弥兰陀问答
Milindapañhapucchāvisajjanā
弥兰陀问 · 8 段
长老问：“大王，您知道现在是什么时辰吗？”
“尊者，我知道：此刻初夜已过，中夜正行，火炬已经点燃，四面已传令竖旗，即将从库房取出王家赠品。”
Thero āha ‘‘jānāsi kho, mahārāja, sampati kā velā’’ti? ‘‘Āma, bhante, jānāmi ‘sampati paṭhamo yāmo atikkanto, majjhimo yāmo pavattati, ukkā padīpīyanti, cattāri paṭākāni āṇattāni gamissanti bhaṇḍato rājadeyyānī’’’ti.
在场的希腊人说：“大王，真了不起！这位长老真是智者。”国王答道：“是的，诸位，这位长老确实是智者。若有这样的导师，又有如我这样的弟子，这智者不久便能通达法义。”国王对他的问答感到欢喜，便以一张价值十万的毛毯覆于长老那先（Nāgasena）身上，说道：“尊者那先，从今日起，我每日为您安排八百份食物，凡内宫中合适的供养，我都献予您。”长老说：“大王，这就足够了，我能维持生活。”国王说：“尊者那先，我知道您能维持生活。但请您护己，亦护于我。如何说是护己呢？‘那先虽使弥兰陀王（Milinda）欢喜，却未得任何回报’——像这样的诽谤可能生起，如此便是护己。如何说是护我呢？‘弥兰陀王虽生欢喜，却未示现欢喜之相’——像这样的诽谤可能生起，如此便是护我。”长老答：“就如您所说的吧，大王。”国王又说：“尊者，譬如那万兽之王狮子，虽被关在金笼之中，心却依然向外。同样地，尊者，我虽身居家中，心亦是向外的。尊者，若我从在家出家为无家者，恐怕难以久住于世，因为我的怨敌实在太多了。”
Yonakā evamāhaṃsu ‘‘kallosi, mahārāja, paṇḍito thero’’ti. ‘‘Āma, bhaṇe, paṇḍito thero, ediso ācariyo bhaveyya mādiso ca antevāsī, nacirasseva paṇḍito dhammaṃ ājāneyyā’’ti. Tassa pañhaveyyākaraṇena tuṭṭho rājā theraṃ nāgasenaṃ satasahassagghanakena kambalena acchādetvā ‘‘bhante nāgasena, ajjatagge te aṭṭhasataṃ bhattaṃ paññapemi, yaṃ kiñci antepure kappiyaṃ, tena ca pavāremī’’ti āha. Alaṃ mahārāja jīvāmī’’ti. ‘‘Jānāmi, bhante nāgasena, jīvasi, api ca attānañca rakkha, mamañca rakkhāhī’’ti. ‘‘Kathaṃ attānaṃ rakkhasi, ‘nāgaseno milindaṃ rājānaṃ pasādeti, na ca kiñci alabhī’ti parāpavādo āgaccheyyāti, evaṃ attānaṃ rakkha. Kathaṃ mamaṃ rakkhasi, ‘milindo rājā pasanno pasannākāraṃ na karotī’ti parāpavādo āgaccheyyāti, evaṃ mamaṃ rakkhāhī’’ti. ‘‘Tathā hotu, mahārājā’’ti. ‘‘Seyyathāpi, bhante, sīho migarājā suvaṇṇapañjare pakkhittopi bahimukho yeva hoti, evameva kho ahaṃ, bhante, kiñcāpi agāraṃ ajjhāvasāmi bahimukho yeva pana acchāmi. Sace ahaṃ, bhante, agārasmā anāgāriyaṃ pabbajeyyaṃ, na ciraṃ jīveyyaṃ, bahū me paccatthikā’’ti.
当时，具寿那先为弥兰陀王解答了问题之后，便从座起立，前往僧园。具寿那先离去后不久，弥兰陀王心中生起了这样的念头：“我问了什么？尊师那先又答了什么？”接着，弥兰陀王心中又想：“我问的一切都问得好，尊师那先答的一切也都答得好。”与此同时，抵达僧园的具寿那先心中也生起了同样的念头：“弥兰陀王问了什么？我又答了什么？”随后，具寿那先心中也想：“弥兰陀王所问的一切都问得好，我所答的一切也都答得好。”
Atha kho āyasmā nāgaseno milindassa rañño pañhaṃ visajjetvā uṭṭhāyāsanā saṅghārāmaṃ agamāsi. Acirapakkante ca āyasmante nāgasene milindassa rañño etadahosi ‘‘kiṃ mayā pucchitaṃ, kiṃ bhadantena nāgasenena visajjita’’nti? Atha kho milindassa rañño etadahosi ‘‘sabbaṃ mayā supucchitaṃ, sabbaṃ bhadantena nāgasenena suvisajjita’’nti. Āyasmatopi nāgasenassa saṅghārāmagatassa etadahosi ‘‘kiṃ milindena raññā pucchitaṃ, kiṃ mayā visajjita’’nti. Atha kho āyasmato nāgasenassa etadahosi ‘‘sabbaṃ milindena raññā supucchitaṃ, sabbaṃ mayā suvisajjita’’nti.
那一夜过后，具寿那先在上午时分，穿好下衣，持钵与衣，往弥兰陀王的住所而去。到了那里，便在已敷设的座位上坐下。此时，弥兰陀王向具寿那先礼敬后，坐于一旁。坐在一旁的弥兰陀王，便对具寿那先这样说：
Atha kho āyasmā nāgaseno tassā rattiyā accayena pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena milindassa rañño nivesanaṃ tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Atha kho milindo rājā āyasmantaṃ nāgasenaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi, ekamantaṃ nisinno kho milindo rājā āyasmantaṃ nāgasenaṃ etadavoca –
“尊者不应这样想：‘那先被我问了问题’，更不可带着这份喜悦度过当夜余下的时间。您不应这样看待。尊者，当夜余下的时间里，我心中所想的是：‘我问了什么，尊者又回答了什么’，以及‘我的一切提问都问得好，尊者的一切回答都答得妙。’”
‘‘Mā kho bhadantassa evaṃ ahosi ‘nāgaseno mayā pañhaṃ pucchito’ti teneva somanassena taṃ rattāvasesaṃ vītināmesīti na te evaṃ daṭṭhabbaṃ. Tassa mayhaṃ, bhante, taṃ rattāvasesaṃ etadahosi ‘kiṃ mayā pucchitaṃ, kiṃ bhadantena visajjita’nti, ‘sabbaṃ mayā supucchitaṃ, sabbaṃ bhadantena suvisajjita’’’nti.
长老也如此说——“大王不应这样想：‘我回答了弥兰陀王的问题’，更不可带着这份喜悦度过当夜余下的时间。您不应这样看待。大王，当夜余下的时间里，我心中所想的是：‘弥兰陀王问了什么，我又回答了什么’，以及‘弥兰陀王的一切提问都问得好，我的一切回答都答得妙。’”就这样，这两位大龙彼此随喜对方的善说。
Theropi evamāha – ‘‘mā kho mahārājassa evaṃ ahosi ‘milindassa rañño mayā pañho visajjito’ti teneva somanassena taṃ rattāvasesaṃ vītināmesīti na te evaṃ daṭṭhabbaṃ. Tassa mayhaṃ, mahārāja, taṃ rattāvasesaṃ etadahosi ‘kiṃ milindena raññā pucchitaṃ, kiṃ mayā visajjita’nti, ‘sabbaṃ milindena raññā supucchitaṃ, sabbaṃ mayā suvisajjita’’’nti itiha te mahānāgā aññamaññassa subhāsitaṃ samanumodiṃsūti.
