1. 神通力品巴利 1. Iddhibalavaggo
弥兰陀问 · 141 段
1. 作增上果问巴利
1. Katādhikārasaphalapañho
1 那时,弥兰陀王得到允许后,顶礼尊者双足,合掌置顶,这样说:“尊者那先,这些外道如此声称:‘若佛陀受供养,则佛陀未般涅槃,与世间相应,住于诸有之内,为世间所共有,因此对他所作的恭敬便非无果,必有果报。若已般涅槃,则与世间分离,出离一切诸有,对他的供养便不会生起,因为已般涅槃者不受任何事物,对不受者所作的恭敬便是无果、无果报。’这是一个两难的问题,非未证得者所能辨别,唯是诸大士之境界。请您破除这见网,抉择一方。此问已呈于您前,请为未来诸胜者之子施予眼目,为降伏诸外道的论说。”巴利
Atha kho milindo rājā katāvakāso nipacca garuno pāde sirasi añjaliṃ katvā etadavoca ‘‘bhante nāgasena, ime titthiyā evaṃ bhaṇanti ‘yadi buddho pūjaṃ sādiyati, na parinibbuto buddho saṃyutto lokena antobhaviko lokasmiṃ lokasādhāraṇo, tasmā tassa kato adhikāro avañjho bhavati saphalo. Yadi parinibbuto visaṃyutto lokena nissaṭo sabbabhavehi, tassa pūjā nuppajjati, parinibbuto na kiñci sādiyati, asādiyantassa kato adhikāro vañjho bhavati aphalo’ti ubhato koṭiko eso pañho, neso visayo appattamānasānaṃ, mahantānaṃ yeveso visayo, bhindetaṃ diṭṭhijālaṃ ekaṃse ṭhapaya, taveso pañho anuppatto, anāgatānaṃ jinaputtānaṃ cakkhuṃ dehi paravādaniggahāyā’’ti.
长老说:“大王,世尊已般涅槃,世尊并不接受供养。如来在菩提树下便已舍断接受供养的心念,更何况以无余涅槃界而般涅槃者。大王,这也是法将舍利弗长老所说——巴利
Thero āha ‘‘parinibbuto, mahārāja, bhagavā, na ca bhagavā pūjaṃ sādiyati, bodhimūle yeva tathāgatassa sādiyanā pahīnā, kiṃ pana anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbutassa. Bhāsitampetaṃ, mahārāja, therena sāriputtena dhammasenāpatinā –
“‘ 为天、人世间所供养的无等等者们,
诸佛不受恭敬,这是诸佛的常法。’”巴利
‘‘‘Pūjiyantā asamasamā, sadevamānusehi te; Na sādiyanti sakkāraṃ, buddhānaṃ esa dhammatā’’’ti.
王说:“尊者那先,儿子称叹父亲的功德,或父亲称叹儿子的功德,这不足成为降伏外道论说的因由,仅是内在净信的流露。请您为我善说此中正理,以确立己宗之教说,解开此见网。”巴利
Rājā āha ‘‘bhante nāgasena, putto vā pituno vaṇṇaṃ bhāsati, pitā vā puttassa vaṇṇaṃ bhāsati, na cetaṃ kāraṇaṃ paravādānaṃ niggahāya, pasādappakāsanaṃ nāmetaṃ, iṅgha me tvaṃ tattha kāraṇaṃ sammā brūhi sakavādassa patiṭṭhāpanāya diṭṭhijālaviniveṭhanāyā’’ti.
长老说:“大王,世尊已般涅槃,世尊不纳受供养。对于不纳受供养的如来,人天大众以舍利宝为所依处,以如来的智宝为所缘境,修习正行道,便能获得三种成就。巴利
Thero āha ‘‘parinibbuto, mahārāja, bhagavā, na ca bhagavā pūjaṃ sādiyati, asādiyantasseva tathāgatassa devamanussā dhāturatanaṃ vatthuṃ karitvā tathāgatassa ñāṇaratanārammaṇena sammāpaṭipattiṃ sevantā tisso sampattiyo paṭilabhanti.
长老说:“大王,譬如有一巨大火聚,燃烧后熄灭。大王,请问那个巨大火聚接受草木薪柴为燃料吗?”“尊者,即使正在燃烧,那巨大火聚也不接受草木薪柴为燃料,更何况是已熄灭、已寂静、已无心识的,岂会接受?”“大王,那么在那个火聚止息、寂静之时,世间便无火了吗?”“尊者,并非如此。薪柴是火的基础与燃料。任何想要火的人,凭自身的力量、精进与个人努力钻木取火,以那火行应作之业。”“大王,如此看来,外道们的言说实属错谬:‘对不纳受者所作的恭敬,无果无报。’”巴利
‘‘Yathā , mahārāja, mahatimahāaggikkhandho pajjalitvā nibbāyeyya, api nu kho so, mahārāja, mahāaggikkhandho sādiyati tiṇakaṭṭhupādāna’’nti? ‘‘Jalamānopi so, bhante, mahāaggikkhandho tiṇakaṭṭhupādānaṃ na sādiyati, kiṃ pana nibbuto upasanto acetano sādiyati? ‘‘Tasmiṃ pana, mahārāja, aggikkhandhe uparate upasante loke aggi suñño hotī’’ti. ‘‘Na hi, bhante, kaṭṭhaṃ aggissa vatthu hoti upādānaṃ, ye keci manussā aggikāmā, te attano thāmabalavīriyena paccattapurisakārena kaṭṭhaṃ manthayitvā aggiṃ nibbattetvā tena agginā aggikaraṇīyāni kammāni karontī’’ti. ‘‘Tena hi, mahārāja, titthiyānaṃ vacanaṃ micchā bhavati ‘asādiyantassa kato adhikāro vañjho bhavati aphalo’ti.
“大王,犹如大火聚炽然燃烧,世尊亦如是,以佛陀的威光在十千世界炽然照耀。大王,犹如大火聚燃烧之后而熄灭,世尊亦如是,以佛陀的威光照耀之后,于无余涅槃界般涅槃。大王,犹如熄灭的火聚不再接纳草木的燃料,世尊对于世间利养的领受也已断舍、归于寂静。大王,犹如人们在火聚熄灭、无所依凭之时,依靠自己的力量、精进和发奋钻木取火,用那火来做火所当作的种种事业;天人亦如是,在如来般涅槃、不再有所受取之后,便以舍利为所缘,以如来的智宝为所缘,行于正道,而获得三种成就。大王,以此因缘,对于已经般涅槃、不再有所受取的如来所作的恭敬,并非空无果报,而是实有果报。巴利
‘‘Yathā, mahārāja, mahatimahāaggikkhandho pajjali, evameva bhagavā dasasahassiyā lokadhātuyā buddhasiriyā pajjali. Yathā, mahārāja, mahatimahāaggikkhandho pajjalitvā nibbuto, evameva bhagavā dasasahassiyā lokadhātuyā buddhasiriyā pajjalitvā anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbuto. Yathā, mahārāja, nibbuto aggikkhandho tiṇakaṭṭhupādānaṃ na sādiyati, evameva kho lokahitassa sādiyanā pahīnā upasantā. Yathā, mahārāja, manussā nibbute aggikkhandhe anupādāne attano thāmabalavīriyena paccattapurisakārena kaṭṭhaṃ manthayitvā aggiṃ nibbattetvā tena agginā aggikaraṇīyāni kammāni karonti, evameva kho devamanussā tathāgatassa parinibbutassa asādiyantasseva dhāturatanaṃ vatthuṃ karitvā tathāgatassa ñāṇaratanārammaṇena sammāpaṭipattiṃ sevantā tisso sampattiyo paṭilabhanti, imināpi, mahārāja, kāraṇena tathāgatassa parinibbutassa asādiyantasseva kato adhikāro avañjho bhavati saphalo.
“大王,请再听一层进一步的因缘,为何对已经般涅槃、不再有所受取的如来作恭敬,不会空无果报,而是实有果报。大王,譬如大风吹起之后归于止息。大王,那止息了的风,还会想要再度生起吗?“尊者,不会。已经止息的风,并没有再生起的心意或意图。”“为何如此?”“因为风界是没有心的。”大王,那么,那止息了的风,“风”这个名字会消失吗?“尊者,不会。棕榈扇和扇子就是风生起的因缘。被炎热逼迫、被热恼煎熬的人们,依靠自己的力量、精进和发奋,用棕榈扇或扇子使风生起,再用那风来消除炎热,平息热恼。”大王,这样看来,那些外道所说的“对不再受取者作恭敬,是无果、无果报的”,这话便是错误的。”巴利
‘‘Aparampi, mahārāja, uttariṃ kāraṇaṃ suṇohi yena kāraṇena tathāgatassa parinibbutassa asādiyantasseva kato adhikāro avañjho bhavati saphalo. Yathā, mahārāja, mahatimahāvāto vāyitvā uparameyya, api nu kho so, mahārāja, uparato vāto sādiyati puna nibbattāpana’’nti? ‘‘Na hi, bhante, uparatassa vātassa ābhogo vā manasikāro vā puna nibbattāpanāya’’. ‘‘Kiṃ kāraṇaṃ’’? ‘‘Acetanā sā vāyodhātū’’ti. ‘‘Api nu tassa, mahārāja, uparatassa vātassa vātoti samaññā apagacchatī’’ti? ‘‘Na hi, bhante, tālavaṇṭavidhūpanāni vātassa uppattiyā paccayā, ye keci manussā uṇhābhitattā pariḷāhaparipīḷitā, te tālavaṇṭena vā vidhūpanena vā attano thāmabalavīriyena paccattapurisakārena taṃ nibbattetvā tena vātena uṇhaṃ nibbāpenti pariḷāhaṃ vūpasamentī’’ti. ‘‘Tena hi, mahārāja, titthiyānaṃ vacanaṃ micchā bhavati ‘asādiyantassa kato adhikāro vañjho bhavati aphalo’ti.
“大王,犹如大风吹起,世尊亦如是,以清凉、甘美、寂静、柔和、慈爱的风,在十千世界吹拂。大王,犹如大风吹起之后归于止息,世尊亦如是,以清凉、甘美、寂静、柔和、慈爱的风吹拂之后,于无余涅槃界般涅槃。大王,犹如止息的风不再想要再生起,世尊对于世间利养的领受也已断舍、归于寂静。大王,犹如那些人被炎热逼迫、被热恼煎熬,天人亦如是,被三种火所产生的热恼、产生的逼迫所煎熬。犹如棕榈扇和扇子是风生起的因缘,如来的舍利与智宝也是天人获得三种成就的因缘。犹如被炎热逼迫、被热恼煎熬的人们,用棕榈扇或扇子生起风,来消除炎热、平息热恼;天人亦如是,在如来般涅槃、不再有所受取之时,礼敬舍利与智宝,令善法生起,再以那善法来消除三种火所产生的热恼与逼迫,使之平息。大王,以此因缘,对于已经般涅槃、不再有所受取的如来所作的恭敬,并非空无果报,而是实有果报。”巴利
‘‘Yathā, mahārāja, mahatimahāvāto vāyi, evameva bhagavā dasasahassiyā lokadhātuyā sītalamadhurasantasukhumamettāvātena upavāyi. Yathā, mahārāja, mahatimahāvāto vāyitvā uparato, evameva bhagavā sītalamadhurasantasukhumamettāvātena upavāyitvā anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbuto. Yathā, mahārāja, uparato vāto puna nibbattāpanaṃ na sādiyati, evameva lokahitassa sādiyanā pahīnā upasantā. Yathā, mahārāja, te manussā uṇhābhitattā pariḷāhaparipīḷitā, evameva devamanussā tividhaggisantāpapariḷāhaparipīḷitā. Yathā tālavaṇṭavidhūpanāni vātassa nibbattiyā paccayā honti, evameva tathāgatassa dhātu ca ñāṇaratanañca paccayo hoti tissannaṃ sampattīnaṃ paṭilābhāya. Yathā manussā uṇhābhitattā pariḷāhaparipīḷitā tālavaṇṭena vā vidhūpanena vā vātaṃ nibbattetvā uṇhaṃ nibbāpenti pariḷāhaṃ vūpasamenti, evameva devamanussā tathāgatassa parinibbutassa asādiyantasseva dhātuñca ñāṇaratanañca pūjetvā kusalaṃ nibbattetvā tena kusalena tividhaggisantāpapariḷāhaṃ nibbāpenti vūpasamenti. Imināpi, mahārāja, kāraṇena tathāgatassa parinibbutassa asādiyantasseva kato adhikāro avañjho bhavati saphaloti.
“大王,请再听一个更进一步的因缘,以折伏外道的言论。大王,譬如有人敲击鼓,从而生起声音。那人所生起的鼓声消失后,大王,那声音可会接受再生起吗?”“尊者,不会。那声音已经消失,它没有再生起的意向或作意。生起的鼓声一旦消失,也就断绝了。然而,尊者,鼓是声音生起的因缘;当因缘具足时,人以自己的努力敲击鼓,便生起声音。”“同样地,大王,世尊以戒、定、慧、解脱、解脱智见所修习的舍利、法、律、教诫,留作导师之后,自己般涅槃于无余涅槃界。但在世尊般涅槃后,成就的获得并未断绝。被苦所逼的众生,以舍利、法、律、教诫为因缘,欲求成就者便能获得诸成就。大王,凭此因缘,对已般涅槃、不再接受的如来所作出的恭敬,不会空无果报,而是有果报的。”巴利
‘‘Aparampi, mahārāja, uttariṃ kāraṇaṃ suṇohi paravādānaṃ niggahāya. Yathā, mahārāja, puriso bheriṃ ākoṭetvā saddaṃ nibbatteyya, yo so bherisaddo purisena nibbattito, so saddo antaradhāyeyya, api nu kho so, mahārāja, saddo sādiyati puna nibbattāpana’’nti? ‘‘Na hi, bhante, antarahito so saddo, natthi tassa puna uppādāya ābhogo vā manasikāro vā, sakiṃ nibbatte bherisadde antarahite so bherisaddo samucchinno hoti. Bherī pana, bhante, paccayo hoti saddassa nibbattiyā, atha puriso paccaye sati attajena vāyāmena bheriṃ akoṭetvā saddaṃ nibbattetī’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, bhagavā sīlasamādhipaññāvimuttivimuttiñāṇadassanaparibhāvitaṃ dhāturatanañca dhammañca vinayañca anusiṭṭhañca satthāraṃ ṭhapayitvā sayaṃ anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbuto, na ca parinibbute bhagavati sampattilābho upacchinno hoti, bhavadukkhapaṭipīḷitā sattā dhāturatanañca dhammañca vinayañca anusiṭṭhañca paccayaṃ karitvā sampattikāmā sampattiyo paṭilabhanti, imināpi, mahārāja, kāraṇena tathāgatassa parinibbutassa asādiyantasseva kato adhikāro avañjho bhavati saphaloti.
“大王,世尊早已预见未来,并曾这样宣说:‘阿难,你们也许会这样想:“导师的教言已成过去,我们没有导师了。”阿难,不应作如是观。阿难,我为你们所说的法与律,在我离去后,就是你们的导师。’那些外道声称‘对已般涅槃、不再接受的如来所作的恭敬,空无果报、无有果报’,其言论是错误的、虚妄的、不实的、虚假的、相违的、颠倒的,能带来苦、有苦的果报,导向恶趣。”巴利
‘‘Diṭṭhañcetaṃ, mahārāja, bhagavatā anāgatamaddhānaṃ. Kathitañca bhaṇitañca ācikkhitañca ‘siyā kho panānanda, tumhākaṃ evamassa atītasatthukaṃ pāvacanaṃ natthi no satthāti, na kho panetaṃ, ānanda, evaṃ daṭṭhabbaṃ, yo vo, ānanda, mayā dhammo ca vinayo ca desito paññatto, so vo mamaccayena satthā’ti. Parinibbutassa tathāgatassa asādiyantassa kato adhikāro vañjho bhavati aphaloti, taṃ tesaṃ titthiyānaṃ vacanaṃ micchā abhūtaṃ vitathaṃ alikaṃ viruddhaṃ viparītaṃ dukkhadāyakaṃ dukkhavipākaṃ apāyagamanīyanti.
“大王,请再听一个更进一步的因缘,以明了为何对已般涅槃、不再接受的如来所作的恭敬,不会空无果报而有果报。大王,大地可会接受‘一切种子都在我身上生长’吗?”“尊者,不会。”“大王,既然大地不接受,那些种子为何能在大地上生长,并成为根须坚固盘结、树干心材与枝条遍布、能持花果的呢?”“尊者,大地虽不接受,但它作为种子的所依,提供生长的因缘。那些种子依此所依、借此因缘生长,便成为根须坚固盘结、树干心材与枝条遍布、能持花果的了。”“大王,同样的,那些在自己的论说中已经失败、被驳倒而自相矛盾的外道,若还宣称‘对不接受者所作的恭敬空无果报、无有果报’,这难道不是错误的吗?”巴利
‘‘Aparampi, mahārāja, uttariṃ kāraṇaṃ suṇohi yena kāraṇena tathāgatassa parinibbutassa asādiyantasseva kato adhikāro avañjho bhavati saphalo. Sādiyati nu kho, mahārāja, ayaṃ mahāpathavī ‘sabbabījāni mayi saṃviruhantū’’’ti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kissa pana tāni, mahārāja, bījāni asādiyantiyā mahāpathaviyā saṃviruhitvā daḷhamūlajaṭāpatiṭṭhitā khandhasārasākhāparivitthiṇṇā pupphaphaladharā hontī’’ti? ‘‘Asādiyantīpi, bhante, mahāpathavī tesaṃ bījānaṃ vatthuṃ hoti paccayaṃ deti viruhanāya, tāni bījāni taṃ vatthuṃ nissāya tena paccayena saṃviruhitvā daḷhamūlajaṭāpatiṭṭhitā khandhasārasākhāparivitthiṇṇā pupphaphaladharā hontī’’ti. ‘‘Tena hi, mahārāja, titthiyā sake vāde naṭṭhā honti hatā viruddhā, sace te bhaṇanti ‘asādiyantassa kato adhikāro vañjho bhavati aphalo’ ti.
“大王,比如大地,如来、阿拉汉、正自觉者便是如此。大王,正如大地不执取任何事物,如来也不执取任何事物。大王,正如那些种子依止大地而生长,根须牢固盘结,树干心材坚实,枝条四面舒展,承载着花朵与果实,同样,天人于如来般涅槃后,虽不被执取,却依止舍利与智慧之宝,善根牢固盘结,定蕴如心材,戒律如枝条遍布,承载着解脱之花与沙门之果。大王,以此因缘,对已般涅槃、无所执取的如来所行的恭敬,绝非空无果报,实有果报。”巴利
‘‘Yathā, mahārāja, mahāpathavī, evaṃ tathāgato arahaṃ sammāsambuddho. Yathā, mahārāja, mahāpathavī na kiñci sādiyati, evaṃ tathāgato na kiñci sādiyati. Yathā, mahārāja, tāni bījāni pathaviṃ nissāya saṃviruhitvā daḷhamūlajaṭāpatiṭṭhitā khandhasārasākhāparivitthiṇṇā pupphaphaladharā honti, evaṃ devamanussā tathāgatassa parinibbutassa asādiyantasseva dhātuñca ñāṇaratanañca nissāya daḷhakusalamūlapatiṭṭhitā samādhikkhandhadhammasārasīlasākhāparivitthiṇṇā vimuttipupphasāmaññaphaladharā honti, imināpi, mahārāja , kāraṇena tathāgatassa parinibbutassa asādiyantasseva kato adhikāro avañjho bhavati saphaloti.
“大王,再请谛听更进一步的因缘,以此因缘,对已般涅槃、无所执取的如来所行的恭敬,不会空无果报,而有果报。大王,这些骆驼、牛、驴、羊、畜生与人,是否认可虫群在自己的腹内生起?”“尊者,不认可。”“大王,那么,为何那些虫在不受认可者的腹内却得以生起,且子孙繁多,达到兴盛?”“尊者,由于恶业的强力,即便那些众生不予认可,虫依然在腹内生起,子孙繁多,达到兴盛。”“大王,正是如此,于如来般涅槃后,即便不执取,由于舍利与智慧所缘的强大力量,对如来所行的恭敬,不会空无果报,而有果报。”巴利
‘‘Aparampi, mahārāja, uttariṃ kāraṇaṃ suṇohi yena kāraṇena tathāgatassa parinibbutassa asādiyantasseva kato adhikāro avañjho bhavati saphalo. Sādiyanti nu kho, mahārāja, ime oṭṭhā goṇā gadrabhā ajā pasū manussā antokucchismiṃ kimikulānaṃ sambhava’’nti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kissa pana te, mahārāja, kimayo tesaṃ asādiyantānaṃ antokucchismiṃ sambhavitvā bahuputtanattā vepullataṃ pāpuṇantī’’ti? ‘‘Pāpassa, bhante, kammassa balavatāya asādiyantānaṃ yeva tesaṃ sattānaṃ antokucchismiṃ kimayo sambhavitvā bahuputtanattā vepullataṃ pāpuṇantī’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, tathāgatassa parinibbutassa asādiyantasseva dhātussa ca ñāṇārammaṇassa ca balavatāya tathāgate kato adhikāro avañjho bhavati saphaloti.
“大王,再请谛听更进一步的因缘,以此因缘,对已般涅槃、无所执取的如来所行的恭敬,不会空无果报,而有果报。大王,这些人是否认可九十八种疾病在自己身上生起?”“尊者,不认可。”“大王,那么,为何这些疾病会降临于不受认可者的身体?”“尊者,因为过去所造的不善业。”“大王,若过去所造的不善业能在此处领受果报,那么,大王,无论过去所造还是此处所造的善业与不善业,都不会空无果报,而有果报。大王,以此因缘,对已般涅槃、无所执取的如来所行的恭敬,不会空无果报,而有果报。”巴利
‘‘Aparampi, mahārāja, uttariṃ kāraṇaṃ suṇohi yena kāraṇena tathāgatassa parinibbutassa asādiyantasseva kato adhikāro avañjho bhavati saphalo. Sādiyanti nu kho, mahārāja, ime manussā ime aṭṭhanavuti rogā kāye nibbattantū’’ti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kissa pana te, mahārāja, rogā asādiyantānaṃ kāye nipatantī’’ti? ‘‘Pubbe katena, bhante, duccaritenā’’ti. ‘‘Yadi, mahārāja, pubbe kataṃ akusalaṃ idha vedanīyaṃ hoti, tena hi, mahārāja, pubbe katampi idha katampi kusalākusalaṃ kammaṃ avañjhaṃ bhavati saphalanti. Imināpi, mahārāja, kāraṇena tathāgatassa parinibbutassa asādiyantasseva kato adhikāro avañjho bhavati saphaloti.
“大王,你可曾听闻有位名叫难陀迦的夜叉,因冒犯长老舍利弗而没入大地吗?”
“尊者,是的,我曾听闻,此事在世间广为人知。”
“大王,长老舍利弗会接受难陀迦夜叉的大地吞没吗?”
“尊者,纵使含天人的世间倾覆,日月坠落于地,须弥山王崩摧,长老舍利弗也决不会接受别人的痛苦。何以故?因为长老舍利弗的愤怒与嗔恚之因已被根除、彻底断绝。尊者,正因这因已断,长老舍利弗即使对夺取他性命的人,也不会生起嗔怒。”
“大王,若长老舍利弗并不接受难陀迦夜叉的地吞没,那么难陀迦夜叉为何会没入大地?”
“尊者,是因为不善业的强力。”
“大王,若说是不善业的强力使难陀迦夜叉没入大地,那么,即使对不接受者所作的冒犯,也绝非无果,必有果报。大王,由此可知,因不善业的强力,对不接受者所作的奉献之行,也不会无果,必有果报。大王,依此理则,对已般涅槃的如来,虽他无所受,所作奉献之行亦非无果,必有果报。”巴利
‘‘Sutapubbaṃ pana tayā, mahārāja, nandako nāma yakkho theraṃ sāriputtaṃ āsādayitvā pathaviṃ paviṭṭho’’ti? ‘‘Āma, bhante, suyyati, loke pākaṭo eso’’ti. ‘‘Api nu kho, mahārāja, thero sāriputto sādiyi nandakassa yakkhassa mahāpathavigilana’’nti . ‘‘Ubbattiyantepi, bhante, sadevake loke patamānepi chamāyaṃ candimasūriye vikirantepi sinerupabbatarāje thero sāriputto na parassa dukkhaṃ sādiyeyya. Taṃ kissa hetu? Yena hetunā thero sāriputto kujjheyya vā dusseyya vā, so hetu therassa sāriputtassa samūhato samucchinno, hetuno samugghātitattā, bhante, thero sāriputto jīvitahārakepi kopaṃ na kareyyā’’ti. ‘‘Yadi, mahārāja , thero sāriputto nandakassa yakkhassa pathavigilanaṃ na sādiyi, kissa pana nandako yakkho pathaviṃ paviṭṭho’’ti? ‘‘Akusalassa, bhante, kammassa balavatāyā’’ti. ‘‘Yadi, mahārāja, akusalassa kammassa balavatāya nandako yakkho pathaviṃ paviṭṭho, asādiyantassāpi kato aparādho avañjho bhavati saphalo. Tena hi, mahārāja, akusalassapi kammassa balavatāya asādiyantassa kato adhikāro avañjho bhavati saphaloti. Imināpi, mahārāja, kāraṇena tathāgatassa parinibbutassa asādiyantasseva kato adhikāro avañjho bhavati saphaloti.
“大王,至今有多少人没入大地,你可有听闻?”
“尊者,是的,我曾听闻。”
“来,大王,请说一说。”
“尊者,听闻有五人没入大地:亲佳玛那维咖、善觉释迦、提婆达多长老、难陀迦夜叉和难陀学童。”
“大王,他们冒犯了谁?”
“尊者,冒犯了世尊及诸弟子。”
“大王,世尊或诸弟子会接受他们的大地吞没吗?”
“尊者,不接受。”
“那么,大王,对已般涅槃的如来,虽无所受,所作的奉献也绝非无果,必有果报。”
“尊者那先,这个问题已被善巧地解说,深奥得以阐明,隐秘得以揭示,纠结得以解开,难处得以化解。诸外道已然败退,邪见已被摧破,外道们光辉失尽。您已到达上首弟子的地位。”巴利
‘‘Kati nu kho te, mahārāja, manussā, ye etarahi mahāpathaviṃ paviṭṭhā, atthi te tattha savaṇa’’nti? ‘‘Āma, bhante, suyyatī’’ti. ‘‘Iṅgha tvaṃ, mahārāja, sāvehī’’ti? ‘‘Ciñcamāṇavikā, bhante, suppabuddho ca sakko, devadatto ca thero, nandako ca yakkho, nando ca māṇavakoti. Sutametaṃ, bhante, ime pañca janā mahāpathaviṃ paviṭṭhā’’ti. ‘‘Kismiṃ te, mahārāja, aparaddhā’’ti? ‘‘Bhagavati ca, bhante, sāvakesu cā’’ti. ‘‘Api nu kho, mahārāja , bhagavā vā sāvakā vā sādiyiṃsu imesaṃ mahāpathavipavisana’’nti? ‘‘Na hi bhante’’ti. ‘‘Tena hi, mahārāja, tathāgatassa parinibbutassa asādiyantasseva kato adhikāro avañjho bhavati saphalo’’ti. ‘‘Suviññāpito, bhante nāgasena, pañho gambhīro uttānīkato, guyhaṃ vidaṃsitaṃ , gaṇṭhi bhinno, gahanaṃ agahanaṃ kataṃ, naṭṭhā paravādā, bhaggā kudiṭṭhī, nippabhā jātā kutitthiyā, tvaṃ gaṇīvarapavaramāsajjā’’ti.
2. 一切知性问题巴利
2. Sabbaññubhāvapañho
2 “尊者那先,佛陀是一切知者吗?”“是的,大王,世尊是一切知者。然而,世尊的智见并非恒常无间地现前;世尊的一切知智依于作意,一经作意,便能随其所欲而了知。”“那么,尊者那先,佛陀便不是一切知者了,若他需待寻求方有一切知智?”“大王,一百车稻谷、半车稻谷,以及七堆稻谷、两堆稻谷,若在一弹指顷于心中现起,将这些稻谷一一计数,此数量会有穷尽、会有终结吗?”巴利
‘‘Bhante nāgasena, buddho sabbaññū’’ti? ‘‘Āma, mahārāja, bhagavā sabbaññū, na ca bhagavato satataṃ samitaṃ ñāṇadassanaṃ paccupaṭṭhitaṃ, āvajjanapaṭibaddhaṃ bhagavato sabbaññutañāṇaṃ, āvajjitvā yadicchakaṃ jānātī’’ti. ‘‘Tena hi, bhante nāgasena, buddho asabbaññūti. Yadi tassa pariyesanāya sabbaññutañāṇaṃ hotī’’ti. ‘‘Vāhasataṃ kho, mahārāja, vīhīnaṃ aḍḍhacūḷañca vāhā vīhisattambaṇāni dve ca tumbā ekaccharākkhaṇe pavattacittassa ettakā vīhī lakkhaṃ ṭhapīyamānā parikkhayaṃ pariyādānaṃ gaccheyyuṃ?
“在此有七种心转起,大王,那些有贪、有嗔、有痴、有烦恼、未修习身、未修习戒、未修习心、未修习慧者,他们的心沉重地生起、迟缓地转起。什么原因?因为心未修习。大王,譬如竹竿被拉扯、宽广、扩展、枝叶纠缠交错,被拖拉时来得沉重、缓慢。什么原因?因为枝叶纠缠交错。同样地,大王,那些有贪、有嗔、有痴、有烦恼、未修习身、未修习戒、未修习心、未修习慧者,他们的心沉重地生起、迟缓地转起。什么原因?因为被烦恼纠缠交错,这是第一种心。”巴利
‘‘Tatrime sattavidhā cittā pavattanti, ye te, mahārāja, sarāgā sadosā samohā sakilesā abhāvitakāyā abhāvitasīlā abhāvitacittā abhāvitapaññā, tesaṃ taṃ cittaṃ garukaṃ uppajjati dandhaṃ pavattati. Kiṃ kāraṇā? Abhāvitattā cittassa. Yathā, mahārāja, vaṃsanāḷassa vitatassa visālassa vitthiṇṇassa saṃsibbitavisibbitassa sākhājaṭājaṭitassa ākaḍḍhiyantassa garukaṃ hoti āgamanaṃ dandhaṃ. Kiṃ kāraṇā? Saṃsibbitavisibbitattā sākhānaṃ. Evameva kho, mahārāja, ye te sarāgā sadosā samohā sakilesā abhāvitakāyā abhāvitasīlā abhāvitacittā abhāvitapaññā, tesaṃ taṃ cittaṃ garukaṃ uppajjati dandhaṃ pavattati. Kiṃ kāraṇā? Saṃsibbitavisibbitattā kilesehi, idaṃ paṭhamaṃ cittaṃ.
“大王,那些入流者,恶趣已闭,已得正见,已了知导师的教诫——他们的心在三处轻快生起、轻快运转,于上方境界则沉重生起、迟缓运转。因何缘故?因心于三处清净,而上面的烦恼并未断除。大王,譬如竹竿,底下三节清净,上方枝叶交缠,牵拉时直到三节都轻快,由此以上便僵涩。因何缘故?因下方清净,上方枝叶交缠。同样地,大王,那些入流者,恶趣已闭,已得正见,已了知导师的教诫——他们的心在三处轻快生起、轻快运转,于上方境界则沉重生起、迟缓运转。因何缘故?因心于三处清净,而上面的烦恼并未断除。这便是第二种心。”巴利
‘‘Tatridaṃ dutiyaṃ cittaṃ vibhattamāpajjati – ye te, mahārāja, sotāpannā pihitāpāyā diṭṭhippattā viññātasatthusāsanā, tesaṃ taṃ cittaṃ tīsu ṭhānesu lahukaṃ uppajjati lahukaṃ pavattati. Uparibhūmīsu garukaṃ uppajjati dandhaṃ pavattati. Kiṃ kāraṇā? Tīsu ṭhānesu cittassa parisuddhattā upari kilesānaṃ appahīnattā. Yathā, mahārāja, vaṃsanāḷassa tipabbagaṇṭhiparisuddhassa upari sākhājaṭājaṭitassa ākaḍḍhiyantassa yāva tipabbaṃ tāva lahukaṃ eti, tato upari thaddhaṃ. Kiṃ kāraṇā? Heṭṭhā parisuddhattā upari sākhājaṭājaṭitattā. Evameva kho, mahārāja, ye te sotāpannā pihitāpāyā diṭṭhippattā viññātasatthusāsanā, tesaṃ taṃ cittaṃ tīsu ṭhānesu lahukaṃ uppajjati lahukaṃ pavattati, uparibhūmīsu garukaṃ uppajjati dandhaṃ pavattati. Kiṃ kāraṇā? Tīsu ṭhānesu cittassa parisuddhattā upari kilesānaṃ appahīnattā, idaṃ dutiyaṃ cittaṃ.
“大王,那些一来者,贪、嗔、痴已变得薄弱——他们的心在五处轻快生起、轻快运转,于上方境界则沉重生起、迟缓运转。因何缘故?因心于五处清净,而上面的烦恼并未断除。大王,譬如竹竿,底下五节清净,上方枝叶交缠,牵拉时直到五节都轻快,由此以上便僵涩。因何缘故?因下方清净,上方枝叶交缠。同样地,大王,那些一来者,贪、嗔、痴已变得薄弱——他们的心在五处轻快生起、轻快运转,于上方境界则沉重生起、迟缓运转。因何缘故?因心于五处清净,而上面的烦恼并未断除。这便是第三种心。”巴利
‘‘Tatridaṃ tatiyaṃ cittaṃ vibhattamāpajjati – ye te, mahārāja, sakadāgāmino, yesaṃ rāgadosamohā tanubhūtā, tesaṃ taṃ cittaṃ pañcasu ṭhānesu lahukaṃ uppajjati lahukaṃ pavattati, uparibhūmīsu garukaṃ uppajjati dandhaṃ pavattati. Kiṃ kāraṇā? Pañcasu ṭhānesu cittassa parisuddhattā upari kilesānaṃ appahīnattā. Yathā, mahārāja, vaṃsanāḷassa pañcapabbagaṇṭhiparisuddhassa upari sākhājaṭājaṭitassa ākaḍḍhiyantassa yāva pañcapabbaṃ tāva lahukaṃ eti, tato upari thaddhaṃ. Kiṃ kāraṇā? Heṭṭhā parisuddhattā upari sākhājaṭājaṭitattā. Evameva kho, mahārāja, ye te sakadāgāmino, yesaṃ rāgadosamohā tanubhūtā, tesaṃ taṃ cittaṃ pañcasu ṭhānesu lahukaṃ uppajjati lahukaṃ pavattati, uparibhūmīsu garukaṃ uppajjati dandhaṃ pavattati. Kiṃ kāraṇā? Pañcasu ṭhānesu cittassa parisuddhattā upari kilesānaṃ appahīnattā, idaṃ tatiyaṃ cittaṃ.
“大王,那些不来者,已断除五下分结——他们的心在十处轻快生起、轻快运转,于上方境界则沉重生起、迟缓运转。因何缘故?因心于十处清净,而上面的烦恼并未断除。大王,譬如竹竿,底下十节清净,上方枝叶交缠,牵拉时直到十节都轻快,由此以上便僵涩。因何缘故?因下方清净,上方枝叶交缠。同样地,大王,那些不来者,已断除五下分结——他们的心在十处轻快生起、轻快运转,于上方境界则沉重生起、迟缓运转。因何缘故?因心于十处清净,而上面的烦恼并未断除。这便是第四种心。”巴利
‘‘Tatridaṃ catutthaṃ cittaṃ vibhattamāpajjati – ye te, mahārāja, anāgāmino, yesaṃ pañcorambhāgiyāni saññojanāni pahīnāni, tesaṃ taṃ cittaṃ dasasu ṭhānesu lahukaṃ uppajjati lahukaṃ pavattati, uparibhūmīsu garukaṃ uppajjati dandhaṃ pavattati. Kiṃ kāraṇā? Dasasu ṭhānesu cittassa parisuddhattā upari kilesānaṃ appahīnattā. Yathā, mahārāja, vaṃsanāḷassa dasapabbagaṇṭhiparisuddhassa upari sākhājaṭājaṭitassa ākaḍḍhiyantassa yāva dasapabbaṃ tāva lahukaṃ eti, tato upari thaddhaṃ. Kiṃ kāraṇā? Heṭṭhā parisuddhattā upari sākhājaṭājaṭitattā. Evameva kho, mahārāja, ye te anāgāmino, yesaṃ pañcorambhāgiyāni saññojanāni pahīnāni, tesaṃ taṃ cittaṃ dasasu ṭhānesu lahukaṃ uppajjati lahukaṃ pavattati, uparibhūmīsu garukaṃ uppajjati dandhaṃ pavattati. Kiṃ kāraṇā? Dasasu ṭhānesu cittassa parisuddhattā upari kilesānaṃ appahīnattā, idaṃ catutthaṃ cittaṃ.
“大王,于此,第五种心的差别如下:大王,那些阿拉汉、漏尽者,已洗净尘垢、已吐尽烦恼,梵行已立、所作已办,已卸重担、已达自利,已尽有结、证得无碍解,在声闻地中清净者——他们的心在声闻境界中生起轻快、运转轻快,在独觉佛地则生起沉重、运转迟缓。什么原因呢?因为在声闻境界清净,在独觉佛境界不清净。大王,譬如一支节节通透、清净无碍的竹管,被牵动时,便来去轻快、毫不迟缓。这是什么缘故?正因竹管的每一节都清净、不被粘执。同样地,大王,那些阿拉汉、漏尽者,已洗净尘垢、已吐尽烦恼,梵行已立、所作已办,已卸重担、已达自利,已尽有结、证得无碍解,在声闻地中清净者——他们的心在声闻境界中生起轻快、运转轻快,在独觉佛地则生起沉重、运转迟缓。什么原因呢?因为在声闻境界清净,在独觉佛境界不清净。这便是第五种心。”巴利
‘‘Tatridaṃ pañcamaṃ cittaṃ vibhattamāpajjati – ye te, mahārāja, arahanto khīṇāsavā dhotamalā vantakilesā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaññojanā pattapaṭisambhidā sāvakabhūmīsu parisuddhā, tesaṃ taṃ cittaṃ sāvakavisaye lahukaṃ uppajjati lahukaṃ pavattati, paccekabuddhabhūmīsu garukaṃ uppajjati dandhaṃ pavattati. Kiṃ kāraṇā? Parisuddhattā sāvakavisaye, aparisuddhattā paccekabuddhavisaye. Yathā, mahārāja, vaṃsanāḷassa sabbapabbagaṇṭhiparisuddhassa ākaḍḍhiyantassa lahukaṃ hoti āgamanaṃ adandhaṃ. Kiṃ kāraṇā? Sabbapabbagaṇṭhiparisuddhattā agahanattā vaṃsassa. Evameva kho, mahārāja, ye te arahanto khīṇāsavā dhotamalā vantakilesā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaññojanā pattapaṭisambhidā sāvakabhūmīsu parisuddhā, tesaṃ taṃ cittaṃ sāvakavisaye lahukaṃ uppajjati lahukaṃ pavattati, paccekabuddhabhūmīsu garukaṃ uppajjati dandhaṃ pavattati. Kiṃ kāraṇā? Parisuddhattā sāvakavisaye, aparisuddhattā paccekabuddhavisaye, idaṃ pañcamaṃ cittaṃ.
“大王,于此,第六种心的差别如下:大王,那些独觉佛、自觉者、不求师、独行如犀角、于自境界得清净无垢心者——他们的心在自己境界中生起轻快、运转轻快,在一切知佛地则生起沉重、运转迟缓。什么原因呢?因为在自己境界清净,一切知佛境界却极为广大。大王,譬如有人在自己熟习的小河边,不论黑夜或白昼,都能无所畏惧、随心所欲地进去;然而,当他从别处望见深邃、广阔、无底、无边的汪洋大海时,便生起怖畏、犹豫,不敢下去。这是什么缘故?因为他已度越了自己的境界,而大海太广大了。同样地,大王,那些独觉佛、自觉者、不求师、独行如犀角、于自境界得清净无垢心者——他们的心在自己境界中生起轻快、运转轻快,在一切知佛地则生起沉重、运转迟缓。什么原因呢?因为在自己境界清净,一切知佛境界广大,这便是第六种心。”巴利
‘‘Tatridaṃ chaṭṭhaṃ cittaṃ vibhattamāpajjati – ye te, mahārāja, paccekabuddhā sayambhuno anācariyakā ekacārino khaggavisāṇakappā sakavisaye parisuddhavimalacittā, tesaṃ taṃ cittaṃ sakavisaye lahukaṃ uppajjati lahukaṃ pavattati, sabbaññubuddhabhūmīsu garukaṃ uppajjati dandhaṃ pavattati. Kiṃ kāraṇā? Parisuddhattā sakavisaye mahantattā sabbaññubuddhavisayassa. Yathā, mahārāja, puriso sakavisayaṃ parittaṃ nadiṃ rattimpi divāpi yadicchaka acchambhito otareyya, atha parato mahāsamuddaṃ gambhīraṃ vitthataṃ agādhamapāraṃ disvā bhāyeyya, dandhāyeyya na visaheyya otarituṃ. Kiṃ kāraṇā? Tiṇṇattā sakavisayassa, mahantattā ca mahāsamuddassa. Evameva kho, mahārāja, ye te paccekabuddhā sayambhuno anācariyakā ekacārino khaggavisāṇakappā sakavisaye parisuddhavimalacittā, tesaṃ taṃ cittaṃ sakavisaye lahukaṃ uppajjati lahukaṃ pavattati, sabbaññubuddhabhūmīsu garukaṃ uppajjati dandhaṃ pavattati. Kiṃ kāraṇā? Parisuddhattā sakavisaye mahantattā sabbaññubuddhavisayassa, idaṃ chaṭṭhaṃ cittaṃ.
“大王,于此,第七种心的差别如下:大王,那些正自觉者、一切知者、具足十力、成就四无畏、具足十八佛法、无量胜者、无障智者——他们的心在一切处生起轻快、运转轻快。什么原因呢?因为在一切处清净。大王,一支善加磨砺、无垢无结、锋尖锐利、不弯不曲不偏的箭,搭在强弓上,射向细麻布、细棉布或细毛毯,会有迟缓或粘著吗?”“尊者,不会。”“什么原因?”“因为这些布匹细密柔软,箭善加磨砺,射势强猛。”“同样地,大王,那些正自觉者、一切知者、具足十力、成就四无畏、具足十八佛法、无量胜者、无障智者——他们的心在一切处生起轻快、运转轻快。什么原因呢?因为在一切处清净。这便是第七种心。”巴利
‘‘Tatridaṃ sattamaṃ cittaṃ vibhattamāpajjati – ye te, mahārāja, sammāsambuddhā sabbaññuno dasabaladharā catuvesārajjavisāradā aṭṭhārasahi buddhadhammehi samannāgatā anantajinā anāvaraṇañāṇā, tesaṃ taṃ cittaṃ sabbattha lahukaṃ uppajjati lahukaṃ pavattati. Kiṃ kāraṇā? Sabbattha parisuddhattā. Api nu kho, mahārāja, nārācassa sudhotassa vimalassa niggaṇṭhissa sukhumadhārassa ajimhassa avaṅkassa akuṭilassa daḷhacāpasamārūḷhassa khomasukhume vā kappāsasukhume vā kambalasukhume vā balavanipātitassa dandhāyitattaṃ vā lagganaṃ vā hotī’’ti? ‘‘Na hi, bhante, ‘‘kiṃ kāraṇā’’? ‘‘Sukhumattā vatthānaṃ sudhotattā nārācassa nipātassa ca balavattā’’ti , evameva kho, mahārāja, ye te sammāsambuddhā sabbaññuno dasabaladharā catuvesārajjavisāradā aṭṭhārasahi buddhadhammehi samannāgatā anantajinā anāvaraṇañāṇā, tesaṃ taṃ cittaṃ sabbattha lahukaṃ uppajjati lahukaṃ pavattati. Kiṃ kāraṇā? Sabbattha parisuddhattā, idaṃ sattamaṃ cittaṃ.
“大王,于此,一切知佛的心,超越六种心的计度,以不可计数的功德而清净、轻快。大王,正因世尊的心如此清净、轻快,世尊便示现双神变。大王,应知于双神变中,诸佛世尊的心疾速转换,于此更无上因可说。大王,那些神变依一切知佛之心而起,不落入计算、数目、度量、度量的细分。大王,世尊的一切知智系于作意,一经作意,即随其所欲而了知。”巴利
‘‘Tatra, mahārāja, yadidaṃ sabbaññubuddhānaṃ cittaṃ, taṃ channampi cittānaṃ gaṇanaṃ atikkamitvā asaṅkhyeyyena guṇena parisuddhañca lahukañca. Yasmā ca bhagavato cittaṃ parisuddhañca lahukañca, tasmā, mahārāja, bhagavā yamakapāṭihīraṃ dasseti. Yamakapāṭihīre, mahārāja, ñātabbaṃ buddhānaṃ bhagavantānaṃ cittaṃ evaṃ lahuparivattanti, na tattha sakkā uttariṃ kāraṇaṃ vattuṃ, tepi, mahārāja, pāṭihīrā sabbaññubuddhānaṃ cittaṃ upādāya gaṇanampi saṅkhampi kalampi kalabhāgampi na upenti, āvajjanapaṭibaddhaṃ, mahārāja, bhagavato sabbaññutañāṇaṃ, āvajjetvā yadicchakaṃ jānāti.
“大王,譬如有人将手中所持之物移至另一手,张口发出言语,咽下口中食物,或睁开眼睛而后闭上,或闭上眼睛而后睁开,或弯屈手臂而后伸展,或伸展手臂而后弯屈。大王,这些动作尚需片刻,而世尊的一切知智更为轻快,作意更为轻快,一经作意即随其所欲而知。纵然作意稍有迟缓,诸佛世尊亦不因此被称为非一切知者。”巴利
‘‘Yathā, mahārāja, puriso hatthe ṭhapitaṃ yaṃ kiñci dutiye hatthe ṭhapeyya vivaṭena mukhena vācaṃ nicchāreyya, mukhagataṃ bhojanaṃ gileyya, ummīletvā vā nimīleyya, nimīletvā vā ummīleyya, samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya, cirataraṃ etaṃ, mahārāja, lahutaraṃ bhagavato sabbaññutañāṇaṃ, lahutaraṃ āvajjanaṃ, āvajjetvā yadicchakaṃ jānāti , āvajjanavikalamattakena na tāvatā buddhā bhagavanto asabbaññuno nāma hontī’’ti.
“尊者那先,作意必然需要寻求吧?请以理由令我信解于此。”
“大王,譬如一位富有、大财、大富的男子,拥有众多金银、众多财物资具,拥有众多谷米:稻、麦、米、胡麻、绿豆、豌豆、前食、后食、酥、油、生酥、牛乳、酪、蜜、糖、糖浆等,储藏在仓库、瓮、缸、台、库、种种容器之中。有客人前来求食,而家中原有的饭菜已经用尽,便从瓮中取米煮食。大王,这位男子会因为食物取得的少许迟缓,便被叫作无财者、贫穷者吗?”
“尊者,不会。即使在转轮王家,于非时用膳亦会有食物的迟缓,何况居士家呢?”
“同样的道理,大王,如来的一切知智,唯因作意而有少许迟缓,一经作意即随其所欲而知。”巴利
‘‘Āvajjanampi , bhante nāgasena, pariyesanāya kātabbaṃ, iṅgha maṃ tattha kāraṇena saññāpehī’’ti. ‘‘Yathā, mahārāja, purisassa aḍḍhassa mahaddhanassa mahābhogassa pahūtajātarūparajatassa pahūtavittūpakaraṇassa pahūtadhanadhaññassa sālivīhiyavataṇḍulatilamuggamāsapubbaṇṇāparaṇṇasappitelanavanītakhīradadhimadhuguḷaphāṇitā ca khaḷopikumbhipīṭharakoṭṭhabhājanagatā bhaveyyuṃ, tassa ca purisassa pāhunako āgaccheyya bhattāraho bhattābhikaṅkhī, tassa ca gehe yaṃ randhaṃ bhojanaṃ, taṃ pariniṭṭhitaṃ bhaveyya, kumbhito taṇḍule nīharitvā bhojanaṃ randheyya, api ca kho so, mahārāja, tāvatakena bhojanavekallamattakena adhano nāma kapaṇo nāma bhaveyyā’’ti? ‘‘Na hi, bhante, cakkavattirañño gharepi, bhante, akāle bhojanavekallaṃ hoti, kiṃ pana gahapatikassā’’ti? ‘‘Evameva kho, mahārāja, tathāgatassa āvajjanavikalamattakaṃ sabbaññutañāṇaṃ āvajjetvā yadicchakaṃ jānāti.
“大王,又如有树结满果实,枝条低垂弯折,挂满沉甸甸的果团,却无一果实落地。大王,这棵树难道会因为暂时没有落果这点缺失,就可以称为不结果之树吗?
尊者,不会。那些树上的果实有待掉落,一旦掉落,便可随意取得。
同样地,大王,如来的一切知智唯待作意,只要作意,便能随其所欲而了知。”巴利
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, rukkho assa phalito oṇatavinato piṇḍibhārabharito, na kiñci tattha patitaṃ phalaṃ bhaveyya, api nu kho so, mahārāja, rukkho tāvatakena patitaphalavekallamattakena aphalo nāma bhaveyyā’’ti? ‘‘Na hi, bhante, patanapaṭibaddhāni tāni rukkhaphalāni, patite yadicchakaṃ labhatī’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, tathāgatassa āvajjanapaṭibaddhaṃ sabbaññutañāṇaṃ āvajjetvā yadicchakaṃ jānātī’’ti.
“尊者那先,佛陀是否作了又作意,便能随其所欲而了知?”“是的,大王,世尊作了又作意,便能随其所欲而了知。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, āvajjetvā āvajjetvā buddho yadicchakaṃ jānātī’’ti? ‘‘Āma, mahārāja, bhagavā āvajjetvā āvajjetvā yadicchakaṃ jānātī’’ti.
“大王,犹如转轮王忆念‘愿轮宝来至我前’,念头才起,轮宝便自然前来。同样地,大王,如来作了又作意,便能随其所欲而了知。”
“尊者那先,这个理证极为坚实。佛陀确是一切知者,我们信受佛陀是一切知者。”巴利
‘‘Yathā, mahārāja, cakkavattī rājā yadā cakkaratanaṃ sarati ‘upetu me cakkaratana’nti, sarite cakkaratanaṃ upeti, evameva kho, mahārāja, tathāgato āvajjetvā āvajjetvā yadicchakaṃ jānātī’’ti. ‘‘Daḷhaṃ, bhante nāgasena, kāraṇaṃ, buddho sabbaññū, sampaṭicchāma buddho sabbaññū’’ti.
3. 提婆达多出家问巴利
3. Devadattapabbajjapañho
3 “尊者那先,提婆达多是由谁令其出家的?”“大王,这六位刹帝利王子——跋提、阿那律、阿难、跋咕、基米喇、提婆达多,以及理发师优波离为第七人,在世尊成就正自觉、成为释迦族欢喜之因时,随同世尊出家,世尊便令他们出家。”“尊者,提婆达多出家后,不是破了僧团吗?”“是的,大王,提婆达多出家后破了僧团。在家众不破僧团,比丘尼、在学尼、沙弥、沙弥尼都不破僧团;唯有比丘、本性者、共住者、住同一界内者能破僧团。”“尊者,破僧者招感何种业?”“大王,招感住劫之业。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, devadatto kena pabbājito’’ti? ‘‘Cha yime, mahārāja, khattiyakumārā bhaddiyo ca anuruddho ca ānando ca bhagu ca kimilo ca devadatto ca upālikappako sattamo abhisambuddhe satthari sakyakulānandajanane bhagavantaṃ anupabbajantā nikkhamiṃsu, te bhagavā pabbājesī’’ti. ‘‘Nanu, bhante, devadattena pabbajitvā saṅgho bhinno’’ti? ‘‘Āma, mahārāja, devadattena pabbajitvā saṅgho bhinno, na gihī saṅghaṃ bhindati, na bhikkhunī, na sikkhamānā, na sāmaṇero, na sāmaṇerī saṅghaṃ bhindati, bhikkhu pakatatto samānasaṃvāsako samānasīmāyaṃ ṭhito saṅghaṃ bhindatīti. Saṅghabhedako, bhante, puggalo kiṃ kammaṃ phusatī’’ti? ‘‘Kappaṭṭhitikaṃ, mahārāja, kammaṃ phusatī’’ti.
“尊者那先,佛陀是否确实知道:‘提婆达多出家之后,将破僧团;破僧团之后,将在地狱受苦一劫’?”“大王,是的。如来确实知道:‘提婆达多出家之后,将破僧团;破僧团之后,将在地狱受苦一劫。’”“尊者那先,若佛陀知道‘提婆达多出家之后,将破僧团;破僧团之后,将在地狱受苦一劫’,那么,‘佛陀是慈悲者、哀愍者、为一切众生谋利益者、除去不利益而施与利益者’这句断言,便不能成立。若不知而让他出家,则佛陀不是一切知者。这就是向您提出的两难问题。请解开这个大结,摧破外道的诽谤。未来世中,像您这般有智慧的比丘实在难得,请在此处展现您的力量吧。”巴利
‘‘Kiṃ pana, bhante nāgasena, buddho jānāti ‘devadatto pabbajitvā saṅghaṃ bhindissati, saṅghaṃ bhinditvā kappaṃ niraye paccissatī’’’ti? ‘‘Āma, mahārāja, tathāgato jānāti ‘devadatto pabbajitvā saṅghaṃ bhindissati, saṅghaṃ bhinditvā kappaṃ niraye paccissatī’’’ti. ‘‘Yadi, bhante nāgasena, buddho jānāti ‘devadatto pabbajitvā saṅghaṃ bhindissati, saṅghaṃ bhinditvā kappaṃ niraye paccissatī’ti, tena hi, bhante nāgasena, buddho kāruṇiko anukampako hitesī sabbasattānaṃ ahitaṃ apanetvā hitamupadahatīti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā. Yadi taṃ ajānitvā pabbājesi, tena hi buddho asabbaññūti, ayampi ubhato koṭiko pañho tavānuppatto, vijaṭehi etaṃ mahājaṭaṃ, bhinda parāpavādaṃ, anāgate addhāne tayā sadisā buddhimanto bhikkhū dullabhā bhavissanti, ettha tava balaṃ pakāsehī’’ti.
“大王,世尊既是慈悲者,也是一切知者。大王,世尊出于慈悲,以一切知智观察提婆达多的趣向,见到提婆达多积集了堕恶趣的业,将在地狱与恶趣之间辗转流转,历经无数百千俱胝(千万)劫。世尊以一切知智了知此事后,心想:‘此人这无有边际的业,若在我的教法中出家,将成为有限;依托出家,他的苦也将成为有限。这个愚人纵使不出家,也会造作持续一劫的罪业。’于是,世尊以慈悲令提婆达多出家。”巴利
‘‘Kāruṇiko, mahārāja, bhagavā sabbaññū ca, kāruññena, mahārāja, bhagavā sabbaññutañāṇena devadattassa gatiṃ olokento addasa devadattaṃ āpāyikaṃ kammaṃ āyūhitvā anekāni kappakoṭisatasahassāni nirayena nirayaṃ vinipātena vinipātaṃ gacchantaṃ, taṃ bhagavā sabbaññutañāṇena jānitvā imassa apariyantakataṃ kammaṃ mama sāsane pabbajitassa pariyantakataṃ bhavissati, purimaṃ upādāya pariyantakataṃ dukkhaṃ bhavissati, apabbajitopi ayaṃ moghapuriso kappaṭṭhiyameva kammaṃ āyūhissatīti kāruññena devadattaṃ pabbājesī’’ti.
“那么,尊者那先,佛陀难道是:先伤害,再涂油;先推下悬崖,再伸出手;先杀害,再寻求活路?他是先施予苦,再给予乐吗?”“大王,如来即便伤害,也是出于对众生的利益;即便推下,也是出于对众生的利益;即便杀害,也是出于对众生的利益。大王,如来在伤害之后,依然只施予众生利益;在推下之后,依然只施予众生利益;在杀害之后,依然只施予众生利益。大王,好比父母,有时虽有伤害、推下等举动,终究只为儿子的利益。同样的道理,大王,如来伤害是为了众生的利益,推下是为了众生的利益,杀害也是为了众生的利益。如来在伤害之后,依然只施予众生利益;在推下之后,依然只施予众生利益;在杀害之后,依然只施予众生利益。凡是能以某种方便令众生于德行中增长,如来便以那种方便,只为一切众生谋取利益。大王,若提婆达多不出家,以在家之身造作众多通往地狱的恶业,便会从地狱到地狱、从恶趣到恶趣,历经无数劫,千百千次地长时领受痛苦。世尊洞悉于此,便以慈悲让提婆达多出家,心想:‘在我的教法中出家后,他的苦将成为有限。’就这样,世尊以慈悲,令重苦转为轻苦。”巴利
‘‘Tena hi, bhante nāgasena, buddho vadhitvā telena makkheti, papāte pātetvā hatthaṃ deti, māretvā jīvitaṃ pariyesati, yaṃ so paṭhamaṃ dukkhaṃ datvā pacchā sukhaṃ upadahatī’’ti? ‘‘Vadhetipi, mahārāja, tathāgato sattānaṃ hitavasena, pātetipi sattānaṃ hitavasena, māretipi sattānaṃ hitavasena, vadhitvāpi, mahārāja, tathāgato sattānaṃ hitameva upadahati, pātetvāpi sattānaṃ hitameva upadahati, māretvāpi sattānaṃ hitameva upadahati. Yathā, mahārāja, mātāpitaro nāma vadhitvāpi pātayitvāpi puttānaṃ hitameva upadahanti, evameva kho, mahārāja, tathāgato vadhetipi sattānaṃ hitavasena, pātetipi sattānaṃ hitavasena, māretipi sattānaṃ hitavasena, vadhitvāpi, mahārāja, tathāgato sattānaṃ hitameva upadahati, pātetvāpi sattānaṃ hitameva upadahati, māretvāpi sattānaṃ hitameva upadahati, yena yena yogena sattānaṃ guṇavuḍḍhi hoti, tena tena yogena sabbasattānaṃ hitameva upadahati. Sace, mahārāja, devadatto na pabbājeyya, gihibhūto samāno nirayasaṃvattanikaṃ bahuṃ pāpakammaṃ katvā anekāni kappakoṭisatasahassāni nirayena nirayaṃ vinipātena vinipātaṃ gacchanto bahuṃ dukkhaṃ vedayissati, taṃ bhagavā jānamāno kāruññena devadattaṃ pabbājesi, ‘mama sāsane pabbajitassa dukkhaṃ pariyantakataṃ bhavissatī’ti kāruññena garukaṃ dukkhaṃ lahukaṃ akāsi.
“又如,大王,譬如有个人凭借财富、名声、亲族和势力而成为有力者,他以自己深得信赖的地位和办事能力,令自己那正承受国王重罚的亲族或朋友的惩罚得以减轻。同样地,大王,世尊正是令那将在众多百千俱胝劫中遭受痛苦的提婆达多出家,并以戒、定、慧、解脱力之能,使其重苦转为轻苦。”巴利
‘‘Yathā vā, mahārāja, dhanayasasiriñātibalena balavā puriso attano ñātiṃ vā mittaṃ vā raññā garukaṃ daṇḍaṃ dhārentaṃ attano bahuvissatthabhāvena samatthatāya garukaṃ daṇḍaṃ lahukaṃ akāsi, evameva kho, mahārāja, bhagavā bahūni kappakoṭisatasahassāni dukkhaṃ vedayamānaṃ devadattaṃ pabbājetvā sīlasamādhipaññāvimuttibalasamatthabhāvena garukaṃ dukkhaṃ lahukaṃ akāsi.
“又如,大王,如同善巧的医师、外科医生,以强力药物之力将重病化为轻病;同样的,大王,世尊依于对病性的了知,以慈悲力、坚固法药之力,使原本将要感受众多百千俱胝劫苦的提婆达多,在出家之后,令其重苦转为轻苦。大王,世尊将本应多受苦的提婆达多变为少受苦者,这会招致任何罪过吗?”“尊者,不会招致任何罪过,哪怕挤牛奶那么微小的罪过也不会有。”“大王,应依此义理而接受此一理由:世尊正是以此为由,令提婆达多出家。”巴利
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, kusalo bhisakko sallakatto garukaṃ rogaṃ balavosadhabalena lahukaṃ karoti, evameva kho, mahārāja, bahūni kappakoṭisatasahassāni dukkhaṃ vedayamānaṃ devadattaṃ bhagavā rogaññutāya pabbājetvā kāruññabalo patthaddhadhammosadhabalena garukaṃ dukkhaṃ lahukaṃ akāsi. Api nu kho so, mahārāja, bhagavā bahuvedanīyaṃ devadattaṃ appavedanīyaṃ karonto kiñci apuññaṃ āpajjeyyā’’ti? ‘‘Na kiñci, bhante, apuññaṃ āpajjeyya antamaso gaddūhanamattampī’’ti. ‘‘Imampi kho, mahārāja, kāraṇaṃ atthato sampaṭiccha, yena kāraṇena bhagavā devadattaṃ pabbājesi.
“大王,请再听另一个更高远的理由,世尊正是以此理由令提婆达多出家。大王,譬如有人捉到了作恶的盗贼,便将他押到国王面前,禀告道:‘陛下,这是作恶的盗贼,请您对他施加您所欲的任何刑罚。’国王便对那些人说:‘那么,诸位,将这盗贼带出城外,在刑场斩首。’他们应声说:‘是的,陛下。’便将他带出城外,押往刑场。有一人,曾从国王那里获得恩惠与财富,言语可信,有成事之力,他见到了那盗贼。他对那盗贼生起了慈悲,便对那些人说:‘够了,诸位!何必斩他的首呢?不如砍断他的手或脚,保全他的性命,我自会为他向国王求情。’那些人因为这位有力者的话,便砍断了那盗贼的手或脚,保全了他的性命。大王,如此行事之人,是对那盗贼作利益者吗?”“尊者,那人是那盗贼的施命者。既施予了生命,还有什么未作的呢?”“然而,在被砍断手脚之时所生的感受,他会因那种感受而犯下任何罪过吗?”“尊者,那盗贼因自己所作而领受苦受,但施命者并无任何罪过。”“同样的道理,大王,世尊出于慈悲,令提婆达多出家,心想:‘于我教法中出家后,他的苦将变得有限度。’大王,提婆达多的苦确实有了边际。大王,提婆达多在临死时——”巴利
‘‘Aparampi , mahārāja, uttariṃ kāraṇaṃ suṇohi, yena kāraṇena bhagavā devadattaṃ pabbājesi. Yathā, mahārāja, coraṃ āgucāriṃ gahetvā rañño dasseyyuṃ, ‘ayaṃ kho, deva, coro āgucārī, imassa yaṃ icchasi, taṃ daṇḍaṃ paṇehī’ti. Tamenaṃ rājā evaṃ vadeyya ‘tena hi , bhaṇe, imaṃ coraṃ bahinagaraṃ nīharitvā āghātane sīsaṃ chindathā’’ti, ‘evaṃ devā’ti kho te rañño paṭissutvā taṃ bahinagaraṃ nīharitvā āghātanaṃ nayeyyuṃ. Tamenaṃ passeyya kocideva puriso rañño santikā laddhavaro laddhayasadhanabhogo ādeyyavacano balavicchitakārī, so tassa kāruññaṃ katvā te purise evaṃ vadeyya ‘alaṃ, bho, kiṃ tumhākaṃ imassa sīsacchedanena, tena hi bho imassa hatthaṃ vā pādaṃ vā chinditvā jīvitaṃ rakkhatha, ahametassa kāraṇā rañño santike paṭivacanaṃ karissāmī’ti. Te tassa balavato vacanena tassa corassa hatthaṃ vā pādaṃ vā chinditvā jīvitaṃ rakkheyyuṃ. Api nu kho so, mahārāja, puriso evaṃ kārī tassa corassa kiccakārī assā’’ti? ‘‘Jīvitadāyako so, bhante, puriso tassa corassa, jīvite dinne kiṃ tassa akataṃ nāma atthī’’ti? ‘‘Yā pana hatthapādacchedane vedanā, so tāya vedanāya kiñci apuññaṃ āpajjeyyā’’ti? ‘‘Attano katena so, bhante, coro dukkhavedanaṃ vedayati, jīvitadāyako pana puriso na kiñci apuññaṃ āpajjeyyā’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, bhagavā kāruññena devadattaṃ pabbājesi ‘mama sāsane pabbajitassa dukkhaṃ pariyantakataṃ bhavissatī’ti. Pariyantakatañca, mahārāja, devadattassa dukkhaṃ, devadatto, mahārāja, maraṇakāle –
“ 以此骨骸,我礼敬那无上士、天中天、人天调御者;
具一切眼、百福相者,我以生命皈依佛陀为依怙。巴利
‘‘‘Imehi aṭṭhīhi tamaggapuggalaṃ, devātidevaṃ naradammasārathiṃ; Samantacakkhuṃ satapuññalakkhaṇaṃ, pāṇehi buddhaṃ saraṇaṃ upemī’ti.
“他以生命前往皈依。大王,提婆达多在劫分成六部分后,过了第一部分时破僧团,在五部分中于地狱受煮,从那里解脱后将成为名叫阿提萨拉的独觉佛。大王,彼世尊如此行,对提婆达多是否已作应作之事?”“尊者那先,如来是提婆达多的一切施与者,如来将使提婆达多达到独觉菩提,如来对提婆达多还有什么未作之事呢?”“然而,大王,提婆达多破僧团后在地狱受苦,世尊是否会因此而获得任何非福?”“不会,尊者,尊者,提婆达多以自己所作而在地狱受煮一劫,导师是苦之终结者,不获得任何非福。”“大王,你也应从义理上接受这个理由,即世尊令提婆达多出家的理由。”巴利
‘‘Pāṇupetaṃ saraṇamagamāsi. Devadatto, mahārāja, cha koṭṭhāse kate kappe atikkante paṭhamakoṭṭhāse saṅghaṃ bhindi, pañca koṭṭhāse niraye paccitvā tato muccitvā aṭṭhissaro nāma paccekabuddho bhavissati. Api nu kho so, mahārāja, bhagavā evaṃ kārī devadattassa kiccakārī assā’’ti? ‘‘Sabbadado, bhante nāgasena, tathāgato devadattassa, yaṃ tathāgato devadattaṃ paccekabodhiṃ pāpessati, kiṃ tathāgatena devadattassa akataṃ nāma atthī’’ti? ‘‘Yaṃ pana, mahārāja, devadatto saṅghaṃ bhinditvā niraye dukkhavedanaṃ vedayati, api nu kho bhagavā tatonidānaṃ kiñci apuññaṃ āpajjeyyā’’ti? ‘‘Na hi, bhante, attanā katena, bhante, devadatto kappaṃ niraye paccati, dukkhapariyantakārako satthā na kiñci apuññaṃ āpajjatī’’ti. ‘‘Imampi kho, tvaṃ mahārāja, kāraṇaṃ atthato sampaṭiccha, yena kāraṇena bhagavā devadattaṃ pabbājesi.
“再者,大王,请听更深的原由,这正是世尊令提婆达多出家的原因。大王,譬如一位善巧的医师、外科圣手,面对因风、胆、痰聚合,或因时节变化、不适当调养、外来伤害而成的疮口——这疮口腐烂如尸,散发恶臭,深藏孔穴,内有异物,充满脓血;为了平息疮患,他先用粗糙锐利的碱苦药涂在疮上,使其成熟;待疮口成熟变软,便用刀切开,以探针烧灼;烧灼之后,又敷以碱盐,涂上愈合的药膏,为的是令病人恢复安乐。大王,那位外科医师是怀着恶意之心来涂药、切开、烧灼、施加碱盐的吗?”“不,尊者,他是以善意之心,期望病人安乐而行这些治疗的。”“那么,因为这番治疗而生起的苦受,那位外科医师会因此感得任何非福吗?”“尊者,外科医师既然以善意之心、为求安乐而行治疗,又怎会因此感招非福呢?尊者,那位外科医师是当生天界之人。"“同样地,大王,世尊以悲悯令提婆达多出家,正是为了令他解脱诸苦。”巴利
‘‘Aparampi, mahārāja, uttariṃ kāraṇaṃ suṇohi, yena kāraṇena bhagavā devadattaṃ pabbājesi . Yathā, mahārāja, kusalo bhisakko sallakatto vātapittasemhasannipātautupariṇāmavisamaparihāraopakkamikopakkantaṃ pūtikuṇapaduggandhābhisañchannaṃ antosallaṃ susiragataṃ pubbaruhirasampuṇṇaṃ vaṇaṃ vūpasamento vaṇamukhaṃ kakkhaḷatikhiṇakhārakaṭukena bhesajjena anulimpati paripaccanāya, paripaccitvā mudubhāvamupagataṃ satthena vikantayitvā ḍahati salākāya, daḍḍhe khāralavaṇaṃ deti, bhesajjena anulimpati vaṇaruhanāya byādhitassa sotthibhāvamanuppattiyā, api nu kho so, mahārāja, bhisakko sallakatto ahitacitto bhesajjena anulimpati, satthena vikanteti, ḍahati salākāya, khāralavaṇaṃ detī’’ti? ‘‘Na hi, bhante, hitacitto sotthikāmo tāni kiriyāni karotī’’ti. ‘‘Yā panassa bhesajjakiriyākaraṇena uppannā dukkhavedanā, tatonidānaṃ so bhisakko sallakatto kiñci apuññaṃ āpajjeyyā’’ti? ‘‘Hitacitto, bhante, sotthikāmo bhisakko sallakatto tāni kiriyāni karoti, kiṃ so tatonidānaṃ apuññaṃ āpajjeyya, saggagāmī so, bhante, bhisakko sallakatto’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, kāruññena bhagavā devadattaṃ pabbājesi dukkhaparimuttiyā.
“再者,大王,请听更深的原由,这正是世尊令提婆达多出家的原因。大王,譬如有人被刺扎入身体,另有一人对他心怀慈愍、希望他安康,便用锐利的刺或刀尖,从四周切开,顺着流出的血将那根刺取出。大王,那人是怀着恶意取出那根刺的吗?”“不,尊者,那人是怀着善意、期望他安乐才取出那根刺的。尊者,假若不取出那根刺,那人很可能会因此落得死亡或近乎死亡的痛苦。”“同样地,大王,如来出于悲悯,令提婆达多出家,为令他解脱诸苦。大王,如果世尊不让提婆达多出家,提婆达多将在轮回的相续中,千劫百劫于地狱里备受熬煮。”巴利
‘‘Aparampi, mahārāja, uttariṃ kāraṇaṃ suṇohi, yena kāraṇena bhagavā devadattaṃ pabbājesi. Yathā, mahārāja, puriso kaṇṭakena viddho assa, athaññataro puriso tassa hitakāmo sotthikāmo tiṇhena kaṇṭakenavā satthamukhena vā samantato chinditvā paggharantena lohitena taṃ kaṇṭakaṃ nīhareyya, api nu kho so, mahārāja, puriso ahitakāmo taṃ kaṇṭakaṃ nīharatī’’ti? ‘‘Na hi, bhante, hitakāmo so, bhante, puriso sotthikāmo taṃ kaṇṭakaṃ nīharati. Sace so, bhante, taṃ kaṇṭakaṃ na nīhareyya, maraṇaṃ vā so tena pāpuṇeyya maraṇamattaṃ vā dukkha’’nti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, tathāgato kāruññena devadattaṃ pabbājesi dukkhaparimuttiyā. Sace mahārāja, bhagavā devadattaṃ na pabbājeyya, kappakoṭisatasahassampi devadatto bhavaparamparāya niraye pacceyyā’’ti.
“尊者那先,如来令顺流而下的提婆达多逆流而上,令步入邪途的提婆达多安立正道,为坠入悬崖的提婆达多授以立足之处,令行于险路的提婆达多登上平坦之地。尊者那先,除了像您这般具足智慧的人,旁人是无法阐明这些因由与道理的。”巴利
‘‘Anusotagāmiṃ, bhante nāgasena, devadattaṃ tathāgato paṭisotaṃ pāpesi, vipanthapaṭipannaṃ devadattaṃ panthe paṭipādesi, papāte patitassa devadattassa patiṭṭhaṃ adāsi, visamagataṃ devadattaṃ tathāgato samaṃ āropesi, ime ca, bhante nāgasena, hetū imāni ca kāraṇāni na sakkā aññena sandassetuṃ aññatra tavādisena buddhimatā’’ti.
4. 地震问巴利
4. Pathavicalanapañho
4 “尊者那先,这是世尊所说——‘诸比丘,这八因八缘是大地震出现之因’。这是无余之语,这是无剩之语,这是无方便之语,没有其他第九因是大地震出现之因。尊者那先,如果有其他第九因是大地震出现之因,世尊也会说那个因。尊者那先,因为没有其他第九因是大地震出现之因,所以世尊未宣说。但这第九因可见是大地震出现之因,即须大拏王在大布施时,大地震动了七次。尊者那先,如果只有八因八缘是大地震出现之因,那么‘须大拏王在大布施时大地震动了七次’这句话就是错误的。如果须大拏王在大布施时大地震动了七次,那么‘只有八因八缘是大地震出现之因’这句话也是错误的。这也是两难问题,微细、难解、造成黑暗且深奥,它已到达你面前,除了像你这样有智慧者之外,其他凡庸智慧者不能解答它。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, bhāsitampetaṃ bhagavatā – ‘aṭṭhime, bhikkhave , hetū aṭṭha paccayā mahato bhūmicālassa pātubhāvāyā’ti. Asesavacanaṃ idaṃ, nissesavacanaṃ idaṃ, nippariyāyavacanaṃ idaṃ, natthañño navamo hetu mahato bhūmicālassa pātubhāvāya. Yadi, bhante nāgasena, añño navamo hetu bhaveyya mahato bhūmicālassa pātubhāvāya, tampi hetuṃ bhagavā katheyya. Yasmā ca kho, bhante nāgasena, natthañño navamo hetu mahato bhūmicālassa pātubhāvāya, tasmā anācikkhito bhagavatā, ayañca navamo hetu dissati mahato bhūmicālassa pātubhāvāya, yaṃ vessantarena raññā mahādāne dīyamāne sattakkhattuṃ mahāpathavī kampitāti. Yadi, bhante nāgasena, aṭṭheva hetū aṭṭha paccayā mahato bhūmicālassa pātubhāvāya, tena hi vessantarena raññā mahādāne dīyamāne sattakkhattuṃ mahāpathavī kampitāti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā. Yadi vessantarena raññā mahādāne dīyamāne sattakkhattuṃ mahāpathavī kampitā, tena hi aṭṭheva hetū aṭṭha paccayā mahato bhūmicālassa pātubhāvāyāti tampi vacanaṃ micchā. Ayampi ubhato koṭiko pañho sukhumo dunniveṭhiyo andhakaraṇo ceva gambhīro ca, so tavānuppatto, neso aññena ittarapaññena sakkā visajjetuṃ aññatra tavādisena buddhimatā’’ti.
“大王,世尊曾作此言:‘诸比丘,有八因、八缘,为大地震动现起之因。’须大拏王行大布施时,大地震动七次,然那次震动非时、偶发,不摄于八因,故不计入八因之中。”巴利
‘‘Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā – ‘aṭṭhime, bhikkhave, hetū aṭṭha paccayā mahato bhūmicālassa pātubhāvāyā’ti. Yaṃ vessantarena raññā mahādāne dīyamāne sattakkhattuṃ mahāpathavī kampitā, tañca pana akālikaṃ kadācuppattikaṃ aṭṭhahi hetūhi vippamuttaṃ, tasmā agaṇitaṃ aṭṭhahi hetūhi.
“大王,譬如世间所公认的云唯有三种:雨季云、冬季云、春季云。若除此三种,另有云降雨,则不视为世间所认之云,只称为非时云。同样地,大王,须大拏王行大布施时,大地震动七次,那震动非时、偶发,不摄八因,故不列入八因之数。巴利
‘‘Yathā, mahārāja, loke tayo yeva meghā gaṇīyanti vassiko hemantiko pāvusakoti. Yadi te muñcitvā añño megho pavassati, na so megho gaṇīyati sammatehi meghehi, akālameghotveva saṅkhaṃ gacchati. Evameva kho, mahārāja, vessantarena raññā mahādāne dīyamāne yaṃ sattakkhattuṃ mahāpathavī kampitā, akālikaṃ etaṃ kadācuppattikaṃ aṭṭhahi hetūhi vippamuttaṃ, na taṃ gaṇīyati aṭṭhahi hetūhi.
“又如,大王,从大雪山上流出五百河流,大王,在这五百河中,唯有十条河计入河流之数,所谓:恒河、耶牟那河、阿吉拉瓦底河、沙拉布河、摩醯河、信度河、沙拉沙瓦底河、韦答拉瓦底河、维丹萨河、禅达巴嘎河。其余诸河,不计入河数。何以故?他们河水并非恒常流淌。同样地,大王,须大拏王行大布施时,大地震动七次,那震动非时、偶发,不摄八因,故不计入八因之中。”巴利
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, himavantā pabbatā pañca nadisatāni sandanti, tesaṃ, mahārāja, pañcannaṃ nadisatānaṃ daseva nadiyo nadigaṇanāya gaṇīyanti. Seyyathīdaṃ, gaṅgā yamunā aciravatī sarabhū mahī sindhu sarassatī vetravatī vītaṃsā candabhāgāti, avasesā nadiyo nadigaṇanāya agaṇitā. Kiṃ kāraṇā? Na tā nadiyo dhuvasalilā. Evameva kho, mahārāja, vessantarena raññā mahādāne dīyamāne yaṃ sattakkhattuṃ mahāpathavī kampitā, akālikaṃ etaṃ kadācuppattikaṃ aṭṭhahi hetūhi vippamuttaṃ, na taṃ gaṇīyati aṭṭhahi hetūhi.
“大王,又如国王拥有百位、二百位或三百位大臣,其中计入大臣之数的却仅有六人,即:将军、国师、断狱官、库藏官、持伞者与持剑者。唯此六人计入大臣之数。何以故?因为他们具足王德。其余大臣皆不计入,只称作大臣而已。同样地,大王,当须大拏王举行大布施时,大地虽震动七次,但那是非时的、偶然生起的、脱离八种因缘的,因此不列入八因之中。”巴利
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, rañño satampi dvisatampi tisatampi amaccā honti, tesaṃ cha yeva janā amaccagaṇanāya gaṇīyanti. Seyyathīdaṃ, senāpati purohito akkhadasso bhaṇḍāgāriko chattaggāhako khaggaggāhako. Ete yeva amaccagaṇanāya gaṇīyanti. Kiṃ kāraṇā? Yuttattā rājaguṇehi, avasesā agaṇitā, sabbe amaccātveva saṅkhaṃ gacchanti . Evameva kho, mahārāja, vessantarena raññā mahādāne dīyamāne yaṃ sattakkhattuṃ mahāpathavī kampitā, akālikaṃ etaṃ kadācuppattikaṃ aṭṭhahi hetūhi vippamuttaṃ, na taṃ gaṇīyati aṭṭhahi hetūhi.
“大王,现今可曾听闻,在胜者教中,有造作功德者得享现法乐受之业,且他们的名声在天、人众中远扬?”“是的,尊者,现今确有听闻,在胜者教中造作功德者有现法乐受之业,且名声在天、人众中远扬,共有七人。”“大王,他们是谁?”“尊者,他们是苏玛那花鬘师、一衣婆罗门、富那雇工、末利夫人王后、牧牛母王后、苏毕亚近事女与富那婢女。这七位是现法乐受者,他们的名声在天、人众中远扬。”巴利
‘‘Suyyati nu kho, mahārāja, etarahi jinasāsane katādhikārānaṃ diṭṭhadhammasukhavedanīyakammaṃ, kitti ca yesaṃ abbhuggatā devamanussesū’’ti? ‘‘Āma, bhante, suyyati etarahi jinasāsane katādhikārānaṃ diṭṭhadhammasukhavedanīyakammaṃ, kitti ca yesaṃ abbhuggatā devamanussesu satta janāti’’. ‘‘Ke ca te, mahārājā’’ti? ‘‘Sumano ca, bhante, mālākāro, ekasāṭako ca brāhmaṇo, puṇṇo ca bhatako, mallikā ca devī, gopālamātā ca devī, suppiyā ca upāsikā, puṇṇā ca dāsīti ime satta diṭṭhadhammasukhavedanīyā sattā, kitti ca imesaṃ abbhuggatā devamanussesū’’ti.
“是否也听闻过去有人以此人的肉身前往三十三天?”“是的,尊者,曾听闻。”“大王,那是谁呢?”“尊者,是古帝喇乾闼婆、沙地那王、尼弥王与曼达答王。听闻这四人以此人的肉身前往了三十三天。”“久远以来所作的善恶诸事,世人皆有耳闻。然而大王,您可曾听闻过去或现在,有人布施之时,大地震动一次、两次或三次?”“未曾听闻,尊者。”“大王,我依传承、证得、学习、多闻、乐闻、遍问、亲近师长,也从未听闻‘某人布施时大地震动一次、两次或三次’,唯除须大拏王族之尊那次殊胜的布施。大王,在迦叶佛与释迦牟尼世尊这两尊佛陀之间,隔了无从计量的千万年岁月,其间我也从未听闻‘某人布施时大地震动一次、两次或三次’。大王,并非依那样的精进、那样的努力,大地便会震动。大王,大地承载着功德的重担,承载着一切清净行之德的重担,倘若不能支撑,才会动、震、摇。”巴利
‘‘Aparepi suyyanti nu kho atīte mānusakeneva sarīradehena tidasabhavanaṃ gatā’’ti? ‘‘Āma, bhante, suyyantī’’ti. ‘‘Ke ca te, mahārājā’’ti? ‘‘Guttilo ca gandhabbo, sādhīno ca rājā, nimi ca rājā, mandhātā ca rājāti ime caturo janā suyyanti, teneva mānusakena sarīradehena tidasabhavanaṃ gatā’’ti. ‘‘Sucirampi kataṃ suyyati sukatadukkaṭanti? Sutapubbaṃ pana tayā, mahārāja, atīte vā addhāne vattamāne vā addhāne itthannāmassa dāne dīyamāne sakiṃ vā dvikkhattuṃ vā tikkhattuṃ vā mahāpathavī kampitā’’ti? ‘‘Na hi bhante’’ti. ‘‘Atthi me, mahārāja, āgamo adhigamo pariyatti savanaṃ sikkhābalaṃ sussūsā paripucchā ācariyupāsanaṃ, mayāpi na sutapubbaṃ ‘itthannāmassa dāne dīyamāne sakiṃ vā dvikkhattuṃ vā tikkhattuṃ vā mahāpathavī kampitā’ti ṭhapetvā vessantarassa rājavasabhassa dānavaraṃ . Bhagavato ca, mahārāja, kassapassa, bhagavato ca sakyamuninoti dvinnaṃ buddhānaṃ antare gaṇanapathaṃ vītivattā vassakoṭiyo atikkantā, tatthapi me savanaṃ natthi ‘itthannāmassa dāne dīyamāne sakiṃ vā dvikkhattuṃ vā tikkhattuṃ vā mahāpathavī kampitā’ti. Na, mahārāja, tāvatakena vīriyena tāvatakena parakkamena mahāpathavī kampati, guṇabhārabharitā, mahārāja, sabbasoceyyakiriyaguṇabhārabharitā dhāretuṃ na visahantī mahāpathavī calati kampati pavedhati.
“大王,譬如车辆负载过重,轮毂与轮辋破裂,车轴也随之摧折;大王,同样地,当大地承载着一切清净行德的重担时,不能承受,便震动、摇晃、颤抖。”巴利
‘‘Yathā, mahārāja, sakaṭassa atibhārabharitassa nābhiyo ca nemiyo ca phalanti akkho bhijjati, evameva kho, mahārāja, sabbasoceyyakiriyaguṇabhārabharitā mahāpathavī dhāretuṃ na visahantī calati kampati pavedhati.
“大王,又譬如天空为风水之力所覆,承载着充盈的水之重担,被强风吹击,便轰然作响、吼啸、轰隆;大王,同样地,大地承载着须大拏王广大布施力的重担,不能承受,便震动、摇晃、颤抖。大王,须大拏王的心,不为贪欲所转,不为嗔恚所转,不为愚痴所转,不为慢所转,不为见所转,不为烦恼所转,不为寻所转,不为不乐所转;唯以广行布施而转起:‘愿未来的乞者来到我处,已来的乞者如愿获得而满意。’他的心恒常、恒时安立于布施。大王,须大拏王的心恒常、恒时安立于十处:调御、寂静、忍耐、防护、自制、制御、不怒、不害、真实、清净。大王,须大拏王已舍弃欲求,平息有求,唯致力于梵行求。大王,须大拏王已舍弃自护,致力于一切众生的护:‘愿这些众生和合、无病、有食、长寿。’他的心多分如此转起。大王,须大拏王行布施时,不为有的成就而施,不为财富而施,不为回报而施,不为奉承而施,不为寿命而施,不为美貌而施,不为快乐而施,不为力量而施,不为名声而施,不为儿子而施,不为女儿而施,而是为了一切知智、为了一切知智宝故,而行此不可称量、广大、无上的殊胜布施;证得一切知后,说此偈:”巴利
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, gaganaṃ anilajalavegasañchāditaṃ ussannajalabhārabharitaṃ ativātena phuṭitattā nadati ravati gaḷagaḷāyati, evameva kho, mahārāja, mahāpathavī rañño vessantarassa dānabalavipulaussannabhārabharitā dhāretuṃ na visahantī calati kampati pavedhati. Na hi, mahārāja, rañño vessantarassa cittaṃ rāgavasena pavattati, na dosavasena pavattati, na mohavasena pavattati, na mānavasena pavattati, na diṭṭhivasena pavattati, na kilesavasena pavattati, na vitakkavasena pavattati, na arativasena pavattati, atha kho dānavasena bahulaṃ pavattati ‘kinti anāgatā yācakā mama santike āgaccheyyuṃ, āgatā ca yācakā yathākāmaṃ labhitvā attamanā bhaveyyu’nti satataṃ samitaṃ dānaṃ pati mānasaṃ ṭhapitaṃ hoti. Rañño, mahārāja, vessantarassa satataṃ samitaṃ dasasu ṭhānesu mānasaṃ ṭhapitaṃ hoti dame same khantiyaṃ saṃvare yame niyame akkodhe avihiṃsāyaṃ sacce soceyye. Rañño, mahārāja, vessantarassa kāmesanā pahīnā, bhavesanā paṭippassaddhā, brahmacariyesanāya yeva ussukkaṃ āpanno, rañño, mahārāja, vessantarassa attarakkhā pahīnā, sabbasattarakkhāya ussukkaṃ āpanno ‘kinti ime sattā samaggā assu arogā sadhanā dīghāyukā’ti bahulaṃ yeva mānasaṃ pavattati. Dadamāno ca, mahārāja, vessantaro rājā taṃ dānaṃ na bhavasampattihetu deti, na dhanahetu deti, na paṭidānahetu deti, na upalāpanahetu deti, na āyuhetu deti, na vaṇṇahetu deti, na sukhahetu deti, na balahetu deti, na yasahetu deti, na puttahetu deti, na dhītuhetu deti, atha kho sabbaññutañāṇahetu sabbaññutañāṇaratanassa kāraṇā evarūpe atulavipulānuttare dānavare adāsi, sabbaññutaṃ patto ca imaṃ gāthaṃ abhāsi –
“‘ 儿子网、女儿黑鹿皮,以及忠贞的曼坻天后;’
我于舍弃之时,心无思虑,唯为菩提之故。巴利
‘‘‘Jāliṃ kaṇhājinaṃ dhītaṃ, maddideviṃ patibbataṃ; Cajamāno na cintesiṃ, bodhiyā yeva kāraṇā’ti.
“大王,须大拏王以无嗔战胜嗔,以善战胜不善,以布施战胜悭吝,以真实战胜妄语者,以善法战胜一切不善法。当他如此行布施、随法而行、以法为首时,布施流布之力与广大精进之力一起发挥,下方的大风被激动:渐次乱吹,或降或升,回旋弯曲,折枝摧叶,树木倾倒。云团在空中疾驰,卷起尘土的风变得猛烈,被压迫的风在空中激荡,骤然发出轰隆巨响,极为可怖。当那些风激荡时,水随之渐渐震动;水震动时,鱼与龟惊慌失措;重重波浪生起,水生众生恐怖,波浪如轭般翻滚,涛声大作,可怖的水泡升起,泡沫连串涌出,大海溢出,水向四面八方奔流,乃至向高处与逆流方向流淌。阿修罗、金翅鸟、龙、夜叉心生恐惧,惊惶自忖:‘为何如此?到底怎么回事?大海正在翻转吗?’他们觅路逃生,心怀怖畏。当水界动摇翻腾时,大地连同山岳、海洋一起震动,须弥山摇动,峰峦倾斜,蛇、鼠、猫、鼬、猪、鹿、鸟无不惊慌,小夜叉哭泣,大夜叉竟欢笑,大地震动。”巴利
‘‘Vessantaro, mahārāja, rājā akkodhena kodhaṃ jināti, asādhuṃ sādhunā jināti, kadariyaṃ dānena jināti, alikavādinaṃ saccena jināti, sabbaṃ akusalaṃ kusalena jināti. Tassa evaṃ dadamānassa dhammānugatassa dhammasīsakassa dānanissandabalava vīriyavipulavipphārena heṭṭhā mahāvātā sañcalanti saṇikaṃ saṇikaṃ sakiṃ sakiṃ ākulākulā vāyanti onamanti unnamanti vinamanti, chinnapattapādapā papatanti, gumbaṃ gumbaṃ valāhakā gagane sandhāvanti, rajosañcitā vātā dāruṇā honti, gaganaṃ uppīḷitā vātā vāyanti, sahasā dhamadhamāyanti, mahābhīmo saddo niccharati, tesu vātesu kupitesu udakaṃ saṇikaṃ saṇikaṃ calati, udake calite khubbhanti macchakacchapā, yamakayamakā ūmiyo jāyanti, jalacarā sattā tasanti, jalavīci yuganaddho vattati, vīcinādo pavattati, ghorā bubbuḷā uṭṭhahanti, pheṇamālā bhavanti, uttarati mahāsamuddo, disāvidisaṃ dhāvati udakaṃ, uddhaṃsotapaṭisotamukhā sandanti saliladhārā, tasanti asurā garuḷā nāgā yakkhā, ubbijjanti ‘kiṃ nu kho, kathaṃ nu kho, sāgaro viparivattatī’ti, gamanapathamesanti bhītacittā, khubhite luḷite jaladhāre pakampati mahāpathavī sanagā sasāgarā , parivattati sinerugiri kūṭaselasikharo vinamamāno hoti, vimanā honti ahinakulabiḷārakoṭṭhukasūkaramigapakkhino, rudanti yakkhā appesakkhā, hasanti yakkhā mahesakkhā kampamānāya mahāpathaviyā.
“大王,譬如一口安放在灶上的大锅,盛满了水,遍布米粒。当火从下方烧起时,先使锅变热,锅热后令水变热,水热后令米变热,米受热后,上下浮沉,水泡生起,泡沫连串溢出。同样地,大王,须大拏王舍弃了世间难舍之物。当他舍弃那样难舍之物时,由于布施善性的流布,下方的大风无力承受而被激动,大风激动时水震动,水震动时大地震动。如此,当时大风、水与大地三者宛如一体同心,皆因大布施的流布与广大的精进力。大王,没有任何人的布施威力能堪比须大拏王的大布施威力。大王,譬如地上有种种宝珠,即是:因陀罗青宝、大青宝、光明宝、琉璃宝、乌玛花宝、西利沙花宝、悦意宝、日爱宝、月爱宝、金刚宝、可食宝、红宝、红肢宝、肉红宝等等。虽如此,转轮王宝珠犹超越这一切,被称为最上。大王,转轮王宝珠能照耀周围一由旬。同样地,大王,世间所有布施,纵使是最上、无比的布施,超越这一切的,须大拏王的大布施方称最上。大王,当须大拏王行大布施时,大地震动了七次。”巴利
‘‘Yathā, mahārāja, mahati mahāpariyoge uddhanagate udakasampuṇṇe ākiṇṇataṇḍule heṭṭhato aggi jalamāno paṭhamaṃ tāva pariyogaṃ santāpeti, pariyogo santatto udakaṃ santāpeti, udakaṃ santattaṃ taṇḍulaṃ santāpeti, taṇḍulaṃ santattaṃ ummujjati nimujjati, bubbuḷakajātaṃ hoti, pheṇamālā uttarati; evameva kho, mahārāja, vessantaro rājā yaṃ loke duccajaṃ, taṃ caji, tassa taṃ duccajaṃ cajantassa dānassa sabhāvanissandena heṭṭhā mahāvātā dhāretuṃ na visahantā parikuppiṃsu , mahāvātesu parikupitesu udakaṃ kampi, udake kampite mahāpathavī kampi, iti tadā mahāvātā ca udakañca mahāpathavī cāti ime tayo ekamanā viya ahesuṃ mahādānanissandena vipulabalavīriyena natthediso, mahārāja, aññassa dānānubhāvo, yathā vessantarassa rañño mahādānānubhāvo. Yathā, mahārāja, mahiyā bahuvidhā maṇayo vijjanti. Seyyathīdaṃ, indanīlo mahānīlo jotiraso veḷuriyo ummāpuppho sirīsapuppho manoharo sūriyakanto candakanto vajiro khajjopanako phussarāgo lohitaṅgo masāragalloti, ete sabbe atikkamma cakkavattimaṇi aggamakkhāyati, cakkavattimaṇi, mahārāja, samantā yojanaṃ obhāseti. Evameva kho, mahārāja, yaṃ kiñci mahiyā dānaṃ vijjati api asadisadānaṃ paramaṃ, taṃ sabbaṃ atikkamma vessantarassa rañño mahādānaṃ aggamakkhāyati, vessantarassa, mahārāja, rañño mahādāne dīyamāne sattakkhattuṃ mahāpathavī kampitā’’ti.
“尊者那先,诸佛真是殊胜!尊者那先,诸佛真是奇妙!如来尚为菩萨时,于世无伦,即有如是堪忍、如是心性、如是胜解、如是意乐。尊者那先,菩萨之精进既已显现,诸胜者之波罗蜜亦更添辉耀;乃至正在修行菩萨道时,如来于含摄天界诸世间之最上性即已昭示。善哉,尊者那先!胜者之教已得赞叹,胜者之波罗蜜已得开显,外道之论结已断,异执者之瓶器已破,深细之问已得阐明,难处已不为难,胜者之子已得善导。最胜之算师中最上者,我们作如是信受。”巴利
‘‘Acchariyaṃ, bhante nāgasena, buddhānaṃ, abbhutaṃ, bhante nāgasena, buddhānaṃ, yaṃ tathāgato bodhisatto samāno asamo lokena evaṃkhanti evaṃcitto evaṃadhimutti evaṃadhippāyo, bodhisattānaṃ, bhante nāgasena, parakkamo dakkhāpito, pāramī ca jinānaṃ bhiyyo obhāsitā, cariyaṃ caratopi tāva tathāgatassa sadevake loke seṭṭhabhāvo anudassito. Sādhu, bhante nāgasena, thomitaṃ jinasāsanaṃ, jotitā jinapāramī, chinno titthiyānaṃ vādagaṇṭhi, bhinno parāpavādakumbho , pañho gambhīro uttānīkato, gahanaṃ agahanaṃ kataṃ, sammā laddhaṃ jinaputtānaṃ nibbāhanaṃ , evametaṃ gaṇivarapavara tathā sampaṭicchāmā’’ti.
5. 尸毗王施眼问巴利
5. Sivirājacakkhudānapañho
5 “尊者那先,你们这样说:‘尸毗王把眼睛布施给乞者,当他成为盲者后,天眼又生了起来。’这句话本身就自相矛盾、可受责难、存在过失。因为经中说:‘当因被根除,无因、无依处时,天眼不会生起。’尊者那先,如果尸毗王真的把眼睛布施给乞者,那么‘天眼又生起’这句话便是错误的;如果天眼确实生起了,那么‘尸毗王把眼睛布施给乞者’这句话也是错误的。这同样是一个两难的问题,比绳结更紧,比缠绕更纠缠,比难处更难解,现在它已经摆到您面前,请您在此以智慧作出决断,降伏那些持异论者。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, tumhe evaṃ bhaṇatha ‘sivirājena yācakassa cakkhūni dinnāni, andhassa sato puna dibbacakkhūni uppannānī’ti, etampi vacanaṃ sakasaṭaṃ saniggahaṃ sadosaṃ ‘hetusamugghāte ahetusmiṃ avatthusmiṃ natthi dibbacakkhussa uppādo’ti sutte vuttaṃ, yadi, bhante nāgasena, sivirājena yācakassa cakkhūni dinnāni, tena hi ‘puna dibbacakkhūni uppannānī’ti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā; yadi dibbacakkhūni uppannāni, tena hi ‘sivirājena yācakassa cakkhūni dinnānī’ti yaṃ vacanaṃ, tampi micchā. Ayampi ubhato koṭiko pañho gaṇṭhitopi gaṇṭhitaro veṭhatopi veṭhataro gahanatopi gahanataro, so tavānuppatto, tattha chandamabhijanehi nibbāhanāya paravādānaṃ niggahāyā’’ti.
“大王,尸毗王确实把眼睛布施给了乞者,对此您不必生起疑惑;而天眼又确实再次生起了,对此您同样不必生起疑惑。”“尊者那先,当因已被根除,无因、无依处时,天眼还会生起吗?”“不会,大王。”“那么,尊者,这其中有什么道理呢?以什么缘故,在因已被根除、无因、无依处的情况下,天眼却能生起?请您先以理据让我明白。”巴利
‘‘Dinnāni , mahārāja, sivirājena yācakassa cakkhūni, tattha mā vimatiṃ uppādehi, puna dibbāni ca cakkhūni uppannāni, tatthāpi mā vimatiṃ janehī’’ti. ‘‘Api nu kho, bhante nāgasena, hetusamugghāte ahetusmiṃ avatthusmiṃ dibbacakkhu uppajjatī’’ti? ‘‘Na hi, mahārājā’’ti. ‘‘Kiṃ pana, bhante, ettha kāraṇaṃ, yena kāraṇena hetusamugghāte ahetusmiṃ avatthusmiṃ dibbacakkhu uppajjati, iṅgha tāva kāraṇena maṃ saññāpehī’’ti?
“那么,大王,世间是否存在着名为‘真实’的法?真实语者能够依此行使真实之行吗?”“是的,尊者,世间确有名为‘真实’的法。尊者那先,真实语者依靠真实行使真实之行后,能令天降雨,能令火熄灭,能解除毒害,也能成办其他种种应作之事。”“既然如此,大王,这便合理而相应了:依凭尸毗王的真实之力,天眼生起了。大王,正是依凭真实之力,在没有依处的地方,天眼得以生起,真实本身就在那里成为了天眼生起的依处。”巴利
‘‘Kiṃ pana, mahārāja, atthi loke saccaṃ nāma, yena saccavādino saccakiriyaṃ karontī’’ti? ‘‘Āma, bhante, atthi loke saccaṃ nāma, saccena, bhante nāgasena, saccavādino saccakiriyaṃ katvā devaṃ vassāpenti, aggiṃ nibbāpenti, visaṃ paṭihananti, aññampi vividhaṃ kattabbaṃ karontī’’ti. ‘‘Tena hi, mahārāja, yujjati sameti sivirājassa saccabalena dibbacakkhūni uppannānīti, saccabalena, mahārāja, avatthusmiṃ dibbacakkhu uppajjati, saccaṃ yeva tattha vatthu bhavati dibbacakkhussa uppādāya.
“大王,譬如有些众生诵出真实语:‘愿大云降雨’,随着这真实语,大云便降下雨水。大王,可有降雨的因积聚在虚空中,依此因而大云降雨呢?”“尊者,没有。真实本身就是大云降雨的因。”“同样地,大王,这其中并无本性因,真实本身就是天眼生起的基础。”巴利
‘‘Yathā, mahārāja, ye keci sattā saccamanugāyanti ‘mahāmegho pavassatū’ti, tesaṃ saha saccamanugītena mahāmegho pavassati, api nu kho, mahārāja, atthi ākāse vassahetu sannicito ‘yena hetunā mahāmegho pavassatī’’’ti? ‘‘Na hi, bhante, saccaṃ yeva tattha hetu bhavati mahato meghassa pavassanāyā’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, natthi tassa pakatihetu, saccaṃ yevettha vatthu bhavati dibbacakkhussa uppādāyāti.
“大王,又譬如有些众生诵出真实语:‘愿炽燃大火聚退灭’,随着这真实语,炽燃大火聚刹那间便退灭了。大王,在那炽燃大火聚中,可有退灭的因积聚,依此因而大火聚刹那间退灭呢?”“尊者,并非如此。真实本身就是炽燃大火聚刹那间退灭的因。”“大王,正是如此,这其中并无本性因,真实本身就是天眼生起的基础。”巴利
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, ye keci sattā saccamanugāyanti ‘jalitapajjalitamahāaggikkhandho paṭinivattatū’ti, tesaṃ saha saccamanugītena jalitapajjalitamahāaggikkhandho khaṇena paṭinivattati. Api nu kho, mahārāja, atthi tasmiṃ jalitapajjalite mahāaggikkhandhe hetu sannicito ‘yena hetunā jalitapajjalitamahāaggikkhandho khaṇena paṭinivattatī’’ti? ‘‘Na hi, bhante, saccaṃ yeva tattha vatthu hoti tassa jalitapajjalitassa mahāaggikkhandhassa khaṇena paṭinivattanāyā’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, natthi tassa pakatihetu, saccaṃ yevettha vatthu bhavati dibbacakkhussa uppādāyāti.
“大王,又譬如有些众生诵出真实语:‘愿哈拉哈拉剧毒化为解药’,随着这真实语,哈拉哈拉剧毒顷刻化为解药。大王,在那哈拉哈拉毒中,可有成为解药的因积聚,依此因而哈拉哈拉剧毒顷刻化为解药呢?”“尊者,并非如此。真实本身就是令哈拉哈拉剧毒顷刻解除的因。”“大王,正是如此,这其中并无本性因,真实本身就是天眼生起的基础。”巴利
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, ye keci sattā saccamanugāyanti ‘visaṃ halāhalaṃ agadaṃ bhavatū’ti. Tesaṃ saha saccamanugītena visaṃ halāhalaṃ khaṇena agadaṃ bhavati, api nu kho, mahārāja, atthi tasmiṃ halāhalavise hetu sannicito ‘yena hetunā visaṃ halāhalaṃ khaṇena agadaṃ bhavatī’’’ti? ‘‘Na hi, bhante, saccaṃ yeva tattha hetu bhavati visassa halāhalassa khaṇena paṭighātāyā’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, vinā pakatihetuṃ saccaṃ yevettha vatthu bhavati dibbacakkhussa uppādāyāti.
“大王,为了通达四圣谛,并无其他的基础,只是以真实为基础而通达四圣谛。大王,在支那国有一位支那王,他想到大海中游戏,每四个月便作真实语,之后便连同车乘进入大海一由旬;在他的车头前方,大水退去,出来时又合拢。大王,包含天、人在内的世间,能凭其本性的身力令那大海退去吗?”“尊者,即使是极小的池中水,世间含天、人之本性身力尚且不能令其退去,何况大海之水呢?”“大王,以此因缘,应知真实之力:‘没有真实所不能到达的境地。’”巴利
‘‘Catunnampi, mahārāja, ariyasaccānaṃ paṭivedhāya natthaññaṃ vatthu, saccaṃ vatthuṃ katvā cattāri ariyasaccāni paṭivijjhantīti. Atthi, mahārāja, cīnavisaye cīnarājā, so mahāsamudde kīḷitukāmo catumāse catumāse saccakiriyaṃ katvā saha rathena antomahāsamudde yojanaṃ pavisati, tassa rathasīsassa purato purato mahāvārikkhandho paṭikkamati, nikkhantassa puna ottharati, api nu kho, mahārāja, so mahāsamuddo sadevamanussenapi lokena pakatikāyabalena sakkā paṭikkamāpetu’’nti? ‘‘Atiparittakepi, bhante, taḷāke udakaṃ na sakkā sadevamanussenapi lokena pakatikāyabalena paṭikkamāpetuṃ, kiṃ pana mahāsamudde udaka’’nti? ‘‘Imināpi, mahārāja, kāraṇena saccabalaṃ ñātabbaṃ ‘natthi taṃ ṭhānaṃ, yaṃ saccena na pattabba’nti.
“大王,在华氏城,法王阿育王由市民、乡民、大臣、军队及将士们围绕,望见恒河新水充盈,齐岸满溢,长五百由旬,宽一由旬,奔流不止,便对大臣们说:‘诸位,谁能令此大恒河逆流而流?’大臣们答道:‘陛下,此事极难。’”巴利
‘‘Nagare, mahārāja, pāṭaliputte asoko dhammarājā sanegamajānapadaamaccabhaṭabalamahāmattehi parivuto gaṅgaṃ nadiṃ navasalilasampuṇṇaṃ samatitthikaṃ sambharitaṃ pañcayojanasatāyāmaṃ yojanaputhulaṃ sandamānaṃ disvā amacce evamāha ‘atthi koci, bhaṇe, samattho, yo imaṃ mahāgaṅgaṃ paṭisotaṃ sandāpetu’nti. Amaccā āhaṃsu ‘dukkaraṃ devā’ti.
“那时,恒河岸边站着一位名叫般度摩帝的妓女,她听说国王如此说道:‘能让这大恒河逆流吗?’她便这样说:‘我在华氏城作妓女,凭色相活命,从事最卑微的生计。且让国王看看我的真实语吧。’于是她作了真实语。随着她的真实语,刹那间,那大恒河轰然咆哮,逆流而流,呈现在大众面前。”巴利
‘‘Tasmiṃ yeva gaṅgākūle ṭhitā bandhumatī nāma gaṇikā assosi raññā kira evaṃ vuttaṃ ‘sakkā nu kho imaṃ mahāgaṅgaṃ paṭisotaṃ sandāpetu’nti, sā evamāha ‘ahañhi nagare pāṭaliputte gaṇikā rūpūpajīvinī antimajīvikā, mama tāva rājā saccakiriyaṃ passatū’ti. Atha sā saccakiriyaṃ akāsi, saha tassā saccakiriyāya khaṇena sā mahāgaṅgā gaḷagaḷāyantī paṭisotaṃ sandittha mahato janakāyassa passato.
“于是,国王听到恒河回旋激流所发出的咆哮声,大为惊讶,心生稀有、未曾有之想,便对大臣们说:‘诸位,这大恒河为何逆流而上?’‘大王,妓女般度摩帝听闻您的教示后作了真实语;依凭她的真实语,大恒河便向上奔流。’巴利
‘‘Atha rājā gaṅgāya āvaṭṭaūmivegajanitaṃ halāhalasaddaṃ sutvā vimhito acchariyabbhutajāto amacce evamāha ‘kissāyaṃ, bhaṇe, mahāgaṅgā paṭisotaṃ sandatī’ti? ‘Bandhumatī, mahārāja, gaṇikā tava vacanaṃ sutvā saccakiriyaṃ akāsi, tassā saccakiriyāya mahāgaṅgā uddhaṃmukhā sandatī’ti.
“于是,国王心中震动,急忙亲自前往,问那妓女:“当真如此吗,大姐,你以真实语使这恒河逆流了?”“是的,大王。”国王说:‘你在这当中有什么力量?谁会听你的话?你莫非疯了?你凭什么力量使这大恒河逆流?’她说:‘大王,我以真实之力使这大恒河逆流。’国王说:‘你这盗贼、骗子、虚诳者、堕落者、邪恶者、破戒者、无愧者、欺诳无知众人者,能有什么真实之力?’“大王,我确实是这样的人。然而大王,我仍有一个真实语,若我愿意,凭此甚至能转动含天世间。”国王说:‘那是什么真实语?来,让我听听。’“大王,无论谁给我财物——刹帝利、婆罗门、吠舍、首陀罗,或是其他任何人——我都平等地侍奉他们,没有‘这是刹帝利’的差别,没有‘那是首陀罗’的轻慢,远离偏爱与嗔恚,平等侍奉财物的主人。大王,这是我的真实语,我以此使这大恒河逆流而上。”巴利
‘‘Atha saṃviggahadayo rājā turitaturito sayaṃ gantvā taṃ gaṇikaṃ pucchi ‘saccaṃ kira, je , tayā saccakiriyāya ayaṃ gaṅgā paṭisotaṃ sandāpitā’ti? ‘Āma devā’ti. Rājā āha ‘kiṃ te tattha balaṃ atthi, ko vā te vacanaṃ ādiyati anummatto, kena tvaṃ balena imaṃ mahāgaṅgaṃ paṭisotaṃ sandāpesī’ti? Sā āha ‘saccabalenāhaṃ, mahārāja, imaṃ mahāgaṅgaṃ paṭisotaṃ sandāpesi’nti. Rājā āha ‘kiṃ te saccabalaṃ atthi coriyā dhuttiyā asatiyā chinnikāya pāpiyā bhinnasīlāya hiriatikkantikāya andhajanapalobhikāyā’ti. ‘Saccaṃ, mahārāja, tādisikā ahaṃ, tādisikāyapi me, mahārāja, saccakiriyā atthi, yāyāhaṃ icchamānā sadevakampi lokaṃ parivatteyya’nti. Rājā āha ‘katamā pana sā hoti saccakiriyā, iṅgha maṃ sāvehī’ti. ‘Yo me, mahārāja, dhanaṃ deti khattiyo vā brāhmaṇo vā vesso vā suddo vā añño vā koci, tesaṃ samakaṃ yeva upaṭṭhahāmi, ‘‘khattiyo’’ti viseso natthi, ‘‘suddo’’ti atimaññanā natthi, anunayappaṭighavippamuttā dhanassāmikaṃ paricarāmi, esā me deva saccakiriyā, yāyāhaṃ imaṃ mahāgaṅgaṃ paṭisotaṃ sandāpesi’nti.
“大王,如是,安住于真实者,不会不获得任何利益。大王,尸毗王将双眼布施给乞者,天眼便生起,那也是依凭真实语而成。然而经中所说‘肉眼灭时,无因无缘,天眼不生’,那是指修习所成的眼而说。大王,你应如此受持。”“尊者那先,善哉!所问善解,善为显示破斥,善破外道之论,我如此信受。”巴利
‘‘Itipi, mahārāja, sacce ṭhitā na kiñci atthaṃ na vindanti. Dinnāni ca, mahārāja, sivirājena yācakassa cakkhūni , dibbacakkhūni ca uppannāni, tañca saccakiriyāya. Yaṃ pana sutte vuttaṃ ‘maṃsacakkhusmiṃ naṭṭhe ahetusmiṃ avatthusmiṃ natthi dibbacakkhussa uppādo’ti. Taṃ bhāvanāmayaṃ cakkhuṃ sandhāya vuttaṃ, evametaṃ, mahārāja, dhārehī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, sunibbeṭhito pañho, suniddiṭṭho niggaho, sumadditā paravādā, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.
6. 入胎问巴利
6. Gabbhāvakkantipañho
6 “尊者那先,世尊确实曾这样说:‘诸比丘,三事和合,方有入胎:此处父母和合,母亲正值受孕期,乾闼婆现前。诸比丘,由这三事和合,方有入胎。’这是毫无保留之语,无有遗余之语,无有方便之语,这是阿拉汉之语,是于天人世间中坐而宣说之语。然而,如今却有依二事和合而受胎的情形:苦行者杜古喇于受孕期,以右手拇指触摸苦行女巴利咖的肚脐,由此触摸,沙摩童子得以出生;仙人马当给那亦于受孕期,以右手拇指触摸婆罗门女的肚脐,由此触摸,名为曼达比亚的学童得以出生。尊者那先,若世尊说‘诸比丘,由三事和合而有入胎’,那么‘沙摩童子与曼达比亚学童皆由肚脐触摸而生’这句话便是错的。尊者,若如来言‘沙摩童子与曼达比亚学童由肚脐触摸而生’,那么‘诸比丘,由三事和合而有入胎’这句话亦是错的。这也是一个两难之处,极深、极细,是智者的行境,如今已摆到您面前,请断除这疑惑之道,执持智慧之光明。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, bhāsitampetaṃ bhagavatā ‘tiṇṇaṃ kho pana, bhikkhave, sannipātā gabbhassa avakkanti hoti, idha mātāpitaro ca sannipatitā honti, mātā ca utunī hoti, gandhabbo ca paccupaṭṭhito hoti, imesaṃ kho, bhikkhave, tiṇṇaṃ sannipātā gabbhassa avakkanti hotī’ti, asesavacanametaṃ, nissesavacanametaṃ, nippariyāyavacanametaṃ, arahassavacanametaṃ, sadevamanussānaṃ majjhe nisīditvā bhaṇitaṃ, ayañca dvinnaṃ sannipātā gabbhassa avakkanti dissati, dukūlena tāpasena pārikāya tāpasiyā utunikāle dakkhiṇena hatthaṅguṭṭhena nābhi parāmaṭṭhā, tassa tena nābhiparāmasanena sāmakumāro nibbatto. Mātaṅgenāpi isinā brāhmaṇakaññāya utunikāle dakkhiṇena hatthaṅguṭṭhena nābhi parāmaṭṭhā, tassa tena nābhiparāmasanena maṇḍabyo nāma māṇavako nibbattoti. Yadi, bhante nāgasena, bhagavatā bhaṇitaṃ ‘tiṇṇaṃ kho pana, bhikkhave, sannipātā gabbhassa avakkanti hotī’ti. Tena hi sāmo ca kumāro maṇḍabyo ca māṇavako ubhopi te nābhiparāmasanena nibbattāti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā. Yadi, bhante, tathāgatena bhaṇitaṃ ‘sāmo ca kumāro maṇḍabyo ca māṇavako nābhiparāmasanena nibbattā’’ti, tena hi ‘tiṇṇaṃ kho pana, bhikkhave, sannipātā gabbhassa avakkanti hotī’ti yaṃ vacanaṃ, tampi micchā. Ayampi ubhato koṭiko pañho sugambhīro sunipuṇo visayo buddhimantānaṃ, so tavānuppatto, chinda vimatipathaṃ, dhārehi ñāṇavarappajjota’’nti.
“大王,世尊确实这样说过:‘诸比丘,三种条件的和合,才有胎儿的入胎。这里,父母和合,母亲正值节期,乾闼婆现前——如此,由这三种条件的和合,才有胎儿的入胎。’世尊也说过:‘沙摩童子和曼达比亚学童是由肚脐接触而生的。’”
“那么,尊者那先,这个问题是依什么道理得到妥善决断的?请您让我依那道理来理解。”巴利
‘‘Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā ‘tiṇṇaṃ kho pana, bhikkhave, sannipātā gabbhassa avakkanti hoti, idha mātāpitaro ca sannipatitā honti, mātā ca utunī hoti, gandhabbo ca paccupaṭṭhito hoti, evaṃ tiṇṇaṃ sannipātā gabbhassa avakkanti hotī’ti. Bhaṇitañca ‘sāmo ca kumāro maṇḍabyo ca māṇavako nābhiparāmasanena nibbattā’’ti. ‘‘Tena hi, bhante nāgasena, yena kāraṇena pañho suvinicchito hoti, tena kāraṇena maṃ saññāpehī’’ti.
“大王,你先前可曾听说过,桑吉咖童子、伊西新喀苦行者和童子迦叶长老是‘由此而出生的’吗?”
“是的,尊者,听说过。他们的出生是有明证的:那时,两只母鹿正值节期,来到两位苦行者小便的地方,饮下了含有精液的小便。就因这含精的小便,生出了桑吉咖童子和伊西新喀苦行者。
另外,长老伍达伊去比丘尼住处时,以染著心观察比丘尼的女根,精液落在了袈裟上。于是,具寿伍达伊对那位比丘尼说:‘姊妹,去取些水来,我要洗内衣。’比丘尼说:‘尊者,请拿来,我自己洗。’随后,那位正值节期的比丘尼,一部分精液她用口接取,一部分放入自己的女根。由此,童子迦叶长老便出生了。人们是这样说的。”巴利
‘‘Sutapubbaṃ pana tayā, mahārāja, saṃkicco ca kumāro isisiṅgo ca tāpaso thero ca kumārakassapo ‘iminā nāma te nibbattā’’ti? ‘‘Āma, bhante, suyyati, abbhuggatā tesaṃ jāti, dve migadhenuyo tāva utunikāle dvinnaṃ tāpasānaṃ passāvaṭṭhānaṃ āgantvā sasambhavaṃ passāvaṃ piviṃsu, tena passāvasambhavena saṃkicco ca kumāro isisiṅgo ca tāpaso nibbattā. Therassa udāyissa bhikkhunupassayaṃ upagatassa rattacittena bhikkhuniyā aṅgajātaṃ upanijjhāyantassa sambhavaṃ kāsāve mucci. Atha kho āyasmā udāyi taṃ bhikkhuniṃ etadavoca ‘gaccha bhagini, udakaṃ āhara antaravāsakaṃ dhovissāmī’ti. ‘Āharayya ahameva dhovissāmī’ti. Tato sā bhikkhunī utunisamaye taṃ sambhavaṃ ekadesaṃ mukhena aggahesi, ekadesaṃ aṅgajāte pakkhipi, tena thero kumārakassapo nibbattoti etaṃ jano āhā’’ti.
“大王,你相信那番话吗?”
“是的,尊者,我们对那件事获得了有力的理证。依于这理证,我们相信‘他们就是由此理而出生的’。”
“大王,那其中的理证是什么呢?”
“尊者,就好比在调理得宜的沃土中,种子落下后便会迅速生长。”
“是的,大王。”
“尊者,同理,那位比丘尼正值节期,胚胎已成,经血停流,诸界安住。那时,她取来那精液,放入自身的胚胎中,由此她的胎儿便得以形成。这样,我们便承认,那就是他们出生的缘由。”
“大王,正是如此,我能接受:是经由入胎,才有胎儿的产生。大王,你接受童子迦叶长老的入胎吗?”
“是的,尊者。”
“善哉,大王,你已回到了我的立足点。即便我只以一种方式言说入胎,你也能够成为我的助力。那么,那两只母鹿由饮小便而获得胎儿,你相信她们的入胎吗?”
“是的,尊者。凡是所食的、所饮的、所嚼的、所尝的,一切都汇流入胚胎,到达其处所而令其增长。尊者那先,譬如一切称为河流的水,全都流向大海,到达其处所而令其增长。同样地,尊者那先,凡是所食的、所饮的、所嚼的、所尝的,一切都汇流入胚胎,到达其处所而令其增长。依于这个道理,我相信即使是由口进入,也会有胎儿的入胎。”
“善哉,大王,你已更深入我的境界,由口饮,亦成二者的和合。大王,你接受桑吉咖童子、伊西新喀苦行者和童子迦叶长老的入胎吗?”
“是的,尊者,和合流入。”巴利
‘‘Api nu kho tvaṃ, mahārāja, saddahasi taṃ vacana’’nti? ‘‘Āma bhante, balavaṃ tattha mayaṃ kāraṇaṃ upalabhāma, yena mayaṃ kāraṇena saddahāma ‘iminā kāraṇena nibbattā’’ti. ‘‘Kiṃ panettha, mahārāja, kāraṇa’’nti? ‘‘Suparikammakate , bhante, kalale bījaṃ nipatitvā khippaṃ saṃviruhatī’’ti . ‘‘Āma mahārājā’’ti. ‘‘Evameva kho, bhante, sā bhikkhunī utunī samānā saṇṭhite kalale ruhire pacchinnavege ṭhitāya dhātuyā taṃ sambhavaṃ gahetvā tasmiṃ kalale pakkhipi, tena tassā gabbho saṇṭhāsi, evaṃ tattha kāraṇaṃ paccema tesaṃ nibbattiyā’’ti. ‘‘Evametaṃ, mahārāja, tathā sampaṭicchāmi, yonippavesena gabbho sambhavatīti. Sampaṭicchasi pana, tvaṃ mahārāja, therassa kumārakassapassa gabbhāvakkamana’’nti? ‘‘Āma bhante’’ti. ‘‘Sādhu, mahārāja, paccāgatosi mama visayaṃ, ekavidhenapi gabbhāvakkantiṃ kathayanto mamānubalaṃ bhavissasi, atha yā pana tā dve migadhenuyo passāvaṃ pivitvā gabbhaṃ paṭilabhiṃsu, tāsaṃ tvaṃ saddahasi gabbhassāvakkamana’’nti? ‘‘Āma, bhante, yaṃ kiñci bhuttaṃ pītaṃ khāyitaṃ lehitaṃ, sabbaṃ taṃ kalalaṃ osarati, ṭhānagataṃ vuḍḍhimāpajjati. Yathā, bhante nāgasena, yā kāci saritā nāma, sabbā tā mahāsamuddaṃ osaranti, ṭhānagatā vuḍḍhimāpajjanti. Evameva kho, bhante nāgasena, yaṃ kiñci bhuttaṃ pītaṃ khāyitaṃ lehitaṃ, sabbaṃ taṃ kalalaṃ osarati, ṭhānagataṃ vuḍḍhimāpajjati, tenāhaṃ kāraṇena saddahāmi mukhagatenapi gabbhassa avakkanti hotī’’ti. ‘‘Sādhu, mahārāja, gāḷhataraṃ upagatosi mama visayaṃ, mukhapānenapi dvayasannipāto bhavati. Saṃkiccassa ca, mahārāja, kumārassa isisiṅgassa ca tāpasassa therassa ca kumārakassapassa gabbhāvakkamanaṃ sampaṭicchasī’’ti? ‘‘Āma, bhante, sannipāto osaratī’’ti.
“大王,沙摩童子和曼达比亚学童亦摄于此三者和合之中,与前述同一味,其中缘由,我将说明。大王,苦行者杜古喇与苦行女巴利咖,二者皆住阿兰若,志乐远离,追求最上义。他们以苦行之力,炽盛震动乃至热恼梵天界。那时,帝释天王朝夕前来侍奉。他怀着尊重与慈爱观察,预见未来他们将失去双眼,见后便对他们说:‘恳请二位尊者为我做一事,请生一个儿子,他将成为你们的侍者与依靠。’‘止,憍尸迦,莫作此言。’他们未接受那话语。出于慈悯与利益故,帝释天王第二次……乃至第三次同样对他们说:‘恳请二位尊者为我做一事,请生一个儿子,他将成为你们的侍者与依靠。’第三次他们亦说:‘止,憍尸迦,莫令我们行此无益之事。此身岂有不坏之时?便让此身坏灭吧,它本是坏灭之法。纵使大地开裂,纵从山巅坠落,纵在虚空崩裂,纵使日月坠落,我们也绝不与世间法混杂。请你莫再来到我们面前。你若来,便是这般现前,而你似欲作无益之事者。’”巴利
‘‘Sāmopi, mahārāja, kumāro maṇḍabyopi māṇavako tīsu sannipātesu antogadhā, ekarasā yeva purimena, tattha kāraṇaṃ vakkhāmi. Dukūlo ca, mahārāja, tāpaso pārikā ca tāpasī ubhopi te araññavāsā ahesuṃ pavivekādhimuttā uttamatthagavesakā, tapatejena yāva brahmalokaṃ santāpesuṃ . Tesaṃ tadā sakko devānamindo sāyaṃ pātaṃ upaṭṭhānaṃ āgacchati. So tesaṃ garukatamettatāya upadhārento addasa anāgatamaddhāne dvinnampi tesaṃ cakkhūnaṃ antaradhānaṃ, disvā te evamāha ‘ekaṃ me, bhonto, vacanaṃ karotha, sādhu ekaṃ puttaṃ janeyyātha, so tumhākaṃ upaṭṭhāko bhavissati ālambano cā’ti. ‘Alaṃ, kosiya, mā evaṃ bhaṇī’ti. Te tassa taṃ vacanaṃ na sampaṭicchiṃsu. Anukampako atthakāmo sakko devānamindo dutiyampi…pe… tatiyampi te evamāha ‘ekaṃ me, bhonto, vacanaṃ karotha, sādhu ekaṃ puttaṃ janeyyātha, so tumhākaṃ upaṭṭhāko bhavissati ālambano cā’ti. Tatiyampi te āhaṃsu ‘alaṃ, kosiya, mā tvaṃ kho amhe anatthe niyojehi, kadāyaṃ kāyo na bhijjissati, bhijjatu ayaṃ kāyo bhedanadhammo, bhijjantiyāpi dharaṇiyā patantepi selasikhare phalantepi ākāse patantepi candimasūriye neva mayaṃ lokadhammehi missayissāma, mā tvaṃ amhākaṃ sammukhabhāvaṃ upagaccha, upagatassa te eso vissāso, anatthacaro tvaṃ maññe’ti.
未得应允,帝释天王恭敬合掌,复又恳求:‘若你们不能依我所说而行,那么尊者,当苦行女月事时至、花开之期,请以右手拇指轻触她的肚脐,由此她将得胎。这便是入胎的和合。’‘憍尸迦,此事我可为,如此尚不致毁损我们的苦行。好吧。’他们便应允了。彼时,天界有一位善根深厚的天子,寿命已尽、寿量衰竭,可随意入胎,乃至在转轮王族中。于是,帝释天王便前往那位天子处,对他说道:‘来吧,尊者,今日正是你的吉日,利益成就已临,我特来为你侍奉。你将得居美妙之处,投生于合适之家,由贤善的父母养育。请依我所说而行。’他如此恳求。第二次……乃至第三次,他合掌于顶,再次恳求。巴利
Tato sakko devānamindo tesaṃ manaṃ alabhamāno garukato pañjaliko puna yāci ‘yadi me vacanaṃ na ussahatha kātuṃ, yadā tāpasī utunī hoti pupphavatī, tadā tvaṃ, bhante, dakkhiṇena hatthaṅguṭṭhena nābhiṃ parāmaseyyāsi, tena sā gabbhaṃ lacchati, sannipāto yevesa gabbhāvakkantiyā’ti. ‘Sakkomahaṃ, kosiya, taṃ vacanaṃ kātuṃ, na tāvatakena amhākaṃ tapo bhijjati, hotū’ti sampaṭicchiṃsu. Tāya ca pana velāya devabhavane atthi devaputto ussannakusalamūlo khīṇāyuko āyukkhayappatto yadicchakaṃ samattho okkamituṃ api cakkavattikulepi. Atha sakko devānamindo taṃ devaputtaṃ upasaṅkamitvā evamāha ‘ehi kho, mārisa, supabhāto te divaso, atthasiddhi upagatā, yamahaṃ te upaṭṭhānamāgamiṃ, ramaṇīye te okāse vāso bhavissati, patirūpe kule paṭisandhi bhavissati, sundarehi mātāpitūhi vaḍḍhetabbo, ehi me vacanaṃ karohī’ti yāci. Dutiyampi…pe… tatiyampi yāci sirasi pañjalikato.
于是那位天子问道:‘尊者,您一再频频称叹的是哪个家族?’‘苦行者杜古喇与苦行女巴利咖。’天子闻言,欢喜应允:‘善哉,尊者!愿您所愿成就。尊者,我愿生于所愿的家族。我将在哪种生类中出生呢?是卵生、胎生、湿生,还是化生?’‘尊者,你当在胎生之胎门中出生。’于是帝释天王算定出生之日,告知苦行者杜古喇:‘尊者,于某日,苦行女当入月事,花开之时。那时,尊者,你当以右手拇指触其脐。’大王,就在那一日,苦行女入了月事、正当花开;那位天子也已来至、现前其处;苦行者又以右手拇指触了苦行女之脐。如此,那三事便和合了。由触脐之故,苦行女生起欲染;她这欲染,正是缘于触脐而起。大王,你不可认为和合唯指行淫——相与嬉笑也是和合,相与言谈也是和合,相与注视也是和合;这些都是欲染生起的前分。由触摩而有和合,由和合而有入胎。巴利
Tato so devaputto evamāha ‘katamaṃ taṃ, mārisa, kulaṃ, yaṃ tvaṃ abhikkhaṇaṃ kittayasi punappuna’nti. ‘Dukūlo ca tāpaso pārikā ca tāpasī’ti. So tassa vacanaṃ sutvā tuṭṭho sampaṭicchi ‘sādhu, mārisa, yo tava chando, so hotu, ākaṅkhamāno ahaṃ, mārisa, patthite kule uppajjeyyaṃ, kimhi kule uppajjāmi aṇḍaje vā jalābuje vā saṃsedaje vā opapātike vā’ti? ‘Jalābujāya, mārisa, yoniyā uppajjāhī’ti. Atha sakko devānamindo uppattidivasaṃ vigaṇetvā dukūlassa tāpasassa ārocesi ‘asukasmiṃ nāma divase tāpasī utunī bhavissati pupphavatī, tadā tvaṃ, bhante, dakkhiṇena hatthaṅguṭṭhena nābhiṃ parāmaseyyāsī’ti. Tasmiṃ, mahārāja, divase tāpasī ca utunī pupphavatī ahosi, devaputto ca tatthūpago paccupaṭṭhito ahosi, tāpaso ca dakkhiṇena hatthaṅguṭṭhena tāpasiyā nābhiṃ parāmasi, iti te tayo sannipātā ahesuṃ, nābhiparāmasanena tāpasiyā rāgo udapādi, so panassā rāgo nābhiparāmasanaṃ paṭicca mā tvaṃ sannipātaṃ ajjhācārameva maññi, ūhasanampi sannipāto, ullapanampi sannipāto, upanijjhāyanampi sannipāto, pubbabhāgabhāvato rāgassa uppādāya āmasanena sannipāto jāyati, sannipātā okkamanaṃ hotīti.
“大王,即便未行交合,仅以触对亦可成胎。大王,犹如燃烧的火,虽未直接触及,亦能令靠近者驱除寒冷;同样地,大王,即便未行交合,仅以触对亦可成胎。”巴利
‘‘Anajjhācārepi, mahārāja, parāmasanena gabbhāvakkanti hoti. Yathā, mahārāja, aggi jalamāno aparāmasanopi upagatassa sītaṃ byapahanti, evameva kho, mahārāja, anajjhācārepi parāmasanena gabbhāvakkanti hoti.
“大王,有情的入胎依四种方式:依业、依生类、依种姓、依祈愿。然而,所有这些有情,皆是以业为因、从业而生。巴利
‘‘Catunnaṃ, mahārāja, vasena sattānaṃ gabbhāvakkanti hoti kammavasena yonivasena kulavasena āyācanavasena, api ca sabbepete sattā kammasambhavā kammasamuṭṭhānā .
“大王,有情依业入胎是怎样的呢?大王,善根深厚的众生,随心所欲地投生:或于刹帝利大家族,或于婆罗门大家族,或于居士大家族,或于诸天神之中,或于卵生、胎生、湿生、化生之中。大王,犹如一位富有、豪富、坐拥巨大财富、金银丰饶、资具丰饶、钱粮丰饶的人,若他想要以二倍、三倍的财物买下任何心仪之物,无论是奴婢、田宅、村落还是城镇,皆能随其心意而获得。同样地,大王,善根深厚的众生,随心所欲地投生:或于刹帝利大家族,或于婆罗门大家族,或于居士大家族,或于诸天神之中,或于卵生、胎生、湿生、化生之中。如此即是众生依业入胎。”巴利
‘‘Kathaṃ, mahārāja, kammavasena sattānaṃ gabbhāvakkanti hoti? Ussannakusalamūlā, mahārāja, sattā yadicchakaṃ uppajjanti khattiyamahāsālakule vā brāhmaṇamahāsālakule vā gahapatimahāsālakule vā devesu vā aṇḍajāya vā yoniyā jalābujāya vā yoniyā saṃsedajāya vā yoniyā opapātikāya vā yoniyā. Yathā, mahārāja, puriso aḍḍho mahaddhano mahābhogo pahūtajātarūparajato pahūtavittūpakaraṇo pahūtadhanadhañño pahūtañātipakkho dāsiṃ vā dāsaṃ vā khettaṃ vā vatthuṃ vā gāmaṃ vā nigamaṃ vā janapadaṃ vā yaṃ kiñci manasā abhipatthitaṃ, yadicchakaṃ dviguṇatiguṇampi dhanaṃ datvā kiṇāti, evameva kho, mahārāja, ussannakusalamūlā sattā yadicchakaṃ uppajjanti khattiyamahāsālakule vā brāhmaṇamahāsālakule vā gahapatimahāsālakule vā devesu vā aṇḍajāya vā yoniyā jalābujāya vā yoniyā saṃsedajaya vā yoniyā opapātikāya vā yoniyā. Evaṃ kammavasena sattānaṃ gabbhāvakkanti hoti.
“众生如何依胎生而入母胎呢?大王,鸡以风入胎,鹤以云声入胎。所有非卧胎而生的天人众生,则以种种色相入胎。大王,正如人类以种种色相在地上行走:有的遮蔽前身,有的遮蔽后身,有的裸体,有的为穿白布的裸行者,有的束发髻,有的为披袈裟的裸行者,有的披袈裟并束发髻,有的束发并穿树皮衣,有的穿皮衣,有的以绳为衣——所有这些人类,各以种种色相行走于地。同样,大王,他们全都是众生,各以种种色相入胎。这就是众生依胎生而入胎的经过。巴利
‘‘Kathaṃ yonivasena sattānaṃ gabbhāvakkanti hoti? Kukkuṭānaṃ, mahārāja, vātena gabbhāvakkanti hoti. Balākānaṃ meghasaddena gabbhāvakkanti hoti. Sabbepi devā agabbhaseyyakā sattā yeva, tesaṃ nānāvaṇṇena gabbhāvakkanti hoti. Yathā, mahārāja, manussā nānāvaṇṇena mahiyā caranti, keci purato paṭicchādenti, keci pacchato paṭicchādenti, keci naggā honti, keci bhaṇḍū honti setapaṭadharā, keci moḷibaddhā honti, keci bhaṇḍū kāsāvavasanā honti, keci kāsāvavasanā moḷibaddhā honti, keci jaṭino vākacīradharā honti, keci cammavasanā honti, keci rasmiyo nivāsenti, sabbepete manussā nānāvaṇṇena mahiyā caranti, evameva kho, mahārāja, sattā yeva te sabbe, tesaṃ nānāvaṇṇena gabbhāvakkanti hoti. Evaṃ yonivasena sattānaṃ gabbhāvakkanti hoti.
“众生如何依种姓而入母胎呢?大王,所谓种姓,即四种姓:卵生、胎生、湿生、化生。若有乾闼婆从某处来,投生于卵生种姓,他便在那里成为卵生者;……投生于胎生种姓……投生于湿生种姓……投生于化生种姓,他便在那里成为化生者。在这些种姓中,众生便如此投生。大王,譬如任何鸟兽来到雪山的黄金山,它们全都舍弃自己的本来颜色而变成金色。同样,大王,任何乾闼婆从某处前来,若进入卵生之胎,便会舍弃自身的本色而成为卵生者;……进入胎生之胎……进入湿生之胎……进入化生之胎,便会舍弃自身的本色而成为化生者。这就是众生依种姓而入胎的经过。巴利
‘‘Kathaṃ kulavasena sattānaṃ gabbhāvakkanti hoti? Kulaṃ nāma, mahārāja, cattāri kulāni aṇḍajaṃ jalābujaṃ saṃsedajaṃ opapātikaṃ. Yadi tattha gandhabbo yato kutoci āgantvā aṇḍaje kule uppajjati, so tattha aṇḍajo hoti…pe… jalābuje kule…pe… saṃsedaje kule…pe… opapātike kule uppajjati, so tattha opapātiko hoti. Tesu tesu kulesu tādisā yeva sattā sambhavanti. Yathā, mahārāja, himavati nerupabbataṃ ye keci migapakkhino upenti, sabbe te sakavaṇṇaṃ vijahitvā suvaṇṇavaṇṇā honti, evameva kho, mahārāja, yo koci gandhabbo yato kutoci āgantvā aṇḍajaṃ yoniṃ upagantvā sabhāvavaṇṇaṃ vijahitvā aṇḍajo hoti…pe… jalābujaṃ…pe… saṃsedajaṃ…pe… opapātikaṃ yoniṃ upagantvā sabhāvavaṇṇaṃ vijahitvā opapātiko hoti, evaṃ kulavasena sattānaṃ gabbhāvakkanti hoti.
“众生如何依祈请而入母胎呢?大王,比如有一无子家族,广有财物,具足信、净信、具戒、善法,依止苦行;而一位善根深厚的天子行将命终。那时,帝释天王出于对彼家族的悲悯,祈请那位天子:‘尊者,请发愿投生于某家大夫人的胎中。’天子因这祈请,便发愿投生于彼家族。大王,犹如有人为求功德,祈请一位可意的沙门来到家中,心想:‘这位到来,将为整个家族带来安乐。’同样,大王,帝释天王祈请彼天子后,便将其接引至该家族。这就是众生依祈请而入胎的经过。巴利
‘‘Kathaṃ āyācanavasena sattānaṃ gabbhāvakkanti hoti? Idha, mahārāja, kulaṃ hoti aputtakaṃ bahusāpateyyaṃ saddhaṃ pasannaṃ sīlavantaṃ kalyāṇadhammaṃ tapanissitaṃ, devaputto ca ussannakusalamūlo cavanadhammo hoti. Atha sakko devānamindo tassa kulassa anukampāya taṃ devaputtaṃ āyācati ‘paṇidhehi, mārisa, asukassa kulassa mahesiyā kucchi’nti. So tassa āyācanahetu taṃ kulaṃ paṇidheti. Yathā, mahārāja, manussā puññakāmā samaṇaṃ manobhāvanīyaṃ āyācitvā gehaṃ upanenti, ayaṃ upagantvā sabbassa kulassa sukhāvaho bhavissatīti. Evameva kho, mahārāja, sakko devānamindo taṃ devaputtaṃ āyācitvā taṃ kulaṃ upaneti. Evaṃ āyācanavasena sattānaṃ gabbhāvakkanti hoti.
“大王,沙马童子是应帝释天王之请,入于巴利咖苦行女的胎中。大王,沙马童子曾作福德,父母持戒清净、行于善法,请求者是帝释,依此三者的心愿,沙马童子得以出生。大王,就好比一位善于方法的农夫,在善加耕耘的肥沃田地里播下种子,并避开种子的障碍,那种子的生长还会有什么障碍吗?”“不会,尊者,没有障碍的种子会迅速生长。”“同样地,大王,沙马童子远离了所生起的障碍,依三者的心愿而出生。”巴利
‘‘Sāmo, mahārāja, kumāro sakkena devānamindena āyācito pārikāya tāpasiyā kucchiṃ okkanto. Sāmo, mahārāja, kumāro katapuñño, mātāpitaro sīlavanto kalyāṇadhammā, āyācako sakko, tiṇṇaṃ cetopaṇidhiyā sāmo kumāro nibbatto. Idha, mahārāja, nayakusalo puriso sukaṭṭhe anūpakhette bījaṃ ropeyya, api nu tassa bījassa antarāyaṃ vivajjentassa vuḍḍhiyā koci antarāyo bhaveyyā’’ti ? ‘‘Na hi, bhante, nirupaghātaṃ bījaṃ khippaṃ saṃviruheyyā’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, sāmo kumāro mutto uppannantarāyehi tiṇṇaṃ cetopaṇidhiyā nibbatto.
“大王,您可曾听说过:因为仙人们心生嗔怒,繁荣富庶的大国土连同人民遭到彻底毁灭?”“是的,尊者,有所耳闻。大地上有丹达咖森林、中森林、羯陵伽森林、马当伽森林——所有这些森林都成了荒林,所有这些国土都因仙人们的心怒而灭亡。”“大王,若因他们的心怒,极繁荣的国土尚被毁灭,那么,因他们的心喜悦,又会产生什么?”“是的,尊者。”“那么,大王,沙马童子正是依三位具力者的心喜悦而出生,是由仙人所成、由天人所成、由福德所成。大王,您应当如此持守这个道理。”巴利
‘‘Api nu kho, mahārāja, sutapubbaṃ tayā isīnaṃ manopadosena iddho phīto mahājanapado sajano samucchinno’’ti? ‘‘Āma, bhante, suyyati. Mahiyā daṇḍakāraññaṃ majjhāraññaṃ kāliṅgāraññaṃ mātaṅgāraññaṃ, sabbaṃ taṃ araññaṃ araññabhūtaṃ, sabbepete janapadā isīnaṃ manopadosena khayaṃ gatā’’ti. ‘‘Yadi , mahārāja, tesaṃ manopadosena susamiddhā janapadā ucchijjanti, api nu kho tesaṃ manopasādena kiñci nibbatteyyā’’ti? ‘‘Āma bhante’’ti. ‘‘Tena hi, mahārāja, sāmo kumāro tiṇṇaṃ balavantānaṃ cetopasādena nibbatto isinimmito devanimmito puññanimmitoti. Evametaṃ, mahārāja, dhārehi.
“大王,这三位天子是应帝释天王之请,投生于家族。哪三位?沙马童子、大广度王、库萨王,这三位是菩萨。”“尊者那先,入胎之事已善加阐明,其中的缘由已善说。黑暗化为光明,缠结得以解开,外道之说被摧破。我如此信受此事。”巴利
‘‘Tayome, mahārāja, devaputtā sakkena devānamindena āyācitā kulaṃ uppannā. Katame tayo? Sāmo kumāro mahāpanādo kusarājā, tayopete bodhisattā’’ti. ‘‘Suniddiṭṭhā, bhante nāgasena, gabbhāvakkanti, sukathitaṃ kāraṇaṃ, andhakāro āloko kato, jaṭā vijaṭitā, nicchuddhā paravādā, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.
7. 正法隐没问巴利
7. Saddhammantaradhānapañho
7 “尊者那先,世尊曾这样说:‘阿难,如今正法仅存五百年。’然而,在般涅槃时,游方者须跋陀向世尊请问,世尊却说了:‘须跋陀,若这些比丘能如法而住,世间便不会空无阿拉汉。’这是决断无余之说,是究竟无疑之说,是无有方便之说。尊者那先,若如来确实说过‘阿难,如今正法仅存五百年’,那么‘世间便不会空无阿拉汉’此语便成虚妄;若如来确实说过‘世间便不会空无阿拉汉’,那么‘阿难,如今正法仅存五百年’此语亦成虚妄。这个两难的问题,比甚深更甚深,比强韧更强韧,比缠结更缠结,如今已来到您的面前。请在此施展您的智慧,如同摩竭罗鱼潜入大海深处。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, bhāsitampetaṃ bhagavatā ‘pañceva dāni, ānanda, vassasatāni saddhammo ṭhassatī’ti. Puna ca parinibbānasamaye subhaddena paribbājakena pañhaṃ puṭṭhena bhagavatā bhaṇitaṃ ‘ime ca, subhadda , bhikkhū sammā vihareyyuṃ, asuñño loko arahantehi assā’ti, asesavacanametaṃ, nissesavacanametaṃ, nippariyāyavacanametaṃ. Yadi, bhante nāgasena, tathāgatena bhaṇitaṃ ‘pañceva dāni, ānanda, vassasatāni saddhammo ṭhassatī’ti, tena hi ‘asuñño loko arahantehi assā’ti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā. Yadi tathāgatena bhaṇitaṃ ‘asuñño loko arahantehi assā’ti, tena hi ‘pañceva dāni, ānanda, vassasatāni saddhammo ṭhassatī’ti tampi vacanaṃ micchā. Ayampi ubhato koṭiko pañho gahanatopi gahanataro balavatopi balavataro gaṇṭhitopi gaṇṭhitaro, so tavānuppatto, tattha te ñāṇabalavipphāraṃ dassehi makaro viya sāgarabbhantaragato’’ti.
“大王,世尊的确说过:“阿难,现今正法唯住五百年。”在般涅槃时,又对游方者须跋陀说:‘须跋陀,只要这些比丘能正住,世间便不会空无阿拉汉。’然而,大王,世尊这两句话意义不同,文辞有别:前一句显示教法的时限,后一句阐明修行的要义,两者彼此远离。大王,譬如虚空远离大地,地狱远离天界,善法远离不善,乐远离苦。同样地,大王,这两者亦彼此远离。”巴利
‘‘Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā ‘pañceva dāni, ānanda, vassasatāni saddhammo ṭhassatī’ti. Parinibbānasamaye ca subhaddassa paribbājakassa bhaṇitaṃ ‘ime ca, subhadda, bhikkhū sammā vihareyyuṃ, asuñño loko arahantehi assā’ti. Tañca pana, mahārāja, bhagavato vacanaṃ nānatthañceva hoti nānābyañjanañca, ayaṃ sāsanaparicchedo, ayaṃ paṭipatti paridīpanāti dūraṃ vivajjitā te ubho aññamaññaṃ. Yathā, mahārāja, nabhaṃ pathavito dūraṃ vivajjitaṃ , nirayaṃ saggato dūraṃ vivajjitaṃ, kusalaṃ akusalato dūraṃ vivajjitaṃ, sukhaṃ dukkhato dūraṃ vivajjitaṃ. Evameva kho, mahārāja, te ubho aññamaññaṃ dūraṃ vivajjitā.
“再者,大王,愿你此问并非徒然,我当为你融贯而说。世尊所说“阿难,现今正法唯住五百年”,是意在指出减损而显明所余:“阿难,若未允许比丘尼出家,正法可住世一千年。而今,阿难,正法唯住五百年。”大王,世尊这样说,是在宣说正法的隐没呢,还是在遮破证悟呢?“不是的,尊者。” “大王,他是在指出损失,显明所余,界定剩余。大王,譬如有人遭逢损失,拿着全部剩余向人显示:‘我的财物损失了这么多,这就是剩下的。’同样地,大王,世尊向天众指出损失而显明所余:‘阿难,现今正法唯住五百年。’然而,大王,世尊所说‘阿难,现今正法唯住五百年’,这即是教法的期限。”巴利
‘‘Api ca, mahārāja, mā te pucchā moghā assa , rasato te saṃsanditvā kathayissāmi ‘pañceva dāni, ānanda, vassasatāni saddhammo ṭhassatī’ti yaṃ bhagavā āha, taṃ khayaṃ paridīpayanto sesakaṃ paricchindi, vassasahassaṃ, ānanda, saddhammo tiṭṭheyya, sace bhikkhuniyo na pabbājeyyuṃ. Pañceva dāni, ānanda, vassasatāni saddhammo ṭhassatīti. Api nu kho, mahārāja, bhagavā evaṃ vadanto saddhammassa antaradhānaṃ vā vadeti abhisamayaṃ vā paṭikkosatī’’ti? ‘‘Na hi bhante’’ti. ‘‘Naṭṭhaṃ, mahārāja, parikittayanto sesakaṃ paridīpayanto paricchindi. Yathā, mahārāja, puriso naṭṭhāyiko sabbasesakaṃ gahetvā janassa paridīpeyya ‘ettakaṃ me bhaṇḍaṃ naṭṭhaṃ, idaṃ sesaka’nti . Evameva kho, mahārāja, bhagavā naṭṭhaṃ paridīpayanto sesakaṃ devamanussānaṃ kathesi ‘pañceva dāni, ānanda, vassasatāni saddhammo ṭhassatī’ti. Yaṃ pana, mahārāja, bhagavatā bhaṇitaṃ ‘pañceva dāni, ānanda, vassasatāni saddhammo ṭhassatī’ti, sāsanaparicchedo eso.
“而于般涅槃时,他称扬沙门,对游方者须跋陀说:‘须跋陀,只要这些比丘能正住,世间便不空无阿拉汉。’这是修行之道的阐明。你却将那教法的期限与此阐明混为一谈。你若有意,我便为你融贯解说,请善听闻,作意专一,心不驰散。”巴利
‘‘Yaṃ pana parinibbānasamaye subhaddassa paribbājakassa samaṇe parikittayanto āha ‘ime ca, subhadda, bhikkhū sammā vihareyyuṃ, asuñño loko arahantehi assā’ti, paṭipattiparidīpanā esā, tvaṃ pana taṃ paricchedañca paridīpanañca ekarasaṃ karosi. Yadi pana te chando, ekarasaṃ katvā kathayissāmi, sādhukaṃ suṇohi manasikarohi avikkhittamānaso .
“大王,犹如一座池塘,新水盈满,满溢而流,岸界分明,有堤围绕。当池水尚未耗尽,上空又有大云连绵不断地降下大雨。大王,那座池塘的水会耗尽、用竭吗?”“不会的,尊者。”“大王,是什么缘故呢?”“尊者,因为有云持续降雨。”“正是如此,大王,胜者教法的正法池塘,充盈着行仪、戒、德、义务与行道清净的新水,满溢而出,超越有顶而安住。若佛子们持续不断地降下行仪、戒、德、义务、行道的云雨,普降甘霖,那么这胜者教法的正法池塘便能长久住世,世间便不会空无阿拉汉。世尊正是基于此义而说:‘须跋陀,只要这些比丘能正当地安住,世间便不会空无阿拉汉。’”巴利
‘‘Idha, mahārāja, taḷāko bhaveyya navasalilasampuṇṇo sammukhamuttariyamāno paricchinno parivaṭumakato, apariyādiṇṇe yeva tasmiṃ taḷāke udakūpari mahāmegho aparāparaṃ anuppabandho abhivasseyya, api nu kho, mahārāja, tasmiṃ taḷāke udakaṃ parikkhayaṃ pariyādānaṃ gaccheyyā’’ti? ‘‘Na hi bhante’’ti. ‘‘Kena kāraṇena mahārājā’’ti? ‘‘Meghassa, bhante, anuppabandhatāyā’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, jinasāsanavarasaddhammataḷāko ācārasīlaguṇavattapaṭipattivimalanavasalilasampuṇṇo uttariyamāno bhavaggamabhibhavitvā ṭhito. Yadi tattha buddhaputtā ācārasīlaguṇavattapaṭipattimeghavassaṃ aparāparaṃ anuppabandhāpeyyuṃ abhivassāpeyyuṃ. Evamidaṃ jinasāsanavarasaddhammataḷāko ciraṃ dīghamaddhānaṃ tiṭṭheyya, arahantehi loko asuñño bhaveyya, imamatthaṃ bhagavatā sandhāya bhāsitaṃ ‘ime ca, subhadda, bhikkhū sammā vihareyyuṃ, asuñño loko arahantehi assā’ti.
“大王,又如有一处大火聚正炽燃时,若有人持续投入干草、木柴与牛粪,大王,那火聚会熄灭吗?”“不会的,尊者,那火聚只会越烧越旺,越来越光耀。”“同样地,大王,在十千世界之中,胜者教法也以行仪、戒、德、义务与行道而炽燃、光耀。而且,大王,若佛子们进一步具足五种精进支,恒常不放逸地精勤,于三学中生起欲乐而修习,圆满成就行仪与戒,如此,这胜者教法便会越来越长久住世,世间便不会空无阿拉汉。世尊正是基于此义而说:‘须跋陀,只要这些比丘能正当地安住,世间便不会空无阿拉汉。’”巴利
‘‘Idha pana, mahārāja, mahati mahāaggikkhandhe jalamāne aparāparaṃ sukkhatiṇakaṭṭhagomayāni upasaṃhareyyuṃ, api nu kho so, mahārāja, aggikkhandho nibbāyeyyā’’ti ? ‘‘Na hi, bhante, bhiyyo bhiyyo so aggikkhandho jaleyya, bhiyyo bhiyyo pabhāseyyā’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, dasasahassiyā lokadhātuyā jinasāsanavarampi ācārasīlaguṇavattapaṭipattiyā jalati pabhāsati. Yadi pana, mahārāja, taduttariṃ buddhaputtā pañcahi padhāniyaṅgehi samannāgatā satatamappamattā padaheyyuṃ, tīsu sikkhāsu chandajātā sikkheyyuṃ, cārittañca sīlaṃ samattaṃ paripūreyyuṃ, evamidaṃ jinasāsanavaraṃ bhiyyo bhiyyo ciraṃ dīghamaddhānaṃ tiṭṭheyya, asuñño loko arahantehi assāti imamatthaṃ bhagavatā sandhāya bhāsitaṃ ‘ime ca, subhadda, bhikkhū sammā vihareyyuṃ, asuñño loko arahantehi assā’ti.
“大王,又如有一面油润、平滑、精磨、光亮、清净的宝镜,若以细滑柔软的赭石(红土)粉持续擦拭,大王,那镜面上还会生起垢秽、泥尘、尘垢与污秽吗?”“不会的,尊者,它反而会变得更加清净。”“正是如此,大王,胜者教法本性清净,离诸烦恼、垢秽与污垢。若佛子们以戒行、德行、行道与头陀功德来磨砺胜者教法,如此,这胜者教法便能长久住世,世间便不会空无阿拉汉。世尊正是基于此义而说:‘须跋陀,只要这些比丘能正当地安住,世间便不会空无阿拉汉。’大王,导师的教法以道为根,以道为因,依道之相续而住立。”巴利
‘‘Idha pana, mahārāja, siniddhasamasumajjitasappabhāsavimalādāsaṃ saṇhasukhumagerukacuṇṇena aparāparaṃ majjeyyuṃ, api nu kho, mahārāja, tasmiṃ ādāse malakaddamarajojallaṃ jāyeyyā’’ti? ‘‘Na hi, bhante, aññadatthu vimalataraṃ yeva bhaveyyā’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, jinasāsanavaraṃ pakatinimmalaṃ byapagatakilesamalarajojallaṃ, yadi taṃ buddhaputtā ācārasīlaguṇavattapaṭipattisallekhadhutaguṇena jinasāsanavaraṃ sallakkheyyuṃ , evamidaṃ jinasāsanavaraṃ ciraṃ dīghamaddhānaṃ tiṭṭheyya, asuñño ca loko arahantehi assāti imamatthaṃ bhagavatā sandhāya bhāsitaṃ ‘ime ca, subhadda, bhikkhū sammā vihareyyuṃ, asuñño loko arahantehi assā’ti. Paṭipattimūlakaṃ, mahārāja, satthusāsanaṃ paṭipattikāraṇaṃ paṭipattiyā anantarahitāya tiṭṭhatī’’ti.
“尊者那先,您所说的‘正法隐没’,什么是正法隐没呢?”“大王,有三种教法隐没。哪三种?证得隐没、修行隐没、相隐没。大王,当证得隐没时,即使善行道者亦无法通达法;当修行隐没时,学处的安立便告隐没,唯留表相;当相隐没时,传承便告断绝。大王,这便是三种隐没。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, ‘saddhammantaradhāna’nti yaṃ vadesi, katamaṃ taṃ saddhammantaradhāna’’nti? ‘‘Tīṇimāni, mahārāja, sāsanantaradhānāni. Katamāni tīṇi? Adhigamantaradhānaṃ paṭipattantaradhānaṃ liṅgantaradhānaṃ , adhigame, mahārāja, antarahite suppaṭipannassāpi dhammābhisamayo na hoti, paṭipattiyā antarahitāya sikkhāpadapaññatti antaradhāyati, liṅgaṃyeva tiṭṭhati, liṅge antarahite paveṇupacchedo hoti, imāni kho, mahārāja, tīṇi antaradhānānī’’ti.
“尊者那先,您对此问已善加分别,甚深之义已然明了,纠结已然解开,诸外道已被摧伏,破灭无光——您正是象群之中的最胜牛王。”巴利
‘‘Suviññāpito, bhante nāgasena, pañho, gambhīro uttānīkato, gaṇṭhi bhinno, naṭṭhā paravādā bhaggā nippabhā katā, tvaṃ gaṇivaravasabhamāsajjāti.
8. 断不善之问巴利
8. Akusalacchedanapañho
8 “尊者那先,如来是烧尽了一切不善而证得一切知,还是尚有余留的不善而证得一切知?”
“大王,世尊是烧尽了一切不善而证得一切知,世尊毫无未尽的不善。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, tathāgato sabbaṃ akusalaṃ jhāpetvā sabbaññutaṃ patto, udāhu sāvasese akusale sabbaññutaṃ patto’’ti? ‘‘Sabbaṃ, mahārāja, akusalaṃ jhāpetvā bhagavā sabbaññutaṃ patto, natthi bhagavato sesekaṃ akusala’’nti.
“然而,尊者,如来的身体可曾生起过苦受吗?”
“是的,大王。在王舍城,世尊的脚曾为碎石所伤;他患过血痢之病;当身体因病发热时,由耆婆为他施以泻药;风疾生起时,由长老侍者为他求取热水。”巴利
‘‘Kiṃ pana, bhante, dukkhā vedanā tathāgatassa kāye uppannapubbā’’ti? ‘‘Āma, mahārāja, rājagahe bhagavato pādo sakalikāya khato, lohitapakkhandikābādho uppanno, kāye abhisanne jīvakena vireko kārito, vātābādhe uppanne upaṭṭhākena therena uṇhodakaṃ pariyiṭṭha’’nti.
“尊者那先,若如来烧尽一切不善而证得一切知,那么‘世尊的足被碎石刺伤,并患上血痢’这一说法便不能成立。若如来的足被碎石刺伤,并患上血痢,那么‘如来烧尽一切不善而证得一切知’这一说法也不能成立。尊者,若无业则无所受,一切所受皆以业为根本,依业而受。这个两难问题已现前,理应您来解决。”巴利
‘‘Yadi , bhante nāgasena, tathāgato sabbaṃ akusalaṃ jhāpetvā sabbaññutaṃ patto, tena hi bhagavato pādo sakalikāya khato, lohitapakkhandikā ca ābādho uppannoti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā. Yadi tathāgatassa pādo sakalikāya khato, lohitapakkhandikā ca ābādho uppanno, tena hi tathāgato sabbaṃ akusalaṃ jhāpetvā sabbaññutaṃ pattoti tampi vacanaṃ micchā. Natthi, bhante, vinā kammena vedayitaṃ, sabbaṃ taṃ vedayitaṃ kammamūlakaṃ, taṃ kammeneva vedayati, ayampi ubhato koṭiko pañho tavānuppatto, so tayā nibbāhitabbo’’ti .
“大王,并非一切所受皆以业为根本。大王,有八种原因能生起诸受,众生依此而感受诸受。哪八种?大王,某些受因风而生,某些因胆汁而生,某些因痰而生,某些因三者合和而生,某些因时节变化而生,某些因不平等的护理而生,某些因外力而生,某些因业果报而生。大王,正是由这八种原因,众生感受诸受。在此,若有人说‘业在恼害众生’,便是排斥了其余七种原因,其说法是错误的。”
“尊者那先,凡是由风、胆汁、痰、合和、时节变化、不平等护理、外力所生的,这一切皆由业生起,一切皆由业而生。”巴利
‘‘Na hi, mahārāja, sabbaṃ taṃ vedayitaṃ kammamūlakaṃ. Aṭṭhahi, mahārāja, kāraṇehi vedayitāni uppajjanti, yehi kāraṇehi puthū sattā vedanā vediyanti. Katamehi aṭṭhahi? Vātasamuṭṭhānānipi kho, mahārāja, idhekaccāni vedayitāni uppajjanti, pittasamuṭṭhānānipi kho, mahārāja…pe… semhasamuṭṭhānānipi kho, mahārāja…pe… sannipātikānipi kho, mahārāja…pe… utupariṇāmajānipi kho, mahārāja…pe… visamaparihārajānipi kho, mahārāja…pe… opakkamikānipi kho, mahārāja…pe… kammavipākajānipi kho, mahārāja, idhekaccāni vedayitāni uppajjanti. Imehi kho, mahārāja, aṭṭhahi kāraṇehi puthū sattā vedanā vedayanti. Tattha ye te puggalā ‘satte kammaṃ vibādhatī’ti vadeyyuṃ, te ime puggalā sattakāraṇaṃ paṭibāhanti. Tesaṃ taṃ vacanaṃ micchā’’ti. ‘‘Bhante nāgasena, yañca vātikaṃ yañca pittikaṃ yañca semhikaṃ yañca sannipātikaṃ yañca utupariṇāmajaṃ yañca visamaparihārajaṃ yañca opakkamikaṃ, sabbete kammasamuṭṭhānā yeva, kammeneva te sabbe sambhavantī’’ti.
“大王,若那些病全都仅由业生起,它们便不会各有各的特相。大王,风界激恼时,以十种方式激恼:因寒、因热、因饥、因渴、因过食、因久立、因精勤、因奔走、因外力、因业果报。其中前九种,不在过去、不在未来,唯于现在有中生起;因此,不应说‘一切受皆由业而生’。大王,胆汁激恼时,以三种方式激恼:因寒、因热、因不均衡的饮食。大王,痰激恼时,以三种方式激恼:因寒、因热、因饮食。大王,凡风、胆汁、痰,各依各自的激恼而激恼,和合后引生各自的受。由时节变化所生的受,因时节变化而生起。由不平等护理所生的受,因不平等的护理而生起。大王,外力所生的受中,有的因作为而生,有的因业果报而生;由业果报所生的受,乃由先前所作之业而生。如是,大王,由业果报所生的受是稀少的,其余为多。在此,愚者过度执取‘一切唯由业果报生’。而若无佛智,业则无法确定。”巴利
‘‘Yadi, mahārāja, tepi sabbe kammasamuṭṭhānāva ābādhā bhaveyyuṃ, na tesaṃ koṭṭhāsato lakkhaṇāni bhaveyyuṃ. Vāto kho, mahārāja, kuppamāno dasavidhena kuppati sītena uṇhena jighacchāya vipāsāya atibhuttena ṭhānena padhānena ādhāvanena upakkamena kammavipākena. Tatra ye te nava vidhā, na te atīte, na anāgate, vattamānake bhave uppajjanti, tasmā na vattabbā ‘kammasambhavā sabbā vedanā’ti. Pittaṃ, mahārāja, kuppamānaṃ tividhena kuppati sītena uṇhena visamabhojanena. Semhaṃ, mahārāja, kuppamānaṃ tividhena kuppati sītena uṇhena annapānena. Yo ca, mahārāja, vāto yañca pittaṃ yañca semhaṃ, tehi tehi kopehi kuppitvā missī hutvā sakaṃ sakaṃ vedanaṃ ākaḍḍhati. Utupariṇāmajā, mahārāja, vedanā utupariyāmena uppajjati. Visamaparihārajā vedanā visamaparihārena uppajjati. Opakkamikā, mahārāja, vedanā atthi kiriyā, atthi kammavipākā, kammavipākajā vedanā pubbe katena kammena uppajjati. Iti kho, mahārāja, appaṃ kammavipākajaṃ, bahutaraṃ avasesaṃ. Tattha bālā ‘sabbaṃ kammavipākajaṃ yevā’ti atidhāvanti. Taṃ kammaṃ na sakkā vinā buddhañāṇena vavatthānaṃ kātuṃ.
“然而,大王,世尊的足被碎石所伤,那种感受既非因风而起,非因胆汁而起,非因痰而起,非因三者和合,非因时节变化而生,非因护理不当,非由业报,纯粹是因外力而生。大王,提婆达多曾在数百千生中对如来怀恨在心,他由那怨恨而举起大石,心想‘我要砸在如来头上’,便将石投出。这时,另有二石飞来,在未到如来之前便将其截住;二石相撞,碎片迸裂,落在世尊足上,导致出血。大王,世尊的这种感受,或由业报而生,或由作为而生,除此之外别无其他感受。”巴利
‘‘Yaṃ pana, mahārāja, bhagavato pādo sakalikāya khato, taṃ vedayitaṃ neva vātasamuṭṭhānaṃ, na pittasamuṭṭhānaṃ, na semhasamuṭṭhānaṃ, na sannipātikaṃ, na utupariṇāmajaṃ, na visamaparihārajaṃ, na kammavipākajaṃ, opakkamikaṃ yeva. Devadatto hi, mahārāja, bahūni jātisatasahassāni tathāgate āghātaṃ bandhi, so tena āghātena mahatiṃ garuṃ silaṃ gahetvā ‘matthake pātessāmī’ti muñci, athaññe dve selā āgantvā taṃ silaṃ tathāgataṃ asampattaṃ yeva sampaṭicchiṃsu, tāsaṃ pahārena papaṭikā bhijjitvā bhagavato pāde patitvā ruhiraṃ uppādesi, kammavipākato vā, mahārāja, bhagavato esā vedanā nibbattā kiriyato vā, tatuddhaṃ natthaññā vedanā.
“大王,譬如种子不生,或因田地损坏,或因种子损坏。同样地,大王,世尊的这种感受,或由业报而生,或由作为而生,除此之外更无其他感受。”巴利
‘‘Yathā, mahārāja, khettaduṭṭhatāya vā bījaṃ na sambhavati bījaduṭṭhatāya vā. Evameva kho, mahārāja, kammavipākato vā bhagavato esā vedanā nibbattā kiriyato vā, tatuddhaṃ natthaññā vedanā.
“又,大王,譬如饮食不化,或因胃部损坏,或因食物不调。同样地,大王,世尊的这种感受,或由业报而生,或由作为而生,除此之外更无其他感受。然而,大王,世尊并无由业报所生的感受,也无由不当护理所生的感受。世尊的感受由其余因缘而生,而那种感受并不能夺去世尊的性命。”巴利
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, koṭṭhaduṭṭhatāya vā bhojanaṃ visamaṃ pariṇamati āhāraduṭṭhatāya vā, evameva kho, mahārāja, kammavipākato vā bhagavato esā vedanā nibbattā kiriyato vā, tatuddhaṃ natthaññā vedanā. Api ca, mahārāja, natthi bhagavato kammavipākajā vedanā, natthi visamaparihārajā vedanā, avasesehi samuṭṭhānehi bhagavato vedanā uppajjati, tāya ca pana vedanāya na sakkā bhagavantaṃ jīvitā voropetuṃ.
“大王,在这个由四大种所成的身体上,可意与不可意、善与不善的受会降临。大王,譬如向空中抛出的土块会落在大地上,大王,那个土块是否是由于过去所作而落在大地上呢?”“不是的,尊者。尊者,并没有那样的因,能让大地领受苦乐之报;那个土块是依现在的、非业的因而落在大地上。”“大王,对于如来,应如同看待大地一样。正如土块并非由于过去所作而落在大地上,同样地,大王,那碎片也并非由于过去所作而落在如来足上。”巴利
‘‘Nipatanti , mahārāja, imasmiṃ cātumahābhūtike kāye iṭṭhāniṭṭhā subhāsubhavedanā. Idha, mahārāja, ākāse khitto leḍḍu mahāpathaviyā nipatati, api nu kho so, mahārāja, leḍḍu pubbe katena mahāpathaviyā nipatī’’ti? ‘‘Na hi, bhante, natthi so, bhante, hetu mahāpathaviyā, yena hetunā mahāpathavī kusalākusalavipākaṃ paṭisaṃvedeyya, paccuppannena , bhante, akammakena hetunā so leḍḍu mahāpathaviyaṃ nipatati. Yathā, mahārāja, mahāpathavī, evaṃ tathāgato daṭṭhabbo. Yathā leḍḍu pubbe akatena mahāpathaviyaṃ nipatati, evameva kho, mahārāja, tathāgatassa pubbe akatena sā sakalikāpāde nipatitā.
“然而,大王,人们会破坏大地、挖掘大地。大王,那些人是由于过去所作而破坏大地、挖掘大地吗?”“不是的,尊者。”“同样地,大王,那片落在世尊足上的碎片,也并非由于过去所作而落在世尊足上。再者,大王,世尊所患的血痢病,也不是由过去所作而生起,而是由诸缘和合而生起。大王,凡是世尊所生起的身体疾病,它们都不是由业所生,而是由这六种因缘中的某一种所生。”巴利
‘‘Idha pana, mahārāja, manussā mahāpathaviṃ bhindanti ca khaṇanti ca, api nu kho, mahārāja, te manussā pubbe katena mahāpathaviṃ bhindanti ca khaṇanti cā’’ti? ‘‘Na hi bhante’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, yā sā sakalikā bhagavato pāde nipatitā, na sā sakalikā pubbe katena bhagavato pāde nipatitā. Yopi, mahārāja, bhagavato lohitapakkhandikābādho uppanno, sopi ābādho na pubbe katena uppanno, sannipātikeneva uppanno, ye keci, mahārāja, bhagavato kāyikā ābādhā uppannā, na te kammābhinibbattā, channaṃ etesaṃ samuṭṭhānānaṃ aññatarato nibbattā.
“大王,这也是世尊、天中之天在《相应部》殊胜篇章中,对摩利亚西瓦卡所作的分别开示中所说——巴利
‘‘Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā devātidevena saṃyuttanikāyavaralañchake moḷiyasīvake veyyākaraṇe –
“西瓦卡,有些感受是以胆汁为缘而生起的。西瓦卡,这也可以亲自了知:有些感受确实是以胆汁为缘而生起的。西瓦卡,这也正是世间所共许的真实:有些感受是以胆汁为缘而生起的。西瓦卡,那些持这样说法、持这样见解的沙门婆罗门:‘凡是一个人所感受的乐、苦或不苦不乐,过去之所造作的一切都是它的因’——他们超出了自己所知的范围,也超出了世间所共许的真实。因此,我说那些沙门婆罗门是错误的。”巴利
‘‘‘Pittasamuṭṭhānānipi kho, sīvaka, idhekaccāni vedayitāni uppajjanti. Sāmampi kho etaṃ, sīvaka, veditabbaṃ, yathā pittasamuṭṭhānānipi idhekaccāni vedayitāni uppajjanti. Lokassapi kho etaṃ, sīvaka, saccasammataṃ, yathā pittasamuṭṭhānānipi idhekaccāni vedayitāni uppajjanti. Tatra, sīvaka, ye te samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino ‘‘yaṃ kiñcāyaṃ purisapuggalo paṭisaṃvedeti sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā, sabbaṃ taṃ pubbe katahetū’’ti . Yañca sāmaṃ ñātaṃ, tañca atidhāvanti, yañca loke saccasammataṃ, tañca atidhāvanti. Tasmā tesaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ micchāti vadāmi.
“西瓦卡,有些感受是以痰为缘而生起的;有些感受是以风为缘而生起的;有些感受是以诸界和合为缘而生起的;有些感受是以时节变化为缘而生起的;有些感受是以不适当的行为为缘而生起的;有些感受是以外力为缘而生起的;西瓦卡,有些感受也是以业果报为缘而生起的。西瓦卡,这也可以亲自了知:有些感受确实是以业果报为缘而生起的。西瓦卡,这也正是世间所共许的真实:有些感受是以业果报为缘而生起的。西瓦卡,那些持这样说法、持这样见解的沙门婆罗门:‘凡是一个人所感受的乐、苦或不苦不乐,过去之所造作的一切都是它的因’——他们超出了自己所知的范围,也超出了世间所共许的真实。因此,我说那些沙门婆罗门是错误的。”巴利
‘‘‘Semhasamuṭṭhānānipi kho, sīvaka, idhekaccāni vedayitāni uppajjanti. Vātasamuṭṭhānānipi kho, sīvaka…pe… sannipātikānipi kho, sīvaka…pe… utupariṇāmajānipi kho, sīvaka…pe… visamaparihārajānipi kho , sīvaka…pe… opakkamikānipi kho, sīvaka…pe… kammavipākajānipi kho, sīvaka, idhekaccāni vedayitāni uppajjanti. Sāmampi kho etaṃ, sīvaka, veditabbaṃ, yathā kammavipākajānipi idhekaccāni vedayitāni uppajjanti. Lokassapi kho etaṃ, sīvaka, saccasammataṃ, yathā kammavipākajānipi idhekaccāni vedayitāni uppajjanti. Tatra, sīvaka, ye te samaṇabrāhmaṇā evaṃvādino evaṃdiṭṭhino ‘‘yaṃ kiñcāyaṃ purisapuggalo paṭisaṃvedeti sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā, sabbaṃ taṃ pubbe katahetū’’ti. Yañca sāmaṃ ñātaṃ, tañca atidhāvanti, yañca loke saccasammataṃ, tañca atidhāvanti. Tasmā tesaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ micchāti vadāmī’’’ti.
“如此,大王,并非一切感受都是由业果报所生。大王,世尊烧尽了一切不善法,证得一切知智,你应当这样持守。”“善哉,尊者那先,我如是受持。”巴利
‘‘Itipi, mahārāja, na sabbā vedanā kammavipākajā, sabbaṃ, mahārāja, akusalaṃ jhāpetvā bhagavā sabbaññutaṃ pattoti evametaṃ dhārehī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.
9. 更应作问巴利
9. Uttarikaraṇīyapañho
9 “尊者那先,你们说:‘如来所应作的一切事,皆于菩提树下完成;如来更无应作,亦不增益已作。’然而,却又见到如来独坐三个月。尊者那先,倘若如来所应作的一切事,皆于菩提树下完成,更无应作、亦不增益已作,那么‘三月独坐’这句话便是错误的。倘若确有三月独坐,那么‘如来所应作的一切事,皆于菩提树下完成’这句话也就是错误的。因为已尽应作之事者,不应有独坐;唯有应作之事未了者,方有独坐。正如患病者才需要用药,无病者何须药?饥饿者才需要进食,不饿者何须食?同样地,尊者那先,已尽应作者不应独坐,有应作者方有独坐。这个两难问题如今落在了您的面前,理应由您来解决。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, tumhe bhaṇatha ‘yaṃ kiñci karaṇīyaṃ tathāgatassa, sabbaṃ taṃ bodhiyā yeva mūle pariniṭṭhitaṃ, natthi tathāgatassa uttariṃ karaṇīyaṃ, katassa vā paticayo’ti, idañca temāsaṃ paṭisallānaṃ dissati. Yadi, bhante nāgasena, yaṃ kiñci karaṇīyaṃ tathāgatassa, sabbaṃ taṃ bodhiyā yeva mūle pariniṭṭhitaṃ, natthi tathāgatassa uttariṃ karaṇīyaṃ, katassa vā paticayo, tena hi ‘temāsaṃ paṭisallīno’ti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā. Yadi temāsaṃ paṭisallīno, tena hi ‘yaṃ kiñci karaṇīyaṃ, tathāgatassa, sabbaṃ taṃ bodhiyā yeva mūle pariniṭṭhita’nti tampi vacanaṃ micchā . Natthi katakaraṇīyassa paṭisallānaṃ, sakaraṇīyasseva paṭisallānaṃ yathā nāma byādhitasseva bhesajjena karaṇīyaṃ hoti, abyādhitassa kiṃ bhesajjena. Chātasseva bhojanena karaṇīyaṃ hoti, achātassa kiṃ bhojanena. Evameva kho, bhante nāgasena, natthi katakaraṇīyassa paṭisallānaṃ, sakaraṇīyasseva paṭisallānaṃ. Ayampi ubhato koṭiko pañho tavānuppatto, so tayā nibbāhitabbo’’ti.
“大王,如来所应作的一切,都已在菩提树下究竟完成,如来既无更上应作之事,也无需对已作之事再作增益。世尊曾独处三个月,大王,独处有众多功德。一切如来皆由独处而证得一切知,他们忆念这善作的功德,便亲近独处。大王,譬如有人从国王那里获得恩赐、得到财富,他忆念这善作的功德,便一再前去侍奉国王。同样地,大王,一切如来皆由独处而证得一切知,他们忆念这善作的功德,便亲近独处。”巴利
‘‘Yaṃ kiñci, mahārāja, karaṇīyaṃ tathāgatassa, sabbaṃ taṃ bodhiyā yeva mūle pariniṭṭhitaṃ, natthi tathāgatassa uttariṃ karaṇīyaṃ, katassa vā paticayo, bhagavā ca temāsaṃ paṭisallīno, paṭisallānaṃ kho, mahārāja, bahuguṇaṃ, sabbepi tathāgatā paṭisallīyitvā sabbaññutaṃ pattā, taṃ te sukataguṇamanussarantā paṭisallānaṃ sevanti. Yathā, mahārāja, puriso rañño santikā laddhavaro paṭiladdhabhogo taṃ sukataguṇamanussaranto aparāparaṃ rañño upaṭṭhānaṃ eti. Evameva kho, mahārāja, sabbepi tathāgatā paṭisallīyitvā sabbaññutaṃ pattā, taṃ te sukataguṇamanussarantā paṭisallānaṃ sevanti.
“又譬如,大王,有人患病、痛苦、身患重病,亲近医师后得以康复安乐,他忆念这善作的功德,便一再亲近医师。同样地,大王,一切如来皆由独处而证得一切知,他们忆念这善作的功德,便亲近独处。”巴利
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, puriso āturo dukkhito bāḷhagilāno bhisakkamupasevitvā sotthimanuppatto taṃ sukataguṇamanussaranto aparāparaṃ bhisakkamupasevati. Evameva kho, mahārāja, sabbepi tathāgatā paṭisallīyitvā sabbaññutaṃ pattā, taṃ te sukataguṇamanussarantā paṭisallānaṃ sevanti.
“大王,有这二十八种独处的功德,如来忆念这些功德而亲近独处。哪二十八种?大王,在此,独处能守护独处者、增长寿命、给予力量、覆藏过失、除遣恶名、带来善誉、驱除不悦、生起喜悦、去除恐惧、产生无畏、去除懈怠、生起精进、去除贪欲、去除嗔恚、去除愚痴、折伏我慢、破除寻思、令心一境、柔软其心、现起微笑、令成尊贵、产生利养、成为应礼敬者、带来欢喜、引生欣悦、示现诸行自性、断除后有结生、赠予一切沙门性。大王,这二十八种独处的功德,如来忆念这些功德而亲近独处。”巴利
‘‘Aṭṭhavīsati kho panime, mahārāja, paṭisallānaguṇā, ye guṇe samanussarantā tathāgatā paṭisallānaṃ sevanti. Katame aṭṭhavīsati? Idha, mahārāja, paṭisallānaṃ paṭisallīyamānaṃ attānaṃ rakkhati, āyuṃ vaḍḍheti, balaṃ deti, vajjaṃ pidahati, ayasamapaneti, yasamupaneti, aratiṃ vinodeti, ratimupadahati, bhayamapaneti, vesārajjaṃ karoti, kosajjamapaneti, vīriyamabhijaneti, rāgamapaneti, dosamapaneti, mohamapaneti, mānaṃ nihanti, vitakkaṃ bhañjati, cittaṃ ekaggaṃ karoti, mānasaṃ snehayati , hāsaṃ janeti, garukaṃ karoti, lābhamuppādayati, namassiyaṃ karoti , pītiṃ pāpeti, pāmojjaṃ karoti, saṅkhārānaṃ sabhāvaṃ dassayati, bhavappaṭisandhiṃ ugghāṭeti, sabbasāmaññaṃ deti. Ime kho, mahārāja, aṭṭhavīsati paṭisallānaguṇā, ye guṇe samanussarantā tathāgatā paṭisallānaṃ sevanti.
“再者,大王,诸如来思惟圆满,为体验寂静之乐、等至之乐而亲近独处。大王,基于四种原因,诸如来亲近独处。哪四种?大王,为住处的安乐,诸如来亲近独处;为成就众多无过失的功德,诸如来亲近独处;为无余的圣道,诸如来亲近独处;为契合一切诸佛所称扬、赞叹、称誉、赞美,诸如来亲近独处。大王,正是由于这四种原因,诸如来亲近独处。如是,大王,诸如来亲近独处,并非为了有应作而未尽之事,亦非为了重作已作之事,而是为了彰显功德的殊胜,诸如来亲近独处。” “善哉,尊者那先!我如此领受。”巴利
‘‘Api ca kho, mahārāja, tathāgatā santaṃ sukhaṃ samāpattiratiṃ anubhavitukāmā paṭisallānaṃ sevanti pariyositasaṅkappā. Catūhi kho, mahārāja, kāraṇehi tathāgatā paṭisallānaṃ sevanti. Katamehi catūhi? Vihāraphāsutāyapi, mahārāja, tathāgatā paṭisallānaṃ sevanti, anavajjaguṇabahulatāyapi tathāgatā paṭisallānaṃ sevanti, asesaariyavīthitopi tathāgatā paṭisallānaṃ sevanti, sabbabuddhānaṃ thutathomitavaṇṇitapasatthatopi tathāgatā paṭisallānaṃ sevanti. Imehi kho, mahārāja, catūhi kāraṇehi tathāgatā paṭisallānaṃ sevanti. Iti kho, mahārāja, tathāgatā paṭisallānaṃ sevanti na sakaraṇīyatāya, na katassa vā paticayāya, atha kho guṇavisesadassāvitāya tathāgatā paṭisallānaṃ sevantī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.
10. 神通力见问巴利
10. Iddhibaladassanapañho
10 “尊者那先,世尊曾作是说:‘阿难,如来的四神足已修习、已多修习、已作为车乘、已作为基础、已实行、已积集、已善加发动,阿难,如来若愿意,可住一劫或一劫之余。’世尊却又说:‘从此三个月后,如来将入般涅槃。’尊者那先,若世尊说‘阿难,如来的四神足已修习……或一劫之余’,则三个月的期限便不成立。尊者,若如来宣说‘从此三个月后,如来将入般涅槃’,那么‘阿难,如来的四神足已修习……或一劫之余’这句话也同样不成立。然而,诸如来不会在不恰当的场合作狮子吼。诸佛世尊是不虚语者、真实语者、不二语者。如今这个深奥、极微细、难以思量的两端之问,已来到尊者面前,请您掀开这见网,将它拨置一旁,破斥对方的论说。”巴利
‘‘Bhante nāgasena, bhāsitampetaṃ bhagavatā ‘tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā’ti. Puna ca bhaṇitaṃ ‘ito tiṇṇaṃ māsānaṃ accayena tathāgato parinibbāyissatī’ti. Yadi, bhante nāgasena, bhagavatā bhaṇitaṃ ‘tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā…pe… kappāvasesaṃ vā’ti, tena hi temāsaparicchedo micchā. Yadi, bhante, tathāgatena bhaṇitaṃ ‘ito tiṇṇaṃ māsānaṃ accayena tathāgato parinibbāyissatī’ti, tena hi ‘‘tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā…pe… kappāvasesaṃ vā’ti tampi vacanaṃ micchā. Natthi tathāgatānaṃ aṭṭhāne gajjitaṃ. Amoghavacanā buddhā bhagavanto tathavacanā advejjhavacanā. Ayampi ubhato koṭiko pañho gambhīro sunipuṇo dunnijjhāpayo tavānuppatto, bhindetaṃ diṭṭhijālaṃ, ekaṃse ṭhapaya, bhinda paravāda’’nti.
“大王,世尊确实说过:‘阿难,如来的四神足已修习……或一劫之余。’也确曾宣说三个月的期限,然而此处的‘劫’指的是寿劫。大王,世尊并非在称叹自身之力而这样说,大王,世尊是在赞叹神通力而这样说:‘阿难,如来的四神足已修习……或一劫之余。’”巴利
‘‘Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā ‘tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā…pe… kappāvasesaṃ vā’ti, temāsaparicchedo ca bhaṇito, so ca pana kappo āyukappo vuccati. Na, mahārāja, bhagavā attano balaṃ kittayamāno evamāha, iddhibalaṃ pana mahārāja, bhagavā parikittayamāno evamāha ‘tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā…pe… kappāvasesaṃ vā’ti.
“大王,譬如国王有一匹良马,疾速如风,国王在众人——包括市民、村民、军队、婆罗门、居士、大臣等面前称赞其速力时,这样说:‘诸位,我这匹良马若愿意,可巡行至海际大地之后,于刹那间返回此处。’然而,他并未在那集会中当场演示那样的速度,但那速度确实存在于它,它也确实有能力于刹那间巡行至海际大地。同样地,大王,世尊在赞叹自己的神通力时,也是这样说的,而且是在具足三明、六神通、阿拉汉、无漏离垢的弟子众及天人众中,坐而说:‘阿难,如来的四神足已修习、已多修习、已作为车乘、已作为基础、已实行、已积集、已善加发动,阿难,如来若愿意,可住一劫或一劫之余。’大王,那样的神通力确实存在于世尊,世尊也有能力以神通力住一劫或一劫之余,但世尊并未在那集会中展示那样的神通力。大王,世尊于一切有都无所欲求,一切有也为如来所呵责。大王,世尊曾作是说:‘诸比丘,即使是少量的粪,也是臭秽的。同样地,诸比丘,即使是短暂如一弹指顷的存有,我也不赞叹。’大王,世尊观一切有、一切趣、一切胎如同粪便,难道还会依着神通力而对诸有生起欲求吗?”“不,尊者。”“因此,大王,世尊在赞叹神通力时,发出的是如此的佛狮子吼。”“善哉,尊者那先,我如是接受此事。”巴利
‘‘Yathā, mahārāja, rañño assājānīyo bhaveyya sīghagati anilajavo, tassa rājā javabalaṃ parikittayanto sanegamajānapadabhaṭabalabrāhmaṇagahapatikaamaccajanamajjhe evaṃ vadeyya ‘ākaṅkhamāno me, bho, ayaṃ hayavaro sāgarajalapariyantaṃ mahiṃ anuvicaritvā khaṇena idhāgaccheyyā’ti, na ca taṃ javagatiṃ tassaṃ parisāyaṃ dasseyya, vijjati ca so javo tassa, samattho ca so khaṇena sāgarajalapariyantaṃ mahiṃ anuvicarituṃ. Evameva kho, mahārāja, bhagavā attano iddhibalaṃ parikittayamāno evamāha, tampi tevijjānaṃ chaḷabhiññānaṃ arahantānaṃ vimalakhīṇāsavānaṃ devamanussānañca majjhe nisīditvā bhaṇitaṃ ‘tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā’ti. Vijjati ca taṃ, mahārāja, iddhibalaṃ bhagavato, samattho ca bhagavā iddhibalena kappaṃ vā ṭhātuṃ kappāvasesaṃ vā, na ca bhagavā taṃ iddhibalaṃ tassaṃ parisāyaṃ dasseti, anatthiko, mahārāja, bhagavā sabbabhavehi, garahitā ca tathāgatassa sabbabhavā. Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā ‘seyyathāpi, bhikkhave, appamattakopi gūtho duggandho hoti . Evameva kho ahaṃ, bhikkhave, appamattakampi bhavaṃ na vaṇṇemi antamaso accharāsaṅghātamattampī’ti api nu kho, mahārāja, bhagavā sabbabhavagatiyoniyo gūthasamaṃ disvā iddhibalaṃ nissāya bhavesu chandarāgaṃ kareyyā’’ti? ‘‘Na hi bhante’’ti. ‘‘Tena hi, mahārāja, bhagavā iddhibalaṃ parikittayamāno evarūpaṃ buddhasīhanādamabhinadī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.
此品有十问巴利
Imasmiṃ vagge dasa pañhā.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24