8. 念处论
8. Satipaṭṭhānakathā
无碍解道 · 16 段
34在舍卫城(Sāvatthī)。“比丘们,有四种念处。哪四种呢?比丘们,于此,比丘住于身随观身,精勤、正知、具念,调伏世间贪欲与忧恼;住于受随观受……住于心随观心……住于法随观法,精勤、正知、具念,调伏世间贪欲与忧恼。比丘们,这便是四种念处。”
Sāvatthinidānaṃ . ‘‘Cattārome , bhikkhave, satipaṭṭhānā. Katame cattāro? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Vedanāsu…pe… citte… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Ime kho, bhikkhave, cattāro satipaṭṭhānā’’ti.
35于此,有人如何依地界之身以无常随观,而不以常随观;以苦随观,而不以乐随观;以无我随观,而不以我随观;厌离,而不欢喜;离染,而不染着;令灭,而不集起;舍离,而不执取?以无常随观者,舍断常想;以苦随观者,舍断乐想;以无我随观者,舍断我想。厌离者,舍断欢喜;离染者,舍断贪着;令灭者,舍断集起;舍离者,舍断执取。以这七种方式,他随观于身。身是念之所依处,而非念本身;念既是所依处,亦是念。以彼念、彼智,他随观彼身。是故,这称为“于身随观身念处”。
[Ka] kathaṃ kāye kāyānupassī viharati? Idhekacco pathavīkāyaṃ aniccato anupassati, no niccato; dukkhato anupassati, no sukhato; anattato anupassati, no attato; nibbindati, no nandati; virajjati, no rajjati; nirodheti, no samudeti, paṭinissajjati, no ādiyati . Aniccato anupassanto niccasaññaṃ pajahati, dukkhato anupassanto sukhasaññaṃ pajahati, anattato anupassanto attasaññaṃ pajahati, nibbindanto nandiṃ pajahati, virajjanto rāgaṃ pajahati, nirodhento samudayaṃ pajahati, paṭinissajjanto ādānaṃ pajahati. Imehi sattahi ākārehi kāyaṃ anupassati. Kāyo upaṭṭhānaṃ, no sati. Sati upaṭṭhānañceva sati ca. Tāya satiyā tena ñāṇena taṃ kāyaṃ anupassati. Tena vuccati – ‘‘kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānā’’.
有四种修习:已生起的诸法以不逾越为义,名修习;诸根以同一味为义,名修习;策励相应之精进以成就为义,名修习;以反复践行为义,名修习。
Bhāvanā ti catasso bhāvanā – tattha jātānaṃ dhammānaṃ anativattanaṭṭhena bhāvanā, indriyānaṃ ekarasaṭṭhena bhāvanā, tadupagavīriyavāhanaṭṭhena bhāvanā, āsevanaṭṭhena bhāvanā.
这里,有人将水身……火身……风身……发身……毛身……皮身……肤身……肉身……血身……筋身……骨身……骨髓身随观为无常,不视为常;随观为苦,不视为乐;随观为无我,不视为我;他厌离,不欢喜;他离染,不贪染;他令灭,不令生;他舍遣,不执取。当他随观无常时,便舍弃常想;随观苦时,舍弃乐想;随观无我时,舍弃我想;厌离时,舍弃欢喜;离染时,舍弃贪;令灭时,舍弃生起;舍遣时,舍弃执取。他以此七种方式随观身。身是所建立处,不是念;念既是所建立处,也是念。他以那念、那智随观此身。因此,称为“于身观身念处而住”。
Idhekacco āpokāyaṃ…pe… tejokāyaṃ… vāyokāyaṃ… kesakāyaṃ… lomakāyaṃ… chavikāyaṃ… cammakāyaṃ… maṃsakāyaṃ… rudhirakāyaṃ… nhārukāyaṃ … aṭṭhikāyaṃ… aṭṭhimiñjakāyaṃ aniccato anupassati, no niccato; dukkhato anupassati, no sukhato ; anattato anupassati, no attato; nibbindati, no nandati; virajjati, no rajjati, nirodheti, no samudeti; paṭinissajjati, no ādiyati. Aniccato anupassanto niccasaññaṃ pajahati, dukkhato anupassanto sukhasaññaṃ pajahati, anattato anupassanto attasaññaṃ pajahati, nibbindanto nandiṃ pajahati, virajjanto rāgaṃ pajahati, nirodhento samudayaṃ pajahati, paṭinissajjanto ādānaṃ pajahati . Imehi sattahi ākārehi kāyaṃ anupassati. Kāyo upaṭṭhānaṃ, no sati. Sati upaṭṭhānañceva sati ca. Tāya satiyā tena ñāṇena taṃ kāyaṃ anupassati. Tena vuccati – ‘‘kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānā’’.
此四种修习:于其中,已生起的诸法不相逾越,以此为义,名为修习;诸根同一味,以此为义,名为修习;能承载相应之精进,以此为义,名为修习;数数修习,以此为义,名为修习。如是,他于身随观身而安住。
Bhāvanā ti catasso bhāvanā – tattha jātānaṃ dhammānaṃ anativattanaṭṭhena bhāvanā, indriyānaṃ ekarasaṭṭhena bhāvanā, tadupagavīriyavāhanaṭṭhena bhāvanā, āsevanaṭṭhena bhāvanā. Evaṃ kāye kāyānupassī viharati.
那么,这里有人如何将乐受随观为无常,不视为常……舍遣,不执取?当他随观无常时,便舍弃常想……舍遣时,便舍弃执取。他以此七种方式随观受。受是所建立处,不是念;念既是所建立处,也是念。他以那念、那智随观那受。因此,称为“于受观受念处而住”。
[Kha] kathaṃ vedanāsu vedanānupassī viharati? Idhekacco sukhaṃ vedanaṃ aniccato anupassati, no niccato…pe… paṭinissajjati, no ādiyati. Aniccato anupassanto niccasaññaṃ pajahati…pe… paṭinissajjanto ādānaṃ pajahati. Imehi sattahi ākārehi vedanaṃ anupassati. Vedanā upaṭṭhānaṃ, no sati. Sati upaṭṭhānañceva sati ca. Tāya satiyā tena ñāṇena taṃ vedanaṃ anupassati. Tena vuccati – ‘‘vedanāsu vedanānupassanāsatipaṭṭhānā’’.
这四种修习……依重复实践之义,即是修习。于此,有人观苦受……不苦不乐受……有执取之乐受……无执取之乐受……有执取之苦受……无执取之苦受……有执取之不苦不乐受……无执取之不苦不乐受……眼触所生受……耳触所生受……鼻触所生受……舌触所生受……身触所生受……意触所生受为无常,而不视为常;舍遣之,而不执取。当他观无常时,便舍弃常想;当他舍遣时,便舍弃执取。他以这七种方式随观受。受是所建立处,而非念;念既是所建立处,也是念。凭藉那个念、那个智,他随观那个受。因此称为“于受随观受的念处”。
Bhāvanā ti catasso bhāvanā…pe… āsevanaṭṭhena bhāvanā…pe… idhekacco dukkhaṃ vedanaṃ…pe… adukkhamasukhaṃ vedanaṃ… sāmisaṃ sukhaṃ vedanaṃ… nirāmisaṃ sukhaṃ vedanaṃ… sāmisaṃ dukkhaṃ vedanaṃ… nirāmisaṃ dukkhaṃ vedanaṃ… sāmisaṃ adukkhamasukhaṃ vedanaṃ… nirāmisaṃ adukkhamasukhaṃ vedanaṃ… cakkhusamphassajaṃ vedanaṃ… sotasamphassajaṃ vedanaṃ… ghānasamphassajaṃ vedanaṃ… jivhāsamphassajaṃ vedanaṃ… kāyasamphassajaṃ vedanaṃ… manosamphassajaṃ vedanaṃ aniccato anupassati, no niccato…pe… paṭinissajjati, no ādiyati. Aniccato anupassanto niccasaññaṃ pajahati…pe… paṭinissajjanto ādānaṃ pajahati. Imehi sattahi ākārehi vedanaṃ anupassati. Vedanā upaṭṭhānaṃ, no sati. Sati upaṭṭhānañceva sati ca. Tāya satiyā tena ñāṇena taṃ vedanaṃ anupassati. Tena vuccati – ‘‘vedanāsu vedanānupassanāsatipaṭṭhānā’’.
这四种修习……他即如此于受中,安住于随观受。
Bhāvanā ti catasso bhāvanā…pe… evaṃ vedanāsu vedanānupassī viharati.
那么,这里有人如何将有贪之心观为无常,而不视为常;舍遣之,而不执取。当他观无常时,便舍弃常想;当他舍遣时,便舍弃执取。他以这七种方式随观心。心是所建立处,而非念;念既是所建立处,也是念。凭藉那个念、那个智,他随观那个心。因此称为“于心随观心的念处”。
[Ga] kathaṃ citte cittānupassī viharati? Idhekacco sarāgaṃ cittaṃ aniccato anupassati, no niccato…pe… paṭinissajjati, no ādiyati. Aniccato anupassanto niccasaññaṃ pajahati…pe… paṭinissajjanto ādānaṃ pajahati . Imehi sattahi ākārehi cittaṃ anupassati. Cittaṃ upaṭṭhānaṃ, no sati. Sati upaṭṭhānañceva sati ca. Tāya satiyā tena ñāṇena taṃ cittaṃ anupassati. Tena vuccati – ‘‘citte cittānupassanāsatipaṭṭhānā’’.
那四种修习……以数数修习为义。
Bhāvanā ti catasso bhāvanā…pe… āsevanaṭṭhena bhāvanā.
在此,有一类人,对于离染之心……对于有嗔之心……对于离嗔之心……对于有痴之心……对于离痴之心……对于收缩之心……对于散乱之心……对于广大之心……对于非广大之心……对于有上之心……对于无上之心……对于定心……对于非定心……对于解脱之心……对于未解脱之心……对于眼识、耳识、鼻识、舌识、身识、意识,随观无常,而非观常……彻底舍断,而非执取。他舍弃常想……以彻底舍断而弃舍执取。他以此七种方式随观心。心是所建立之处,而非念。念既是建立处,也是念本身。他以那念、以那智随观那心。因此,这称为“于心随观心”的念住。
Idhekacco vītarāgaṃ cittaṃ…pe… sadosaṃ cittaṃ… vītadosaṃ cittaṃ… samohaṃ cittaṃ… vītamohaṃ cittaṃ… saṃkhittaṃ cittaṃ… vikkhittaṃ cittaṃ… mahaggataṃ cittaṃ… amahaggataṃ cittaṃ… sauttaraṃ cittaṃ… anuttaraṃ cittaṃ… samāhitaṃ cittaṃ… asamāhitaṃ cittaṃ… vimuttaṃ cittaṃ… avimuttaṃ cittaṃ… cakkhuviññāṇaṃ… sotaviññāṇaṃ… ghānaviññāṇaṃ… jivhāviññāṇaṃ… kāyaviññāṇaṃ… manoviññāṇaṃ aniccato anupassati, no niccato…pe… paṭinissajjati, no ādiyati. Aniccato anupassanto niccasaññaṃ pajahati…pe… paṭinissajjanto ādānaṃ pajahati. Imehi sattahi ākārehi cittaṃ anupassati. Cittaṃ upaṭṭhānaṃ, no sati. Sati upaṭṭhānañceva sati ca. Tāya satiyā tena ñāṇena taṃ cittaṃ anupassati. Tena vuccati – ‘‘citte cittānupassanāsatipaṭṭhānā’’.
那四种修习……以数数修习为义。如是,他安住于心中随观心。
Bhāvanā ti catasso bhāvanā…pe… āsevanaṭṭhena bhāvanā. Evaṃ citte cittānupassī viharati.
“如何于诸法中随观法而住?”于此,有一类人将身置于一边,将受置于一边,将心置于一边,对于其余诸法,随观其无常而非是常,随观其苦而非是乐,随观其无我而非是我;厌离而非欢喜;离欲而非染着;令灭尽而非令生起;彻底舍断而非执取。随观无常者,舍弃常想;随观苦者,舍弃乐想;随观无我者,舍弃我想;厌离者,舍弃欢喜;离欲者,舍弃贪染;令灭尽者,舍弃生起;彻底舍断者,舍弃执取。他以此七种方式随观那些法。法是所缘,而非念;念既是所缘,也是念本身。他以那念、以那智随观那些法。因此,这称为“于诸法中,随观法的念住”。
[Gha] kathaṃ dhammesu dhammānupassī viharati? Idhekacco ṭhapetvā kāyaṃ ṭhapetvā vedanaṃ ṭhapetvā cittaṃ tadavasese dhamme aniccato anupassati, no niccato; dukkhato anupassati, no sukhato; anattato anupassati, no attato; nibbindati, no nandati; virajjati, no rajjati; nirodheti, no samudeti; paṭinissajjati, no ādiyati. Aniccato anupassanto niccasaññaṃ pajahati, dukkhato anupassanto sukhasaññaṃ pajahati, anattato anupassanto attasaññaṃ pajahati, nibbindanto nandiṃ pajahati, virajjanto rāgaṃ pajahati, nirodhento samudayaṃ pajahati, paṭinissajjanto ādānaṃ pajahati. Imehi sattahi ākārehi te dhamme anupassati. Dhammā upaṭṭhānaṃ, no sati. Sati upaṭṭhānañceva sati ca. Tāya satiyā tena ñāṇena te dhamme anupassati. Tena vuccati – ‘‘dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānā’’.
有四种修习:于彼处,对已生起的诸法,以不逾越为义,称为修习;以诸根同一味为义,称为修习;以策发相应精进为义,称为修习;以反复行持为义,称为修习。如此,他安住于法随观法。
Bhāvanā ti catasso bhāvanā – tattha jātānaṃ dhammānaṃ anativattanaṭṭhena bhāvanā, indriyānaṃ ekarasaṭṭhena bhāvanā, tadupagavīriyavāhanaṭṭhena bhāvanā, āsevanaṭṭhena bhāvanā. Evaṃ dhammesu dhammānupassī viharatīti.