8前因缘。“诸比丘,有此四事,真实、不虚妄、不变异。何等为四?‘此是苦’,诸比丘,此为真实、不虚妄、不变异;‘此是苦之集’,此为真实、不虚妄、不变异;‘此是苦之灭’,此为真实、不虚妄、不变异;‘此是导向苦灭之道’,此为真实、不虚妄、不变异。”诸比丘,此四事正是真实、不虚妄、不变异。”
Purimanidānaṃ . ‘‘Cattārimāni , bhikkhave , tathāni avitathāni anaññathāni. Katamāni cattāri? ‘Idaṃ dukkha’nti, bhikkhave, tathametaṃ avitathametaṃ anaññathametaṃ ; ‘ayaṃ dukkhasamudayo’ti tathametaṃ avitathametaṃ anaññathametaṃ, ‘ayaṃ dukkhanirodho’ti tathametaṃ avitathametaṃ anaññathametaṃ, ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti tathametaṃ avitathametaṃ anaññathametaṃ. Imāni kho, bhikkhave, cattāri tathāni avitathāni anaññathāni’’.
1. 第一经分别
1. Paṭhamasuttantaniddeso
苦如何以真实义而为谛?苦有四种苦义,是真实、不虚妄、不变异的。苦的逼迫义、有为义、热恼义、变异义——这四种苦的苦义,是真实、不虚妄、不变异的。如是,苦以真实义而为谛。
Kathaṃ dukkhaṃ tathaṭṭhena saccaṃ? Cattāro dukkhassa dukkhaṭṭhā tathā avitathā anaññathā. Dukkhassa pīḷanaṭṭho, saṅkhataṭṭho, santāpaṭṭho, vipariṇāmaṭṭho – ime cattāro dukkhassa dukkhaṭṭhā tathā avitathā anaññathā. Evaṃ dukkhaṃ tathaṭṭhena saccaṃ.
集如何以真实义而为谛?集有四种集义,是真实、不虚妄、不变异的。集的累积义、因缘义、结缚义、障碍义——这四种集的集义,是真实、不虚妄、不变异的。如是,集以真实义而为谛。
Kathaṃ samudayo tathaṭṭhena saccaṃ? Cattāro samudayassa samudayaṭṭhā tathā avitathā anaññathā. Samudayassa āyūhanaṭṭho, nidānaṭṭho, saṃyogaṭṭho palibodhaṭṭho – ime cattāro samudayassa samudayaṭṭhā tathā avitathā anaññathā. Evaṃ samudayo tathaṭṭhena saccaṃ.
灭如何以真实义而为谛?灭有四种灭义,是真实、不虚妄、不变异的。灭的出离义、远离义、无为义、不死义——这四种灭的灭义,是真实、不虚妄、不变异的。如是,灭以真实义而为谛。
Kathaṃ nirodho tathaṭṭhena saccaṃ? Cattāro nirodhassa nirodhaṭṭhā tathā avitathā anaññathā. Nirodhassa nissaraṇaṭṭho, vivekaṭṭho, asaṅkhataṭṭho, amataṭṭho – ime cattāro nirodhassa nirodhaṭṭhā tathā avitathā anaññathā. Evaṃ nirodho tathaṭṭhena saccaṃ.
道如何以真实义而成为谛呢?道的四种道义是真实的、不虚妄的、不异的。道的出离义、因义、见义、增上义——这四种道的道义是真实的、不虚妄的、不异的。如是,道以真实义成为谛。
Kathaṃ maggo tathaṭṭhena saccaṃ? Cattāro maggassa maggaṭṭhā tathā avitathā anaññathā. Maggassa niyyānaṭṭho, hetuṭṭho, dassanaṭṭho, ādhipateyyaṭṭho – ime cattāro maggassa maggaṭṭhā tathā avitathā anaññathā. Evaṃ maggo tathaṭṭhena saccaṃ.
9以几种方式,四圣谛是同一通达?以四种方式,四圣谛是同一通达:真实义、无我义、谛义、通达义。由此四种方式,四圣谛被摄归为一。凡摄归为一者,即是同一性;同一性依同一智而得通达,因此四圣谛是同一通达。
Katihākārehi cattāri saccāni ekappaṭivedhāni? Catūhākārehi cattāri saccāni ekappaṭivedhāni. Tathaṭṭhena, anattaṭṭhena, saccaṭṭhena, paṭivedhaṭṭhena – imehi catūhākārehi cattāri saccāni ekasaṅgahitāni. Yaṃ ekasaṅgahitaṃ taṃ ekattaṃ. Ekattaṃ ekena ñāṇena paṭivijjhatīti – cattāri saccāni ekappaṭivedhāni.
如何依真实义,四圣谛是同一通达?以四种方式,依真实义,四圣谛是同一通达:苦的苦义即是真实义,集的集义即是真实义,灭的灭义即是真实义,道的道义即是真实义。由此四种方式,依真实义,四圣谛摄归为一。凡摄归为一者,即是一性;一性依同一智而得通达,因此四圣谛是同一通达。
Kathaṃ tathaṭṭhena cattāri saccāni ekappaṭivedhāni? Catūhākārehi tathaṭṭhena cattāri saccāni ekappaṭivedhāni. Dukkhassa dukkhaṭṭho tathaṭṭho, samudayassa samudayaṭṭho tathaṭṭho, nirodhassa nirodhaṭṭho tathaṭṭho, maggassa maggaṭṭho tathaṭṭho – imehi catūhākārehi tathaṭṭhena cattāri saccāni ekasaṅgahitāni. Yaṃ ekasaṅgahitaṃ taṃ ekattaṃ. Ekattaṃ ekena ñāṇena paṭivijjhatīti – cattāri saccāni ekappaṭivedhāni.
如何以无我义,四圣谛是同一通达?以四种方式,依无我义,四圣谛是同一通达的:苦的苦义即是无我义,集的集义即是无我义,灭的灭义即是无我义,道的道义即是无我义——由此四种方式,依无我义,四圣谛被含摄为一。凡是含摄为一的,即是一性;一性以同一智而得通达,因此四圣谛是同一通达的。
Kathaṃ anattaṭṭhena cattāri saccāni ekappaṭivedhāni? Catūhākārehi anattaṭṭhena cattāri saccāni ekappaṭivedhāni. Dukkhassa dukkhaṭṭho anattaṭṭho, samudayassa samudayaṭṭho anattaṭṭho, nirodhassa nirodhaṭṭho anattaṭṭho, maggassa maggaṭṭho anattaṭṭho – imehi catūhākārehi anattaṭṭhena cattāri saccāni ekasaṅgahitāni. Yaṃ ekasaṅgahitaṃ taṃ ekattaṃ. Ekattaṃ ekena ñāṇena paṭivijjhatīti – cattāri saccāni ekappaṭivedhāni.
如何以谛义,四圣谛是同一通达?以四种方式,依谛义,四圣谛是同一通达的:苦的苦义即是谛义,集的集义即是谛义,灭的灭义即是谛义,道的道义即是谛义——由此四种方式,依谛义,四圣谛被含摄为一。凡是含摄为一的,即是一性;一性以同一智而得通达,因此四圣谛是同一通达的。
Kathaṃ saccaṭṭhena cattāri saccāni ekappaṭivedhāni? Catūhākārehi saccaṭṭhena cattāri saccāni ekappaṭivedhāni. Dukkhassa dukkhaṭṭho saccaṭṭho, samudayassa samudayaṭṭho saccaṭṭho, nirodhassa nirodhaṭṭho saccaṭṭho, maggassa maggaṭṭho saccaṭṭho – imehi catūhākārehi saccaṭṭhena cattāri saccāni ekasaṅgahitāni. Yaṃ ekasaṅgahitaṃ taṃ ekattaṃ. Ekattaṃ ekena ñāṇena paṭivijjhatīti – cattāri saccāni ekappaṭivedhāni.
就证悟的意义而言,四圣谛如何是同一证悟?以四种方式,从证悟的意义来说,四圣谛是同一证悟:苦的“苦义”是证悟的意义,集的“集义”是证悟的意义,灭的“灭义”是证悟的意义,道的“道义”是证悟的意义。以这四种方式,从证悟的意义来说,四圣谛被归摄为一。这被归摄为一的,就是同一。这同一种,由单一智所证悟——所以说四圣谛是同一证悟。
Kathaṃ paṭivedhaṭṭhena cattāri saccāni ekappaṭivedhāni? Catūhākārehi paṭivedhaṭṭhena cattāri saccāni ekappaṭivedhāni. Dukkhassa dukkhaṭṭho paṭivedhaṭṭho, samudayassa samudayaṭṭho paṭivedhaṭṭho nirodhassa nirodhaṭṭho paṭivedhaṭṭho, maggassa maggaṭṭho paṭivedhaṭṭho – imehi catūhākārehi paṭivedhaṭṭhena cattāri saccāni ekasaṅgahitāni yaṃ ekasaṅgahitaṃ taṃ ekattaṃ. Ekattaṃ ekena ñāṇena paṭivijjhatīti – cattāri saccāni ekappaṭivedhāni.
10以几种方式,四圣谛是同一证悟?凡是无常的,即是苦;凡是苦的,即是无常;凡是无常与苦的,即是无我。凡是无常、苦、无我的,即是真实;凡是无常、苦、无我、真实的,即是谛。凡是无常、苦、无我、真实、谛的,即被摄为一。这被摄为一者,即是同一。此同一被单一智所洞察——因此,四圣谛是同一证悟。
Katihākārehi cattāri saccāni ekappaṭivedhāni? Yaṃ aniccaṃ taṃ dukkhaṃ, yaṃ dukkhaṃ taṃ aniccaṃ, yaṃ aniccañca dukkhañca taṃ anattā. Yaṃ aniccañca dukkhañca anattā ca taṃ tathaṃ. Yaṃ aniccaṃ ca dukkhañca anattā ca tathañca taṃ saccaṃ. Yaṃ aniccañca dukkhañca anattā ca tathañca saccañca taṃ ekasaṅgahitaṃ. Yaṃ ekasaṅgahitaṃ taṃ ekattaṃ. Ekattaṃ ekena ñāṇena paṭivijjhatīti – cattāri saccāni ekappaṭivedhāni.
由几种方式,四圣谛是同一通达?由九种方式,四圣谛是同一通达。即:真实义、无我义、谛义、证悟义、证知义、遍知义、断除义、修习义、证得义——由此九种方式,四圣谛归摄为一。此归摄为一者,即是同一。此同一为单一智所洞察——故说四圣谛是同一通达。
Katihākārehi cattāri saccāni ekappaṭivedhāni? Navahākārehi cattāri saccāni ekappaṭivedhāni. Tathaṭṭhena, anattaṭṭhena, saccaṭṭhena, paṭivedhaṭṭhena, abhiññaṭṭhena, pariññaṭṭhena, pahānaṭṭhena, bhāvanaṭṭhena, sacchikiriyaṭṭhena – imehi navahākārehi cattāri saccāni ekasaṅgahitāni. Yaṃ ekasaṅgahitaṃ taṃ ekattaṃ. Ekattaṃ ekena ñāṇena paṭivijjhatīti – cattāri saccāni ekappaṭivedhāni.
如何依真实义,四圣谛是同一证悟?以九种方式,依真实义,四圣谛是同一证悟。苦的苦义是真实义,集的集义是真实义,灭的灭义是真实义,道的道义是真实义,证知的证知义是真实义,遍知的遍知义是真实义,断除的断除义是真实义,修习的修习义是真实义,证得的证得义是真实义。以此九种方式,依真实义,四圣谛被摄为一。此被摄为一者,即是同一。此同一被单一智所洞察——因此,四圣谛是同一证悟。
Kathaṃ tathaṭṭhena cattāri saccāni ekappaṭivedhāni? Navahākārehi tathaṭṭhena cattāri saccāni ekappaṭivedhāni. Dukkhassa dukkhaṭṭho tathaṭṭho, samudayassa samudayaṭṭho tathaṭṭho, nirodhassa nirodhaṭṭho tathaṭṭho, maggassa maggaṭṭho tathaṭṭho, abhiññāya abhiññaṭṭho tathaṭṭho, pariññāya pariññaṭṭho tathaṭṭho, pahānassa pahānaṭṭho tathaṭṭho, bhāvanāya bhāvanaṭṭho tathaṭṭho, sacchikiriyāya sacchikiriyaṭṭho tathaṭṭho – imehi navahākārehi tathaṭṭhena cattāri saccāni ekasaṅgahitāni. Yaṃ ekasaṅgahitaṃ taṃ ekattaṃ. Ekattaṃ ekena ñāṇena paṭivijjhatīti – cattāri saccāni ekappaṭivedhāni.
如何依无我义、谛义、证悟义,说四圣谛是同一证悟?以九种行相,依证悟义,四圣谛是同一证悟。苦的苦义即是证悟义,集的集义即是证悟义,灭的灭义即是证悟义,道的道义即是证悟义,证知的证知义即是证悟义,遍知的遍知义即是证悟义,断除的断除义即是证悟义,修习的修习义即是证悟义,证得的证得义即是证悟义。由此九种行相,依证悟义,四圣谛摄归为一。所摄归者即是同一性;此同一性由一智所通达,因此说四圣谛是同一证悟。
Kathaṃ anattaṭṭhena… saccaṭṭhena… paṭivedhaṭṭhena cattāri saccāni ekappaṭivedhāni? Navahākārehi paṭivedhaṭṭhena cattāri saccāni ekappaṭivedhāni. Dukkhassa dukkhaṭṭho paṭivedhaṭṭho, samudayassa samudayaṭṭho paṭivedhaṭṭho, nirodhassa nirodhaṭṭho paṭivedhaṭṭho, maggassa maggaṭṭho paṭivedhaṭṭho, abhiññāya abhiññaṭṭho paṭivedhaṭṭho, pariññāya pariññaṭṭho paṭivedhaṭṭho, pahānassa pahānaṭṭho paṭivedhaṭṭho, bhāvanāya bhāvanaṭṭho paṭivedhaṭṭho, sacchikiriyāya sacchikiriyaṭṭho paṭivedhaṭṭho – imehi navahākārehi paṭivedhaṭṭhena cattāri saccāni ekasaṅgahitāni. Yaṃ ekasaṅgahitaṃ taṃ ekattaṃ. Ekattaṃ ekena ñāṇena paṭivijjhatīti – cattāri saccāni ekappaṭivedhāni.
11由几种方式,四圣谛是同一通达?由十二种方式,四圣谛是同一通达。即:真实义、无我义、谛义、证悟义、证知义、遍知义、法义、真实义、已知义、证得义、触证义、现观义——由此十二种方式,四圣谛归摄为一。此归摄为一者,即是同一。此同一为单一智所洞察——故说四圣谛是同一通达。
Katihākārehi cattāri saccāni ekappaṭivedhāni? Dvādasahi ākārehi cattāri saccāni ekappaṭivedhāni. Tathaṭṭhena, anattaṭṭhena, saccaṭṭhena, paṭivedhaṭṭhena, abhijānanaṭṭhena, parijānanaṭṭhena, dhammaṭṭhena, tathaṭṭhena, ñātaṭṭhena, sacchikiriyaṭṭhena, phassanaṭṭhena, abhisamayaṭṭhena – imehi dvādasahi ākārehi cattāri saccāni ekasaṅgahitāni. Yaṃ ekasaṅgahitaṃ taṃ ekattaṃ. Ekattaṃ ekena ñāṇena paṭivijjhatīti – cattāri saccāni ekappaṭivedhāni.
四圣谛如何以真实义为同一通达?由十六种行相,四圣谛以真实义为同一通达。苦有逼迫义、有为义、热恼义、变易义,此为真实义;集有累积义、因源义、结缚义、障碍义,此为真实义;灭有出离义、远离义、无为义、不死义,此为真实义;道有出离义、因义、见义、增上义,此为真实义——由此十六种行相,四圣谛以真实义归摄为一。凡是归摄为一的,即是同一性。以同一智通达彼同一性,故说四圣谛是同一通达。
Kathaṃ tathaṭṭhena cattāri saccāni ekappaṭivedhāni? Soḷasahi ākārehi tathaṭṭhena cattāri saccāni ekappaṭivedhāni. Dukkhassa pīḷanaṭṭho, saṅkhataṭṭho, santāpaṭṭho, vipariṇāmaṭṭho, tathaṭṭho; samudayassa āyūhanaṭṭho, nidānaṭṭho, saṃyogaṭṭho, palibodhaṭṭho tathaṭṭho; nirodhassa nissaraṇaṭṭho, vivekaṭṭho, asaṅkhataṭṭho, amataṭṭho tathaṭṭho; maggassa niyyānaṭṭho, hetuṭṭho, dassanaṭṭho, ādhipateyyaṭṭho tathaṭṭho – imehi soḷasahi ākārehi tathaṭṭhena cattāri saccāni ekasaṅgahitāni. Yaṃ ekasaṅgahitaṃ taṃ ekattaṃ. Ekattaṃ ekena ñāṇena paṭivijjhatīti – cattāri saccāni ekappaṭivedhāni.
四圣谛是如何以无我义……(中略)……以谛义、以通达义、以证知义、以遍知义、以法义、以真实义、以已知义、以作证义、以触达义、以现观义而成为一体证悟的呢?以十六种行相,四圣谛以现观义而为一证悟。苦的逼迫义、有为义、热恼义、变易义,此为现观义;集的累积义、因源义、结缚义、障碍义,此为现观义;灭的出离义、远离义、无为义、不死义,此为现观义;道的出离义、因义、见义、增上义,此为现观义——以此十六种行相,四圣谛以现观义而被归摄为一。凡是归摄为一的,即是同一性。以同一智通达那同一性,因此四圣谛是一体证悟的。
Kathaṃ anattaṭṭhena…pe… saccaṭṭhena… paṭivedhaṭṭhena… abhijānanaṭṭhena… parijānanaṭṭhena… dhammaṭṭhena… tathaṭṭhena… ñātaṭṭhena… sacchikiriyaṭṭhena… phassanaṭṭhena… abhisamayaṭṭhena cattāri saccāni ekappaṭivedhāni? Soḷasahi ākārehi abhisamayaṭṭhena cattāri saccāni ekappaṭivedhāni. Dukkhassa pīḷanaṭṭho, saṅkhataṭṭho, santāpaṭṭho, vipariṇāmaṭṭho, abhisamayaṭṭho; samudayassa āyūhanaṭṭho, nidānaṭṭho, saṃyogaṭṭho, palibodhaṭṭho, abhisamayaṭṭho; nirodhassa nissaraṇaṭṭho , vivekaṭṭho, asaṅkhataṭṭho, amataṭṭho, abhisamayaṭṭho; maggassa niyyānaṭṭho, hetuṭṭho, dassanaṭṭho, ādhipateyyaṭṭho, abhisamayaṭṭho – imehi soḷasahi ākārehi abhisamayaṭṭhena cattāri saccāni ekasaṅgahitāni. Yaṃ ekasaṅgahitaṃ taṃ ekattaṃ. Ekattaṃ ekena ñāṇena paṭivijjhatīti – cattāri saccāni ekappaṭivedhāni.
12圣谛有几种相?圣谛有两种相:有为相与无为相。这便是圣谛的两种相。
Saccānaṃ kati lakkhaṇāni? Saccānaṃ dve lakkhaṇāni. Saṅkhatalakkhaṇañca, asaṅkhatalakkhaṇañca – saccānaṃ imāni dve lakkhaṇāni.
圣谛有几种相?圣谛有六种相。对于有为圣谛,生起可见,灭去可见,住立时的变易可见;对于无为圣谛,无生起可见,无灭去可见,无住立时的变易可见。这便是圣谛的六种相。
Saccānaṃ kati lakkhaṇāni? Saccānaṃ cha lakkhaṇāni. Saṅkhatānaṃ saccānaṃ uppādo paññāyati, vayo paññāyati, ṭhitānaṃ aññathattaṃ paññāyati asaṅkhatassa saccassa na uppādo paññāyati , na vayo paññāyati, na ṭhitassa aññathattaṃ paññāyati – saccānaṃ imāni cha lakkhaṇāni.
圣谛有几种相?圣谛有十二种相。苦圣谛中生起可了知,灭去可了知,住立的变异性可了知;集圣谛中生起可了知,灭去可了知,住立的变异性可了知;道圣谛中生起可了知,灭去可了知,住立的变异性可了知;灭圣谛则无生起可了知,无灭去可了知,无住立的变异性可了知。这便是圣谛的十二种相。
Saccānaṃ kati lakkhaṇāni? Saccānaṃ dvādasa lakkhaṇāni. Dukkhasaccassa uppādo paññāyati, vayo paññāyati, ṭhitassa aññathattaṃ paññāyati; samudayasaccassa uppādo paññāyati, vayo paññāyati, ṭhitassa aññathattaṃ paññāyati; maggasaccassa uppādo paññāyati, vayo paññāyati, ṭhitassa aññathattaṃ paññāyati; nirodhasaccassa na uppādo paññāyati, na vayo paññāyati, na ṭhitassa aññathattaṃ paññāyati – saccānaṃ imāni dvādasa lakkhaṇāni.
于四圣谛中,哪些是善,哪些是不善,哪些是无记?集圣谛是不善,道圣谛是善,灭圣谛是无记。苦圣谛则可能是善、不善或无记。
Catunnaṃ saccānaṃ kati kusalā, kati akusalā, kati abyākatā? Samudayasaccaṃ akusalaṃ, maggasaccaṃ kusalaṃ , nirodhasaccaṃ abyākataṃ. Dukkhasaccaṃ siyā kusalaṃ, siyā akusalaṃ, siyā abyākataṃ.
三个圣谛可为一个圣谛所涵盖,一个圣谛可为三个圣谛所涵盖吗?依所依内容及理路,这是可能的。如何可能呢?苦谛中凡是不善的部分,集谛是不善——如此,依不善义,两个圣谛为一个圣谛所涵盖,一个圣谛为两个圣谛所涵盖。苦谛中凡是善的部分,道谛是善——如此,依善义,两个圣谛为一个圣谛所涵盖,一个圣谛为两个圣谛所涵盖。苦谛中凡是无记的部分,灭谛是无记——如此,依无记义,两个圣谛为一个圣谛所涵盖,一个圣谛为两个圣谛所涵盖。因此,依所依内容及理路,三个圣谛可为一个圣谛所涵盖,一个圣谛可为三个圣谛所涵盖。
Siyā tīṇi saccāni ekasaccena saṅgahitāni, ekasaccaṃ tīhi saccehi saṅgahitaṃ? Vatthuvasena pariyāyena siyāti. Kathañca siyā? Yaṃ dukkhasaccaṃ akusalaṃ, samudayasaccaṃ akusalaṃ – evaṃ akusalaṭṭhena dve saccāni ekasaccena saṅgahitāni, ekasaccaṃ dvīhi saccehi saṅgahitaṃ. Yaṃ dukkhasaccaṃ kusalaṃ, maggasaccaṃ kusalaṃ – evaṃ kusalaṭṭhena dve saccāni ekasaccena saṅgahitāni , ekasaccaṃ dvīhi saccehi saṅgahitaṃ. Yaṃ dukkhasaccaṃ abyākataṃ, nirodhasaccaṃ abyākataṃ – evaṃ abyākataṭṭhena dve saccāni ekasaccena saṅgahitāni, ekasaccaṃ dvīhi saccehi saṅgahitaṃ. Evaṃ siyā tīṇi saccāni ekasaccena saṅgahitāni, ekasaccaṃ tīhi saccehi saṅgahitaṃ vatthuvasena pariyāyenāti.
2. 第二经部
2. Dutiyasuttantapāḷi
13“诸比丘,当我尚未正觉,还是未完全觉悟的菩萨时,心中这样思惟:‘色有什么味?有什么患?什么是它的出离?受有什么味?有什么患?什么是它的出离?想有什么味?有什么患?什么是它的出离?行有什么味?有什么患?什么是它的出离?识有什么味?有什么患?什么是它的出离?’诸比丘,那时我心中如此思惟:‘凡是依缘于色而生起的乐与喜悦——这便是色的味。色是无常、苦、变易之法——这便是色的过患。对色的欲贪的调伏及舍断——这便是色的出离。凡是依缘于受⋯⋯依缘于想⋯⋯依缘于行⋯⋯依缘于识而生起的乐与喜悦——这便是识的味。识是无常、苦、变易之法——这便是识的过患。对识的欲贪的调伏及舍断——这便是识的出离。’
‘‘Pubbe me, bhikkhave , sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato etadahosi – ‘ko nu kho rūpassa assādo, ko ādīnavo, kiṃ nissaraṇaṃ; ko vedanāya assādo, ko ādīnavo, kiṃ nissaraṇaṃ; ko saññāya assādo, ko ādīnavo, kiṃ nissaraṇaṃ; ko saṅkhārānaṃ assādo, ko ādīnavo, kiṃ nissaraṇaṃ; ko viññāṇassa assādo, ko ādīnavo, kiṃ nissaraṇa’nti? Tassa mayhaṃ, bhikkhave, etadahosi – ‘yaṃ kho rūpaṃ paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ – ayaṃ rūpassa assādo. Yaṃ rūpaṃ aniccaṃ, taṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ – ayaṃ rūpassa ādīnavo. Yo rūpasmiṃ chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ – idaṃ rūpassa nissaraṇaṃ. Yaṃ vedanaṃ paṭicca…pe… yaṃ saññaṃ paṭicca… yaṃ saṅkhāre paṭicca… yaṃ viññāṇaṃ paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ – ayaṃ viññāṇassa assādo. Yaṃ viññāṇaṃ aniccaṃ taṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ – ayaṃ viññāṇassa ādīnavo. Yo viññāṇasmiṃ chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ – idaṃ viññāṇassa nissaraṇaṃ’’.
“诸比丘,只要我未能如实了知这五取蕴的味为味、患为患、出离为出离,那么,在有天、魔、梵天的世间,于包括沙门、婆罗门、天与人的众生中,我还不宣称‘已证悟无上正自觉’。然而,诸比丘,一旦我如实了知这五取蕴的味为味、患为患、出离为出离,我便在有天、魔、梵天的世间,于包括沙门、婆罗门、天与人的众生中,宣称‘已证悟无上正自觉’。并且,我生起如此智见:‘我的解脱不动摇,此为最后一生,如今不再有后有。’”
‘‘Yāvakīvañcāhaṃ , bhikkhave, imesaṃ pañcannaṃ upādānakkhandhānaṃ evaṃ assādañca assādato ādīnavañca ādīnavato nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṃ nābbhaññāsiṃ, neva tāvāhaṃ, bhikkhave, sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya ‘anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho’ti paccaññāsiṃ yato ca khvāhaṃ, bhikkhave, imesaṃ pañcannaṃ upādānakkhandhānaṃ evaṃ assādañca assādato ādīnavañca ādīnavato nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ, athāhaṃ, bhikkhave, ‘sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho’ti paccaññāsiṃ. Ñāṇañca pana me dassanaṃ udapādi – ‘akuppā me vimutti . Ayamantimā jāti, natthi dāni punabbhavo’’’ti.
3. 第二经分别
3. Dutiyasuttantaniddeso
14缘于色而生起的快乐与喜悦,这是色的味——以断的证悟而属集谛。色是无常的、苦的、变易法,这是色的患——以遍知的证悟而属苦谛。于色的欲贪调伏、欲贪舍断,这是色的出离——以作证的证悟而属灭谛。在这三处中,正见、正思惟、正语、正业、正命、正精进、正念、正定——以修习的证悟而属道谛。
Yaṃ rūpaṃ paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ, ayaṃ rūpassa assādoti – pahānappaṭivedho samudayasaccaṃ. Yaṃ rūpaṃ aniccaṃ taṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, ayaṃ rūpassa ādīnavoti – pariññāpaṭivedho dukkhasaccaṃ. Yo rūpasmiṃ chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ, idaṃ rūpassa nissaraṇanti – sacchikiriyāpaṭivedho nirodhasaccaṃ. Yā imesu tīsu ṭhānesu diṭṭhi saṅkappo vācā kammanto ājīvo vāyāmo sati samādhi – bhāvanāpaṭivedho maggasaccaṃ.
缘于受……缘于想……缘于行……缘于识而生起的快乐与喜悦,这是识的味——以断的证悟而属集谛。识是无常的、苦的、变易法,这是识的患——以遍知的证悟而属苦谛。于识的欲贪调伏、欲贪舍断,这是识的出离——以作证的证悟而属灭谛。在这三处中,正见、正思惟、正语、正业、正命、正精进、正念、正定——以修习的证悟而属道谛。
Yaṃ vedanaṃ paṭicca…pe… yaṃ saññaṃ paṭicca… yaṃ saṅkhāre paṭicca… yaṃ viññāṇaṃ paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ, ayaṃ viññāṇassa assādoti – pahānappaṭivedho samudayasaccaṃ. Yaṃ viññāṇaṃ aniccaṃ taṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, ayaṃ viññāṇassa ādīnavoti – pariññāpaṭivedho dukkhasaccaṃ. Yo viññāṇasmiṃ chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ, idaṃ viññāṇassa nissaraṇanti – sacchikiriyāpaṭivedho nirodhasaccaṃ. Yā imesu tīsu ṭhānesu diṭṭhi saṅkappo vācā kammanto ājīvo vāyāmo sati samādhi – bhāvanāpaṭivedho maggasaccaṃ.
15“谛”依几种义为谛?依探求义、依把握义、依通达义。如何是依探求义之谛?即探求:“老死以何为因、以何为集、以何为类、以何为源”——这便是依探求义之谛。“老死以生为因、以生为集、以生为类、以生为源”——这便是依把握义之谛。他遍知老死、遍知老死集、遍知老死灭、遍知导向老死灭的行道——这便是依通达义之谛。
15 . Sacca nti katihākārehi saccaṃ? Esanaṭṭhena , pariggahaṭṭhena, paṭivedhaṭṭhena. Kathaṃ esanaṭṭhena saccaṃ? Jarāmaraṇaṃ kiṃnidānaṃ, kiṃsamudayaṃ, kiṃjātikaṃ, kiṃpabhavanti – evaṃ esanaṭṭhena saccaṃ. Jarāmaraṇaṃ jātinidānaṃ, jātisamudayaṃ, jātijātikaṃ, jātippabhavanti – evaṃ pariggahaṭṭhena saccaṃ. Jarāmaraṇañca pajānāti, jarāmaraṇasamudayañca pajānāti, jarāmaraṇanirodhañca pajānāti, jarāmaraṇanirodhagāminiṃ paṭipadañca pajānāti – evaṃ paṭivedhaṭṭhena saccaṃ.
如何是依探求义之谛?即探求:“生以何为因、以何为集、以何为类、以何为源”——这便是依探求义之谛。“生以有为因、以有为集、以有为类、以有为源”——这便是依把握义之谛。他遍知生、遍知生集、遍知生灭、遍知导向生灭的行道——这便是依通达义之谛。
Jāti kiṃnidānā, kiṃsamudayā, kiṃjātikā, kiṃpabhavāti – evaṃ esanaṭṭhena saccaṃ. Jāti bhavanidānā, bhavasamudayā, bhavajātikā, bhavappabhavāti – evaṃ pariggahaṭṭhena saccaṃ. Jātiñca pajānāti, jātisamudayañca pajānāti, jātinirodhañca pajānāti, jātinirodhagāminiṃ paṭipadañca pajānāti – evaṃ paṭivedhaṭṭhena saccaṃ.
如何是依探求义之谛?即探求:“有以何为因、以何为集、以何为类、以何为源”——这便是依探求义之谛。“有以取为因、以取为集、以取为类、以取为源”——这便是依把握义之谛。他遍知有、遍知有集、遍知有灭、遍知导向有灭的行道——这便是依通达义之谛。
Bhavo kiṃnidāno, kiṃsamudayo, kiṃjātiko, kiṃpabhavoti – evaṃ esanaṭṭhena saccaṃ . Bhavo upādānanidāno, upādānasamudayo, upādānajātiko, upādānappabhavoti – evaṃ pariggahaṭṭhena saccaṃ. Bhavaṃ ca pajānāti, bhavasamudayañca pajānāti, bhavanirodhañca pajānāti, bhavanirodhagāminiṃ paṭipadañca pajānāti – evaṃ paṭivedhaṭṭhena saccaṃ.
何为取的因?何为取的集?何为取的类?何为取的源?——以此探求之义,是为圣谛。取以渴爱为因,以渴爱为集,以渴爱为类,以渴爱为源——以此把握之义,是为圣谛。他了知取,了知取的集,了知取的灭,了知通向取灭之道——以此通达之义,是为圣谛。
Upādānaṃ kiṃnidānaṃ, kiṃsamudayaṃ, kiṃjātikaṃ, kiṃpabhavanti – evaṃ esanaṭṭhena saccaṃ. Upādānaṃ taṇhānidānaṃ, taṇhāsamudayaṃ, taṇhājātikaṃ, taṇhāpabhavanti – evaṃ pariggahaṭṭhena saccaṃ. Upādānañca pajānāti, upādānasamudayañca pajānāti, upādānanirodhañca pajānāti upādānanirodhagāminiṃ paṭipadañca pajānāti – evaṃ paṭivedhaṭṭhena saccaṃ.
何为渴爱的因?何为渴爱的集?何为渴爱的类?何为渴爱的源?——以此探求之义,是为圣谛。渴爱以受为因,以受为集,以受为类,以受为源——以此把握之义,是为圣谛。他了知渴爱,了知渴爱的集,了知渴爱的灭,了知通向渴爱灭之道——以此通达之义,是为圣谛。
Taṇhā kiṃnidānā, kiṃsamudayā, kiṃjātikā, kiṃpabhavāti – evaṃ esanaṭṭhena saccaṃ. Taṇhā vedanānidānā, vedanāsamudayā, vedanājātikā, vedanāpabhavāti – evaṃ pariggahaṭṭhena saccaṃ. Taṇhañca pajānāti, taṇhāsamudayañca pajānāti, taṇhānirodhañca pajānāti, taṇhānirodhagāminiṃ paṭipadañca pajānāti – evaṃ paṭivedhaṭṭhena saccaṃ.
何为受的因?何为受的集?何为受的类?何为受的源?——以此探求之义,是为圣谛。受以触为因,以触为集,以触为类,以触为源——以此把握之义,是为圣谛。他了知受,了知受的集,了知受的灭,了知通向受灭之道——以此通达之义,是为圣谛。
Vedanā kiṃnidānā, kiṃsamudayā, kiṃjātikā, kiṃpabhavāti – evaṃ esanaṭṭhena saccaṃ. Vedanā phassanidānā, phassasamudayā, phassajātikā, phassappabhavāti – evaṃ pariggahaṭṭhena saccaṃ. Vedanañca pajānāti, vedanāsamudayañca pajānāti, vedanānirodhañca pajānāti, vedanānirodhagāminiṃ paṭipadañca pajānāti – evaṃ paṭivedhaṭṭhena saccaṃ.
触以何为因、以何为集、以何为类、以何为源——依此探求之义,这是谛。触以六处为因、以六处为集、以六处为类、以六处为源——依此把握之义,这是谛。他彻知触、彻知触的集、彻知触的灭、彻知导向触灭的行道——依此通达之义,这是谛。
Phasso kiṃnidāno, kiṃsamudayo, kiṃjātiko, kiṃpabhavoti – evaṃ esanaṭṭhena saccaṃ. Phasso saḷāyatananidāno, saḷāyatanasamudayo, saḷāyatanajātiko, saḷāyatanappabhavoti – evaṃ pariggahaṭṭhena saccaṃ. Phassañca pajānāti, phassasamudayañca pajānāti, phassanirodhañca pajānāti, phassanirodhagāminiṃ paṭipadañca pajānāti – evaṃ paṭivedhaṭṭhena saccaṃ.
六处以何为因、以何为集、以何为类、以何为源——依此探求之义,这是谛。六处以名色为因、以名色为集、以名色为类、以名色为源——依此把握之义,这是谛。他彻知六处、彻知六处的集、彻知六处的灭、彻知导向六处灭的行道——依此通达之义,这是谛。
Saḷāyatanaṃ kiṃnidānaṃ, kiṃsamudayaṃ, kiṃjātikaṃ, kiṃpabhavanti – evaṃ esanaṭṭhena saccaṃ. Saḷāyatanaṃ nāmarūpanidānaṃ, nāmarūpasamudayaṃ, nāmarūpajātikaṃ, nāmarūpappabhavanti – evaṃ pariggahaṭṭhena saccaṃ. Saḷāyatanañca pajānāti, saḷāyatanasamudayañca pajānāti, saḷāyatananirodhañca pajānāti, saḷāyatananirodhagāminiṃ paṭipadañca pajānāti – evaṃ paṭivedhaṭṭhena saccaṃ.
名色以何为因、以何为集、以何为类、以何为源——依此探求之义,这是谛。名色以识为因、以识为集、以识为类、以识为源——依此把握之义,这是谛。他彻知名色、彻知名色的集、彻知名色的灭、彻知导向名色灭的行道——依此通达之义,这是谛。
Nāmarūpaṃ kiṃnidānaṃ, kiṃsamudayaṃ, kiṃjātikaṃ, kiṃpabhavanti – evaṃ esanaṭṭhena saccaṃ. Nāmarūpaṃ viññāṇanidānaṃ, viññāṇasamudayaṃ, viññāṇajātikaṃ, viññāṇappabhavanti – evaṃ pariggahaṭṭhena saccaṃ. Nāmarūpañca pajānāti, nāmarūpasamudayañca pajānāti, nāmarūpanirodhañca pajānāti, nāmarūpanirodhagāminiṃ paṭipadañca pajānāti – evaṃ paṭivedhaṭṭhena saccaṃ.
识以什么为源头?以什么为集起?以什么为生?以什么而发生?——以探寻之义,这是谛。识以行为源头,以行为集起,以行为生,以行为发生——以把握之义,这是谛。他彻知识,彻知识的集起,彻知识的灭尽,彻知通向识灭的行道——以通达之义,这是谛。
Viññāṇaṃ kiṃnidānaṃ, kiṃsamudayaṃ, kiṃjātikaṃ, kiṃpabhavanti – evaṃ esanaṭṭhena saccaṃ. Viññāṇaṃ saṅkhāranidānaṃ, saṅkhārasamudayaṃ, saṅkhārajātikaṃ , saṅkhārappabhavanti – evaṃ pariggahaṭṭhena saccaṃ. Viññāṇañca pajānāti, viññāṇasamudayañca pajānāti, viññāṇanirodhañca pajānāti, viññāṇanirodhagāminiṃ paṭipadañca pajānāti – evaṃ paṭivedhaṭṭhena saccaṃ.
行以什么为源头?以什么为集起?以什么为生?以什么而发生?——以探寻之义,这是谛。行以无明为源头,以无明为集起,以无明为生,以无明为发生——以把握之义,这是谛。他彻知行,彻知行的集起,彻知行的灭尽,彻知通向行灭的行道——以通达之义,这是谛。
Saṅkhārā kiṃnidānā, kiṃsamudayā, kiṃjātikā, kiṃpabhavāti – evaṃ esanaṭṭhena saccaṃ. Saṅkhārā avijjānidānā, avijjāsamudayā, avijjājātikā, avijjāpabhavāti – evaṃ pariggahaṭṭhena saccaṃ. Saṅkhāre ca pajānāti, saṅkhārasamudayañca pajānāti, saṅkhāranirodhañca pajānāti, saṅkhāranirodhagāminiṃ paṭipadañca pajānāti – evaṃ paṭivedhaṭṭhena saccaṃ.
16老死是苦谛,生是集谛,从这两者出离是灭谛,证知灭的智慧是道谛。生是苦谛,有是集谛,从这两者出离是灭谛,证知灭的智慧是道谛。有是苦谛,取是集谛,从这两者出离是灭谛,证知灭的智慧是道谛。取是苦谛,渴爱是集谛,从这两者出离是灭谛,证知灭的智慧是道谛。渴爱是苦谛,受是集谛,从这两者出离是灭谛,证知灭的智慧是道谛。受是苦谛,触是集谛,从这两者出离是灭谛,证知灭的智慧是道谛。触是苦谛,六处是集谛,从这两者出离是灭谛,证知灭的智慧是道谛。六处是苦谛,名色是集谛,从这两者出离是灭谛,证知灭的智慧是道谛。名色是苦谛,识是集谛,从这两者出离是灭谛,证知灭的智慧是道谛。识是苦谛,行是集谛,从这两者出离是灭谛,证知灭的智慧是道谛。行是苦谛,无明是集谛,从这两者出离是灭谛,证知灭的智慧是道谛。
Jarāmaraṇaṃ dukkhasaccaṃ, jāti samudayasaccaṃ, ubhinnampi nissaraṇaṃ nirodhasaccaṃ, nirodhappajānanā maggasaccaṃ. Jāti dukkhasaccaṃ, bhavo samudayasaccaṃ, ubhinnampi nissaraṇaṃ nirodhasaccaṃ, nirodhappajānanā maggasaccaṃ. Bhavo dukkhasaccaṃ, upādānaṃ samudayasaccaṃ, ubhinnampi nissaraṇaṃ nirodhasaccaṃ, nirodhappajānanā maggasaccaṃ. Upādānaṃ dukkhasaccaṃ, taṇhā samudayasaccaṃ, ubhinnampi nissaraṇaṃ nirodhasaccaṃ, nirodhappajānanā maggasaccaṃ. Taṇhā dukkhasaccaṃ, vedanā samudayasaccaṃ, ubhinnampi nissaraṇaṃ nirodhasaccaṃ, nirodhappajānanā maggasaccaṃ. Vedanā dukkhasaccaṃ, phasso samudayasaccaṃ, ubhinnampi nissaraṇaṃ nirodhasaccaṃ, nirodhappajānanā maggasaccaṃ. Phasso dukkhasaccaṃ, saḷāyatanaṃ samudayasaccaṃ, ubhinnampi nissaraṇaṃ nirodhasaccaṃ, nirodhappajānanā maggasaccaṃ. Saḷāyatanaṃ dukkhasaccaṃ, nāmarūpaṃ samudayasaccaṃ, ubhinnampi nissaraṇaṃ nirodhasaccaṃ, nirodhappajānanā maggasaccaṃ. Nāmarūpaṃ dukkhasaccaṃ, viññāṇaṃ samudayasaccaṃ, ubhinnampi nissaraṇaṃ nirodhasaccaṃ, nirodhappajānanā maggasaccaṃ. Viññāṇaṃ dukkhasaccaṃ, saṅkhārā samudayasaccaṃ, ubhinnampi nissaraṇaṃ nirodhasaccaṃ, nirodhappajānanā maggasaccaṃ. Saṅkhārā dukkhasaccaṃ, avijjā samudayasaccaṃ, ubhinnampi nissaraṇaṃ nirodhasaccaṃ, nirodhappajānanā maggasaccaṃ.
老死可作为苦谛,也可作为集谛;对这两者的出离即是灭谛,而证知灭的智慧即是道谛。生可作为苦谛,也可作为集谛……有可作为苦谛,也可作为集谛;对这两者的出离即是灭谛,而证知灭的智慧即是道谛。
Jarāmaraṇaṃ siyā dukkhasaccaṃ, siyā samudayasaccaṃ, ubhinnampi nissaraṇaṃ nirodhasaccaṃ, nirodhappajānanā maggasaccaṃ. Jāti siyā dukkhasaccaṃ , siyā samudayasaccaṃ…pe… bhavo siyā dukkhasaccaṃ, siyā samudayasaccaṃ, ubhinnampi nissaraṇaṃ nirodhasaccaṃ, nirodhappajānanā maggasaccanti.