡丹雅的定威力神变,近事女乌达拉的定威力神变,近事女娑摩婆提的定威力神变。这就是定威力的神变。巴利 注疏 1
Katamā samādhivipphārā iddhi? Paṭhamena jhānena nīvaraṇānaṃ pahānaṭṭho ijjhatīti – samādhivipphārā iddhi. Dutiyena jhānena vitakkavicārānaṃ pahānaṭṭho ijjhatīti – samādhivipphārā iddhi. Tatiyena jhānena pītiyā pahānaṭṭho ijjhatīti…pe… catutthena jhānena sukhadukkhānaṃ pahānaṭṭho ijjhatīti…pe… ākāsānañcāyatanasamāpattiyā rūpasaññāya paṭighasaññāya nānattasaññāya pahānaṭṭho ijjhatīti…pe… viññāṇañcāyatanasamāpattiyā ākāsānañcāyatanasaññāya pahānaṭṭho ijjhatīti…pe… ākiñcaññāyatanasamāpattiyā viññāṇañcāyatanasaññāya pahānaṭṭho ijjhatīti…pe… nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā ākiñcaññāyatanasaññāya pahānaṭṭho ijjhatīti – samādhivipphārā iddhi. Āyasmato sāriputtassa samādhivipphārā iddhi, āyasmato sañjīvassa samādhivipphārā iddhi , āyasmato khāṇukoṇḍaññassa samādhivipphārā iddhi, uttarāya upāsikāya samādhivipphārā iddhi, sāmāvatiyā upāsikāya samādhivipphārā iddhi. Ayaṃ samādhivipphārā iddhi.
17 什么是圣神通?在此,比丘若希望“于厌逆所缘成就非厌逆想而住”,他便在那儿成就非厌逆想而住。若希望“于非厌逆所缘成就厌逆想而住”,他便在那儿成就厌逆想而住。若希望“于厌逆与非厌逆所缘皆成就非厌逆想而住”,他便在那儿成就非厌逆想而住。若希望“于非厌逆与厌逆所缘皆成就厌逆想而住”,他便在那儿成就厌逆想而住。若希望“回避厌逆与非厌逆两者,具念、正知,住于舍”,他便在那儿具念、正知,住于舍。巴利 注疏 1
Katamā ariyā iddhi? Idha bhikkhu sace ākaṅkhati – ‘‘paṭikūle appaṭikūlasaññī vihareyya’’nti, appaṭikūlasaññī tattha viharati. Sace ākaṅkhati – ‘‘appaṭikūle paṭikūlasaññī vihareyya’’nti, paṭikūlasaññī tattha viharati. Sace ākaṅkhati – ‘‘paṭikūle ca appaṭikūle ca appaṭikūlasaññī vihareyya’’nti, appaṭikūlasaññī tattha viharati. Sace ākaṅkhati – ‘‘appaṭikūle ca paṭikūle ca paṭikūlasaññī vihareyya’’nti, paṭikūlasaññī tattha viharati. Sace ākaṅkhati – ‘‘paṭikūle ca appaṭikūle ca tadubhayaṃ abhinivajjetvā upekkhako vihareyyaṃ sato sampajāno’’ti, upekkhako tattha viharati sato sampajāno.
如何于厌逆中成就非厌逆想而住呢?对于不可意的对象,或以慈心遍满,或以界而摄引。如此于厌逆中成就非厌逆想而住。巴利
Kathaṃ paṭikūle appaṭikūlasaññī viharati? Aniṭṭhasmiṃ vatthusmiṃ mettāya vā pharati, dhātuto vā upasaṃharati. Evaṃ paṭikūle appaṭikūlasaññī viharati.
如何呢?对于可喜的对象,或以不净想遍满,或以无常而摄引。如此于非厌逆中成就厌逆想而住。巴利
Kathaṃ appaṭikūle paṭikūlasaññī viharati? Iṭṭhasmiṃ vatthusmiṃ asubhāya vā pharati, aniccato vā upasaṃharati. Evaṃ appaṭikūle paṭikūlasaññī viharati.
如何呢?对于不可意与可喜这两类对象,或以慈心遍满,或以界而摄引。如此于厌逆及非厌逆中,皆成就非厌逆想而住。巴利
Kathaṃ paṭikūle ca appaṭikūle ca appaṭikūlasaññī viharati? Aniṭṭhasmiñca iṭṭhasmiñca vatthusmiṃ mettāya vā pharati, dhātuto vā upasaṃharati. Evaṃ paṭikūle ca appaṭikūle ca appaṭikūlasaññī viharati .
如何成就呢?对于可喜与不可意的对象,或以不净想遍满,或以无常想摄引。如此,于非厌逆与厌逆两方面,皆安住于厌逆想。巴利
Kathaṃ appaṭikūle ca paṭikūle ca paṭikūlasaññī viharati? Iṭṭhasmiñca aniṭṭhasmiñca vatthusmiṃ asubhāya vā pharati, aniccato vā upasaṃharati. Evaṃ appaṭikūle ca paṭikūle ca paṭikūlasaññī viharati.
如何于厌逆与非厌逆二者皆舍弃已,具念正知而住于舍呢?诸比丘,在此,比丘以眼见色后,不感悦意,也不感不悦意,安住于舍,具足正念正知。以耳闻声后……以鼻嗅香后……以舌尝味后……以身触触后……以心了知法后,不感悦意,也不感不悦意,安住于舍,具足正念正知。如是,于可厌与不可厌二者,皆舍弃已,安住于舍,具足正念正知。这便是圣神通。巴利
Kathaṃ paṭikūle ca appaṭikūle ca tadubhayaṃ abhinivajjetvā upekkhako viharati sato sampajāno? Idha bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā neva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato sampajāno. Sotena saddaṃ sutvā…pe… ghānena gandhaṃ ghāyitvā… jivhāya rasaṃ sāyitvā… kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā… manasā dhammaṃ viññāya neva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato sampajāno. Evaṃ paṭikūle ca appaṭikūle ca tadubhayaṃ abhinivajjetvā upekkhako viharati sato sampajāno. Ayaṃ ariyā iddhi.
18 哪一种神通是业异熟所生的神通?一切鸟类、一切天神、部分人类,以及部分恶趣众生所拥有的神通。这便是业异熟所生的神通。巴利 注疏 1
Katamā kammavipākajā iddhi? Sabbesaṃ pakkhīnaṃ, sabbesaṃ devānaṃ, ekaccānaṃ manussānaṃ, ekaccānaṃ vinipātikānaṃ. Ayaṃ kammavipākajā iddhi.
何为具福者的神通?即:转轮王与四部军众共行虚空,乃至马夫、护卫等亦在其中;具福居士若提咖的神通、具福居士迦提罗的神通、具福居士门达咖的神通、具福居士苟悉德的神通,以及五位大福德者的神通。这些是具福者的神通。巴利
Katamā puññavato iddhi? Rājā cakkavattī vehāsaṃ gacchati saddhiṃ caturaṅginiyā senāya, antamaso assabandhagopurise upādāya. Jotikassa gahapatissa puññavato iddhi, jaṭilassa gahapatissa puññavato iddhi, meṇḍakassa gahapatissa puññavato iddhi, ghositassa gahapatissa puññavato iddhi, pañcannaṃ mahāpuññānaṃ puññavato iddhi. Ayaṃ puññavato iddhi.
何为明咒所成神通?即:持明者持诵明咒后,行于空中、行于虚空,能示现象兵、马兵、车兵、步兵,乃至种种军阵。这便是明咒所成神通。巴利
Katamā vijjāmayā iddhi? Vijjādharā vijjaṃ parijappetvā vehāsaṃ gacchanti, ākāse antalikkhe hatthimpi dassenti, assampi dassenti, rathampi dassenti, pattimpi dassenti, vividhampi senābyūhaṃ dassenti. Ayaṃ vijjāmayā iddhi.
如何是于一切处由正精进而成就、以成就之义而名为神通?以出离舍断欲贪,此义如何成就?——于一切处,由正精进而成就,以此义而名为神通。以无瞋舍断瞋恚,此义如何成就?——于一切处,由正精进而成就,以此义而名为神通。……以阿拉汉道舍断一切烦恼,此义如何成就?——于一切处,由正精进而成就,以此义而名为神通。如是,于一切处,由正精进而成就,以此义而名为神通。这便是十种神通。巴利
Kathaṃ tattha tattha sammā payogapaccayā ijjhanaṭṭhena iddhi? Nekkhammena kāmacchandassa pahānaṭṭho ijjhatīti – tattha tattha sammā payogapaccayā ijjhanaṭṭhena iddhi. Abyāpādena byāpādassa pahānaṭṭho ijjhatīti – tattha tattha sammā payogapaccayā ijjhanaṭṭhena iddhi…pe… arahattamaggena sabbakilesānaṃ pahānaṭṭho ijjhatīti – tattha tattha sammā payogapaccayā ijjhanaṭṭhena iddhi. Evaṃ tattha tattha sammā payogapaccayā ijjhanaṭṭhena iddhi. Imā dasa iddhiyo.
3. 通达论巴利
3. Abhisamayakathā
19 以何证悟?以心证悟。巴利 注疏 1
19 . Abhisamayo ti . Kena abhisameti? Cittena abhisameti.
若以心证悟,那么无智者能证悟吗?无智者不能证悟。以智证悟。巴利
Hañci cittena abhisameti, tena hi aññāṇī abhisameti? Na aññāṇī abhisameti. Ñāṇena abhisameti.
若以智证悟,那么以无心与智,无心者能证悟吗?无心者不能证悟。以心与智证悟。巴利
Hañci ñāṇena abhisameti, tena hi acittena ca ñāṇena ca acittako abhisameti? Na acittako abhisameti. Cittena ca ñāṇena ca abhisameti.
若以心与智证悟,那么以欲界心与智证悟吗?并非以欲界心与智证悟。巴利
Hañci cittena ca ñāṇena ca abhisameti, tena hi kāmāvacaracittena ca ñāṇena ca abhisameti? Na kāmāvacaracittena ca ñāṇena ca abhisameti.
那么,是以色界心与智而证悟吗?不,并非以色界心与智而证悟。巴利
Tena hi rūpāvacaracittena ca ñāṇena ca abhisameti? Na rūpāvacaracittena ca ñāṇena ca abhisameti.
那么,是以无色界心与智而证悟吗?不,并非以无色界心与智而证悟。巴利
Tena hi arūpāvacaracittena ca ñāṇena ca abhisameti? Na arūpāvacaracittena ca ñāṇena ca abhisameti.
那么,是以“业为自己所有”之心与智而证悟吗?不,并非以“业为自己所有”之心与智而证悟。巴利
Tena hi kammassakatacittena ca ñāṇena ca abhisameti? Na kammassakatacittena ca ñāṇena ca abhisameti.
那么,是以随顺真理的心与智而证悟吗?并非以随顺真理的心与智而证悟。巴利
Tena hi saccānulomikacittena ca ñāṇena ca abhisameti? Na saccānulomikacittena ca ñāṇena ca abhisameti.
那么,是以过去的心与智而证悟吗?并非以过去的心与智而证悟。巴利
Tena hi atītacittena ca ñāṇena ca abhisameti? Na atītacittena ca ñāṇena ca abhisameti.
那么,是以未来的心与智而证悟吗?并非以未来的心与智而证悟。巴利
Tena hi anāgatacittena ca ñāṇena ca abhisameti? Na anāgatacittena ca ñāṇena ca abhisameti.
那么,是以现在世间的心与智而证悟吗?并非以现在世间的心与智而证悟。在出世间道的刹那,是以现在的心与智而证悟。巴利
Tena hi paccuppannalokiyacittena ca ñāṇena ca abhisameti? Na paccuppannalokiyacittena ca ñāṇena ca abhisameti. Lokuttaramaggakkhaṇe paccuppannacittena ca ñāṇena ca abhisameti.
如何于出世间道的刹那,以现在的心与智证悟?于出世间道的刹那,以生起为首的心,是智的因与缘;与之相应、以见为首、以灭为所缘的智,是心的因与缘。与之相应的智,以灭为所缘。如此,于出世间道的刹那,以现在的心与智证悟。巴利
Kathaṃ lokuttaramaggakkhaṇe paccuppannacittena ca ñāṇena ca abhisameti? Lokuttaramaggakkhaṇe uppādādhipateyyaṃ cittaṃ ñāṇassa hetu paccayo ca. Taṃsampayuttaṃ nirodhagocaraṃ dassanādhipateyyaṃ ñāṇaṃ cittassa hetu paccayo ca. Taṃsampayuttaṃ ñāṇaṃ nirodhagocaraṃ. Evaṃ lokuttaramaggakkhaṇe paccuppannacittena ca ñāṇena ca abhisameti.
20 在道的刹那,见的通达即是正见,导向的通达即是正思惟,摄受的通达即是正语,等起的通达即是正业,净化的通达即是正命,策励的通达即是正精进,现起的通达即是正念,不散乱的通达即是正定;现起的通达即是念觉支,简择的通达即是择法觉支,策励的通达即是精进觉支,遍满的通达即是喜觉支,寂静的通达即是轻安觉支,不散乱的通达即是定觉支,舍离的通达即是舍觉支;于不信不动摇的通达即是信力,于懈怠不动摇的通达即是精进力,于放逸不动摇的通达即是念力,于掉举不动摇的通达即是定力,于无明不动摇的通达即是慧力;胜解的通达即是信根,策励的通达即是精进根,现起的通达即是念根,不散乱的通达即是定根,见的通达即是慧根。以增上的意义而言,是为根的通达;以不动摇的意义而言,是为力的通达;以导向出的意义而言,是为觉支的通达;以因的意义而言,是为道的通达;以现起的意义而言,是为念处的通达;以勤勉的意义而言,是为正勤的通达;以成就的意义而言,是为神足的通达;以真实的意义而言,是为谛的通达;以不散乱的意义而言,是为止的通达;以随观的意义而言,是为观的通达;以同一味的意义而言,是为止观的通达;以不超越的意义而言,是为双连的通达;以律仪的意义而言,是为戒清净的通达;以不散乱的意义而言,是为心清净的通达;以见的意义而言,是为见清净的通达;以解脱的意义而言,是为解脱的通达;以证悟的意义而言,是为明的通达;以遍舍的意义而言,是为解脱的通达;以断尽的意义而言,是为尽智的通达。愿求,以根本的意义而言,是为通达;作意,以等起的意义而言,是为通达;触,以总集的意义而言,是为通达;受,以集会之处的意义而言,是为通达;定,以居首的意义而言,是为通达;念,以增上的意义而言,是为通达;慧,以较此更上的意义而言,是为通达;解脱,以核心的意义而言,是为通达;深入甘露的涅槃,以究竟的意义而言,是为通达。巴利 注疏 1
maggakkhaṇe dassanābhisamayo sammādiṭṭhi, abhiniropanābhisamayo sammāsaṅkappo, pariggahābhisamayo sammāvācā, samuṭṭhānābhisamayo sammākammanto, vodānābhisamayo sammāājīvo, paggahābhisamayo sammāvāyāmo, upaṭṭhānābhisamayo sammāsati, avikkhepābhisamayo sammāsamādhi; upaṭṭhānābhisamayo satisambojjhaṅgo, pavicayābhisamayo dhammavicayasambojjhaṅgo, paggahābhisamayo vīriyasambojjhaṅgo, pharaṇābhisamayo pītisambojjhaṅgo, upasamābhisamayo passaddhisambojjhaṅgo, avikkhepābhisamayo samādhisambojjhaṅgo, paṭisaṅkhānābhisamayo upekkhāsambojjhaṅgo; assaddhiye akampiyābhisamayo saddhābalaṃ, kosajje akampiyābhisamayo vīriyabalaṃ, pamāde akampiyābhisamayo satibalaṃ, uddhacce akampiyābhisamayo samādhibalaṃ, avijjāya akampiyābhisamayo paññābalaṃ; adhimokkhābhisamayo saddhindriyaṃ, paggahābhisamayo vīriyindriyaṃ, upaṭṭhānābhisamayo satindriyaṃ, avikkhepābhisamayo samādhindriyaṃ, dassanābhisamayo paññindriyaṃ. Ādhipateyyaṭṭhena indriyābhisamayo, akampiyaṭṭhena balābhisamayo, niyyānaṭṭhena bojjhaṅgābhisamayo, hetuṭṭhena maggābhisamayo, upaṭṭhānaṭṭhena satipaṭṭhānābhisamayo, padahaṭṭhena sammappadhānābhisamayo , ijjhanaṭṭhena iddhipādābhisamayo, tathaṭṭhena saccābhisamayo, avikkhepaṭṭhena samathābhisamayo, anupassanaṭṭhena vipassanābhisamayo, ekarasaṭṭhena samathavipassanābhisamayo, anativattanaṭṭhena yuganaddhābhisamayo, saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhiabhisamayo, avikkhepaṭṭhena visuddhiabhisamayo, dassanaṭṭhena diṭṭhivisuddhiabhisamayo, muttaṭṭhena vimokkhābhisamayo, paṭivedhaṭṭhena vijjābhisamayo, pariccāgaṭṭhena vimuttiabhisamayo, samucchedaṭṭhena khaye ñāṇaṃ abhisamayo. Chando mūlaṭṭhena abhisamayo, manasikāro samuṭṭhānaṭṭhena abhisamayo, phasso samodhānaṭṭhena abhisamayo, vedanā samosaraṇaṭṭhena abhisamayo, samādhi pamukhaṭṭhena abhisamayo , sati ādhipateyyaṭṭhena abhisamayo, paññā tatuttaraṭṭhena abhisamayo, vimutti sāraṭṭhena abhisamayo, amatogadhaṃ nibbānaṃ pariyosānaṭṭhena abhisamayo.
21 难道通达仅此而已吗?并非如此。在入流道的刹那,见的通达即是正见……(中略)……汇入甘露的涅槃,从究竟意义上说,这就是通达。巴利 注疏 1
Kiṃ nu ettakoyeva abhisamayoti? Na hi. Sotāpattimaggakkhaṇe dassanābhisamayo sammādiṭṭhi…pe… amatogadhaṃ nibbānaṃ pariyosānaṭṭhena abhisamayo.
难道通达仅此而已吗?并非如此。在入流果的刹那,见的通达即是正见……(中略)……以止息的意义,不再生起之智是通达。意欲从根本的意义上说是通达……(中略)……汇入甘露的涅槃,从究竟意义上说,这就是通达。巴利
Kiṃ nu ettakoyeva abhisamayoti? Na hi. Sotāpattiphalakkhaṇe dassanābhisamayo sammādiṭṭhi…pe… paṭippassaddhaṭṭhena anuppāde ñāṇaṃ abhisamayo. Chando mūlaṭṭhena abhisamayo…pe… amatogadhaṃ 5 nibbānaṃ pariyosānaṭṭhena abhisamayo.
难道通达仅此而已吗?巴利
Kiṃ nu ettakoyeva abhisamayoti?
实非如此。于一来道刹那……(中略)……于一来果刹那……于不来道刹那……于不来果刹那……于阿拉汉道刹那……(中略)……于阿拉汉果刹那,见通达为正见,导向通达为正思惟……(中略)……以止息义,不再生起智为通达。以根本义,欲求为通达……(中略)……以究竟义,入于不死之涅槃为通达。巴利
Na hi. Sakadāgāmimaggakkhaṇe…pe… sakadāgāmiphalakkhaṇe… anāgāmimaggakkhaṇe… anāgāmiphalakkhaṇe… arahattamaggakkhaṇe…pe… arahattaphalakkhaṇe dassanābhisamayo sammādiṭṭhi, abhiniropanābhisamayo sammāsaṅkappo…pe… paṭippassaddhaṭṭhena anuppāde ñāṇaṃ abhisamayo. Chando mūlaṭṭhena abhisamayo…pe… amatogadhaṃ nibbānaṃ pariyosānaṭṭhena abhisamayo.
所谓“他断除烦恼”——他断除过去的烦恼……(中略)……他断除未来的烦恼,他断除现在的烦恼。所谓“他断除过去的烦恼”:假如他断除过去的烦恼,那他是在让已经耗尽的再行耗尽,让已经息灭的再行息灭,让已经消逝的再行消逝,让已经湮没的再行湮没。他是在断除那早已不存在、已经是过去的事物吗?并非如此,他不断除过去的烦恼。所谓“他断除未来的烦恼”:假如他断除未来的烦恼,那他是在断除未生的、未产生的、未现起的、未显露的事物,他是在断除那尚未存在、尚属未来的事物吗?并非如此,他不断除未来的烦恼。所谓“他断除现在的烦恼”:假如他断除现在的烦恼,那么,贪著的人便是在断除贪,嗔怒的人便是在断除嗔,愚痴的人便是在断除痴,被束缚的人便是在断除慢,执取的人便是在断除见,巴利
Yvāyaṃ kilese pajahati, atīte kilese pajahati…pe… anāgate kilese pajahati, paccuppanne kilese pajahati, atīte kilese pajahatīti. Hañci atīte kilese pajahati, tena hi khīṇaṃ khepeti, niruddhaṃ nirodheti, vigataṃ vigameti, atthaṅgataṃ atthaṅgameti, atītaṃ yaṃ na atthi taṃ pajahatīti? Na atīte kilese pajahatīti. Anāgate kilese pajahatīti. Hañci anāgate kilese pajahati, tena hi ajātaṃ pajahati, anibbattaṃ pajahati, anuppannaṃ pajahati, apātubhūtaṃ pajahati, anāgataṃ yaṃ na atthi taṃ pajahatīti? Na anāgate kilese pajahatīti. Paccuppanne kilese pajahatīti. Hañci paccuppanne kilese pajahati, tena hi ratto rāgaṃ pajahati, duṭṭho dosaṃ pajahati, mūḷho mohaṃ pajahati, vinibaddho mānaṃ pajahati, parāmaṭṭho diṭṭhiṃ pajahati ,
心意散乱,便舍断掉举;未得决定,便舍断疑;获得力量,便舍断随眠。黑法白法成对并行,平等运作。岂会有杂染的修道吗?巴利
Vikkhepagato uddhaccaṃ pajahati, aniṭṭhaṅgato vicikicchaṃ pajahati, thāmagato anusayaṃ pajahati, kaṇhasukkadhammā yuganaddhā samameva vattanti, saṃkilesikā maggabhāvanā hoti?
他并非断除过去之烦恼,并非断除未来之烦恼,亦非断除现在之烦恼。若如此,则他不断除过去的烦恼,不断除未来的……亦不断除现在的烦恼,那么岂非无有修道、无有证果、无有断烦恼、无有通达法了吗?确有修道,确有证果,确有断烦恼,确有通达法。这是怎么回事呢?譬如有一棵幼树,尚未结果。有人将其根砍断。那棵树上尚未结出的果实,便处于未生状态,不会生起;处于未产生状态,不会产生;处于未出现状态,不会出现;处于未显现状态,不会显现。同样地,生起是烦恼产生之因,生起是烦恼产生之缘。见到生起的过患,心便跃入无生。由于心跃入无生,那些以生起为缘而可能生起的烦恼,便处于未生状态,不会生起;处于未产生状态,不会产生;处于未出现状态,不会出现;处于未显现状态,不会显现。如是,由于原因灭去,便有苦的灭。持续运作是原因,相是原因,积聚是原因。积聚是烦恼产生之缘。见到积聚的过患,心便跃入无积聚。由于心跃入无积聚,那些以积聚为缘而可能生起的烦恼,便处于未生状态,不会生起;处于未产生状态,不会产生;处于未出现状态,不会出现;处于未显现状态,不会显现。如是,由于原因灭去,便有苦的灭。因此,有修道,有证果,有断烦恼,有通达法。巴利
Na hi atīte kilese pajahati, na anāgate kilese pajahati, na paccuppanne kilese pajahatīti. Hañci na atīte kilese pajahati, na anāgate…pe… na paccuppanne kilese pajahati, tena hi natthi maggabhāvanā, natthi phalasacchikiriyā, natthi kilesappahānaṃ, natthi dhammābhisamayoti? Atthi maggabhāvanā, atthi phalasacchikiriyā, atthi kilesappahānaṃ, atthi dhammābhisamayo. Yathā kathaṃ viya? Seyyathāpi taruṇo rukkho ajātaphalo. Tamenaṃ puriso mūlaṃ chindeyya. Ye tassa rukkhassa ajātaphalā, te ajātāyeva na jāyanti, anibbattāyeva na nibbattanti, anuppannāyeva na uppajjanti, apātubhūtāyeva na pātubhavanti. Evamevaṃ uppādo hetu, uppādo paccayo kilesānaṃ nibbattiyāti. Uppāde ādīnavaṃ disvā anuppāde cittaṃ pakkhandati. Anuppāde cittassa pakkhandattā ye uppādapaccayā kilesā nibbatteyyuṃ, te ajātāyeva na jāyanti, anibbattāyeva na nibbattanti, anuppannāyeva na uppajjanti, apātubhūtāyeva na pātubhavanti. Evaṃ hetunirodhā dukkhanirodho. Pavattaṃ hetu, nimittaṃ hetu, āyūhanā hetu. Āyūhanā paccayo kilesānaṃ nibbattiyāti. Āyūhane ādīnavaṃ disvā anāyūhane cittaṃ pakkhandati. Anāyūhane cittassa pakkhandattā, ye āyūhanapaccayā kilesā nibbatteyyuṃ, te ajātāyeva na jāyanti, anibbattāyeva na nibbattanti, anuppannāyeva na uppajjanti, apātubhūtāyeva na pātubhavanti. Evaṃ hetunirodhā dukkhanirodho. Evaṃ atthi maggabhāvanā, atthi phalasacchikiriyā, atthi kilesappahānaṃ, atthi dhammābhisamayoti.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14